Kathāvatthupakaraṇa-mūla复注
664 段
《论事》根本复注显示巴利原文
Kathāvatthupakaraṇa-mūlaṭīkā
论藏开始语之解释显示巴利原文
Ganthārambhakathāvaṇṇanā
“诸论之事的性质”:指此论书作为其各部分安立之处,即论聚的性质。因为在集合中,各部分含摄其中。为显示他如何简要宣说,故说:“通过安立论母,即已安立了(论事)。”显示巴利原文
Kathānaṃvatthubhāvatoti kathāsamudāyassa pakaraṇassa attano ekadesānaṃ okāsabhāvaṃ vadati. Samudāye hi ekadesā antogadhāti. Yena pakārena saṅkhepena adesayi, taṃ dassento ‘‘mātikāṭhapaneneva ṭhapitassā’’ti āha.
因缘语之解释显示巴利原文
Nidānakathāvaṇṇanā
“于无余依涅槃界般涅槃者”:此处以具格说出“般涅槃”一词,是为了对“般涅槃”作“般涅槃之后”的简别。或者,由于证得某种涅槃界,而使最后之心成为无结生,此涅槃界即被说为彼无结生寂灭之因。“弱方”:并非如黑阿育王那般强大,仅是统治一个曼荼罗(区域)者。然而,由于缺乏能辨别法说者与非法说者的智慧,故说其弱。“正是他们”:即那些多数派,亦名“多闻者”。“分裂者”:意指从根本结集或根本部派分裂而出者,其见解、依经、相仪轨皆成异类。显示巴利原文
Anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyīti parinibbānameva parinibbānassa parinibbānantarato visesanatthaṃ karaṇabhāvena vuttaṃ. Yāya vā nibbānadhātuyā adhigatāya pacchimacittaṃ appaṭisandhikaṃ jātaṃ, sā tassa appaṭisandhivūpasamassa karaṇabhāvena vuttāti. Dubbalapakkhanti na kāḷāsokaṃ viya balavantaṃ, atha kho ekamaṇḍalikanti vadanti. Dhammavādīadhammavādīvisesajananasamatthāya pana paññāya abhāvato dubbalatā vuttā. Tesaṃyevāti bāhuliyānameva , bahussutikātipi nāmaṃ. Bhinnakāti mūlasaṅgītito mūlanikāyato vā bhinnā, laddhiyā suttantehi liṅgākappehi ca visadisabhāvaṃ gatāti attho.
“根本结集”:指五百(阿罗汉)结集。“于别处结集者”等:意指从长部等中,将那些已在别处结集之经,从经藏中抽出,置于别处。或者,将未在根本结集中结集之经,置于他处,或另作他经,此为其义。“义与法”:即巴利文之义与巴利文本身。“于律及五部”:即于律藏及剩余的五部(尼柯耶)中。显示巴利原文
Mūlasaṅgahanti pañcasatikasaṅgītiṃ. Aññatra saṅgahitātiādīsu dīghādīsu aññatra saṅgahitato suttantarāsito taṃ taṃ suttaṃ nikkaḍḍhitvā aññatra akariṃsūti vuttaṃ hoti. Saṅgahitato vā aññatra asaṅgahitaṃ suttaṃ aññatra katthaci akariṃsu, aññaṃ vā akariṃsūti attho. Atthaṃ dhammañcāti pāḷiyā atthaṃ pāḷiñca. Vinaye nikāyesu ca pañcasūti vinaye ca avasesapañcanikāyesu ca.
“阿难,有两种受由我以方便说”等(中部·2.89),是方便说。因为舍受在寂静、殊胜之乐中被世尊所说,此即此处的方便。“诸比丘,有此三种受:乐受、苦受、不苦不乐受”等(相应部·4.249-251),是非方便说。因为受的自性有三种,此即此处的非方便性。“乐受亦无常、有为”等(长部·2.123),是了义。“凡有所受,彼一切皆苦”等(相应部·2.32),是不了义。“诸比丘,以三处,赡部洲人胜于北俱卢人及三十三天人”等(增支部·9.21),是取余所而说,却安立为余义。“于诸天中无梵行住”等(论事·270)经,亦是取余所而说,却安立为余义,此处应如此见其义。“有一类补特伽罗,为自利而行”等(人施设·论母4.24),他们依文句之影,毁坏了大量微细的空性等义。显示巴利原文
‘‘Dvepānanda , vedanā vuttā mayā pariyāyenā’’tiādi (ma. ni. 2.89) pariyāyadesitaṃ. Upekkhāvedanā hi santasmiṃ paṇīte sukhe vuttā bhagavatāti ayañhettha pariyāyo. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā sukhā dukkhā upekkhā vedanā’’tiādi (saṃ. ni. 4.249-251) nippariyāyadesitaṃ. Vedanāsabhāvo hi tividhoti ayamettha nippariyāyatā. ‘‘Sukhāpi vedanā aniccā saṅkhatā’’tiādi (dī. ni. 2.123) nītatthaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci vedayitaṃ, sabbaṃ taṃ dukkha’’ntiādi (saṃ. ni. 2.32) neyyatthaṃ. ‘‘Tīhi, bhikkhave, ṭhānehi jambudīpakā manussā uttarakuruke ca manusse adhiggaṇhanti deve ca tāvatiṃse’’tiādikaṃ (a. ni. 9.21) aññaṃ sandhāya bhaṇitaṃ gahetvā aññaṃ atthaṃ ṭhapayiṃsu. ‘‘Natthi devesu brahmacariyavāso’’tiādikaṃ (kathā. 270) suttañca aññaṃ sandhāya bhaṇitaṃ atthañca aññaṃ ṭhapayiṃsūti evamettha attho daṭṭhabbo. ‘‘Atthekacco puggalo attahitāya paṭipanno’’tiādi (pu. pa. mātikā 4.24) byañjanacchāyāya saṇhasukhumaṃ suññatādiatthaṃ bahuṃ vināsayuṃ.
“律之深奥者”:指舍弃了律中深奥的部分。或者说,指舍弃了因调伏烦恼而深奥的一部分经典。“似(经)者”:指符合自己意图的经,或看似是经而非经者。有些人只舍弃了注释书的部分,有些人则舍弃了整个阿毗达摩藏,因此说“抽取义理之阿毗达摩,六论”。虽然《论事》包含争论,但无争论的六论本应被诵习,却未流传;为了说明此义,故说“六论”。或者,依第三结集前所流传的说法,称为“六论”。“其他”:指其他阿毗达摩论等。“名”:指不与佛陀等相关的名号,如文殊师利等,此为部派之名。“相”:指由穿着、披覆等差异而形成的特殊仪态。“(学)处等”:指资具。“威仪”:应知为在行、住等中安放肢体的特殊方式。“作”:指缝衣等特殊事务。显示巴利原文
Vinayagambhīranti vinaye gambhīrañca ekadesaṃ chaḍḍetvāti attho. Kilesavinayena vā gambhīraṃ ekadesaṃ suttaṃ chaḍḍetvāti attho. Patirūpanti attano adhippāyānurūpaṃ suttaṃ, suttapatirūpakaṃ vā asuttaṃ. Ekacce aṭṭhakathākaṇḍameva vissajjiṃsu, ekacce sakalaṃ abhidhammapiṭakanti āha ‘‘atthuddhāraṃ abhidhammaṃ chappakaraṇa’’nti. Kathāvatthussa savivādattepi avivādāni chappakaraṇāni paṭhitabbāni siyuṃ, tāni nappavattantīti hi dassanatthaṃ ‘‘chappakaraṇa’’nti vuttanti. Tatiyasaṅgītito vā pubbe pavattamānānaṃ vasena ‘‘chappakaraṇa’’nti vuttaṃ . Aññānīti aññāni abhidhammapakaraṇādīni. Nāmanti yaṃ buddhādipaṭisaṃyuttaṃ na hoti mañjusirītiādikaṃ, taṃ nikāyanāmaṃ. Liṅganti nivāsanapārupanādivisesakataṃ saṇṭhānavisesaṃ. Sikkādikaṃ parikkhāraṃ. Ākappo ṭhānādīsu aṅgaṭṭhapanaviseso daṭṭhabbo. Karaṇanti cīvarasibbanādikiccaviseso.
“说转部”:意为因部派或学说而分裂者,即说转者。说转者的分裂即是经说者的次第分裂,这是它的意思。“以分裂之说”:指由此而有分裂之论者,即分裂之说;与未分裂的上座部相加,则成十八部,此是所说。或者,“以分裂之说”:指依分裂之见解而有十八部,它们全都共存,这是它的意思。“上座部之论为最上”:此处,“上座”是不变化格的表述。“属于上座们的”称为“上座”。它是什么?即论。上座之论在诸论中最为殊胜,这就是此处之义。显示巴利原文
Saṅkantikassapikena nikāyena vādena vā bhinnā saṅkantikāti attho. Saṅkantikānaṃ bhedā suttavādī anupubbena bhijjatha bhijjiṃsūti attho. Bhinnavādenāti bhinnā vādā etasminti bhinnavādo, tena abhinnena theravādena saha aṭṭhārasa hontīti vuttaṃ hoti. Bhinnavādenāti vā bhinnāya laddhiyā aṭṭhārasa honti, te sabbepi sahāti attho. Theravādānamuttamoti ettha thera-iti avibhattiko niddeso. Therānaṃ ayanti thero. Ko so? Vādo. Thero vādānamuttamoti ayamettha attho.
针对已生起的论辩,他说“摧破他论”。由于它具有遮止未来将生起之论辩的相,故说“未来相”。显示巴利原文
Uppanne vāde sandhāya ‘‘parappavādamathana’’nti āha. Āyatiṃ uppajjanakavādānaṃ paṭisedhanalakkhaṇabhāvato ‘‘āyatilakkhaṇa’’nti vuttaṃ.
一、补特伽罗论显示巴利原文
1. Puggalakathā
一、纯粹真实义显示巴利原文
1. Suddhasaccikaṭṭho
一、顺对反注释显示巴利原文
1. Anulomapaccanīkavaṇṇanā
1 那些并非宝石的东西,却以宝石等形相显现,故称为“幻”。那些以不实的宝石、水等形相而被执取的事物,如幻、阳焰等,因具有非实、似应知的形相,故为“非真实义”。为了表明与此相反者即是“真实义”,所以施设了“幻……乃至……真实义”的论题。至于那些依凭传闻等方式而被执取的事物,它们虽可作为此种,亦可作为彼种,故属于应知的范畴,并非最胜义;唯亲自证得者,方为最胜义。为阐明此理,故有“传闻……乃至……最上义”的安立。显示巴利原文
1. Māyāya amaṇiādayo maṇiādiākārena dissamānā ‘‘māyā’’ti vuttā. Abhūtena maṇiudakādiākārena gayhamānā māyāmarīciādayo abhūtaññeyyākārattā asaccikaṭṭhā. Yo tathā na hoti, so saccikaṭṭhoti dassento āha ‘‘māyā…pe… bhūtattho’’ti. Anussavādivasena gayhamāno tathāpi hoti aññathāpīti tādiso ñeyyo na paramattho, attapaccakkho pana paramatthoti dassento āha ‘‘anussavā…pe… uttamattho’’ti.
“六论者”的意思是:由于“存在”这一言词的共通性,以“存在”来指称色等时,便有了共通言词之说,这是其意旨。然而,根据“他……执取邪见后,承认‘唤来’”等语句,则不能说“六论者”,因为邪见并非六种。不给机会,即截断其立足之处。意思是:若以真实义可得,便应如色等那样可得;由于那样并不可得,你的论说便不能成立,因此予以驳回。针对此,有这样的说法:在“何为真实义”中所说的真实义,即通过具缘等方式所阐明的、在“色可得”等中出现的法之分类。显示巴利原文
Chalavādassāti atthīti vacanasāmaññena atthīti vuttehi rūpādīhi sāmaññavacanassāti adhippāyo. ‘‘So sacci…pe… laddhiṃ gahetvā āmantāti paṭijānātī’’ti vacanato pana ‘‘chalavādassā’’ti na sakkā vattuṃ. Na hi laddhi chalanti. Okāsaṃ adadamānoti patiṭṭhaṃ pacchindanto. Yadi saccikaṭṭhena upalabbhati, rūpādayo viya upalabbheyya, tathā anupalabbhanīyato na tava vādo tiṭṭhatīti nivattentoti adhippāyo. Taṃ sandhāyāti ‘‘yo saccikaṭṭho’’ti ettha vutto yo saccikaṭṭho, so sappaccayādibhāvena dīpito ‘‘rūpañca upalabbhatī’’tiādīsu āgato dhammappabhedoti dasseti.
说了“以彼真实义、究竟义”之后,又说“以彼行相”,其意旨是:以真实义、究竟义的行相可得者,即名为以真实义、究竟义可得。否则,就应说“从彼”、“以彼行相”。然而,这与前问有何差别呢?前问中,是问:如同七十五种法之分类依真实自性义可得那样,补特伽罗是否也如此可得?而此处则是问:彼法之分类依真实自性义可得时,是以坏灭等具缘等行相而可得,补特伽罗是否也以彼行相可得?这就是差别。然而,如同依真实自性义可得的受,并无以坏灭行相可得那样,依真实自性义可得的补特伽罗,也并无以坏灭等具缘等行相可得——对方论者可以这样说,这应是不应被指责的。而且,对此的否定是合理的,不应施以责难。但是,由于除了法之分类外,其他真实义并不成立,所以(自论者)就以法之分类的行相来责问。正是通过否定,显示出责难。应知:承认与否定的两方面,通过共相与别相而成为承许与拒绝的两方面,成为顺与逆的两方面,成为第一理趣与第二理趣,这就是它们的差别。显示巴利原文
‘‘Tenasaccikaṭṭhaparamatthenā’’ti vatvā ‘‘tenākārenā’’ti vadato ayamadhippāyo – saccikaṭṭhaparamatthākārena upalabbhamānaṃ saccikaṭṭhaparamatthena upalabbhamānaṃ nāma hotīti. Aññathā tatoti tassa tenākārenāti vattabbaṃ siyā. Ko panetissā purimapucchāya ca visesoti? Purimapucchāya sattapaññāsavidho dhammappabhedo yathā bhūtena sabhāvatthena upalabbhati, evaṃ puggalo upalabbhatīti vuttaṃ. Idha pana bhūtasabhāvatthena upalabbhamāno so dhammappabhedo yena ruppanādisappaccayādiākārena upalabbhati, kiṃ tenākārena puggalopi upalabbhatīti esa viseso. Yathā pana rūpaṃ viya bhūtasabhāvatthena upalabbhamānā vedanā na ruppanākārena upalabbhati, evaṃ dhammappabhedo viya bhūtasabhāvatthena upalabbhamāno puggalo na ruppanādisappaccayādiākārena upalabbhatīti sakkā paravādinā vattunti acodanīyaṃ etaṃ siyā. Avajānanañca tassa yuttanti niggaho ca na kātabbo. Dhammappabhedato pana aññassa saccikaṭṭhassa asiddhattā dhammappabhedākāreneva codeti. Avajānaneneva niggahaṃ dasseti. Anujānanāvajānanapakkhā sāmaññavisesehi paṭiññāpaṭikkhepapakkhā anulomapaṭilomapakkhā paṭhamadutiyanayāti ayametesaṃ viseso veditabbo.
说“喂,那该说的”时,对于该说的不说,便导致过失——应知正是依此意旨而说“导致责难”。说“如此,由于责难以及从顺逆两方面导致四种过失并予以加诸等已说,故‘可得’等名为顺五法”。然而,从顺逆两方面,应与两种安立一同成为七种,或者应说明其省略的理由。而后面将说:“所谓安立,是由于安立对方论者的观点,为了显示‘这是你的过失’而仅是安立,并非令责难或反驳明显。”(《论事注》2)依此意旨,此处也省略了两种安立。然而,如同在那里不说反驳五法之体,而将说反驳四法之体,此处也应说责难四法之体。但应知:由于纯粹责难以责难为主,故在总说中以略说方式单独说了责难。而那些认为“因为是不如实的责难,所以那里没有单独说反驳”的人,在第二论门中,就会出现责难四法之体与反驳五法之体。显示巴利原文
‘‘Tena vata re vattabbe’’ti vadanto vattabbassa avacane dosaṃ pāpetīti iminā adhippāyena ‘‘niggahassa pāpitattā’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Evametaṃ niggahassa ca anulomapaṭilomato catunnaṃ pāpanāropanañca vuttattā upalabbhatītiādikaṃ anulomapañcakaṃ nāmā’’ti vuttaṃ, anulomapaṭilomato pana dvīhi ṭhapanāhi saha sattakena bhavitabbaṃ, taṃvajjane vā kāraṇaṃ vattabbaṃ. Yaṃ pana vakkhati ‘‘ṭhapanā nāma paravādīpakkhassa ṭhapanato ‘ayaṃ tava doso’ti dassetuṃ ṭhapanamattameva hoti, na niggahassa vā paṭikammassa vā pākaṭabhāvakaraṇa’’nti (kathā. aṭṭha. 2). Tenādhippāyena idhāpi ṭhapanādvayaṃ vajjeti. Yathā pana tattha paṭikammapañcakabhāvaṃ avatvā paṭikammacatukkabhāvaṃ vakkhati, evamidhāpi niggahacatukkabhāvo vattabbo siyā. Suddhikaniggahassa pana niggahappadhānattā uddesabhāvena vutto niggahova visuṃ vuttoti daṭṭhabbo. Ye pana ‘‘ayathābhūtaniggahattā tattha paṭikammaṃ visuṃ na vutta’’nti vadanti, tesaṃ dutiye vādamukhe niggahacatukkabhāvo paṭikammapañcakabhāvo ca āpajjati.
