词句辨明论注释·3. 无间缘论的注释
论事根本复注 · 174 段
3. 无间缘论的注释巴利
3. Anantarapaccayakathāvaṇṇanā
693-697 对于“缘于眼与诸色,耳识生起”这句话,即使有人注意到无间生起,而认为“他是依所得而承认”,他也不是主张在眼处生起以诸色为所缘的耳识;他主张的是:在耳处,确实以声为所缘。因此,由于是依无间所得的理路而成立,说“承认”才是恰当的。巴利
693-697.Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati sotaviññāṇanti ettha ‘‘laddhivasena paṭijānātī’’ti anantaruppattiṃ sallakkhentopi na so cakkhumhi rūpārammaṇaṃ sotaviññāṇaṃ icchati, atha kho sotamhiyeva saddārammaṇanti anantarūpaladdhivasena āpannattā ‘‘paṭijānātī’’ti yuttaṃ vattuṃ.
4. 圣色论的注释巴利
4. Ariyarūpakathāvaṇṇanā
698-699 想要主张正语等既是色、又是道的人,也会把它说成“圣色”。巴利
698-699. Sammāvācādi rūpaṃ maggo cāti icchanto ‘‘ariyarūpa’’ntipi vadati.
第5节 “随眠是另一回事”的讨论注释巴利
5. Aññoanusayotikathāvaṇṇanā
700-701 前一种读法是:“‘有贪’等说法,是因为那时贪还没有被断除,所以可以说为‘有贪’。”后一种读法是:“‘有随眠’等说法,是因为那时随眠还没有被断除,所以可以说为‘有随眠’。”这种说法是合理的。因为它并不是在说随眠和缠两者各不相同,所以不能用它来成立论证,这与前面所说的一致。巴利
700-701. ‘‘Sarāgotiādi pana tasmiṃ samaye rāgassa appahīnattā sarāgoti vattabbata’’nti purimapāṭho, ‘‘sānusayotiādi pana tasmiṃ samaye anusayassa appahīnattā sānusayoti vattabbata’’nti pacchimapāṭho, so yutto. So hi na anusayapariyuṭṭhānānaṃ aññattaṃ, tasmā taṃ asādhakanti etena sametīti.
6. 缠是心不相应论的注释巴利
6. Pariyuṭṭhānaṃcittavippayuttantikathāvaṇṇanā
702 因为即使作意无常等,贪等烦恼仍然会生起,而它们并不与观相应,所以,认为“缠与心不相应”就是这种见解的意趣所在。巴利
702.Yasmāaniccādito manasikarotopi rāgādayo uppajjanti, na ca te vipassanāya sampayuttā, tasmā pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttanti laddhīti adhippāyo.
第7章 所摄论的注释巴利
7. Pariyāpannakathāvaṇṇanā
703-705 “三种”是依烦恼事与处所,或者依欲贪、欲寻、欲界法而说的三种。所谓“依烦恼欲”,说的就是作为烦恼欲的欲界状态。未领会意旨的人,就是没有注意到所问的“依与色界俱行而随眠”,以及“以色界法中的某一种状态而属于色界”这个意思。巴利
703-705.Tividhāyāti kilesavatthuokāsavasena, kāmarāgakāmavitakkakāmāvacaradhammavasena vā tividhāya. Kilesakāmavasenāti kilesakāmabhūtakāmadhātubhāvenāti vuttaṃ hoti. Adhippāyaṃ asallakkhentoti rūpadhātusahagatavasena anusetīti, rūpadhātudhammesu aññatarabhāvena rūpadhātupariyāpannoti ca pucchitabhāvaṃ asallakkhentoti attho.
第8章 无记论的注释巴利
8. Abyākatakathāvaṇṇanā
706-708 关于“见取”,经文说“婆蹉,所谓‘世间是常’,这是无记”,因为并没有以“常”等的方式加以记说,所以说它是“无记”,这就是两者的关联。不过在这里,并不是把“见取”说成“无记”,而是显示“这个问题应当搁置”,因此,无论从哪方面说,都不该把“见取”称为“无记”,这样才合理。巴利
706-708.Diṭṭhigataṃ ‘‘sassato lokoti kho, vaccha, abyākatameta’’nti sassatādibhāvena akathitattā ‘‘abyākata’’nti vuttanti sambandho. Ettha pana na diṭṭhigataṃ ‘‘abyākata’’nti vuttaṃ, atha kho ‘‘ṭhapanīyo eso pañho’’ti dassitaṃ, tasmā sabbathāpi diṭṭhigataṃ ‘‘abyākata’’nti na vattabbanti yuttaṃ.