2 第二,意指“自己所认定的真实义”,即指约定真实。正如后文将说:“或指纯粹约定真实,或指与究竟义相杂的约定真实,继而追问‘何为真实义’,这是对对方论者的进一步诘问。”(《论事注》6)若对方论者自己所认定的真实义即是约定真实,则当其说“补特伽罗以约定真实的行相可得”时,由于彼此见解相同,便不应被反驳,也不应发起此论。或者,此中义为:对方论者正是针对自论者自己所认定的真实义,而提出“何为真实义”等问。这样便使自论者所认定的真实义仅是约定真实。如果两者都被认定,则不应说“或者将约定真实与究竟真实合在一起而如是说”。再者,如果两种真实都是真实义、究竟义,那么对于希望以真实义之一分来成立补特伽罗可得的人,便不应追问“补特伽罗是否以真实义、究竟义可得”等,以真实义的一部分来追问也不合理。因为,并不应追问:以感受行相可得的“受”,是否以坏灭行相可得?而对方论者并不期望补特伽罗具有坏灭等自性,唯愿其是真实义、究竟义即可。如果在究竟真实之外,另有其他真实义,那么就不应追问其究竟真实性。对于那些将“真实义”的称……显示巴利原文
2.Attanā adhippetaṃ saccikaṭṭhamevāti sammutisaccaṃ sandhāyāti adhippāyo. Vakkhati hi ‘‘suddhasammutisaccaṃ vā paramatthamissakaṃ vā sammutisaccaṃ sandhāya ‘yo saccikaṭṭho’ti puna anuyogo paravādissā’’ti (kathā. aṭṭha. 6). Tattha yadi paravādinā attanā adhippetasaccikaṭṭho sammutisaccaṃ, sammutisaccākārena puggalo upalabbhatīti vadantena samānaladdhiko nappaṭisedhitabbo, kathā evāyaṃ nārabhitabbā. Atha sakavādinā attanā ca adhippetasaccikaṭṭhaṃyeva sandhāya paravādī ‘‘yo saccikaṭṭho’’tiādimāhāti ayamattho. Sakavādinā sammutisaccaṃyeva saccikaṭṭhoti adhippetanti āpajjati. Yadi ubhayaṃ adhippetaṃ, puna ‘‘sammutisaccaparamatthasaccāni vā ekato katvāpi evamāhā’’ti na vattabbaṃ siyāti. Yadi ca dvepi saccāni saccikaṭṭhaparamatthā, saccikaṭṭhekadesena upaladdhiṃ icchantena ‘‘puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā’’tiādi anuyogo na kātabbo, na ca saccikaṭṭhekadesena anuyogo yutto. Na hi vedayitākārena upalabbhamānā vedanā ruppanākārena upalabbhatīti anuyuñjitabbā, na ca paravādī ruppanādisabhāvaṃ puggalaṃ icchati, atha kho saccikaṭṭhaparamatthamevāti. Paramatthasaccato aññasmiṃ saccikaṭṭhe vijjamāne nāssa paramatthasaccatā anuyuñjitabbā. Asaccikaṭṭhe saccikaṭṭhavohāraṃ āropetvā taṃ sandhāya pucchatīti vadantānaṃ voharitasaccikaṭṭhassa attanā adhippetasaccikaṭṭhatā na yuttā. Voharitaparamatthasaccikaṭṭhānañca dvinnaṃ saccikaṭṭhabhāve vuttanayova doso. Sammutisaccākārena upalabbhamānañca bhūtasabhāvatthena upalabbheyya vā na vā. Yadi bhūtasabhāvatthena upalabbhati, puggalopi upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti anujānanto nānuyuñjitabbo. Atha na bhūtasabhāvatthena, taṃvinimutto sammutisaccassa saccikaṭṭhaparamatthākāro na vattabbo asiddhattā. Vakkhati ca ‘‘yathā rūpādayo paccattalakkhaṇasāmaññalakkhaṇavasena atthi, na evaṃ puggalo’’ti. Tasmā maggitabbo ettha adhippāyo.
“两种真实”在此处,由于从真实二分的角度不可得,这或许可以被承认,或者什么也不应说。正如以一分(世俗)的胜义角度不可得,不能成为承认的理由;同样,以一分(胜义)的世俗角度可得,也不能成为否定的理由——在这一处也当探寻此意趣。“不可得”仅仅是言辞上的共称,意思是,“不可得”一词本身既被承认又被否定,依于这六师之论。正如你当以对“可得”一词本身的承认与否定来破我,我也当以对“不可得”一词本身的承认与否定来破你——如此,对于可能存在的以共称方式,对于不可能存在的则施设,在此处这便成为六师之论。因此,应知“不可得”仅仅是言辞上的共称,因为是六师之论的原因,故称为“六师之论”。或者,此意是依于言辞上的共称和六师之论。安立并非对破斥与反破的显明,此应审察。因为若不先安立一方,则无法将先承认前宗而后否定后宗,或否定后宗者却承认前宗,指斥为过失。显示巴利原文
Dvinnaṃ saccānanti ettha saccadvayākārena anupalabbhanīyato anuññeyyametaṃ siyā, na vā kiñci vattabbaṃ. Yathā hi ekadesena paramatthākārena anupalabbhanīyatā anujānanassa na kāraṇaṃ, evaṃ ekadesena sammutiyākārena upalabbhanīyatā paṭikkhepassa cāti maggitabbo etthāpi adhippāyo. Nupalabbhatīti vacanasāmaññamattanti nupalabbhatīti idameva vacanaṃ anuññātaṃ paṭikkhittañcāti etaṃ chalavādaṃ nissāyāti adhippāyo. Yathā upalabbhatīti etasseva anujānanapaṭikkhepehi ahaṃ niggahetabbo, evaṃ nupalabbhatīti etasseva anujānanapaṭikkhepehi tvanti evaṃ sambhavantassa sāmaññena asambhavantassa kappanaṃ panettha chalavādo bhavituṃ arahati. Tena nupalabbhatīti vacanasāmaññamattaṃ chalavādassa kāraṇattā ‘‘chalavādo’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Vacanasāmaññamattañca chalavādañca nissāyāti vā attho. Ṭhapanā niggahappaṭikammānaṃ pākaṭabhāvakaraṇaṃ na hotīti idaṃ vicāretabbaṃ. Na hi pakkhaṭṭhapanena vinā purimaṃ anujānitvā pacchimassa avajānanaṃ, pacchimaṃ vā avajānantassa purimānujānanaṃ micchāti sakkā āropetunti.
3 第三,“你的”与“承认者”,是表示自性与属格、对格的词,依此意趣,故说为“正是你自己承认”。显示巴利原文
3.Tavāti, paṭijānantanti ca paccatte sāmiupayogavacanānīti adhippāyena ‘‘tvaṃyeva paṭijānanto’’ti āha.
4-5 第四至第五:由于对方以四种恶加将驳斥导向了“喂,我们被恶加驳斥了”等情形,你对我所作的驳斥,便如同我对你所作的驳斥一样是错的。如此,他以顺五论中四种恶加所作的驳斥,依此理则,便与其自己所作的驳斥一起,被导向了恶作的性质,或被导向了无效驳斥的性质,应知此义。同样地,应知“喂,你以此驳斥……这是你的错误”这一并非有效驳斥的结论,正是四结论法。显示巴利原文
4-5.Catūhi pāpanāropanāhi niggahassa upanītattāti ‘‘dunniggahitā ca homa, hañcī’’tiādinā tayā mama kato niggaho, mayā tava kato niggaho viya micchāti evaṃ tena anulomapañcake catūhi pāpanāropanāhi katassa niggahassa tena niyāmena dukkaṭabhāvassa attanā kataniggahena saha upanītattā aniggahabhāvassa vā upagamitattāti attho daṭṭhabbo. Evameva tena hi yaṃ niggaṇhāsi hañci…pe… idaṃ te micchāti etassa aniggahabhāvanigamanasseva niggamanacatukkatā veditabbā.
2. 逆顺释显示巴利原文
2. Paccanīkānulomavaṇṇanā
7-10 第七至第十:先是指出“依自宗立场而承认,是为否定论敌”,接着又说“从胜义而言,因为补特伽罗不存在,所以否定了论敌”。在此,若这一否定是依自宗立场而作,便会导致“从胜义而言,依另一种真实自性意义上的胜义,补特伽罗是可得的”——此即彼之宗义。果真如此,就不应被那些依世俗谛而寻求可得者所驳斥。若隐藏自宗立场而依他宗立场作否定,则因与前承认不相违,故不应被驳斥。因为,既陈述自宗又陈述他宗的人,并无过失可言。然而,若依自宗立场承认,却又依他宗立场否定,则是舍弃自宗而执取他宗,故应被驳斥——此处的意趣当是如此。显示巴利原文
7-10.‘‘Attano laddhiṃ nissāya paṭiññā paravādissā’’ti vatvā puna ‘‘paramatthavasena puggalassa abhāvato paṭikkhepo paravādissā’’ti vuttaṃ. Tatrāyaṃ paṭikkhepo attano laddhiyā yadi kato, paramatthato aññena saccikaṭṭhaparamatthena puggalo upalabbhatīti ayamassa laddhīti āpajjati. Tathā ca sati nāyaṃ sammutisaccavasena upaladdhiṃ icchantena niggahetabbo. Atha attano laddhiṃ niggūhitvā parassa laddhivasena paṭikkhipati, purimapaṭiññāya avirodhitattā na niggahetabbo. Na hi attano ca parassa ca laddhiṃ vadantassa doso āpajjatīti. Attano pana laddhiyā paṭijānitvā paraladdhiyā paṭikkhipantena attano laddhiṃ chaḍḍetvā paraladdhi gahitā hotīti niggahetabboti ayamettha adhippāyo siyā.
2. 处所谛义显示巴利原文
2. Okāsasaccikaṭṭho
1. 顺逆释显示巴利原文
1. Anulomapaccanīkavaṇṇanā
11 第十一:“于一切处”意指“于整个身体”,为阐明此义而说“以身而言”。“在此处”即指那段简略的文句。因为当说到“以身而言,于一切处不可得”时,便会引出“于身外可得”的过失,因此在反面论中,这种否定是自宗论者的过失——由此表达了“补特伽罗不以任何自性而可得”这一意义。因为,若补特伽罗能以任何自性而可得,则不存在脱离身体或与身体相异的可得之处。显示巴利原文
11.Sabbatthāti sabbasmiṃ sarīreti ayamatthoti dassento āha ‘‘sarīraṃ sandhāyā’’ti. Tatthāti tasmiṃ saṃkhittapāṭhe. Yasmā sarīraṃ sandhāya ‘‘sabbattha na upalabbhatī’’ti vutte sarīrato bahi upalabbhatīti āpajjati, tasmā paccanīke paṭikkhepo sakavādissāti etena na kenaci sabhāvena puggalo upalabbhatīti ayamattho vutto hoti. Na hi kenaci sabhāvena upalabbhamānassa sarīratadaññāvimutto upaladdhiokāso atthīti.
3. 时真实义显示巴利原文
3. Kālasaccikaṭṭho
1. 顺逆解释显示巴利原文
1. Anulomapaccanīkavaṇṇanā
12 “及于前生后生之时”,其含义是:意指于中段时间所得的同一者,于其前、后时段亦为可得。“其余与第一种方式所说相同”,在这三者之中,第一种与“于一切处”那一方式所说的相同,如哪些内容相同?即文段以简略形式呈现而未展开之义。因为在这里,若说“一切时皆不可得”,便会招致“某时可得”的过失,所以应将“在反面论中,属于自宗论者的否定”这层含义连贯起来理解。显示巴利原文
12.Purimapacchimajātikālañcāti majjhimajātikāle upalabbhamānassa tasseva purimapacchimajātikālesu upaladdhiṃ sandhāyāti adhippāyo. Sesaṃ paṭhamanaye vuttasadisamevāti imesu tīsu paṭhame ‘‘sabbatthā’’ti etasmiṃ naye vuttasadisameva, kiṃ taṃ? Pāṭhassa saṃkhittatāti attho. Idhāpi hi yasmā ‘‘sabbadā na upalabbhatī’’ti vutte ekadā upalabbhatīti āpajjati, tasmā paccanīke paṭikkhepo sakavādissāti yojetabbanti.
4. 部分真实义显示巴利原文
4. Avayavasaccikaṭṭho
1. 顺逆解释显示巴利原文
1. Anulomapaccanīkavaṇṇanā
13 在第三种方式中,因为若说“于一切(状态)不可得”,便会招致“于某一(状态)可得”的过失,所以应将“在反面论中,属于自宗论者的否定”这层含义连贯起来理解。因此说“正是如此”。显示巴利原文
13. Tatiyanaye ca yasmā ‘‘sabbesu na upalabbhatī’’ti vutte ekasmiṃ upalabbhatīti āpajjati, tasmā paccanīke paṭikkhepo sakavādissāti yojetabbaṃ. Tenāha ‘‘tādisamevā’’ti.
处所等真实义显示巴利原文
Okāsādisaccikaṭṭho
2. 逆顺解释显示巴利原文
2. Paccanīkānulomavaṇṇanā
14 在此,“于顺五法……”等的开篇中,应这样理解:“顺五法”指的是“折难五法”,“反面”指的则是“对治”。其中,有关“顺五法”——即“于一切处,补特伽罗不可得”等句——的义理,由于在路摄了“于一切处,补特伽罗不可得”等原文后,并未完整呈现其本貌,故应依照“因其以身体为所依……”(《论事注》11)等所述的方式来理解;而有关“反面”——即“于一切处,补特伽罗可得”等句——是以对治的方式宣说的,其义理由于在路摄了对治等原文后,仅以略示的方式标明了开篇之义,故应依照在“补特伽罗可得”等顺句中“于一切处,是以身体为所依而对自宗论者发问……”(《论事注》11)等所述之理来理解,应如此看待其义。或者,“tattha”一词并非取“所开始者,即在此中”之义,而应取“tattha,即在那三门之中”之义。而且在此处,“以顺五法为根本”的“一切顺-反-五法……”显示巴利原文
14.Tattha anulomapañcakassātiādimhi anulomapañcakanti niggahapañcakaṃ, paccanīkanti ca paṭikammaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tattha anulomapañcakassa ‘‘sabbattha puggalo nupalabbhatī’’tiādikassa attho ‘‘sabbattha puggalo nupalabbhatī’’tiādipāḷiṃ saṃkhipitvā āgate sarūpena avutte ‘‘yasmā sarīraṃ sandhāyā’’tiādinā (kathā. aṭṭha. 11) vuttanayena veditabbo, paccanīkassa ca ‘‘sabbattha puggalo upalabbhatī’’tiādikassa paṭikammakaraṇavasena vuttassa attho paṭikammādipāḷiṃ saṃkhipitvā ādimattadassanena āgate ‘‘puggalo upalabbhatī’’tiādimhi anulome ‘‘sabbatthāti sarīraṃ sandhāya anuyogo sakavādissā’’tiādinā (kathā. aṭṭha. 11) vuttanayena veditabboti evamattho daṭṭhabbo. Atha vā tatthāti yaṃ āraddhaṃ, tasminti evaṃ atthaṃ aggahetvā tattha tesu tīsu mukhesūti attho gahetabbo. Anulomapañcakamūlakā cettha sabbānulomapaccanīkapañcakapāḷi anulomapañcakassa pāḷīti vuttā, tathā paccanīkānulomapañcakapāḷi ca paccanīkassa pāḷīti. Taṃ saṃkhipitvā paṭikammavasena āgate sarūpena avutte ‘‘puggalo nupalabbhatī’’tiādike paccanīke ‘‘upalabbhatī’’tiādike anulome ca attho heṭṭhā suddhikasaccikaṭṭhe vuttanayeneva veditabboti vuttaṃ hoti.
五、单纯对照解释显示巴利原文
5. Suddhikasaṃsandanavaṇṇanā
17-27 “与色等诸法对真实义进行对照”(saccikaṭṭhasaṃsandana)的意思是:将真实义的补特伽罗与色等诸法进行对照,或者,在真实义上,将补特伽罗与色等诸法进行对照——此为其意旨。“补特伽罗与色”中的“与”字(ca)具有并列集合之义,因此,如同“色”那样,以举例方式所阐述的意义应当加以审察。认为“补特伽罗与色等诸法既非异、亦非不异,不可言说”——这是其执见。其经典依据是“命即是身,或命异身异,此为世尊所不记说”等(《相应部》4.416)。若对方被容许如此主张,便会陷入与经典及执见二者相违的过失——正是针对此义而说“见到宗义与经典相违”。显示巴利原文
17-27.Rūpādīhisaddhiṃ saccikaṭṭhasaṃsandananti saccikaṭṭhassa puggalassa rūpādīhi saddhiṃ saṃsandanaṃ, saccikaṭṭhe vā rūpādīhi saddhiṃ puggalassa saṃsandananti adhippāyo. Puggalo rūpañcāti ca-kārassa samuccayatthattā yathā rūpanti evaṃ nidassanavasena vutto attho vicāretabbo. Rūpādīhi añño anañño ca puggalo na vattabboti laddhi samayo. ‘‘Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti abyākatametaṃ bhagavatā’’tiādikaṃ (saṃ. ni. 4.416) suttaṃ. Anuññāyamāne tadubhayavirodho āpajjatīti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘samayasuttavirodhaṃ disvā’’ti.
“Dhammato”是依于圣典(pāḷito)。那些说“对治四组等已被略去。论敌……乃至……已被显示”的人,在“补特伽罗不可得……乃至……应知此为对治”这段文中,于“应知”之处,他们所见到的文本将是“应知此为折难”(ājānāhi niggahaṃ)。“令承认另异之义”的意思是:正如我所应说的另异之义,你也应那样说——这是为了以承认另异之义来发难,即追究之义。“关于世俗与胜义是一是异之问题,应置而不答”的意思是:这是不被记说的。如果因为应置而不答而加以否定,那么对方也可以依应置而不答的立场,仅凭其自宗而作否定,如此,他也不应受折难。然而,对方执取“补特伽罗”为某种自性,并希望对其一异问题置而不答;但既然有自性存在,置而不答便不合理——因此他应受折难。而世俗则没有任何自性。正因如此,主张关于一异之问题应置而不答者,不应受折难——自宗论者所作的否定,正是在此意义上才是合理的。显示巴利原文
Dhammatoti pāḷito. ‘‘Paṭikammacatukkādīni saṃkhittāni. Paravādī…pe… dassitānī’’ti vadantehi puggalo nupalabbhati…pe… ājānāhi paṭikammanti ettha ājānāhi niggahanti pāṭho diṭṭho bhavissati. Aññattaṃ paṭijānāpanatthanti yathā mayā aññattaṃ vattabbaṃ, tathā ca tayāpi taṃ vattabbanti aññattapaṭiññāya codanatthanti attho. Sammutiparamatthānaṃ ekattanānattapañhassa ṭhapanīyattāti abyākatattāti attho. Yadi ṭhapanīyattā paṭikkhipitabbaṃ, parenapi ṭhapanīyattā laddhimeva nissāya paṭikkhepo katoti sopi na niggahetabbo siyā. Paro pana puggaloti kañci sabhāvaṃ gahetvā tassa ṭhapanīyattaṃ icchati, sati ca sabhāve ṭhapanīyatā na yuttāti niggahetabbo. Sammuti pana koci sabhāvo natthi. Tenevassa ekattanānattapañhassa ṭhapanīyataṃ vadanto na niggahetabboti sakavādinā paṭikkhepo katoti ayamettha adhippāyo yutto.
六、譬喻对照解释显示巴利原文
6. Opammasaṃsandanavaṇṇanā
28-36 “以所得之共通性而问另异”等:这是说,两者的相似性,并非构成另异的合理原因;相反,应当审察的是:是否依各自的自性,以真实义、胜义而可得。前文作“二十一以上”,但应读为“二十以上”。显示巴利原文
28-36.Upaladdhisāmaññena aññattapucchā cāti idañca dvinnaṃ samānatā no aññattassa kāraṇaṃ yuttaṃ, atha kho visuṃ attano sabhāvena saccikaṭṭhaparamatthena upalabbhanīyatāti vicāretabbaṃ. ‘‘Ekavīsādhikānī’’ti purimapāṭho, vīsādhikānīti pana paṭhitabbaṃ.
37-45 当他以“有补特伽罗”的经典令对方认同时,便以为对方已认可了“有所得”,故说:“将所得的共相强加于其上。”从“显示了二十以上、九百对治五法组”一句可知,即使在“清净会合”篇中,经文也是“应知此为对治”。而且,在论门中“清净真实义”处所说“对治四组”,实亦是“对治五法组”。显示巴利原文
37-45. ‘‘Atthi puggalo’’ti suttaṃ anujānāpentena upaladdhi anujānitā hotīti maññamāno āha ‘‘upaladdhisāmaññaṃ āropetvā’’ti. Vīsādhikāni nava paṭikammapañcakasatāni dassitānīti etena suddhikasaṃsandanepi ‘‘ājānāhi paṭikamma’’micceva pāṭhoti viññāyati. Yañca vādamukhesu suddhikasaccikaṭṭhe ‘‘paṭikammacatukka’’nti vuttaṃ, tampi ‘‘paṭikammapañcaka’’nti.
七、四法门对照解释显示巴利原文
7. Catukkanayasaṃsandanavaṇṇanā
46-52 若人不许补特伽罗与任何一法相异,便不应只依色等某一法而追问。因为此人乃从总体上不许相异,而非从部分上否定不异,所以他应不成为难诘的对象。为遮止这一辩难的余地,故说:“然而,此追问……”等。“整体”(sakala)是指:五十七种法之分门,或作为胜义谛的补特伽罗。如此,是就整体而言。如是,由于思择了整体胜义,并以论式安立了追问之相,且在整体胜义之外更无真实义,因此,胜义中的补特伽罗不应异于彼(整体胜义)。因此,对于否定“色是补特伽罗”这一问题的人,施加难诘是合理的——此即其意。显示巴利原文
46-52. Ekadhammatopi aññattaṃ anicchanto rūpādiekekadhammavasena nānuyuñjitabbo. Samudāyato hi ayaṃ aññattaṃ anicchanto ekadesato anaññattaṃ paṭikkhipanto na niggahāraho siyāti etaṃ vacanokāsaṃ nivattetuṃ ‘‘ayañca anuyogo’’tiādimāha. Sakalanti sattapaññāsavidho dhammappabhedo puggaloti vā paramatthasaccaṃ puggaloti vā evaṃ sakalaṃ sandhāyāti attho. Evaṃ sakalaṃ paramatthaṃ cintetvā tantivasena anuyogalakkhaṇassa ṭhapitattā sakalaparamatthato ca aññassa saccikaṭṭhassa abhāvā saccikaṭṭhena puggalena tato aññena na bhavitabbanti ‘‘rūpaṃ puggalo’’ti imaṃ pañhaṃ paṭikkhipantassa niggahāropanaṃ yuttanti attho.
“以同类而别别分离”(sabhāgavinibbhogato),其意思是:由与色同类故而有差别。“一切法”指除色之外的一切法。对于“色中有补特伽罗”一句,他以“由依止坏灭故,便有坏灭之失”的畏怖而否定,基于此意,故说“亦因断见之怖畏”。然而,其本意是以三时中的宗义相违而作否定。因为他不认取身见,而且说“亦因常见之怖畏而否定”也是合理的,因为在身见中,前五种正是断见,其余的是常见。而在“色之外”一句中,应知包含了“有色的补特伽罗”之义。显示巴利原文
Sabhāgavinibbhogatoti rūpato aññasabhāgattāti vuttaṃ hoti. Sabbadhammāti rūpavajje sabbadhamme vadati. ‘‘Rūpasmiṃ puggalo’’ti ettha nissayavināse vināsāpattibhayena paṭikkhipatīti adhippāyenāha ‘‘ucchedadiṭṭhibhayena cevā’’ti. Tīsu pana samayavirodhena paṭikkhepo adhippeto. Na hi so sakkāyadiṭṭhiṃ icchati, apica sassatadiṭṭhibhayena paṭikkhipatīti yuttaṃ vattuṃ. Sakkāyadiṭṭhīsu hi pañceva ucchedadiṭṭhiyo, sesāsassatadiṭṭhiyoti. Aññatra rūpāti ettha ca rūpavā puggaloti ayamattho saṅgahitoti veditabbo.
8. 相合论之解释显示巴利原文
8. Lakkhaṇayuttivaṇṇanā
54 54. “逆顺”者,此即下文所说:“当以六种方式说‘应知还灭’等。”然而与此并不相符。因为在逆顺中,于逆时应说“应知折伏”,而非“还灭”。显示巴利原文
54.Paccanīkānulometi idaṃ yaṃ vakkhati ‘‘chalavasena pana vattabbaṃ ‘ājānāhi paṭikamma’ntiādī’’ti (kathā. aṭṭha. 54), tena pana na sameti. Paccanīkānulome hi paccanīke ‘‘ājānāhi niggaha’’nti vattabbaṃ, na pana ‘‘paṭikamma’’nti.
9. 语句净化之解释显示巴利原文
9. Vacanasodhanavaṇṇanā
55-59 55-59. “补特伽罗被了知”一语,就两个词的意义而言是同一的。对此应审察:对方是否认可此同一性?因为,如果说补特伽罗是不可分析的,而“被了知”是可分析的,那么对于意义可分析与不可分析的“被了知”与“补特伽罗”这两个词,怎能认可它们在意义上同一呢?正如对于意义可分析与不可分析的“被了知”与“色”这两个词,若作区分,说“某些色被了知,某些色不被了知”,并不会招致过失;同样地,对此若作如上所述的区分,也不应有过失引生。应于此探寻其意旨。显示巴利原文
55-59.Puggaloupalabbhatīti padadvayassa atthato ekatteti ettha tadeva ekattaṃ parena sampaṭicchitaṃ asampaṭicchitanti vicāretabbametaṃ. Puggalassa hi avibhajitabbataṃ, upalabbhatīti etassa vibhajitabbataṃ vadanto vibhajitabbāvibhajitabbatthānaṃ upalabbhatipuggala-saddānaṃ kathaṃ atthato ekattaṃ sampaṭiccheyyāti? Yathā ca vibhajitabbāvibhajitabbatthānaṃ upalabbhati-rūpa-saddānaṃ taṃ vibhāgaṃ vadato rūpaṃ kiñci upalabbhati, kiñci na upalabbhatīti ayaṃ pasaṅgo nāpajjati, evaṃ etassapi yathāvuttavibhāgaṃ vadato yathāāpāditena pasaṅgena na bhavitabbanti maggitabbo ettha adhippāyo.
60 60. 依“应观世间为空”(《经集》1125)此语,从意义上说便是指补特伽罗不存在,因此说“亦说为无”。显示巴利原文
60. ‘‘Suññato lokaṃ avekkhassū’’ti (su. ni. 1125) etena atthato puggalo natthīti vuttaṃ hotīti āha ‘‘natthītipi vutta’’nti.
10. 施设随问解释显示巴利原文
10. Paññattānuyogavaṇṇanā
61-66 就未离色身而言,说“因有色身存在”。就经中(《如是语》90)所提到“或有色,或无色”的施设而言,说“且因有如是施设存在”。由于离贪者存在,而“有欲者”并非唯一决定,且不系属于欲界,因此不应说为“有欲者”,这是对此说加以否定的意旨。显示巴利原文
61-66. Rūpakāyāvirahaṃ sandhāya ‘‘rūpakāyasabbhāvato’’ti āha. ‘‘Rūpino vā arūpino vā’’ti (itivu. 90) sutte āgatapaññattiṃ sandhāya ‘‘tathārūpāya ca paññattiyā atthitāyā’’ti. Vītarāgasabbhāvatoti kāmībhāvassa anekantikattā kāmadhātuyā āyattattābhāvato ca ‘‘kāmī’’ti na vattabboti paṭikkhipatīti adhippāyo.
67 “以身随观”——这是表因之语,意思是:以身随观为因,而有如是执取。所谓“直接说”,即“命异身异,这是我不曾记说的”(《中部》2.128),这便是直接说。显示巴利原文
67.Kāyānupassanāyāti kāraṇavacanametaṃ, kāyānupassanāya kāraṇabhūtāya evaṃladdhikattāti attho. Āhacca bhāsitanti ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti abyākatametaṃ mayā’’ti (ma. ni. 2.128) āhacca bhāsitaṃ.
11. 去随问解释显示巴利原文
11. Gatianuyogavaṇṇanā
69-72 已说了“开示者说‘由此,补特伽罗流转’等”,但应当是“开示者说‘不应说补特伽罗流转’等”,或应说“开示已”。显示巴利原文
69-72.‘‘Dassento‘tena hi puggalo sandhāvatī’tiādimāhā’’ti vuttaṃ, ‘‘dassento ‘na vattabbaṃ puggalo sandhāvatī’tiādimāhā’’ti pana bhavitabbaṃ, dassetvāti vā vattabbaṃ.
91 在说到与名为色的身体同行之处,若说“与色同行”,由于未认可“色是补特伽罗”,便会招致“命即是身”的过失,这一点应当说明。就无想生而论,地狱、无想、无色诸众生的补特伽罗不承认有中有,因此应理解为死没后无间而生。然而,若有人执取于死时、生时及无想生时,认为无想有情中存在想,从而主张无想众生有中有,则因为有中有,便不能说“无想生是无受”。显示巴利原文
91.Yena rūpasaṅkhātena sarīrena saddhiṃ gacchatīti ettha ‘‘rūpena saddhiṃ gacchatī’’ti vadantena ‘‘rūpaṃ puggalo’’ti ananuññātattā yenākārena taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti idaṃ āpajjati , so vattabbo. Asaññūpapattiṃ sandhāyāti nirayūpagassa puggalassa asaññūpagassa arūpūpagassa ca antarābhavaṃ na icchatīti cutito anantaraṃ upapattiṃ sandhāyāti attho daṭṭhabbo. Ye pana cutikāle upapattikāle ca asaññūpapattikāle ca asaññasattesu saññā atthīti gahetvā asaññūpagassa ca antarābhavaṃ iccheyyuṃ, tesaṃ antarābhavabhāvato ‘‘asaññūpapatti avedanā’’ti na sakkā vattunti.
92 在“无受”等语中,“其异”是指与有想存在相异者,即无想有情的生起与非想非非想处的生起。因为即使在非想非非想处,他们也主张不可以说有想。显示巴利原文
92.Avedanotiādīsu tadaññanti saññabhavato aññaṃ asaññānevasaññānāsaññāyatanupapattiṃ. Nevasaññānāsaññāyatanepi hi na vattabbaṃ saññā atthīti icchanti.
93 因为离开色等诸法,补特伽罗便不存在,所以他依其所执的见解而说:如同火依燃料,以色等诸法为所依的补特伽罗,离开色等便不存在。显示巴利原文
93.Yasmā rūpādidhamme vinā puggalo natthīti indhanupādāno aggi viya indhanena rūpādiupādāno puggalo rūpādinā vinā natthīti laddhivasena vadati.
12. 取施设随问解释显示巴利原文
12. Upādāpaññattānuyogavaṇṇanā
97 在“依青色而说青”等句中,其义为:即“依青色而施设青色补特伽罗”之中,若问及“依青色而说青”等,其义即是如此。显示巴利原文
97.Nīlaṃ rūpaṃ upādāya nīlotiādīsūti ‘‘nīlaṃ rūpaṃ upādāya nīlakassa puggalassa paññattī’’ti ettha yo puṭṭho nīlaṃ upādāya nīloti, tadādīsūti attho.
98 “就善巧义而言”,是就善巧义而说,并非就善的施设而言。应知其意:即误将“依善受”认作而承认。显示巴利原文
98.Chekaṭṭhaṃ sandhāyāti chekaṭṭhaṃ sandhāya vuttaṃ, na kusalapaññattiṃ. ‘‘Kusalaṃ vedanaṃ upādāyā’’ti maññamāno paṭijānātīti attho daṭṭhabbo.
112 今为阐明……而说“如树”等,即是先显示前分,再述后分。显示巴利原文
112.Idāni…pe… dassetuṃ ‘‘yathā rukkha’’ntiādimāhāti pubbapakkhaṃ dassetvā uttaramāhāti vuttaṃ hoti.
115 引出后文所说的“凡有彼色,彼为有色者”之语后,即说“因为”等。显示巴利原文
115. ‘‘Yassa rūpaṃ so rūpavā’’ti uttarapakkhe vuttaṃ vacanaṃ uddharitvā ‘‘yasmā’’tiādimāha.
116 “依心随观”的意思,是以心随观所阐明的有贪等心相应之力。显示巴利原文
116.Cittānupassanāvasenāti cittānupassanāvasena paridīpitassa sarāgādicittayogassa vasenāti adhippāyo.
118 “以彼”即眼——“以彼”这一具格词,意思是眼。所谓“眼本身见色”,是指眼成为识的依止之处,这便称为眼的“见”。他是基于此意而说。显示巴利原文
118.Yenāti cakkhunti ‘‘yenā’’ti vuttaṃ karaṇaṃ cakkhunti attho. Cakkhumeva rūpaṃ passatīti viññāṇanissayabhāvūpagamanameva cakkhussa dassanaṃ nāma hotīti sandhāya vadati.