不摄属论的注释巴利
9. Apariyāpannakathāvaṇṇanā
709-710 所谓“因此”,是因为:见和贪虽然在镇伏这一点上是一样的,却只说“离贪者”,不说“离见者”,所以他们解释说,意思是见不属于世间。可是,由于没有色见,就应当有属于欲界的见。如果它属于世间,那么就像证得禅那者的欲贪会消失一样,见也应当消失,那就应当说他是“离见者”,但并没有这样说,所以见不属于世间。应当知道,他是在说:他那未消失的见并不像欲贪那样是欲见,从而会属于欲界。巴利
709-710.Tasmāti yasmā diṭṭhirāgānaṃ samāne vikkhambhanabhāvepi ‘‘vītarāgo’’ti vuccati, na pana ‘‘vigatadiṭṭhiko’’ti, tasmā diṭṭhi lokiyapariyāpannā na hotīti atthaṃ vadanti. Rūpadiṭṭhiyā abhāvā pana kāmadhātupariyāpannāya diṭṭhiyā bhavitabbaṃ. Yadi ca pariyāpannā siyā, tathā ca sati kāmarāgo viya jhānalābhino diṭṭhipi vigaccheyyāti ‘‘vigatadiṭṭhiko’’ti vattabbo siyā, na ca vuccati, tasmā apariyāpannā diṭṭhi. Na hi sā tassa avigatā diṭṭhi kāmarāgo viya kāmadiṭṭhi yena kāmadhātuyā pariyāpannā siyāti vadatīti veditabbaṃ.
第十五品巴利
15. Pannarasamavaggo
缘性论的注释巴利
1. Paccayatākathāvaṇṇanā
711-717 因此,缘性被确定:对于作为因缘的法来说,它不应该像所缘缘等那样,也不应该像增上缘等那样;所以,它的因缘性本身就被确定了——这就是这段话的意思。巴利
711-717.Tasmā paccayatā vavatthitāti hetupaccayabhūtassa dhammassa ārammaṇapaccayabhāvādinā viya adhipatipaccayatādinā ca na bhavitabbanti hetupaccayabhāvoyevetassa vavatthito hotīti attho.
相互缘的注释巴利
2. Aññamaññapaccayakathāvaṇṇanā
718-719 这里只取了非福行,因为已经说过“无明难道不是与行俱生的吗?”,这就是这段话的用意。在“依俱生、相互、有、不离、相应”这一句里,依止是借着“有”的摄持、按类别区分而被包含进去的,所以没有单独说出来;应当知道,这是因为业和食是不共的。因为后面会说:“三种取对于无明,就像行对于渴爱一样,成为缘。”(《论事注》718-719)所以,这里显示了诸行的缘性与诸取相同。巴利
718-719.Apuññābhisaṅkhārova gahito ‘‘nanu avijjā saṅkhārena sahajātā’’ti vuttattāti adhippāyo. Sahajātaaññamaññaatthiavigatasampayuttavasenāti ettha nissayo kamabhedena atthiggahaṇena gahito hotīti na vutto, kammāhārā asādhāraṇatāyāti veditabbā. Vakkhati hi ‘‘tīṇi upādānāni avijjāya saṅkhārā viya taṇhāya paccayā hontī’’ti (kathā. aṭṭha. 718-719), tasmā upādānehi samānā evettha saṅkhārānaṃ paccayatā dassitāti.
9. 第三想受论之注释巴利
9. Tatiyasaññāvedayitakathāvaṇṇanā
732 在《第三想受论》的注释里,“针对其余有情”是指:除了入灭尽定的人以外,那些还需要修成灭尽定的其他有情,这里指的是五蕴有情,这是它的意思;或者也可以说,是指那些认为无想有情也会有想生起和死没的人,因此就是指其余一切有情。“身体所成”是指:这个身体就是那样的状态,在那样状态的身体上,手掌的触碰等也能产生作用,等等。巴利
732. Tatiyasaññāvedayitakathāyaṃ sesasatte sandhāyāti nirodhasamāpannato aññe yesaṃ nirodhasamāpattiyā bhavitabbaṃ, te pañcavokārasatte sandhāyāti adhippāyo, asaññasattānampi ca saññuppādā cutiṃ icchantīti sesasabbasatte sandhāyāti vā. Sarīrapakatinti tathārūpo ayaṃ kāyo, yathārūpe kāye pāṇisamphassāpi kamantītiādikaṃ.
733-734 “可能与经相违”这句话,应当先让论敌接受,然后再说。巴利
733-734.Suttavirodho siyāti idaṃ paravādiṃ sampaṭicchāpetvā vattabbaṃ.
无想有情相关论的注释巴利
10. Asaññasattupikākathāvaṇṇanā
735 有人在陈述“依离想而转起的修习就是无想等至”这一主张时,为了显示对方的见解,指出:不应把依离想而转起的修习——也就是第四禅等至——当成“无想等至”,因为那第四禅等至本身也是“无想”,其实正是想受灭等至。之所以这样说,是因为入了无想等至的人,仍然有无贪等心所存在;所以在这里,自宗把已经成立的第四禅等至称为“无想等至”。巴利
735.Saññāvirāgavasena pavattabhāvanā asaññasamāpattipīti laddhikittane saññāvirāgavasena pavattabhāvanaṃ catutthajjhānasamāpattiṃ ‘‘asaññasamāpattī’’ti aggahetvā sāpi asaññitā saññāvedayitanirodhasamāpattiyeva nāmāti parassa laddhīti dasseti. Yasmā asaññasamāpattiṃ samāpannassa alobhādayo atthīti ettha sakasamayasiddhā catutthajjhānasamāpatti ‘‘asaññasamāpattī’’ti vuttā.
736 因为是以离想的方式入定的,所以称为“无想”;并不是说没有想。这句话是就第四禅的等至来说的。巴利
736.Saññāvirāgavasena samāpannattā asaññitā, na saññāya abhāvatoti catutthajjhānasamāpattimeva sandhāya vadati.