13. 人作论之解释显示巴利原文
13. Purisakārānuyogavaṇṇanā
123 123. “唯是工具”指那些以成就、促使诸业生起的方式而转起的诸蕴。显示巴利原文
123.Karaṇamattanti kammānaṃ nipphādakappayojakabhāvena pavattā khandhā.
124 124. 若无前业,补特伽罗便不能出生;既生之后,于诸明处等中,正或邪的转起也无从生起。正就此义,才说“唯彼前业”等语。显示巴利原文
124. Purimakammena vinā puggalassa jāti, jātassa ca vijjaṭṭhānādīsu sammā micchā vā pavatti natthīti sandhāya ‘‘purimakammameva tassā’’tiādimāha.
125 125. 此处,“业轮”指:业的作者即是作者,他亦应造作他业,而彼之作者又应造作他业,如是便说业轮无有断绝。若补特伽罗的作者成了业的作者,此事应予审察。若希望以父母所生等为其作者,便会招致业之作者的作者相续,此亦应审察。显示巴利原文
125.Kammavaṭṭassāti ettha kammakārakassa yo kārako, tenapi aññaṃ kammaṃ kātabbaṃ, tassa kārakenapi aññanti evaṃ kammavaṭṭassa anupacchedaṃ vadanti. Puggalassa kārako kammassa kārako āpajjatīti vicāretabbametaṃ. Mātāpitūhi janitatādinā tassa kārakaṃ icchantassa kammakārakānaṃ kārakaparamparā āpajjatīti idañca vicāretabbaṃ.
170 “因恐与经相违”指恐与“彼作彼受,婆罗门,此是一极端”等经文(相应部2.46)相违。显示巴利原文
170.Suttavirodhabhayenāti ‘‘so karoti so paṭisaṃvedayatīti kho, brāhmaṇa, ayameko anto’’tiādīhi (saṃ. ni. 2.46) virodhabhayā.
171 依“于此欢喜,死后欢喜”(法句18)之语,其意是说:在造业时与受果报时,彼即是同一者。又被问“苦乐是自作耶?”时,因恐与“乔达摩尊!苦乐是自作耶?迦叶!莫作是说”等经文(相应部2.18)相违,而予以排斥。显示巴利原文
171. ‘‘Idha nandati pecca nandatī’’ti (dha. pa. 18) vacanato kammakaraṇakāle vipākapaṭisaṃvedanakāle ca soyevāti paṭijānātīti adhippāyo. Sayaṃkataṃsukhadukkhanti ca puṭṭho ‘‘kiṃ nu kho, bho gotama, sayaṃkataṃ sukhaṃ dukkhanti? Mā hevaṃ kassapā’’tiādisuttavirodhā (saṃ. ni. 2.18) paṭikkhipati.
176 “Laddhimattamevetanti”意为:“他既非同一者,亦非另一者”,这根本不能成立。因此,持如此之说者便会落入“非自作”等过失,这是其意。又“Apicātiādi”等词显示出:并非仅因对方的主张,便提出“他造作”等问难;而是当对方不承认“他造作”等中的某一项时,另一项过失便会生起;当他不承认那一项时,又有过失生起。如此,立足于作者与受者的困境,对于“他造作”等说法,由于对方不承认其中各项,过失便随之而来。或者,这也显示:此问难并非因为“他造作”等一切说法全都成立,而是因为每一项各自都能成立。通过“Purimanayenevāti”等词,显示了应将“于此欢喜”等一切承认的理由,依前一种方法结合在一起来理解。显示巴利原文
176.Laddhimattamevetanti soyeveko neva so hoti na aññoti idaṃ pana nattheva, tasmā evaṃvādino asayaṃkārantiādi āpajjatīti adhippāyo. Apicātiādinā idaṃ dasseti – na parassa icchāvaseneva ‘‘so karotī’’tiādi anuyogo vutto, atha kho ‘‘so karotī’’tiādīsu ekaṃ anicchantassa itaraṃ, tañca anicchantassa aññaṃ āpannanti evaṃ kārakavedakicchāya ṭhatvā ‘‘so karotī’’tiādīsu taṃ taṃ anicchāya āpannavasenāpīti. Atha vā na kevalaṃ ‘‘so karotī’’tiādīnaṃ sabbesaṃ āpannattā, atha kho ekekasseva ca āpannattā ayaṃ anuyogo katoti dasseti. Purimanayenevāti etena ‘‘idha nandatī’’tiādi sabbaṃ paṭijānanādikāraṇaṃ ekato yojetabbanti dasseti.
14. 神通质问之解释显示巴利原文
14. Abhiññānuyogavaṇṇanā
193 在“依神通质问等而成就阿罗汉”一句中,当知:“难道没有某人显现神通吗?”是神通质问;“如果某人有显现神通”是确立;“那么,喂,由彼……”等是过失的推导,这些皆由“等”字含摄。然而,此处所说的神通,实指漏尽智。因此,具足此神通——即漏尽智——的阿罗汉的成就,便称为“阿罗汉的成就”。阿罗汉的成就,既是成就阿罗汉,也是成就阿罗汉的状态。显示巴利原文
193.Abhiññānuyogādivasena arahattasādhanāti ettha ‘‘nanu atthi koci iddhiṃ vikubbatī’’ti abhiññāanuyogo ca ‘‘hañci atthi koci iddhiṃ vikubbatī’’ti ṭhapanā ca ‘‘tena vata re’’tiādi pāpanā ca ādisaddasaṅgahito atthova daṭṭhabbo. Āsavakkhayañāṇaṃ panettha abhiññā vuttāti tadabhiññāvato arahato sādhanaṃ ‘‘arahattasādhanā’’ti āha. Arahato hi sādhanā tabbhāvassa ca sādhanā hotiyevāti.
15-18. 亲属质问等之解释显示巴利原文
15-18. Ñātakānuyogādivaṇṇanā
209 “Tathārūpassa”的意思是:因为作为第三种情况的真实实体并不存在。然而,如此反驳者,或许会说那第三种情况的人是非真实的实体。因为执取那种人物的人,应依经典予以驳斥。何以故?因为那种真实实体不存在。由于任何那样的自性都不存在,其反驳便应受呵责。他隐匿己见而行反驳,这是论敌的伎俩,应如此理解此义。显示巴利原文
209.Tathārūpassāti tatiyakoṭibhūtassa saccikaṭṭhassa abhāvāti adhippāyo. Evaṃ pana paṭikkhipanto asaccikaṭṭhaṃ tatiyakoṭibhūtaṃ puggalaṃ vadeyyāti tādisaṃ puggalaṃ icchanto hi suttena niggahetabbo siyā. Kasmā? Tathārūpassa saccikaṭṭhassa abhāvatoti, tathārūpassa kassaci sabhāvassa abhāvato paṭikkhepārahattā attano laddhiṃ nigūhitvā paṭikkhepo paravādissāti ayamattho daṭṭhabbo.
19. 证悟质问等之解释显示巴利原文
19. Paṭivedhānuyogādivaṇṇanā
218 通过“已遍知的受”一语,既显示了对于未遍知的受,仅觉知“我快乐”、“我痛苦”并不名为遍知,也显示了瑜伽行者对于微细的受具有了别抉择的能力。显示巴利原文
218.Pariggahitavedanoti vacanena apariggahitavedanassa ‘‘sukhitosmi, dukkhitosmī’’ti jānanaṃ pajānanaṃ nāma na hotīti dasseti yogāvacarassa sukhumānampi vedanānaṃ paricchedanasamatthatañca.
228 “相之语”的意思是:进入色法之中,即是“与色俱有的状态”;从色法中出离,即是“离色的状态”。显示巴利原文
228.Lakkhaṇavacananti rūpabbhantaragamanaṃ saharūpabhāvo, bahiddhā nikkhamanaṃ vinārūpabhāvoti adhippāyo.
237 “这些”是指粗显的自我获得、意所成自我获得、无色自我获得——这些是世间的共称。如来不执取地随顺这些共称而说。无论它是真实还是虚妄,即使在那样的自我中不可得,也正因为不可得,为了不生起执取与有我见,如来仅仅是随顺世间现行的言说而说“自我获得”。这便是此处的含义。于此,既通过自相与共相否定了补特伽罗的存在,又依随世间言说而说其存在,由此表明:并没有任何名为“补特伽罗”的真实实体。因为,如果它真实存在,就应当以其自性而说为存在,而不是依于世间言说。然而,应将先前的义理解释,与“如何相符”以及“如何不成为执取”结合起来,如理理解。显示巴利原文
237.Imā khoti oḷāriko attapaṭilābho manomayo attapaṭilābho arūpo attapaṭilābhoti imā lokassa samaññā, yāhi tathāgato voharati aparāmasaṃ, yo sacco mogho vā siyā, tasmiṃ anupalabbhamānepi attani tadanupalabbhatoyeva parāmāsaṃ attadiṭṭhiṃ anuppādento loke attapaṭilābhoti pavattavohāravaseneva voharatīti ayamettha attho. Ettha ca paccattasāmaññalakkhaṇavasena puggalassa atthitaṃ paṭikkhipitvā lokavohārena atthitaṃ vadantena puggaloti koci sabhāvo natthīti vuttaṃ hoti. Sati hi tasmiṃ attano sabhāveneva atthitā vattabbā siyā, na lokavohārenāti. Iminā pana yathā sameti, yathā ca parāmāso na hoti, evaṃ ito purimā ca atthavaṇṇanā yojetabbā.
“以世间共许为因”的意思是:因为是依随世间共许而施设的,所以说为“真实”。“真实相”即真实的原因。这表明:依诸法的真实性而施设,故称为“真实”。显示巴利原文
Lokasammutikāraṇanti yasmā lokasammutivasena pavattaṃ, tasmā saccanti vuttaṃ hoti. Tathalakkhaṇanti tathakāraṇaṃ. Yasmā dhammānaṃ tathatāya pavattaṃ, tasmā saccanti dasseti.
二、退失论显示巴利原文
2. Parihānikathā
一、论辩理趣退失论之解释显示巴利原文
1. Vādayuttiparihānikathāvaṇṇanā
239 “诸比丘,有此二法,会导致有学比丘的退失”(增支部2.185)——这部经典并不支持阿拉汉有退失的见解,而是支持阿那含等圣者有退失的见解。因此,那些主张阿拉汉也有退失的人,应在此处通过“pi”(也)字,将“阿那含也”“斯陀含也”等联系起来理解。显示巴利原文
239. ‘‘Dveme , bhikkhave, dhammā sekkhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattantī’’ti (a. ni. 2.185) idaṃ suttaṃ arahato parihāniladdhiyā na nissayo, atha kho anāgāmiādīnaṃ parihāniladdhiyā, tasmā arahatopi parihāniṃ icchantīti ettha pi-saddena anāgāmissapi sakadāgāmissapīti yojetabbaṃ.
前一种读法是:“在第三果中,也是指钝根者。因为他们所有人都没有退失,这是他的见解。”然而,若仅以钝根者为所指,便不应作如此的限定,而他恰恰作了限定。因此,正确的读法是:“在第三果中,也是指利根者。因为他们所有人都没有退失,这是他的见解。”显示巴利原文
‘‘Tatiyasmimpi mudindriyāva adhippetā. Tesañhi sabbesampi parihāni na hotīti tassa laddhī’’ti purimapāṭho, mudindriyesveva pana adhippetesu parikkhepo na kātabbo siyā, kato ca, tasmā ‘‘tatiyasmimpi tikkhindriyāva adhippetā. Tesañhi sabbesampi parihāni na hotīti tassa laddhī’’ti paṭhanti.
“不如理地执取意义”是指:执取了“只有须陀洹是决定者,因此唯独他不会退失,其他圣者则不然”这样的意义。然而,他们却说:他并未执取“为证上道”所说的意义,而是执取了“决定者即须陀洹果不会退失”这一意义。显示巴利原文
Ayoniso atthaṃ gahetvāti sotāpannoyeva niyatoti vuttoti soyeva na parihāyati, na itareti atthaṃ gahetvā. ‘‘Uparimaggatthāyā’’ti vuttaṃ atthaṃ aggahetvā niyatoti sotāpattiphalā na parihāyatīti etamatthaṃ gaṇhīti pana vadanti.
二、圣者人相合退失之解释显示巴利原文
2. Ariyapuggalasaṃsandanaparihānivaṇṇanā
241 对于已住于见道果者,他期望无间即证阿罗汉果;然从彼退失后,他虽愿安住于彼位,却又不欲策励而再度无间证得阿罗汉果——此义当如是审察。显示巴利原文
241.Yaṃpanetthātiādimhi dassanamaggaphale ṭhitassa anantaraṃ arahattappattiṃ, tato parihāyitvā tattha ca ṭhānaṃ icchanto puna vāyāmena tadanantaraṃ arahattappattiṃ na icchatīti vicāretabbametaṃ.
262 “自在者、得禅那者”应知是指有学。然凡夫不论是自在者或非自在者,皆不摄于时解脱与非时解脱的教理;但如果他被(善友)亲近,则可通过入定镇伏烦恼而倾向于时解脱的状态,这是(注者)所说。显示巴利原文
262.Avasippatto jhānalābhīti sekkho vuttoti daṭṭhabbo. Puthujjano pana vasippatto avasippatto ca samayavimuttaasamayavimuttatantiyā aggahito, bhajāpiyamāno pana samāpattivikkhambhitānaṃ kilesānaṃ vasena samayavimuttabhāvaṃ bhajeyyāti vuttoti.
三、以经证明退失之解释显示巴利原文
3. Suttasādhanaparihānivaṇṇanā
265 殊胜与低劣的差别,是依“其中,那种乐且速证通智的行道,在两方面皆被称为殊胜”等经(长部3.152)所说。正如“所见、所闻、所思”中的“思”字表示应被触达者,故说为“应被触的”。显示巴利原文
265.Uttamahīnabhedo ‘‘tatra yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā, sā ubhayeneva paṇītā akkhāyatī’’tiādisuttavasena (dī. ni. 3.152) vutto. ‘‘Diṭṭhaṃ sutaṃ muta’’nti ettha viya mutasaddo pattabbaṃ vadatīti āha ‘‘phusanāraha’’nti.
267 “不退失”——这是对已作决意的时解脱者所说,令其导向不退失的意旨。显示巴利原文
267.Appattaparihānāya ceva saṃvattanti yathākatasanniṭṭhānassa samayavimuttassāti adhippāyo.
三、梵行论显示巴利原文
3. Brahmacariyakathā
一、清净梵行论注释显示巴利原文
1. Suddhabrahmacariyakathāvaṇṇanā
269 说“从他化自在天及以上”,然据“比丘们,以三处”(增支部9.21)经文之语可知,他们连下方的道修习也不承认。显示巴利原文
269.‘‘Paranimmitavasavattideveupādāya taduparī’’ti vuttaṃ, ‘‘tīhi, bhikkhave, ṭhānehī’’ti (a. ni. 9.21) pana suttassa vacanena heṭṭhāpi maggabhāvanampi na icchantīti viññāyati.
270 说“这是针对在家者与某类天众获得道果的否定”。然而,当以“何处无此”就场合角度提问时,若以人我角度去否定它,便不合理。若他存此意,则因与自宗论师意趣相同,不应受到驳斥。显示巴利原文
270.‘‘Gihīnañceva ekaccānañca devānaṃ maggapaṭilābhaṃ sandhāya paṭikkhepo tassevā’’ti vuttaṃ, ‘‘yattha natthī’’ti pana okāsavasena puṭṭho puggalavasena tassa paṭikkhepo na yutto. Yadi ca tassāyaṃ adhippāyo, sakavādinā samānādhippāyattā na niggahetabbo.
271 “相隔一问”是指他宗论师与自宗论师彼此之间一问接一问的论题。显示巴利原文
271.Ekantarikapañhāti paravādīsakavādīnaṃ aññamaññaṃ pañhantarikā pañhā.
二、对照梵行论注释显示巴利原文
2. Saṃsandanabrahmacariyakathāvaṇṇanā
273 以色界道,他成为“此处住尽”者,这应审察:如何与“在此修习道的不还者,称为此处住尽者”等所举的见解相合。先前说“不还者即是不还者”,此处意指禅那的不还者、须陀洹等。在此修习阿拉汉道而现证其果者,称为“此处般涅槃者”;在此修习道而在彼处现证其果者,称为“彼处般涅槃的阿拉汉”。显示巴利原文
273.Rūpāvacaramaggena hi so idhavihāyaniṭṭho nāma jātoti idaṃ ‘‘idha bhāvitamaggo hi anāgāmī idhavihāyaniṭṭho nāma hotī’’tiādikena laddhikittanena kathaṃ sametīti vicāretabbaṃ. Pubbe pana anāgāmī eva anāgāmīti vutto, idha jhānānāgāmisotāpannādikoti adhippāyo. Idha arahattamaggaṃ bhāvetvā idheva phalaṃ sacchikarontaṃ ‘‘idhaparinibbāyī’’ti vadati, idha pana maggaṃ bhāvetvā tattha phalaṃ sacchikarontaṃ ‘‘tatthaparinibbāyī arahā’’ti.