11. 业积聚论注释巴利
11. Kammūpacayakathāvaṇṇanā
738-739 关于“业与俱生”等问中,有些地方写的是:“针对业的积聚而否定,针对与心不相应而承认”;另一些地方写的是:“针对与心相应而否定,针对与心不相应而承认”。这两种说法都应该加以考察。巴利
738-739.Kammenasahajātoti pañhesu ‘‘kammūpacayaṃ sandhāya paṭikkhipati, cittavippayuttaṃ sandhāya paṭijānātī’’ti katthaci pāṭho, ‘‘cittasampayuttaṃ sandhāya paṭikkhipati, cittavippayuttaṃ sandhāya paṭijānātī’’ti aññattha. Ubhayampi vicāretabbaṃ.
741 所谓“因此”,是因为三者在同一刹那中真实存在,而且三种触也聚合在一起,所以问的是它们的单一性——应当这样理解其用意。巴利
741.Tasmāti tiṇṇampi ekakkhaṇe sabbhāvato tiṇṇaṃ phassānañca samodhānā ca ekattaṃ pucchatīti adhippāyo daṭṭhabbo.
3. 关于“乐不生起”的注释巴利
3. Sukhānuppadānakathāvaṇṇanā
747-748 在“乐施与”的讨论中,所谓“这样的”,是指既不是自己的,也不是他人的,也不是那个人的;这样的东西不可能成为“已随与的”,因为他人无法做到。他只是凭执见而承认,并不是凭道理承认,这就是他的意图。巴利
747-748. Sukhānuppadānakathāyaṃ yaṃ evarūpanti yaṃ nevattano, na paresaṃ, na tassa, evarūpaṃ nāma anuppadinnaṃ bhavituṃ na arahati aññassa asakkuṇeyyattāti laddhimattena paṭijānāti, na yuttiyāti adhippāyo.
深入作意论的注释巴利
4. Adhigayhamanasikārakathāvaṇṇanā
749-753 “以彼心性故”:那作为所缘的心就是他的心,所以叫“彼心”;那心的状态就是“彼心性”;依靠那“彼心性”。或者说,能缘的心和所缘的对象都是心,这就是“彼心”;它的状态,就是那能缘与所缘的性质,叫做“彼心性”;依此而策励,就是这个意思。巴利
749-753.Taṃcittatāyāti tadeva ārammaṇabhūtaṃ cittaṃ etassāti taṃcitto, tassa bhāvo taṃcittatā, tāya taṃcittatāya. Taṃ vā ālambakaṃ ālambitabbañca cittaṃ taṃcittaṃ, tassa bhāvo tasseva ālambakaālambitabbatā taṃcittatā, tāya codetunti attho.
色、色界、无色界边际论的注解巴利
9. Rūpaṃrūpāvacarārūpāvacarantikathāvaṇṇanā
768-770 在“色、色界、无色界边际论”中,“在下”是指第十四品里已经讲到的相关内容(《论释》703-705)。“等至所属”等说法,和前面所讲的一样。这里说的“存在色,属于无色界”,是因为无色界业已经造作的缘故而说的色;关于这一点应当说明的内容,也已经在第八品“无色中色论”(《论释》524-526)里讲过了。巴利
768-770. Rūpaṃrūpāvacarārūpāvacarantikathāyaṃ heṭṭhāti cuddasamavagge āgatapariyāpannakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 703-705). ‘‘Samāpattesiya’’ntiādi vuttanayameva. Yañcettha ‘‘atthi rūpaṃ arūpāvacara’’nti arūpāvacarakammassa katattā rūpaṃ vuttaṃ, tattha ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhamavagge arūperūpakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 524-526) vuttanayamevāti.
17. 第十七品巴利
17. Sattarasamavaggo
阿拉汉功德积集论的注释巴利
1. Atthiarahatopuññūpacayakathāvaṇṇanā
776-779 不取心:意思是,不取那被称为“由于唯作心而有布施等活动的存在”的唯作心,也就是不取无记心。巴利
776-779.Cittaṃ anādiyitvāti ‘‘kiriyacittena dānādipavattisabbhāvato’’ti vuttaṃ kiriyacittaṃ abyākataṃ anādiyitvāti attho.
2. 关于“阿拉汉没有非时死”这一说法的注释巴利
2. Natthiarahatoakālamaccūtikathāvaṇṇanā
780 “不如理而取”的意趣是:执取“我不说那些连果报都还没得到的业会消尽”这一含义。不过有些人说:“这是不如理地执取了这样的含义:我不说一个人在还没觉知业的果报时就已经消尽。”巴利
780.Ayonisogahetvāti aladdhavipākavārānampi kammānaṃ byantībhāvaṃ na vadāmīti atthaṃ gahetvāti adhippāyo. Keci pana ‘‘kammānaṃ vipākaṃ appaṭisaṃviditvā puggalassa byantībhāvaṃ na vadāmīti evaṃ ayoniso atthaṃ gahetvā’’ti vadanti.
781 以“暂时不运作”之执见而否定“暂时不运作”,以“此后运作”之执见而否定“此后运作”,这就是其意趣。在此,据说有老师们主张:依据“在生命尚存、命根未尽时夺取生命”这句话,对于依自身法性而死的人,即使捶打他或砍断他的头,也不构成杀生。他们的意思是:即使有情、有有情想、有杀心、有加行、有死亡这些条件都存在,但由于那人并非因这个加行而死,所以不构成杀生。然而,这样的死者是否在法性死亡之前,连一个心识刹那也没有死去呢?这一点很难了知。巴利
781.Tāva na kamatīti laddhiyā paṭikkhipatīti tāva na kamati, tato paraṃ kamatīti laddhiyā paṭikkhipatīti adhippāyo. Ettha kira ‘‘sati jīvite jīvitāvasese jīvitā voropetī’’ti vacanato attano dhammatāya marantaṃ koṭṭentassa vā sīsaṃ vā chindantassa natthi pāṇātipātoti ācariyā vadanti. Pāṇo pāṇasaññitā vadhakacittaupakkamamaraṇesu vijjamānesupi na tena upakkamena matoti natthi pāṇātipātoti adhippāyo. Evaṃ pana marantena tena ekacittavārampi dhammatāmaraṇato orato na matoti dubbiññeyyametaṃ.
3. 关于“这一切皆由业”之说的注释巴利
3. Sabbamidaṃkammatotikathāvaṇṇanā
784 就像芽不是从非种子生出来的,同样,现在正在生起的(果报)也不是从非业、非业果报生出来的;这句话就是针对这一点而加以否定,这就是它的意趣。依所施之物而问布施的果报,意思是:依所施之物,问的是以什么样的思施与了它,这个布施的果报是什么,而不是问所施之物本身的果报,这就是所要说的。巴利
784.Bījatoaṅkurassevāti yathā aṅkurassa abījato nibbatti natthi, tathā paccuppannapavattassapi akammato kammavipākato nibbatti natthi, taṃ sandhāya paṭikkhipatīti adhippāyo. Deyyadhammavasena dānaphalaṃ pucchatīti deyyadhammavasena yāya cetanāya taṃ deti, tassa dānassa phalaṃ pucchati, na deyyadhammassāti vuttaṃ hoti.
4. 关于根缚说的注释巴利
4. Indriyabaddhakathāvaṇṇanā
788 即使没有无常性:就像“乃至地狱之苦”等(《中部》3.250)那样,即使是以苦为所缘,也应当说为苦。这就是这里的意趣。巴利
788.Vināpianiccattenāti ‘‘yāva dukkhā nirayā’’tiādīsu (ma. ni. 3.250) viya dukkhārammaṇattenapi dukkhaṃ vattabbanti adhippāyo.
7. “不应说僧团能净化供养”这一说法的注释巴利
7. Navattabbaṃsaṅghodakkhiṇaṃvisodhetītikathāvaṇṇanā
793-794 在“不能说僧团能净化供养”这个论题里,“它们不能净化供养”的意思是:就像一个人通过持戒清净等修行,甚至进入灭尽定,就能净化供养,但道和果并不能这样。这就是这里的意趣。或者也可以说,是因为道和果不接受供养。巴利
793-794. Navattabbaṃsaṅghodakkhiṇaṃvisodhetītikathāyaṃ na ca tāni dakkhiṇaṃ visodhetuṃ sakkontīti yathā puggalo sīlaparisodhanādīni katvā nirodhampi samāpajjitvā visodhetuṃ sakkoti, na evaṃ maggaphalānīti adhippāyo, appaṭiggahaṇatoti vā.
第11章 供养清净论的注释巴利
11. Dakkhiṇāvisuddhikathāvaṇṇanā
800-801 在《供养清净论》中,为了说明“得以清净”这句话的含义,而说“当得大果”。意思是:只有施者自己的心清净才能带来果报,也就是说,不依赖受者——在没有受者作为缘的情况下,仅凭施者自己就能促成大果报的思;所谓不依赖受者而能带来果报,正是这个意思。如果说“一人造业,另一人受报”,那么,假如施者的布施之思是由受者所造的,这才说得通——为什么这么说呢?在陈述邪见时,难道不是说了“布施由施者给予,果报由受者产生,因此一人造业,另一人受报”吗?确实如此,但这里的意思是:如果受者所产生的果报,也是由于布施思之产生而有,那么在这种情况下,“一人造业,另一人受报”才说得通。巴利
800-801. Dakkhiṇāvisuddhikathāyaṃ visujjheyyāti etassa atthaṃ dassento ‘‘mahapphalā bhaveyyā’’ti āha. Dāyakasseva cittavisuddhi vipākadāyikā hotīti paṭiggāhakanirapekkhā paṭiggāhakena paccayabhūtena vinā dāyakeneva mahāvipākacetanattaṃ āpādikā, paṭiggāhakanirapekkhā vipākadāyikā hotīti adhippāyo. Añño aññassa kārakoti yadi dāyakassa dānacetanā nāma paṭiggāhakena katā bhaveyya, yuttarūpaṃ siyāti kasmā vuttaṃ, nanu laddhikittane ‘‘dāyakena dānaṃ dinnaṃ, paṭiggāhakena vipāko nibbattitoti añño aññassa kārako bhaveyyā’’ti vuttanti? Saccametaṃ, paṭiggāhakena vipākanibbattanampi pana dānacetanānibbattanena yadi bhaveyya, evaṃ sati añño aññassa kārakoti yuttarūpaṃ siyāti adhippāyo.
18. 第十八品巴利
18. Aṭṭhārasamavaggo
1. 人间界论注释巴利
1. Manussalokakathāvaṇṇanā
802-803 “不如理”是就“心向兜率天”这类执取而说的。巴利
802-803.Ayonisoti ‘‘tusitapuraṃ sandhāyā’’tiādikaṃ gahaṇaṃ sandhāyāha.