四、逐分论解释显示巴利原文
4. Odhisokathāvaṇṇanā
274 为显示“逐分、逐分”的意义,而说“一部分、一部分地”。显示巴利原文
274.Odhisoodhisoti etassa atthaṃ dassento ‘‘ekadesena ekadesenā’’ti āha.
四、舍断论解释显示巴利原文
4. Jahatikathāvaṇṇanā
一、不引经证论解释显示巴利原文
1. Nasuttāharaṇakathāvaṇṇanā
280 “作用存在”是说:以三道所应断的烦恼已被断除。然而,若认为该作用唯由那一道成就,便会得出“凡夫时便已断除欲贪与嗔恚”之见,此说不合。因此,其意为:纵使于凡夫时已暂断,当见道生起时,由于他们烦恼有时尚不现前,三道的作用仍可成立。显示巴利原文
280.Kiccasabbhāvanti tīhi pahātabbassa pahīnataṃ. Taṃ pana kiccaṃ yadi teneva maggena sijjhatīti laddhi, puthujjanakāle eva kāmarāgabyāpādā pahīnāti laddhīti etaṃ na sameti, tasmā puthujjanakāle pahīnānampi dassanamagge uppanne puna kadāci anuppattito tiṇṇaṃ maggānaṃ kiccaṃ sambhavatīti adhippāyo.
五、一切皆存在之论题显示巴利原文
5. Sabbamatthītikathā
一、辩论理则的解释显示巴利原文
1. Vādayuttivaṇṇanā
282 “一切在全身中”是指:头中有脚、身后有眼,如是,一切于一切处存在。“在一切时中”:于童年时有青年性,于老年时有童年性,如是,一切于一切时存在。“以一切方式”:以蓝色的方式而有黄色,以黄色的方式而有红色等。“在一切法中”:于眼中有耳,于耳中有鼻等。“不合”指无结合,即单一本质。如何是单一本质的无结合?为显明此义而说“因为是种种不同本质”等。因为两根不同本质的手指,或两只公羊之间,乃有相互结合,而非于单一存在者中有。因此,离于在种种不同本质中所存在的结合,彼单一本质即被称为“无结合”。这是针对执取他宗论师的邪见后,生起“己见为正见”之想而说。显示巴利原文
282.Sabbasmiṃsarīre sabbanti sirasi pādā pacchato cakkhūnīti evaṃ sabbaṃ sabbattha atthīti attho. Sabbasmiṃ kāleti bālakāle yuvatā, vuḍḍhakāle bālatā, evaṃ sabbasmiṃ kāle sabbaṃ. Sabbenākārenāti nīlākārena pītaṃ, pītākārena lohitanti evaṃ. Sabbesu dhammesūti cakkhusmiṃ sotaṃ, sotasmiṃ ghānanti evaṃ. Ayuttanti yogarahitaṃ vadati, taṃ pana ekasabhāvaṃ. Kathaṃ pana ekasabhāvassa yogarahitatāti taṃ dassento ‘‘nānāsabhāvānañhī’’tiādimāha. Dvinnañhi nānāsabhāvānaṃ aṅgulīnaṃ meṇḍakānaṃ vā aññamaññayogo hoti, na ekasseva sato, tasmā yo nānāsabhāvesu hoti yogo, tena rahitaṃ ekasabhāvaṃ ayoganti vuttaṃ. Idaṃ pucchatīti paravādīdiṭṭhiyā micchādiṭṭhibhāvaṃ gahetvā uppannāya attano diṭṭhiyā sammādiṭṭhibhāvo atthīti vuttaṃ hoti.
二、时间会通的解释显示巴利原文
2. Kālasaṃsandanavaṇṇanā
285 “舍弃过去与未来,唯将现在的色作为不可喜、不可分别”,意为:以“现在”一词和“色”一词二者,唯将现在的色作为所应说。“由于概念未离去”,由此可知:布的概念并不像色概念那样,是依自性所限而施设的实有概念,而是依相续流中的色聚所施设的非实有概念。因此,布性的白性离去时,随之离去是合理的;然而,色性的现在性离去时,并非如此。显示巴利原文
285.Atītānāgataṃ pahāya paccuppannarūpameva appiyaṃ avibhajitabbaṃ karitvāti paccuppannasaddena rūpasaddena cāti ubhohipi paccuppannarūpameva vattabbaṃ katvāti vuttaṃ hoti. Paññattiyā avigatattāti etena idaṃ viññāyati ‘‘na rūpapaññatti viya vatthapaññatti sabhāvaparicchinne pavattā vijjamānapaññatti, atha kho pubbāpariyavasena pavattamānaṃ rūpasamūhaṃ upādāya pavattā avijjamānapaññatti, tasmā vatthabhāvassa odātabhāvavigame vigamāvattabbatā yuttā, na pana rūpabhāvassa paccuppannabhāvavigame’’ti.
语句审定的解释显示巴利原文
Vacanasodhanavaṇṇanā
288 所谓“未来或现在,成为已存在后而存在”,在此应如此理解:未来先成为未来,随后又成为现在,这便称为“成为已存在后而存在”;同样,现在成为现在,也是先成为未来再成为现在,这同样称为“成为已存在后而存在”。“对你而言,那也成了‘成为已存在后而存在’吗?”这是为了质问:若“成为已存在后而存在”之性本不离去,则“成为已存在后而存在”便无止息、无间断。因为凡是已存在后而存在者,便不再成为已存在后而不存在——即成为未来后再成为现在者,不会成为未来后而不成为现在。显示巴利原文
288.Anāgataṃvā paccuppannaṃ vā hutvā hotīti vuttanti ettha anāgataṃ anāgataṃ hutvā puna paccuppannaṃ hontaṃ hutvā hotīti, tathā paccuppannaṃ paccuppannaṃ hontaṃ pubbe anāgataṃ hutvā paccuppannaṃ hotīti hutvā hotīti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Kiṃ te tampi hutvā hotīti tabbhāvāvigamato hutvāhotibhāvānuparamaṃ anupacchedaṃ pucchatīti adhippāyo yutto. Hutvā bhūtassa puna hutvā abhāvatoti anāgataṃ hutvā paccuppannabhūtassa puna anāgataṃ hutvā paccuppannābhāvato.
“因为”:那个成为已存在后而存在的现在,由于是由未来成为现在,故得名“成为已存在后而存在”,因此它理当再次被称为“成为已存在后而存在”,这便是他承认的意旨。然而,对于主张诸法“成为已存在后而存在”无有止息的人,在非法(如兔角)中,便会招致“非成为已存在后而存在”的无止息。正是基于这一意旨,才说出“那么,不”等语。显示巴利原文
Yasmā tanti taṃ hutvā bhūtaṃ paccuppannaṃ yasmā anāgataṃ hutvā paccuppannaṃ hontaṃ ‘‘hutvā hotī’’ti saṅkhyaṃ gataṃ, tasmā dutiyampi ‘‘hutvā hotī’’ti vacanaṃ arahatīti paṭijānātīti adhippāyo. Evaṃ pana dhamme hutvāhotibhāvānuparamaṃ vadantassa adhamme sasavisāṇe nahutvāna hotibhāvānuparamo āpajjatīti adhippāyena ‘‘atha na’’ntiādimāha.
“依遮止之理”,是基于时间的不同;“依承认之理”,是基于意义的不同。然而,即使主张意义不同,也应如此审察:他如何承认“未来在现在有‘已存在’的状态,而现在在未来有‘已存在后不存在’的状态”?因为通过那种主张,仅仅承认了意义不同,并未承认未来具有现在的状态,或现在具有未来的状态。将先前被遮止的问难翻转过来,意思是:越过“对于已承认的问难,有‘已存在后而存在、已存在后而存在’的过失”这种本无过失之说,再次执取被遮止的问难而加以非难。在此,对于那位以意义不同而承认“已存在后而存在”的人,其过失恰恰在于时间不同;以“未来即是现在”这样的遮止,又如何能够成立呢?其意趣在于:对同一人,既有承认,又有遮止。显示巴利原文
Paṭikkhittanayenāti kālanānattena. Paṭiññātanayenāti atthānānattena. Atthānānattaṃ icchantopi pana anāgatassa paccuppanne vuttaṃ hotibhāvaṃ, paccuppannassa ca anāgate vuttaṃ hutvābhāvaṃ kathaṃ paṭijānātīti vicāretabbaṃ. Atthānānattameva hi tena anuññāyati, na anāgate paccuppannabhāvo, paccuppanne vā anāgatabhāvoti. Purimaṃ paṭikkhittapañhaṃ parivattitvāti anuññātapañhassa hutvā hoti hutvā hotīti doso vuttoti avuttadosaṃ atikkamma paṭikkhittapañhaṃ puna gahetvā tena codetīti attho. Ettha ca atthānānattena hutvāhotīti anujānantassa doso kālanānattāyeva anāgataṃ paccuppannanti paṭikkhepena kathaṃ hotīti? Tasseva anujānanapaṭikkhepatoti adhippāyo.
“各各”者,是取“未来既非‘非已存在后不存在’,现在也非”此二义,而说为“各各非‘非已存在后不存在,非已存在后不存在’”,并非只是各别地说“非已存在后不存在,非已存在后不存在”。这一道理也适用于前文“各各已存在后存在,已存在后存在”的说法。因为,将未来的“已存在后存在”之名与现在的“已存在后存在”之名合为二名,而责难说“已存在后存在,已存在后存在”,同样地,也责难说“非已存在后不存在,非已存在后不存在”——这是其意趣所在。如同被黑暗从各方面完全笼罩一般,以此显示:应以不被笼罩的方式作答。在此,前一种理趣中,所责难的是“已存在者再度有‘已存在后存在’的状态”;后一种理趣中,所责难的是“未来等之中,各各有‘已存在后存在’之名”——这是差别所在。显示巴利原文
Ekekanti anāgatampi na hutvā na hoti paccuppannampīti tadubhayaṃ gahetvā ‘‘ekekaṃ na hutvā na hoti na hutvā na hotī’’ti vuttaṃ, na ekekameva na hutvā na hoti na hutvā na hotīti. Esa nayo purimasmiṃ ‘‘ekekaṃ hutvā hoti hutvā hotī’’ti vacanepi. Anāgatassa hi ‘‘hutvā hotī’’ti nāmaṃ paccuppannassa cāti dvepi nāmāni saṅgahetvā ‘‘hutvā hoti hutvā hotī’’ti coditaṃ, tathā ‘‘na hutvā na hoti na hutvā na hotī’’ti cāti adhippāyo . Sabbato andhakārena pariyonaddho viyāti etena apariyonaddhena paṭijānitabbaṃ siyāti dasseti. Ettha ca purimanaye hutvā bhūtassa puna hutvāhotibhāvo codito, dutiyanaye anāgatādīsu ekekassa hutvāhotināmatāti ayaṃ viseso.
过去智等论释显示巴利原文
Atītañāṇādikathāvaṇṇanā
290 “再次被问……以存在性而承认”——在此,对于“依彼而有现在智”这一随转、期待的语句,应当审察:它是如何说的?显示巴利原文
290.Puna puṭṭho…pe… atthitāya paṭijānātīti ettha paccuppannaṃ ñāṇaṃ tenāti etena anuvattamānāpekkhanavacanena kathaṃ vuccatīti vicāretabbaṃ.
阿拉汉等论释显示巴利原文
Arahantādikathāvaṇṇanā
291 应当见到如此理趣相违:若阿拉汉有贪等状态,则与凡夫无异,梵行住便无有果报等。显示巴利原文
291.Yuttivirodho arahato sarāgādibhāve puthujjanena anānattaṃ brahmacariyavāsassa aphalatāti evamādiko daṭṭhabbo.
词语审定论释显示巴利原文
Padasodhanakathāvaṇṇanā
295 “以此因由”者,因“过去”与“有”词义相同,且“有”的词义即是“过去”的状态,故说为“过去即过去,过去亦为过去”。然而在这里,说过去等为“有”所引生的这种过失,只落在敌论者身上,正如敌论者主张“过去等为有”时那样,而非落在主张“涅槃为有”的自论者身上——应当如此令人了知。显示巴利原文
295.Tena kāraṇenāti atītaatthisaddānaṃ ekatthattā atthisaddatthassa ca nvātītabhāvato ‘‘atītaṃ nvātītaṃ, nvātītañca atītaṃ hotī’’ti vuttaṃ hoti. Ettha pana atītādīnaṃ atthitaṃ vadantassa paravādissevāyaṃ doso yathā āpajjati, na pana ‘‘nibbānaṃ atthī’’ti vadantassa sakavādissa, tathā paṭipādetabbaṃ.
7. 一部分存在论显示巴利原文
7. Ekaccaṃatthītikathā
1. 过去等一部分论注释显示巴利原文
1. Atītādiekaccakathāvaṇṇanā
299 “三种蕴集”者,指未熟异熟、已熟异熟、未熟与已熟。若依世俗言说而宣说未熟异熟等为有,应如何被责难?经审察而说:“他们执取业之积集,即心不相应行。”显示巴利原文
299.Tiṇṇaṃ rāsīnanti avipakkavipākavipakkavipākaavipākānaṃ. Vohāravasena avipakkavipākānaṃ atthitaṃ vadanto kathaṃ codetabboti vicāreti ‘‘kammupacayaṃ cittavippayuttaṃ saṅkhāraṃ icchantī’’ti.
8. 念处论注释显示巴利原文
8. Satipaṭṭhānakathāvaṇṇanā
301 “为询问出世间状态”的意思是:由于世间与出世间的正念俱是念处,又或者唯出世间正念方为胜义念处,因此依于该正念而询问出世间状态。所谓“依分别而询问”,即依于对总集世间、出世间念处的种种分类而询问。显示巴利原文
301.Lokuttarabhāvaṃ pucchanatthāyāti lokiyalokuttarāya sammāsatiyā satipaṭṭhānattā, lokuttarāyayeva vā paramatthasatipaṭṭhānattā tassā vasena lokuttarabhāvaṃ pucchanatthāyāti attho. Pabhedapucchāvasenāti lokiyalokuttarasatipaṭṭhānasamudāyabhūtassa satipaṭṭhānassa pabhedānaṃ pucchāvasena.
9. 何义论释显示巴利原文
9. Hevatthikathāvaṇṇanā
304 “因不如理安立故”的意思是:应理解为以不可说的剩余、以应舍置者而安立。显示巴利原文
304.Ayonisopatiṭṭhāpitattāti avattabbuttarena upekkhitabbena patiṭṭhāpitattāti attho daṭṭhabbo.
2. 第二品显示巴利原文
2. Dutiyavaggo
1. 击打释显示巴利原文
1. Parūpahāravaṇṇanā
307 应审察增上慢者出现精液漏出的情形。因为他们只是依定与观暂时镇伏了贪欲,而经中说,即使是外道中于欲已离贪者,也没有精液漏出。但这里所指的,应是先前曾为增上慢者。显示巴利原文
307.Adhimānikānaṃ sukkavissaṭṭhidassanaṃ vicāretabbaṃ. Te hi samādhivipassanāhi vikkhambhitarāgāva, bāhirakānampi ca kāmesu vītarāgānaṃ sukkavissaṭṭhiyā abhāvo vuttoti. Adhimānikapubbā pana adhippetā siyuṃ.
308 “于言语之义”是决定义;而因为问的是“以何因由”的因由,所以如同在梵行论中那样,理解为“于因由之义”,这更为恰当。显示巴利原文
308.Vacasāyattheti nicchayatthe, ‘‘kiṃ kāraṇā’’ti pana kāraṇassa pucchitattā brahmacariyakathāyaṃ viya kāraṇattheti yuttaṃ.
五、语破论之解释显示巴利原文
5. Vacībhedakathāvaṇṇanā
326 在语破论中,“入出世间初禅者”是就初道而言。因为他观见“苦”,所以只说“苦”之语,不说“集”等语——这是其意趣所在。显示巴利原文
326. Vacībhedakathāyaṃ lokuttaraṃ paṭhamajjhānaṃ samāpannoti paṭhamamaggaṃ sandhāya vadati, yasmā so dukkhanti vipassati, tasmā dukkhamicceva vācaṃ bhāsati, na samudayotiādīnīti adhippāyo.
328 “以彼闻彼声”,即在语发起的刹那便闻彼声,如此执取或安立方为合理。显示巴利原文
328.Yenataṃ saddaṃ suṇātīti idaṃ vacīsamuṭṭhāpanakkhaṇe eva etaṃ saddaṃ suṇātīti icchite āropite vā yujjati.