2. 说法论注释巴利
2. Dhammadesanākathāvaṇṇanā
804-806 他接受了那个说法之后,又说这是尊者阿难长老自己亲自宣说的。巴利
804-806. Tassa ca desanaṃ sampaṭicchitvā sayameva ca āyasmatā ānandattherena desitoti vadati.
6. 关于从初禅转入第二禅的讨论注释巴利
6. Jhānasaṅkantikathāvaṇṇanā
813-816 在《禅那转换论》中,“不按次第”的意思是:从初禅出定后,应当把寻与伺当作过患来作意,此后应当修习第二禅;所谓“不按次第”,就是没有这样近行定与禅那的次第。巴利
813-816. Jhānasaṅkantikathāyaṃ uppaṭipāṭiyāti paṭhamajjhānato vuṭṭhāya vitakkavicārā ādīnavato manasikātabbā, tato dutiyajjhānena bhavitabbanti evaṃ yo upacārānaṃ jhānānañca anukkamo, tena vināti attho.
7. 禅那间隔论注释巴利
7. Jhānantarikakathāvaṇṇanā
817-819 所谓“禅那中间”,因为在初禅等禅那当中,它不属于其中任何一种,所以不是禅那;而是像南方、东方等方位之间的间隔那样,才叫“禅那中间”。是哪一个呢?就是“无寻唯伺”的定,应当这样连接起来理解。巴利
817-819.Jhānantarikānāma esāti paṭhamajjhānādīsu aññatarabhāvābhāvato na jhānaṃ, atha kho dakkhiṇapubbādidisantarikā viya jhānantarikā nāma esāti. Katarā? Yoyaṃ avitakkavicāramatto samādhīti yojetabbaṃ.
9. 以眼见色论的注释巴利
9. Cakkhunārūpaṃpassatītikathāvaṇṇanā
826-827 这里说的“认许”,是指按照“以眼见色后成为执取相者”这类经文所说的意识认许。意思是说,所谓意识认许,就是针对这个而说的。因此应当这样审察:如果真是这样,色就成了意识,那么所谓的意识认许,又怎么能说是见色呢?巴利
826-827.Paṭijānanaṃ sandhāyāti ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hotī’’tiādinā (dha. sa. 1352) nayena vuttaṃ manoviññāṇapaṭijānanaṃ kira sandhāyāti adhippāyo, tasmā ‘‘evaṃ sante rūpaṃ manoviññāṇaṃ āpajjatīti manoviññāṇapaṭijānanaṃ pana rūpadassanaṃ kathaṃ hotī’’ti vicāretabbaṃ.
19. 第十九品巴利
19. Ekūnavīsatimavaggo
断除烦恼论的注释巴利
1. Kilesapajahanakathāvaṇṇanā
828-831 未生的确实不会生起,这就叫作已被断除。因此他驳斥“没有断除烦恼”之说。接着指出:那些烦恼并不是生起之后才消失的,也不会将来出现,也不是已经生起的,所以不该说“断除过去的烦恼”之类的话。巴利
828-831.Anuppannāyeva nuppajjantīti pahīnā nāma honti, tasmā natthi kilesapajahanāti paṭikkhipati. Te pana neva uppajjitvā vigatā, nāpi bhavissanti, na ca uppannāti atīte kilese pajahatītiādi na vattabbanti dasseti.
2. 空性讨论的注释巴利
2. Suññatakathāvaṇṇanā
832 关于无我相,先说“一部分”,这是指无色蕴的无我相。所谓“以一种方式”,是说无我相是就老死这种方式来说的。因为对色蕴等法,希望“不要衰老,不要死亡”是做不到的,这种无法自主的状态就是无我性,从含义上说就是老死本身;而由于有“老死由二蕴所摄”的说法,无色蕴的老死就归在行蕴里,这是他们的意思。巴利
832.Anattalakkhaṇaṃtāva ekaccanti arūpakkhandhānaṃ anattalakkhaṇaṃ vadati. Ekena pariyāyenāti anattalakkhaṇassa jarāmaraṇabhāvapariyāyenāti vadanti. Rūpakkhandhādīnañhi mā jīratu mā maratūti alabbhaneyyo avasavattanākāro anattatā, sā atthato jarāmaraṇameva, tañca ‘‘jarāmaraṇaṃ dvīhi khandhehi saṅgahita’’nti (dhātu. 71) vuttattā arūpakkhandhānaṃ jarāmaraṇaṃ saṅkhārakkhandhapariyāpannanti ayametesaṃ adhippāyo.
3. 沙门果论注释巴利
3. Sāmaññaphalakathāvaṇṇanā
835-836 “果的生起”说的是所证得的法。巴利
835-836.Phaluppatti cāti pattidhammaṃ vadati.
真如论的注释巴利
5. Tathatākathāvaṇṇanā
841-843 “所谓色等自性”在这里应当这样理解:色等的自性,就是色等自性。他说的“存在”是指真如,并不是指与存在相连接。巴利
841-843.Rūpādisabhāvatāsaṅkhātāti ettha rūpādīnaṃ sabhāvatāti rūpādisabhāvatāti evamattho daṭṭhabbo. Bhāvaṃ hesa tathatāti vadati, na bhāvayoganti.
6. 善论的注释巴利
6. Kusalakathāvaṇṇanā
844-846 涅槃仅仅因为本身没有过失,就被说成是善。任何善法,全都是仅仅因为没有过失而成为善,所以就说涅槃是善。巴利
844-846.Anavajjabhāvamatteneva nibbānaṃ kusalanti yaṃkiñci kusalaṃ, sabbaṃ taṃ anavajjabhāvamatteneva, tasmā nibbānaṃ kusalanti vuttaṃ hoti.
第7章 极端定论的注释巴利
7. Accantaniyāmakathāvaṇṇanā
847 847. 他依据“一次沉没,就永远沉没”这句经文,认为这是针对在那一生中出世间信等法不生起而作的断定,是针对轮回中如同树桩般固定不变的状态而作的,于是认为凡夫具有这种绝对决定性,便说“凡夫有绝对决定性”——这就是决定性的邪见。疑的生起和其他决定性的生起,是使绝对决定性退转的因素,应当审察之后加以把握。巴利
847.‘‘Sakiṃnimuggo nimuggova hotī’’ti suttaṃ nissāyāti tāya jātiyā lokuttarasaddhādīnaṃ anuppattiṃ sandhāya kataṃ avadhāraṇaṃ saṃsārakhāṇukabhāvaṃ sandhāya katanti maññamāno puthujjanassāyaṃ accantaniyāmatā, yāyaṃ niyatamicchādiṭṭhīti ‘‘atthi puthujjanassa accantaniyāmatā’’ti vadati. Vicikicchuppatti niyāmantaruppatti ca accantaniyāmanivattakā vicāretvā gahetabbā.
8. 根论的注释巴利
8. Indriyakathāvaṇṇanā
853-856 对于“世间的”这一说法,应当这样理解其含义:就像出世间的信等诸法一样,为了说明世间的信等诸法本身也具有信根等的状态,从而成立世间信根等的状态,所以才说信等诸法本身就具有信根等的状态。巴利
853-856.Lokiyānampīti lokuttarānaṃ viya lokiyānampi saddhādīnaṃyeva saddhindriyādibhāvadassanena lokiyasaddhindriyādibhāvaṃ sādhetuṃ saddhādīnaṃyeva saddhindriyādibhāvadassanatthaṃ vuttanti attho daṭṭhabbo.
20. 第二十品巴利
20. Vīsatimavaggo
2. 智论注释巴利
2. Ñāṇakathāvaṇṇanā
863-865 在《智论》中,“遍知苦”这句话,只是在说明出世间道智。说“遍知苦”的时候,你这句话只是指出出世间道智,并没有说明唯独它才是智。为什么?因为并不是只有出世间的才是智,所以说这不能作为证明。巴利
863-865. Ñāṇakathāyaṃ dukkhaṃ parijānātīti lokuttaramaggañāṇameva dīpetīti ‘‘dukkhaṃ parijānātī’’ti vadanto idaṃ tava vacanaṃ lokuttaramaggañāṇameva dīpeti, na tasseva ñāṇabhāvaṃ. Kasmā? Yasmā na lokuttarameva ñāṇaṃ, tasmā na idaṃ sādhakanti vuttaṃ hoti.
3. 地狱守卫说的注释巴利
3. Nirayapālakathāvaṇṇanā
867-868 “已遣除”就是已被驱散,意思是毫无剩余地舍弃。巴利
867-868.Paṇunnanti paṇuditaṃ, anavasesakhittanti attho.
4. 畜生论注释巴利
4. Tiracchānakathāvaṇṇanā
869-871 对于“承认它存在”这句话,应当分别联系那头象王和天车的存在来理解。巴利
869-871.Tassaatthitāya paṭiññāti tassa hatthināgassa ca dibbayānassa ca atthitāyāti visuṃ yojetabbaṃ.
第6章 智论的注释巴利
6. Ñāṇakathāvaṇṇanā
876-877 在《智论》中,说到“如果那十二事”这一句时,这里省略了“出世间”这个词,意思是:那出世间的智慧,如果是十二事的所依。应当遍知的是前分,已经遍知的是后分;但谛智即使在道的刹那,也是通过完成遍知等作用而存在的,所以说“连同前分和后分”。巴利
876-877. Ñāṇakathāyaṃ sace taṃ dvādasavatthukanti ettha ca ‘‘lokuttara’’nti vacanaseso, taṃ vā lokuttarañāṇaṃ sace dvādasavatthukanti attho. Pariññeyyanti pubbabhāgo, pariññātanti aparabhāgo, saccañāṇaṃ pana maggakkhaṇepi parijānanādikiccasādhanavasena hotīti āha ‘‘saddhiṃ pubbabhāgaparabhāgehī’’ti.
21. 第二十一品巴利
21. Ekavīsatimavaggo
教法论的注释巴利
1. Sāsanakathāvaṇṇanā
878 在三问中,都是为了谴责的目的而说的;也就是说,在三问中说了“教法”等话。应当知道,这是以整体中的一部分作为依据来说的。巴利
878.Tīsupi pucchāsu codanatthaṃ vuttanti tīsupi pucchāsu ‘‘sāsana’’ntiādivacanaṃ vuttanti samudāyā ekadesānaṃ adhikaraṇabhāvena vuttāti daṭṭhabbā.