332 若主张在出世间道刹那有语破,引用《阿毗浮经》时,应说明其意趣。显示巴利原文
332. Lokuttaramaggakkhaṇe vacībhedaṃ icchato parassa abhibhūsuttāharaṇe adhippāyo vattabbo.
七、心住论之解释显示巴利原文
7. Cittaṭṭhitikathāvaṇṇanā
335 在《心住论》中,以“小八十四……”等开头之说,其意趣在于表明:如此尽寿而住的处所唯在无色界,而非他处,以此作为遮止。然而,依此也应参看第二半偈:“但他们亦不住,由二心等持”(《大品》10,有少许差异)。并且应阐明,这与先前所许“百年等住”之说并不相违。“须臾复须臾”一问,看似由自论者所问,实则应视为由他论者所问。显示巴利原文
335. Cittaṭṭhitikathāyaṃ cullāsīti…pe… ādivacanavasenāti āruppeyeva evaṃ yāvatāyukaṭṭhānaṃ vuttaṃ, na aññatthāti katvā paṭikkhipatīti adhippāyo. Etena pana ‘‘na tveva tepi tiṭṭhanti, dvīhi cittasamohitā’’ti (mahāni. 10 thokaṃ visadisaṃ) dutiyāpi aḍḍhakathā passitabbā. Purimāya ca vassasatādiṭṭhānānuññāya avirodho vibhāvetabbo. Muhuttaṃ muhuttanti pañho sakavādinā pucchito viya vutto, paravādinā pana pucchitoti daṭṭhabbo.
九、次第现观论之解释显示巴利原文
9. Anupubbābhisamayakathāvaṇṇanā
339 在《次第现观论》中,“或者”等语显示如下意义:因为四智同属一道,故不会产生一道有多体的过失;而且,他承认“次第修习预流道”是合理的。显示巴利原文
339. Anupubbābhisamayakathāyaṃ athavātiādinā idaṃ dasseti – catunnaṃ ñāṇānaṃ ekamaggabhāvato na ekamaggassa bahubhāvāpatti, anupubbena ca sotāpattimaggaṃ bhāvetīti upapannanti paṭijānātīti.
344 “那时”是指见道圆满之时。显示巴利原文
344.Tadāti dassane pariniṭṭhite.
345 345.关于“以八种智”:当八种智与无碍解智一同被含摄时,应探讨依词无碍解与辩无碍解,如何能实现对入流果的现证?显示巴利原文
345.Aṭṭhahiñāṇehīti ettha paṭisambhidāñāṇehi saha aṭṭhasu gahitesu niruttipaṭibhānapaṭisambhidāhi sotāpattiphalasacchikiriyā kathaṃ hotīti vicāretabbaṃ.
10. 言说论之解释显示巴利原文
10. Vohārakathāvaṇṇanā
347 347.在“言说论”中,若问“或者耳等呢?”——在纯属世间性的所缘与能缘二者中,唯有所缘可具有出世间性,能缘则不然,此处并无理由。正如能缘的出世间性不成立,作为所缘的声处,其出世间性同样不成立。而就如这出世间性不成立之物被说为出世间那样,诸如此类,耳等也被称为出世间,应理解为此意。显示巴利原文
347. Vohārakathāyaṃ udāhu sotādīnipīti ekantalokiyesu visayavisayīsu visayasseva lokuttarabhāvo, na visayīnanti natthettha kāraṇaṃ. Yathā ca visayīnaṃ lokuttarabhāvo asiddho, tathā visayassa saddāyatanassa. Tattha yathā asiddhalokuttarabhāvassa tassa lokuttaratā, evaṃ sotādīnaṃ āpannāti kinti tānipi lokuttarānīti attho daṭṭhabbo.
不可理解为“若撞击出世间,即成为出世间”这样的意思。因为纵然假设“撞击出世间”,其本意也是指声音具有出世间性。其中,虽举出“以世间智”,然巴利正文用的是“以识”,而由于此识与耳相系属,故知其为耳识。关于“不决定性”,其意图是:基于“以世间智可知故,为世间”这一理由,于世、出世间中皆有可能存在,故而有“不决定性”。显示巴利原文
Yadi lokuttare paṭihaññeyya, lokuttaro siyāti attho na gahetabbo. Na hi lokuttare paṭihaññatīti parikappitepi saddassa lokuttarabhāvo atthīti adhippāyo. ‘‘Lokiyena ñāṇenā’’ti uddhaṭaṃ, ‘‘viññāṇenā’’ti pana pāḷi, tañca viññāṇaṃ sotasambandhena sotaviññāṇanti viññāyatīti. Anekantatāti lokiyena ñāṇena jānitabbato lokiyoti etassa hetussa lokiye lokuttare ca sambhavato anekantabhāvo siyāti adhippāyo.
11. 灭论之解释显示巴利原文
11. Nirodhakathāvaṇṇanā
353 “他不承认两种苦谛”的意思是:他不承认那两种本应通过两种灭来成就的苦谛。通过“未被出世间智以审察所灭”等语句,显示出那些未经审察而灭、不再生起的诸行,属于非审察灭,而非生起后再坏灭;由此即显示了非审察灭与不生灭。显示巴利原文
353.Dve dukkhasaccāni na icchatīti yesaṃ dvinnaṃ dvīhi nirodhehi bhavitabbaṃ, tāni dve dukkhasaccāni na icchatīti vuttaṃ hoti. Ye paṭisaṅkhāya lokuttarena ñāṇena aniruddhātiādinā paṭisaṅkhāya vinā niruddhā asamudācaraṇasaṅkhārā appaṭisaṅkhāniruddhāti dasseti , na uppajjitvā bhaṅgāti. Tena appaṭisaṅkhānirodho ca asamudācaraṇanirodhoti dassitaṃ hoti.
3. 第三品显示巴利原文
3. Tatiyavaggo
一、力论释显示巴利原文
1. Balakathāvaṇṇanā
354 “根上下智”是不共的,意思是:虽然声闻弟子并不能如同详细解说那样,遍知一切处、一切方式的处非处等法,但通过诸如“无有是处,无有机会——一个具见者会将任何行视为常”等文,他们能以总说、略说的方式了知处非处。然而,他们并不能以“了知意乐、了知随眠”等文,乃至仅以总说的方式,了知根上下智,因此说“不共”。然而,尊者此处是就了知信等诸根的利钝状态而言,说“我如实了知众生之根上下”,并非指如来力中所述的那种根上下智,应知其意在此。如果说“仅仅以总说了知处非处等便予以承认”,那么如此承认者,便同等地承认了如来力是声闻所共的,若真如此,又当如何责难他?显示巴利原文
354.Indriyaparopariyattaṃasādhāraṇanti yathā niddesato vitthārato sabbaṃ sabbākāraṃ ṭhānāṭṭhānādiṃ ajānantāpi ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso, yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyyā’’tiādinā (a. ni. 1.268) ṭhānāṭṭhānāni uddesato saṅkhepato sāvakā jānanti, na evaṃ ‘‘āsayaṃ jānāti anusayaṃ jānātī’’tiādinā (paṭi. ma. 1.113) uddesamattenapi indriyaparopariyattaṃ jānantīti ‘‘asādhāraṇa’’nti āha. Therena pana saddhādīnaṃ indriyānaṃ tikkhamudubhāvajānanamattaṃ sandhāya ‘‘sattānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāmī’’ti (paṭi. ma. 2.44) vuttaṃ, na yathāvuttaṃ indriyaparopariyattañāṇaṃ tathāgatabalanti ayamettha adhippāyo daṭṭhabbo. ‘‘Uddesato ṭhānāṭṭhānādimattajānanavasena paṭijānātī’’ti vuttaṃ, evaṃ pana paṭijānantena ‘‘tathāgatabalaṃ sāvakasādhāraṇa’’nti idampi evameva paṭiññātaṃ siyāti kathamayaṃ codetabbo siyā.
356 在其他情况下,遮遣是就自宗论者的处非处智等的共与不共,针对其中“共”的部分而说,这是其意趣。显示巴利原文
356.Sesesu paṭikkhepo sakavādissa ṭhānāṭṭhānañāṇādīnaṃ sādhāraṇāsādhāraṇattā tattha sādhāraṇapakkhaṃ sandhāyāti adhippāyo.
二、圣者论释显示巴利原文
2. Ariyantikathāvaṇṇanā
357 对于承认诸行的人,应探讨:两种触的集合如何依所述之理发生?有情由于通过假想的方式安立而应被确立,故称为“愿求”。然而,即使仅就一法安立,也不应被确立,因此说它缺乏那种即使仅就一法安立也应被确立的性质。显示巴利原文
357. Saṅkhāre sandhāya paṭijānantassa dvinnaṃ phassānaṃ samodhānaṃ kathaṃ āpajjati yathāvuttanayenāti vicāretabbaṃ. Parikappanavasena āropetvā ṭhapetabbatāya satto ‘‘paṇidhī’’ti vutto. So pana ekasmimpi āropetvā na ṭhapetabboti ekasmimpi āropetvā ṭhapetabbena tena rahitatā vuttā.
四、正解脱者论释显示巴利原文
4. Vimuccamānakathāvaṇṇanā
366 应探讨:以禅那的镇伏解脱而解脱的心,在道刹那以正断解脱而正在解脱,此说有何过失?若在未完成的解说中有此过失,那里也因正在解脱而说“已解脱的正在解脱”。倘若有过失,则“在生刹那已解脱,在灭刹那正在解脱”这样的已解脱与正在解脱之说便不应受到责难,而只是“正在解脱”这一表述本身的问题。由于在部分上,或对于部分正在解脱者,在其已解脱的作用中,部分成为定语,故说为“中性名词”。“Kaṭādayo”是指垫子、布等。“以同一心”是指以同一果心,这是其意趣。显示巴利原文
366.Jhānenavikkhambhanavimuttiyā vimuttaṃ cittaṃ maggakkhaṇe samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ nāma hotīti etissā laddhiyā ko dosoti vicāretabbaṃ. Yadi vippakataniddese doso, tatrāpi tena vimuccamānatāya ‘‘vimuttaṃ vimuccamāna’’nti vuttaṃ. Sati ca dose uppādakkhaṇe vimuttaṃ, vayakkhaṇe vimuccamānanti vimuttavimuccamānavacanassa na codetabbaṃ siyā, atha kho vimuccamānavacanamevāti. Ekadesena, ekadese vā vimuccamānassa ca vimuttakiriyāya ekadeso visesanaṃ hotīti ‘‘bhāvanapuṃsaka’’nti vuttaṃ. Kaṭādayoti kaṭapaṭādayo. Ekeneva cittenāti ekeneva phalacittenāti adhippāyo.
五、八者之论释显示巴利原文
5. Aṭṭhamakakathāvaṇṇanā
368 其意趣是:由于生起这样的见解——“即使在随顺、种姓的刹那它们也不现行,那么在道刹那它们也应被称为已断除”,故在此举出随顺与种姓。显示巴利原文
368. Anulomagotrabhukkhaṇepi asamudācarantā maggakkhaṇepi pahīnā eva nāma bhaveyyunti laddhi uppannāti adhippāyena anulomagotrabhuggahaṇaṃ karoti.
六、八者之根论释显示巴利原文
6. Aṭṭhamakassa indriyakathāvaṇṇanā
371 “他获得根”:对于信等能导向出离的诸根,由于先前未获得而成为“非根”;当他修习这些根时,便获得了根,但并不是在修习“根”本身——这是此处意旨所在。显示巴利原文
371.Indriyānipaṭilabhati appaṭiladdhindriyattā anindriyabhūtāni saddhādīni niyyānikāni bhāvento indriyāni paṭilabhati, na pana indriyāni bhāventoti adhippāyo.
七、天眼之论释显示巴利原文
7. Dibbacakkhukathāvaṇṇanā
373 “被支撑”:由作为缘的法赋予了力量,从而使它在所缘的威力行境上变得殊胜,这就是它的意思。“仅此而已”:那仅仅是先前的肉眼,并不是由法所支撑,这是它的意思。“未进入范围”:没有进入肉眼所能执取的范围。在此,为了显示所缘的能显者仅仅是威力行境的不相似性,他说“如同肉眼的所缘那样”;此处对“所缘”的把握,并不是为了显示所缘的差别,而是为了显示:在哪一种所缘中存在威力行境的差别,便以那种色所缘来显示;或者说,相似的所缘之间,威力行境的差别本身就是差别。显示巴利原文
373.Upatthaddhanti yathā visayānubhāvagocarehi visiṭṭhaṃ hoti, tathā paccayabhūtena katabalādhānanti attho. Taṃmattamevāti purimaṃ maṃsacakkhumattameva dhammupatthaddhaṃ na hotīti attho. Anāpāthagatanti maṃsacakkhunā gahetabbaṭṭhānaṃ āpāthaṃ nāgataṃ. Ettha ca visayassa dīpakaṃ ānubhāvagocarānameva asadisataṃ vadanto yādiso maṃsacakkhussa visayoti visayaggahaṇaṃ na visayavisesadassanatthaṃ, atha kho yādise visaye ānubhāvagocaravisesā honti, tādisassa rūpavisayassa dassanatthanti dīpeti, sadisassa vā visayassa ānubhāvagocaravisesova visesaṃ.
再者,他并不认为“天眼”就是被法所支撑时的那个肉眼;意思是:他不认为被法所支撑时的前一个肉眼就是天眼。说“肉眼的生起是道”,只是为了说明肉眼是(天眼的)缘,而并非为了证明(肉眼)是无执受的。所谓“属于色界的”,是指以色界禅那为缘而生起的大种;这个道理同样适用于“属于无色界的”词句。他反对“在无色界的刹那存在色界心”,意思是:他反对在同一个刹那既成为色界又生为无色界。显示巴利原文
Na ca maṃsacakkhumeva dibbacakkhūti icchatīti dhammupatthaddhakāle purimaṃ maṃsacakkhumevāti na icchatīti adhippāyo. Maṃsacakkhussa uppādo maggoti maṃsacakkhupaccayatādassanatthameva vuttaṃ, na tena anupādinnatāsādhanatthaṃ. Rūpāvacarikānanti rūpāvacarajjhānapaccayena uppannāni mahābhūtāni rūpāvacarikānīti so icchatīti adhippāyo. Esa nayo ‘‘arūpāvacarikāna’’nti etthāpi. Arūpāvacarakkhaṇe rūpāvacaracittassa abhāvā paṭikkhipatīti tasmiṃyeva khaṇe rūpāvacaraṃ hutvā arūpāvacaraṃ na jātanti paṭikkhipatīti adhippāyo.
374 虽然他不认为被法所扶持的天眼具有慧眼的性质,但他的意思是:假如有人说,凭借法的扶持,三种眼可以具有他眼的性质,那就会产生矛盾。显示巴利原文
374.Kiñcāpi dibbacakkhuno dhammupatthaddhassa paññācakkhubhāvaṃ na icchati, yena tīṇi cakkhūni dhammupatthambhena cakkhuntarabhāvaṃ vadato bhaveyyunti adhippāyo.
九、如业趣智论之解释显示巴利原文
9. Yathākammūpagatañāṇakathāvaṇṇanā
377 “他以天眼了知随业而趣的众生”——在此,以天眼作工具格表述,是为了说明天眼是随业趣智的依止处,而非指随业趣智的认知功能。然而对方却将工具格的表述误当作是指那功能本身,因此说他是“不如理地执取”。他持有“随业趣智就是天眼”的见解,依此言,应理解为“天眼就是随业趣智”。而且,“就”(eva)这个词位置有误,应连接在“天眼”一词之后,因为它阻止了随业趣智与天眼有不同的意义。事实上,天眼并非随业趣智。显示巴利原文
377.Dibbenacakkhunā yathākammūpage satte pajānātīti yathākammūpagatañāṇassa upanissaye dibbacakkhumhi karaṇaniddeso kato, na yathākammūpagatajānanakiccake. Taṃkiccakeyeva pana paro karaṇaniddesaṃ maññatīti āha ‘‘ayoniso gahetvā’’ti. Yathākammūpagatañāṇameva dibbacakkhunti laddhīti iminā vacanena dibbacakkhumeva yathākammūpagatañāṇanti evaṃ bhavitabbaṃ. Eva-saddo ca aṭṭhāne ṭhito dibbacakkhusaddassa parato yojetabbo. Yathākammūpagatañāṇassa hi so dibbacakkhuto atthantarabhāvaṃ nivāreti. Na hi dibbacakkhussa yathākammūpagatañāṇatoti.
十、律仪论之解释显示巴利原文
10. Saṃvarakathāvaṇṇanā
379 四大王天众有防护与无防护的情况,已由《阿吒那智亚经》所阐明,因此他说“从三十三天开始”。既然如此,在善趣论中就应当说:“三十三天中所包含的过去诸天有饮酒,而释迦诸天则有禁止饮酒。因此,对他们而言,饮酒并非无防护。”显示巴利原文
379. Cātumahārājikānaṃ saṃvarāsaṃvarasabbhāvo āṭānāṭiyasuttena pakāsitoti ‘‘tāvatiṃse deve upādāyā’’ti āha. Evaṃ sati sugatikathāyaṃ ‘‘tāvatiṃse saṅgahitānaṃ pubbadevānaṃ surāpānaṃ, sakkadevānaṃ surāpānanivāraṇaṃ suyyati, taṃ tesaṃ surāpānaṃ asaṃvaro na hotī’’ti vattabbaṃ hoti.