4. 神通论的注释巴利
4. Iddhikathāvaṇṇanā
883-884 在神通论这部分,“有意愿的神通存在”这句话的意思是:因为按照意愿而成就,所以称为“意愿”,也就是存在这样一种名称的神通。巴利
883-884. Iddhikathāyaṃ atthi adhippāyaiddhīti adhippāyavasena ijjhanato adhippāyoti evaṃnāmikā iddhi atthīti attho.
第7章 说法论的注释巴利
7. Dhammakathāvaṇṇanā
887-888 在《法论》中,因为离开色的色义之外没有别的色,也就是说:如果要说色的决定性,那个被称为色义的东西,离开色之外并不存在,所以离开色义之外也没有别的色。因此,色就只是色,不是受等的自性。基于这个意旨,应当说“色以色义而被决定”,而不是以其他方式以色义而被决定,这就是这里的意旨。其中,当说明了离开色之外没有别的色义时,也就等于说明了离开色义之外没有别的色;所以,为了表明“离开色之外没有别的色义”,就说了“色的自性”等话。这个惯用表达的意思是:色的自性就是色的自性,色的义就是色之义;就像执取差别而转起的色自性惯用语或色义惯用语,与受等是相异的,所谓自性就是为了标示这个差别。因此,由于色与色义没有差别,如果不说“色就只是色,不是受等的自性”,而说“色以色义而被决定”,那么按照前面所说的道理,这样的表述就有过失。既然如此,为什么说“因为‘色以色义而被决定’应当被说成‘色就只是色,不是受等的自性’,基于这个意旨”而认可“色以色义而被决定”呢?应当这样理解这个意思。难道这不是自己说的、不是别人说的,所以不应当说“他认可”吗?不是的,因为对自己也像对别人一样地宣说。或者说,“应当说”是指主张自己宗义的人应当说。如果那是由他应当说的,而他也认可这个意思,那为什么还说是主张自己宗义的人认可呢?这就是这里的意旨。以另一种含义来说,就是把那里所说的理由隐藏起来,由对方来责难,然后显示那个理由本身来止息责难。与这不同,就是抛开色等的自性本身,对方所构想的那种决定性并不存在;为了否定对方所构想的那种决定性,再次用同样的方式责难,就说了“邪性决定”等话,这就是意思。巴利
887-888. Dhammakathāyaṃ rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvāti yo rūpassa niyāmo vucceyya, so rūpaṭṭho nāma koci rūpato añño natthīti rūpaṭṭhato aññaṃ rūpañca na hoti, tasmā rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vattabbaṃ, na aññathā rūpaṭṭhena niyāmenāti adhippāyo. Tattha rūpato aññassa rūpaṭṭhassa abhāve dassite rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvo dassitoyeva nāma hotīti tameva rūpato aññassa rūpaṭṭhassa abhāvaṃ dassento ‘‘rūpasabhāvo hī’’tiādimāha. Esa vohāroti rūpassa sabhāvo rūpasabhāvo, rūpassa attho rūpaṭṭhoti evaṃ aññattaṃ gahetvā viya pavatto rūpasabhāvavohāro rūpaṭṭhavohāro vā vedanādīhi nānattameva so sabhāvoti nānattasaññāpanatthaṃ hotīti attho. Tasmāti rūpassa rūpaṭṭhena anaññattā. ‘‘Rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāva’’nti avatvā ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vadato tañca vacanaṃ vuttappakārena sadosaṃ, atha kasmā ‘‘rūpañhi rūpaṭṭhena niyatanti rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena vattabba’’nti vadanto ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti paṭijānātīti attho daṭṭhabbo. Nanu cetaṃ attanāva vuttaṃ, na parenāti paṭijānātīti na vattabbanti? Na, attānampi paraṃ viya vacanato. Vattabbanti vā sakavādinā vattabbanti vuttaṃ hoti. Yadi ca tena vattabbaṃ paṭijānāti ca so etamatthanti, atha kasmā paṭijānāti sakavādīti ayamettha attho. Atthantaravasenāti tattha vuttameva kāraṇaṃ nigūhitvā parena coditanti tameva kāraṇaṃ dassetvā codanaṃ nivatteti. Ito aññathāti rūpādisabhāvamattaṃ muñcitvā tena parikappitaṃ niyataṃ natthīti tassa parikappitassa nivattanatthaṃ puna teneva nayena codetuṃ ‘‘micchattaniyata’’ntiādimāhāti attho.
22. 第二十二品巴利
22. Bāvīsatimavaggo
2. 善心论的注释巴利
2. Kusalacittakathāvaṇṇanā
894-895 在《善心论》中,“速行刹那”指的是般涅槃心之前的那个速行刹那。巴利
894-895. Kusalacittakathāyaṃ javanakkhaṇeti parinibbānacittato purimajavanakkhaṇe.
3. 不动论注释巴利
3. Āneñjakathāvaṇṇanā
896 对有分心:因为死心是有分的终结,所以称它为“有分心”。巴利
896.Bhavaṅgacitteti bhavaṅgapariyosānattā cuticittaṃ ‘‘bhavaṅgacitta’’nti āha.
5-7. 三事论的注释巴利
5-7. Tissopikathāvaṇṇanā
898-900 看到七岁的胎儿后,他心想“在母胎中就有能导致证得阿拉汉果的根成熟”,于是认为“也有证得阿拉汉果的可能”;看到空中之梦后,他又认为“就像虚空飞行等神通一样,也有法的现观和阿拉汉果的证得”——这就是他的意思。巴利
898-900.Sattavassikaṃgabbhaṃ disvā ‘‘gabbheyeva arahattappattihetubhūto indriyaparipāko atthī’’ti ‘‘arahattappattipi atthī’’ti maññati, ākāsasupinaṃ disvā ‘‘ākāsagamanādiabhiññā viya dhammābhisamayo arahattappatti ca atthī’’ti maññatīti adhippāyo.
第9章 习行缘的注释巴利
9. Āsevanapaccayakathāvaṇṇanā
903-905 没有人能在“习行缘”上习行。就像种子不摄取四种甜味一样,当人执取被称为“修习”的习行缘并习行时,并没有任何人是在习行。这就是这段话的意思。巴利
903-905.Nakoci āsevanapaccayaṃ āsevati nāmāti yathā bījaṃ catumadhurabhāvaṃ na gaṇhāti, evaṃ bhāvanāsaṅkhātaṃ āsevanapaccayaṃ gaṇhanto āsevanto nāma koci natthīti attho.
10. 刹那论的注释巴利
10. Khaṇikakathāvaṇṇanā
906-907 906-907. 在地等色法当中,有些生起、有些灭去——色相续就是这样成立的。因为色法并没有无间缘等诸缘,依靠这些缘,色相续才能像非色相续那样运转。所以《心论》中才提出责难说“大地安立于心中”等等。巴利
906-907. Pathaviyādirūpesu kesañci uppādo kesañci nirodhoti evaṃ patiṭṭhānaṃ rūpasantatiyā hoti. Na hi rūpānaṃ anantarādipaccayā santi, yehi arūpasantatiyā viya rūpasantatiyā pavatti siyāti citte ‘‘citte mahāpathavī saṇṭhātī’’tiādi coditaṃ.
第23品巴利
23. Tevīsatimavaggo
一意趣论的注释巴利
1. Ekādhippāyakathāvaṇṇanā
908 “以悲悯为意趣,就是同一意趣”,这句话说的是:它与贪欲的意趣是不同的另一种意趣。在“同一意趣”这个词里,“一”字应当理解为表示“同一边、同一类”。因为当意义相同的时候,即使是贪欲的意趣,也可以说是“以同一意趣”,所以就有“同一意趣”这个意思。巴利
908.Karuṇādhippāyenaekādhippāyoti rāgādhippāyato aññādhippāyovāti vuttaṃ hoti. Eko adhippāyoti ettha ekatobhāve ekasaddo daṭṭhabbo. Samānatthe hi sati rāgādhippāyepi ekādhippāyenāti ekādhippāyatā atthīti.
3-7. 自在欲作论释巴利
3-7. Issariyakāmakārikākathāvaṇṇanā
910-914 910-914. 凭自在力去做自己想要做的事,就是自在欲作。“应去”指入胎。所谓以自在欲作为因的苦行,是依邪见而做的。这里应当这样理解:名为苦行,如果是为自在欲作之因而修,那就是依邪见而做;或者说,名为自在欲作之因,若离开邪见,根本就不会存在。巴利
910-914. Issariyena yathādhippetassa karaṇaṃ issariyakāmakārikā. Gaccheyyāti gabbhaseyyokkamanaṃ gaccheyya. Issariyakāmakārikāhetu nāma dukkarakārikā micchādiṭṭhiyā karīyatīti ettha dukkarakārikā nāma issariyakāmakārikāhetu kariyamānā micchādiṭṭhiyā karīyatīti attho daṭṭhabbo, issariyakāmakārikāhetu nāma vinā micchādiṭṭhiyā kariyamānā natthīti vā.
8. 相似论详释巴利
8. Patirūpakathāvaṇṇanā
915-916 针对慈等(的修习),他们说:就像慈等那样,并不存在某种与贪相似的贪,所以(论师)就只把贪本身拿来(讨论);对嗔也是如此。巴利
915-916. Mettādayo sandhāya ‘‘mettādayo viya na rāgo rāgapatirūpako koci atthīti rāgameva gaṇhāti, evaṃ dosepī’’ti vadanti.
未圆成论的注释巴利
9. Aparinipphannakathāvaṇṇanā
917-918 “无常等性”这句话里,是指具有无常等性质的东西,也就是指色。说“不只是第一谛是苦”的人,是在针对“唯苦是所成”这句话,就苦谛而发问,这就表明了他的意思。如果是这样,那他不应该说“眼处非所成”等等,因为眼处等既不是无执受的,也不是出世间法。所以,“唯苦是所成,色则不是”这句话的意思是:色本身就是苦,实在不应该那样说。巴利
917-918.Naaniccādibhāvanti ettha aniccādiko bhāvo etassāti aniccādibhāvanti rūpaṃ vuttaṃ. ‘‘Na kevalañhi paṭhamasaccameva dukkha’’nti vadantena ‘‘dukkhaññeva parinipphanna’’nti dukkhasaccaṃ sandhāya pucchā katāti dassitaṃ hoti. Evaṃ sati tena ‘‘cakkhāyatanaṃ aparinipphanna’’ntiādi na vattabbaṃ siyā. Na hi cakkhāyatanādīni anupādinnāni lokuttarāni vā. Tanti ‘‘dukkhaññeva parinipphannaṃ, na pana rūpa’’nti etaṃ rūpassa ca dukkhattā no vata re vattabbeti attho.
1 2 3