第四品显示巴利原文
4. Catutthavaggo
一、「在家人是阿拉汉」论的注释显示巴利原文
1. Gihissa arahātikathāvaṇṇanā
387 “由于与在家的结缚相应”:以此指出,正是由于与在家的欲贪相应,才称为“在家者”,并非仅依字面称呼,这是为了显示这层含义。显示巴利原文
387.Gihisaṃyojanasampayuttatāyāti etena gihichandarāgasampayuttatāya eva ‘‘gihī’’ti vuccati, na byañjanamattenāti imamatthaṃ dasseti.
二、投生论的注释显示巴利原文
2. Upapattikathāvaṇṇanā
388 “不如理地”:意指他执取了“他是化生者,即于彼投生处般涅槃”这样的意义。显示巴利原文
388.Ayonisoti opapātiko hoti, tattha tassāyevūpapattiyā parinibbāyīti atthaṃ gahetvāti adhippāyo.
四、具足论的注释显示巴利原文
4. Samannāgatakathāvaṇṇanā
393 在具足论中,就“获得”而承认者,并非如同依四蕴而说具足那样,因此,应说明他如何会有以四触等而具足的过失。显示巴利原文
393. Samannāgatakathāyaṃ pattiṃ sandhāya paṭijānanto catūhi khandhehi viya samannāgamaṃ na vadatīti tassa catūhi phassādīhi samannāgamappasaṅgo yathā hoti, taṃ vattabbaṃ.
五、舍相应论注释显示巴利原文
5. Upekkhāsamannāgatakathāvaṇṇanā
397 “以此类推”:当将“其中,有二种具足”等一切内容加以联系。其中,所谓“得法”,是指对那位通过初禅等方式到达色界等诸地中某一地者,获得初禅等。即使在初禅等已灭之后,由于并未随灭,有一种与心不相应的行,由于这一法,睡眠者与专注诵习等的人,他们说为“具足他们”。显示巴利原文
397.Imināvanayenāti ‘‘tattha dve samannāgamā’’tiādi sabbaṃ yojetabbaṃ. Tattha pattidhammo nāma rūpāvacarādīsu aññatarabhūmiṃ paṭhamajjhānādivasena pāpuṇantassa paṭhamajjhānādīnaṃ paṭilābho. Niruddhesupi paṭhamajjhānādīsu anirujjhanato cittavippayutto saṅkhāro, yena supanto sajjhāyādipasuto ca tehi samannāgatoti vuccatīti vadanti.
六、“由觉悟而成觉者”论注释显示巴利原文
6. Bodhiyābuddhotikathāvaṇṇanā
398 “因此”:因为如前所述的两种智即是觉悟。那些持有“不执取此义,依‘得法’之有无而认为具足觉悟者即是佛陀”这种见解的人,针对他们而作提问与诘问,这是自宗论者的方式,应如此理解其中的联系。显示巴利原文
398.Tasmāti yathāvuttassa ñāṇadvayassa bodhibhāvato. Taṃ aggahetvā pattidhammavasena natthitāya bodhiyā samannāgato buddhoti yesaṃ laddhi, te sandhāya pucchā ca anuyogo ca sakavādissāti yojanā daṭṭhabbā.
七、相论注释显示巴利原文
7. Lakkhaṇakathāvaṇṇanā
402 “是专就菩萨而说的”:意思是,在具足相好者之中,舍弃非菩萨,唯取菩萨,此经是就此而说的;并非说除了菩萨之外,便没有其他具足相好者。也不是说一切具足相好者都是菩萨,因此这不能成为成立的依据,这是其意旨。显示巴利原文
402.Bodhisattameva sandhāya vuttanti lakkhaṇasamannāgatesu abodhisatte chaḍḍetvā bodhisattameva gahetvā idaṃ suttaṃ vuttaṃ, na bodhisattato añño lakkhaṇasamannāgato natthīti. Nāpi sabbesaṃ lakkhaṇasamannāgatānaṃ bodhisattatā, tasmā asādhakanti adhippāyo.
八、入决定论注释显示巴利原文
8. Niyāmokkantikathāvaṇṇanā
403 “除却圆满波罗蜜”:这是说,正是由于圆满了波罗蜜,他们才被称为“菩提决定者”。而“唯……”等,则表明正因为没有任何名为“决定者”的东西现起,诸佛才予以授记。显示巴利原文
403.Ṭhapetvāpāramīpūraṇanti pāramīpūraṇeneva te ‘‘bodhiyā niyatā narā’’ti vuccantīti dasseti. Kevalañhi nantiādinā ca na niyāmakassa nāma kassaci uppannattā byākarontīti dasseti.
十、断一切结论注释显示巴利原文
10. Sabbasaṃyojanappahānakathāvaṇṇanā
413 “以无余的方式”:因为没有剩余应断,所以不执取“断一切结”这一教说,而理解为:唯以阿罗汉道断除。他们认为,他承认“由于再无未断”——即没有剩余应断;在“无余断”中也是如此。如此一来,他便等于舍弃己见,而承许了自宗论师的见解。显示巴利原文
413.Nippariyāyenevāti avasiṭṭhassa pahātabbassa abhāvā ‘‘sabbasaṃyojanappahāna’’nti imaṃ pariyāyaṃ aggahetvā arahattamaggena pajahanato evāti gaṇhātīti vuttaṃ hoti. Appahīnassa abhāvāti avasiṭṭhassa pahātabbassa abhāvā paṭijānātīti vadanti, tathā ‘‘anavasesappahāna’’nti etthāpi. Evaṃ sati tena attano laddhiṃ chaḍḍetvā sakavādissa laddhiyā paṭiññātanti āpajjati.
五、第五品显示巴利原文
5. Pañcamavaggo
一、解脱论之解释显示巴利原文
1. Vimuttikathāvaṇṇanā
418 “没有果智”:这是说,不应谓烦恼“已解脱”,也不应谓其“未解脱”。因为前者仅是彼分解脱等状态,后者则因由道已断,不复生起。此处的“种姓智”,当知已摄于“观智”之中。显示巴利原文
418. Phalañāṇaṃ na hotīti ‘‘vimuttānī’’ti vā tadaṅgavimuttiyādibhāvato maggena pahīnānaṃ puna anuppattito ca ‘‘avimuttānī’’ti vā na vattabbānīti adhippāyo. Gotrabhuñāṇañcettha vipassanāggahaṇena gahitanti daṭṭhabbaṃ.
二、无学智论之解释显示巴利原文
2. Asekhañāṇakathāvaṇṇanā
421 “这并非无学”:以此显示对方的见解——由于此智以无学为境,故智本身就是无学,然而并不属于无学者。显示巴利原文
421.Napanetaṃ asekhanti etena asekhavisayattā asekhameva ñāṇanti parassa laddhi, na pana asekhassāti imamatthaṃ dasseti.
三、颠倒论之解释显示巴利原文
3. Viparītakathāvaṇṇanā
424 “并非只是地”:意思是并非只是特相之地,亦非只是具足聚集之地。然而,将“无常”视为“常”等颠倒,即称为颠倒智。应知,这是将“智”的名称安立于“无智”之上而说的。显示巴利原文
424.Na pathavīyevāti lakkhaṇapathavīyeva, sasambhārapathavīyeva vā na hotīti attho. Anicce niccantiādivipariyeso pana viparītañāṇaṃ nāmāti aññāṇepi ñāṇavohāraṃ āropetvā vadatīti daṭṭhabbaṃ.
四、决定论释显示巴利原文
4. Niyāmakathāvaṇṇanā
428-431 认为有这样一种智:世尊见到那随顺于谛、随行于道智的智,而了知为“可能”——这是(某些部派的)见解。将第一问作为第四问:在此,从“决定者去往不定”等颠倒追问开始算起,故称为“第四”。显示巴利原文
428-431.Ñāṇaṃ atthi, yaṃ saccānulomaṃ maggañāṇānugatikaṃ passanto bhagavā ‘‘bhabbo’’ti jānātīti laddhi. Paṭhamapañhameva catutthaṃ katvāti ettha ‘‘niyatassa aniyāmagamanāyā’’ti viparītānuyogato pabhuti gaṇetvā ‘‘catuttha’’nti āha.
五、无碍解论释显示巴利原文
5. Paṭisambhidākathāvaṇṇanā
432-433 即使持有“圣者的所有智,一切都属出世间”这样的观点,也不能将一切智都称为无碍解。因为非圣者之智亦是智。或者说,他不希望将彼智视为智,则应如此表述。于地遍等假立中的等至智,或许意在指此乃非圣者所具之智。显示巴利原文
432-433.Yaṃkiñciariyānaṃ ñāṇaṃ, sabbaṃ lokuttaramevāti gaṇhantenapi sabbaṃ ñāṇaṃ paṭisambhidāti na sakkā vattuṃ. Anariyānampi hi ñāṇaṃ ñāṇamevāti . Tassa vā ñāṇataṃ na icchatīti vattabbaṃ. Pathavīkasiṇasammutiyaṃ samāpattiñāṇaṃ sandhāyāti anariyassa etaṃ ñāṇaṃ sandhāyāti adhippāyo siyā.
六、世俗智论释显示巴利原文
6. Sammutiñāṇakathāvaṇṇanā
434-435 为了表明他是根据言词的共通性,将两者都当作具备‘谛’的共性而说,所以说出了“在此”等语。显示巴利原文
434-435.Saccanti vacanasāmaññena ubhayassapi saccasāmaññattaṃ gahetvā vadatīti dassento ‘‘tatthā’’tiādimāha.
七、心所缘论释显示巴利原文
7. Cittārammaṇakathāvaṇṇanā
436-438 作意触的接触之相:以此显示,先前的应说承诺,是针对一种有别于随法作意的总聚作意而作的。显示巴利原文
436-438.Phassassa phusanalakkhaṇaṃ manasikarototi etena purimā vattabbapaṭiññā anupadadhammamanasikārato aññaṃ samudāyamanasikāraṃ sandhāya katāti dasseti.
八、未来智论释显示巴利原文
8. Anāgatañāṇakathāvaṇṇanā
439-440 “在一切之中”也是如此:以“对于巴达厘城”等所说,即是对未来的智。这是说,依于“未来”这一共相,他们也想具备对紧接未来的智。显示巴利原文
439-440.Sabbasmimpīti ‘‘pāṭaliputtassa kho’’tiādinā anāgate ñāṇanti vuttanti anāgatabhāvasāmaññena anantarānāgatepi ñāṇaṃ icchantīti vuttaṃ hoti.
九、现在智论释显示巴利原文
9. Paṭuppannañāṇakathāvaṇṇanā
441-442 “依于言语”:即依止于从义理上成立的言语,或依止于所认可的言语。“关于相续”:意指坏灭随观者以坏灭的方式随观的相续。显示巴利原文
441-442.Vacanaṃnissāyāti atthato āpannaṃ vacanaṃ, anujānanavacanaṃ vā nissāya. Santatiṃ sandhāyāti bhaṅgānupassanānaṃ bhaṅgato anupassanāsantatiṃ sandhāyāti adhippāyo.
10. 果智论释显示巴利原文
10. Phalañāṇakathāvaṇṇanā
443-444 “如同诸佛”:意思是,就如诸佛以了知一切种类果的差别之智,唯以自力了知果,如此而说。显示巴利原文
443-444.Buddhānaṃ viyāti yathā buddhā sabbappakāraphalaparopariyattajānanavasena attano eva ca balena phalaṃ jānanti, evanti vuttaṃ hoti.
6. 第六品显示巴利原文
6. Chaṭṭhavaggo
一、决定论之解释显示巴利原文
1. Niyāmakathāvaṇṇanā
445-447 不称为不定:如同邪性决定者在他生中可名为不定,而此正性决定者则永无不定性。此决定性即是无为——这是它的意趣。显示巴利原文
445-447.Aniyatonāma na hotīti yathā micchattaniyatassa bhavantare aniyataṃ nāma hoti, evaṃ etassa kadācipi aniyatatā na hotīti yo niyāmo, so asaṅkhatoti adhippāyo.
二、缘起论之解释显示巴利原文
2. Paṭiccasamuppādakathāvaṇṇanā
451 以因义而住立,即是因性本身。以此显示“诸法的因性即是法住性”这一意义。同样,“法决定性”也是如此。显示巴利原文
451.Kāraṇaṭṭhena ṭhitatāti kāraṇabhāvoyeva. Etena ca dhammānaṃ kāraṇabhāvo dhammaṭṭhitatāti etamatthaṃ dasseti. Tathā ‘‘dhammaniyāmatā’’ti etthāpi.
三、谛论之解释显示巴利原文
3. Saccakathāvaṇṇanā
452-454 事谛,指生等、欲贪等、正见等。特相谛,是以逼迫、生起、导出的特相,即逼迫等。显示巴利原文
452-454.Vatthusaccanti jātiyādi kāmataṇhādi sammādiṭṭhiādi ca. Bādhanapabhavaniyyānikalakkhaṇehi lakkhaṇasaccaṃ bādhanādi.
5. 灭尽定论释显示巴利原文
5. Nirodhasamāpattikathāvaṇṇanā
457-459 被作而不作:意思是,正在转起的无色蕴,依止观次第而成就其不转起。然而,若说“由于没有有为与无为的特相”,便是否定自性法的性质。清净也是出起的同义词。在无为性中,并无原因,因为无法证成自性法的性质——这是其意旨所在。显示巴利原文
457-459.Kariyamānākarīyatīti arūpakkhandhānaṃ pavattamānānaṃ samathavipassanānukkamena appavatti sādhīyatīti attho. Saṅkhatāsaṅkhatalakkhaṇānaṃ pana abhāvenāti vadanto sabhāvadhammataṃ paṭisedheti. Vodānañca vuṭṭhānapariyāyova. Asaṅkhatabhāve kāraṇaṃ na hoti sabhāvadhammattāsādhakattāti adhippāyo.
7. 第七品显示巴利原文
7. Sattamavaggo
1. 摄论释显示巴利原文
1. Saṅgahitakathāvaṇṇanā
471-472 已摄:即已关联。显示巴利原文
471-472.Saṅgahitāti sambandhā.
二、相应论释显示巴利原文
2. Sampayuttakathāvaṇṇanā
473-474 说“没有种种决定”者,表明“犹如油渗透在芝麻中”这一说法本身即不合理,故以“绝非”加以否定。显示巴利原文
473-474.Nānattavavatthānaṃ natthīti vadanto ‘‘tilamhi telaṃ anupaviṭṭha’’nti vacanameva na yujjatīti ‘‘na heva’’nti paṭikkhittanti dasseti.
三、心所论释显示巴利原文
3. Cetasikakathāvaṇṇanā
475-477 触等诸法无同一生起性等,亦无俱生性,故说“这是依相应的俱生性而言”。显示巴利原文
475-477. Phassādīnaṃ ekuppādatādivirahitā sahajātatā natthīti āha ‘‘sampayuttasahajātataṃ sandhāyā’’ti.
四、布施论释显示巴利原文
4. Dānakathāvaṇṇanā
478 以所施法责难:意思是,若布施唯是心所法,则依“被施予,故为施”这一含义,布施的性质也唯归属于心所法——如此责难。显示巴利原文
478.Deyyadhammavasena codetunti yadi cetasikova dhammo dānaṃ, ‘‘diyyatīti dāna’’nti imināpi atthena cetasikasseva dānabhāvo āpajjatīti codetunti attho.
479 “非爱果”等文,是为显示非心所法的布施性质而说,并非为显示果报的施与性质——应知此义。以“非爱果”等语,看似述说了非心所法的果报施与,而非述说其布施性质,然此是为了遮止彼而说。如此安立后,紧接着便说:“因为非心所的食物等法,在未来不会产生异熟。”这是为了确定爱果的性质:意思是,如同所施之法,布施在任何情况下都无非爱果性,而必定唯有爱果——这是为了确定。显示巴利原文
479.Aniṭṭhaphalantiādi acetasikassa dhammassa dānabhāvadīpanatthaṃ vuttanti phaladānabhāvadīpanatthaṃ na vuttanti attho daṭṭhabbo. Aniṭṭhaphalantiādinā acetasikassa dhammassa phaladānaṃ vuttaṃ viya hoti, na dānabhāvo, tannivāraṇatthañcetamāhāti. Evañca katvā anantaramevāha ‘‘na hi acetasiko annādidhammo āyatiṃ vipākaṃ detī’’ti. Iṭṭhaphalabhāvaniyamanatthanti deyyadhammo viya kenaci pariyāyena aniṭṭhaphalatā dānassa natthi, ekantaṃ pana iṭṭhaphalamevāti niyamanatthanti attho.
“Itarenāti”是指“因为被施予,所以是布施”这一说法。然而,这并非取自单一意义。为了反驳“所施物即是布施”这一自宗主张,在驳斥他宗时,引用“信、惭”等经证是合适的,正如引用“在此,有人施予食物”等经文一样;而为了驳斥“心所法即是布施”并成立“心所法即是布施”,在自宗主张中引用“信、惭”等经证也是合适的,或者以“在此,有人施予食物”等经文来成立“所施物即是布施”。应知,正是着眼于这种反驳与成立目的的不同,才说“并非以单一意义”。其中,如同在他宗主张中为了引用经证,于“不应说心所法是布施”的问难中应领会为指“心所法”的意义;同样地,在“不应说所施物是布施”的问难中,也应领会为指“所施物”的意义。所施物是可爱果报,在此仅仅排除了可爱果报的存在——此处应读作“仅仅排除了可爱果报的存在”,或者说“只因不见可爱果报的存在而予以否定”。为了解除混杂状态,也就是为了解除心所法以应被施予的意义、以及所施物以可爱果报的意义而俱有布施性这种混杂,显示巴利原文
Itarenāti ‘‘diyyatīti dāna’’nti iminā pariyāyena. Na pana ekenatthenāti ‘‘deyyadhammova dāna’’nti imaṃ sakavādīvādaṃ nivattetuṃ ‘‘saddhā hiriya’’ntiādikaṃ suttasādhanaṃ paravādīvāde yujjati, ‘‘idhekacco annaṃ detī’’tiādikañca, ‘‘cetasikova dhammo dāna’’nti imaṃ nivattetuṃ ‘‘cetasiko dhammo dāna’’nti imaṃ pana sādhetuṃ ‘‘saddhā hiriya’’ntiādikaṃ sakavādīvāde yujjati, ‘‘idhekacco annaṃ detī’’tiādikaṃ vā ‘‘deyyadhammo dāna’’nti sādhetunti evaṃ nivattanasādhanatthanānattaṃ sandhāya ‘‘na pana ekenatthenā’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tattha yathā paravādīvāde ca suttasādhanatthaṃ ‘‘na vattabbaṃ cetasiko dhammo dāna’’nti pucchāyaṃ cetasikovāti attho daṭṭhabbo, tathā ‘‘na vattabbaṃ deyyadhammo dāna’’nti pucchāya ca deyyadhammovāti . Deyyadhammo iṭṭhaphaloti iṭṭhaphalābhāvamattameva paṭikkhittanti ettha ‘‘iṭṭhaphalabhāvamattameva paṭikkhitta’’nti pāṭhena bhavitabbanti . ‘‘Iṭṭhaphalābhāvamattameva disvā paṭikkhitta’’nti vā vattabbaṃ. Saṅkarabhāvamocanatthanti cetasikassa dātabbaṭṭhena deyyadhammassa ca iṭṭhaphalaṭṭhena dānabhāvamocanatthanti vuttaṃ hoti.
5. 受用福业论之解释显示巴利原文
5. Paribhogamayapuññakathāvaṇṇanā
483 483. 所谓“受用所成”,是指认为存在与心不相应的功德,这是他们的执见。其意趣是:他们正是针对那种功德而说“受用所成的功德会增长”。显示巴利原文
483. Paribhogamayaṃ nāma cittavippayuttaṃ puññaṃ atthīti laddhi. Tañhi te sandhāya paribhogamayaṃ puññaṃ pavaḍḍhatīti vadantīti adhippāyo.
485 485. “Tassāpi vasenāti”意为“依据那种执见”。他们说:如同五种识一样,这些也会有结合,他对此予以认可。然而,其意趣是,他乃是针对五种识的触等的结合而给予认可。显示巴利原文
485.Tassāpi vasenāti tassāpi laddhiyā vasena. Pañcaviññāṇānaṃ viya etesampi samodhānaṃ siyāti paṭijānātīti vadanti. Pañcaviññāṇaphassādīnameva pana samodhānaṃ sandhāya paṭijānātīti adhippāyo.
486 “Aparibhuttepīti”一语,是显示“接受者接受后,若不使用而丢弃”等情况。即使所施物未被受用,功德依然存在,因此“受用所成的功德会增长”这一主张便不能成立。此说不能成立时,自论师的主张便强而有力。其意趣是:功德确实仅仅依于布施的思心所而成立。即使所施物未被受用,功德也仅依布施的思心所而有,故说“自论师的主张才是强而有力的”。显示巴利原文
486.Aparibhuttepīti iminā ‘‘paṭiggāhako paṭiggahetvā na paribhuñjati chaḍḍetī’’tiādikaṃ dasseti. Aparibhutte deyyadhamme puññabhāvato paribhogamayaṃ puññaṃ pavaḍḍhatīti ayaṃ vādo hīyati. Tasmiñca hīne sakavādīvādo balavā. Cāgacetanāya eva hi puññabhāvo evaṃ siddho hotīti adhippāyo. Aparibhuttepi deyyadhamme puññabhāve cāgacetanāya eva puññabhāvoti āha ‘‘sakavādīvādova balavā’’ti.
6. 从此所施论之解释显示巴利原文
6. Itodinnakathāvaṇṇanā
488-491 “Tenevayāpentīti”意为:他们正是以那等衣服资具维持生活,或者说,正是通过那等衣服的布施而得以维持生活,其意趣在于:即使没有自己所作的业。以此道理,若由此处所施的衣服等,他们不能用以维持生活,又如何能随喜……乃至获得喜悦呢?这是为建立彼执见而说。显示巴利原文
488-491.Tenevayāpentīti teneva cīvarādinā yāpenti, teneva vā cīvarādidānena yāpenti, sayaṃkatena kammunā vināpīti adhippāyo. Iminā kāraṇenāti yadi yaṃ ito cīvarādi dinnaṃ, na tena yāpeyyuṃ, kathaṃ anumodeyyuṃ…pe… somanassaṃ paṭilabheyyunti laddhiṃ patiṭṭhapentassapīti vuttaṃ hoti.
7. 地界业果报等论之解释显示巴利原文
7. Pathavīkammavipākotikathāvaṇṇanā
492 触有乐受等类别。在说明了一切业果即是触之后,为了显示与自相应法的结合,便说“那个触与想等”等语。“Atthi ca nesaṃ”是就眼识等俱生法而言。其中,对于可爱果报的希求,是指对可爱果报本身生起希求而造业,这显示了希求正是业的亲依止缘;或是依现前感受为缘,生起爱、取等,而令苦产生。根本爱是指作为现前果报轮转之生起因的业之亲依止缘的前爱,或是作为业的助伴、果报的亲依止缘。显示巴利原文
492.Phassosukhavedanīyādibhedo hotīti phassena sabbampi kammavipākaṃ dassetvā puna attavajjehi sampayogadassanatthaṃ ‘‘so ca saññādayo cā’’tiādi vuttaṃ. Atthi ca nesanti sāvajjane cakkhuviññāṇādisahajātadhamme sandhāya vuttaṃ. Yo tattha iṭṭhavipāko, tassa patthanāti iṭṭhavipāke eva patthanaṃ katvā kammaṃ karontīti kammūpanissayabhūtameva patthanaṃ dasseti, paccuppannavedanāpaccayaṃ vā taṇhaṃ upādānādinibbattanavasena dukkhassa pabhāvitaṃ. Mūlataṇhāti paccuppannavipākavaṭṭanibbattakakammassa upanissayabhūtaṃ purimataṇhaṃ, kammasahāyaṃ vā vipākassa upanissayabhūtaṃ.
493 493. 为显示依自宗义理而起的责难,故说“依据他们的执见”等语。显示巴利原文
493. Sakasamayavasena ca codanāya payujjamānataṃ dassetuṃ ‘‘tesañca laddhiyā’’tiādimāha.
494 494. “Paṭilābhavasenāti”:此言显示,有业则有地等之获得,故业名为能引彼果者。显示巴利原文
494.Paṭilābhavasenāti kamme sati pathaviyādīnaṃ paṭilābho hotīti kammaṃ taṃsaṃvattanikaṃ nāma hotīti dasseti.
八、老死是果报等之论释显示巴利原文
8. Jarāmaraṇaṃvipākotikathāvaṇṇanā
495 495. “由于无相应之相”,其意趣是:没有“同一所缘”这一相应之相。显示巴利原文
495.Sampayogalakkhaṇābhāvāti ‘‘ekārammaṇā’’ti imassa sampayogalakkhaṇassa abhāvāti adhippāyo.
496 “Pariyāyo natthīti”表示:自宗论者自身无由可说,为了遮止无记法的老死之果报,故不以无记的方式提问。显示巴利原文
496.Pariyāyo natthīti sakavādinā attanā vattabbatāya pariyāyo natthīti abyākatānaṃ jarāmaraṇassa vipākanivāraṇatthaṃ abyākatavasena pucchā na katāti dasseti.
497 有人主张“不清净的色泽即是老”,但通过说明“那是不善业,是业等起”等,以及显示色的丑陋性,便可知二者是相同的。显示巴利原文
497.Aparisuddhavaṇṇatā jarāyevāti keci, taṃ akusalakammaṃ kammasamuṭṭhānassātiādinā rūpasseva dubbaṇṇatādassanena samamevāti.
九、圣法果报之论释显示巴利原文
9. Ariyadhammavipākakathāvaṇṇanā
500 “Vaṭṭanti”即业等轮转。显示巴利原文
500.Vaṭṭanti kammādivaṭṭaṃ.
十、果报非果报法法等之论释显示巴利原文
10. Vipākovipākadhammadhammotikathāvaṇṇanā
501 “Tappaccayāpīti”意谓:某一果报之果报,既是相互缘,亦以彼为缘,即同时也作为相互缘。而以“So hi”等语,显示先前的主张正是此诘难之因。“Aññamaññapaccayādīsu”中,以“ādi”一词统摄俱生缘等诸缘,表明于此诸缘中,各各依其缘力而成就。显示巴利原文
501.Tappaccayāpīti yassa vipākassa vipāko aññamaññapaccayo hoti tappaccayāpi aññamaññapaccayabhūtatopīti adhippāyo. So hītiādinā purimapaṭiññāya imassa codanassa kāraṇabhāvaṃ dasseti. Aññamaññapaccayādīsu paccayaṭṭhenāti ādi-saddena sahajātādipaccaye saṅgaṇhitvā tesu tena tena paccayabhāvenāti dasseti.
8. 第八品显示巴利原文
8. Aṭṭhamavaggo
1. 六趣论之解释显示巴利原文
1. Chagatikathāvaṇṇanā
503-504 “Vaṇṇoti”指色泽与形貌,故说“相似之形色”。显示巴利原文
503-504. Vaṇṇoti vaṇṇanibhā saṇṭhānañca vuccatīti āha ‘‘sadisarūpasaṇṭhānā’’ti.
2. 中有论之解释显示巴利原文
2. Antarābhavakathāvaṇṇanā
505 因能见极远、被遮蔽、当至之处,故如有天眼通者;因能穿越虚空,破开地面诸处而行,故如具神通者。“Na sahadhammenāti”意谓:倘若他没有存在于诸有之间,则在否定“名为中有”时,便无所依据。显示巴利原文
505. Atidūrassa antaritassa pattabbassa desassa dassanato dibbacakkhuko viya. Ākāsena pathavantaraṭṭhānāni bhinditvā gamanato iddhimā viya. Na sahadhammenāti yadi so bhavānaṃ antarā na siyā, na nāma antarābhavoti paṭikkhepe karaṇaṃ natthīti adhippāyo.
506 此处,他不认可“生、老、死”以及“死与结生之间的相续”为无间。所谓无间,是指他不承认死亡之后有“中有蕴”,不承认正发生的为“生”,也不承认刚入母胎便消失者为“死”。显示巴利原文
506.Tatthajātijarāmaraṇāni ceva cutipaṭisandhiparamparañca anicchantoti etena cutianantaraṃ antarābhavaṃ khandhāti, vattamānā jātīti, mātukucchimeva paviṭṭhā antaradhāyamānā maraṇanti na icchati.
507 如同在欲有等处,由于在彼处一再死去并结生,而有死与结生之间的相续;此处,他表明不认可那种相续。显示巴利原文
507.Yathā kāmabhavādīsu tattha tattheva punappunaṃ cavitvā upapattivasena cutipaṭisandhiparamparā hoti, evaṃ taṃ tattha na icchatīti dasseti.
三、欲功德论释显示巴利原文
3. Kāmaguṇakathāvaṇṇanā
510 “欲有”因“欲乐”之义而成为欲有,依此意趣,应知一切欲界蕴等皆为“欲有”。然而,在《界论》中,仅将执取蕴显示为欲有,而非依欲乐之义为欲有。所谓“诸比丘,有此五欲功德”,仅是依于言说,意谓仅将五种欲的部分称为“欲”;故“欲界”一词并非他法之名,依此意趣,仅是依于言说。显示巴利原文
510. Kāmabhavassa kamanaṭṭhena kāmabhavabhāvo sabbepi kāmāvacarā khandhādayo kāmabhavoti iminā adhippāyena daṭṭhabbo. Upādinnakkhandhānameva pana kāmabhavabhāvo dhātukathāyaṃ dassito, na kamanaṭṭhena kāmabhavabhāvo. ‘‘Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā’’ti vacanamattaṃ nissāyāti pañceva kāmakoṭṭhāsā ‘‘kāmo’’ti vuttāti kāmadhātūtivacanaṃ na aññassa nāmanti iminā adhippāyenevaṃ vacanamattaṃ nissāyāti attho.
五、色界论释显示巴利原文
5. Rūpadhātukathāvaṇṇanā
515-516 在色界论中,应知有这样的一种执见:因“色界”一词,便认为色界唯由色法所成。在经典中,诸如“有三有”等,是对界域所作的界定,即对所划分的界域进行限定;而“下至无间地狱为边际”等,则是对业所作的界定。显示巴利原文
515-516. Rūpadhātukathāyaṃ rūpadhātūti vacanato rūpīdhammeheva rūpadhātuyā bhavitabbanti laddhi daṭṭhabbā. Suttesu ‘‘tayome bhavā’’tiādinā (dī. ni. 3.305) paricchinnabhūmiyova bhūmiparicchedo, ‘‘heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā’’tiādikammaparicchindanampi (vibha. 182) vadanti.
六、无色界论释显示巴利原文
6. Arūpadhātukathāvaṇṇanā
517-518 “以此方法”的意思是:正如在前面的论中,色法被无分别地统称为“色界”,同样,这里无色法也被无分别地统称为“无色界”,因此,那里所说的道理,在这里也同样成立。显示巴利原文
517-518.Imināvupāyenāti yathā hi purimakathāyaṃ rūpino dhammā avisesena ‘‘rūpadhātū’’ti vuttā, evamidhāpi arūpino dhammā avisesena ‘‘arūpadhātū’’ti vuttāti tattha vuttanayo idhāpi samānoti adhippāyo.
七、色界与处之论释显示巴利原文
7. Rūpadhātuyāāyatanakathāvaṇṇanā
519 “鼻等相”一词,应理解为“鼻等诸根之相”。“相”,是指以鼻等诸根的所处位置为特征、具有此种形状的色聚。显示巴利原文
519.Ghānanimittānipīti idaṃ ghānādinimittānipīti vattabbaṃ. Nimittanti ghānādīnaṃ okāsabhāvena upalakkhitaṃ tathāvidhasaṇṭhānaṃ rūpasamudāyamāha.
八、无色与色之论释显示巴利原文
8. Arūperūpakathāvaṇṇanā
524-526 微细色存在,从彼出离即是无色,这是意趣所在。显示巴利原文
524-526.Sukhumarūpaṃ atthi, yato nissaraṇaṃ taṃ āruppanti adhippāyo.
九、色与业之论释显示巴利原文
9. Rūpaṃkammantikathāvaṇṇanā
527-537 “筹划”意为“造作”、“积聚”,即在相应诸法中作进一步努力之义。“前番”是指“凡以不善心生起之色,彼一切为不善”这一问题。显示巴利原文
527-537.Pakappayamānāti āyūhamānā, sampayuttesu adhikaṃ byāpāraṃ kurumānāti attho. Purimavāreti ‘‘yaṃkiñci akusalena cittena samuṭṭhitaṃ rūpaṃ, sabbaṃ taṃ akusala’’nti imaṃ pañhaṃ vadati.
十、命根论注释显示巴利原文
10. Jīvitindriyakathāvaṇṇanā
540 在“无色命根”的问难中,他执取“存在无色诸法的寿”等问题而说。他承认有无色法、与心不相应的命根相续。在此,应当了知:他虽希求色法与无色法的命根,但说为“无色法”是合理的,故说为“无色法”。显示巴利原文
540.Arūpajīvitindriyantipañhe ‘‘atthi arūpīnaṃ dhammānaṃ āyū’’tiādikaṃ pañhaṃ antaṃ gahetvā vadati. Arūpadhammānaṃ cittavippayuttaṃ jīvitindriyasantānaṃ nāma atthīti icchatīti ettha rūpārūpadhammānaṃ taṃ icchanto arūpadhammānaṃ icchatīti vattuṃ yuttoti ‘‘arūpadhammāna’’nti vuttanti daṭṭhabbaṃ.
541 应知,即便说“于众生相续中,或有色法”等,也还是指那同一个命根相续。显示巴利原文
541.Sattasantāne rūpino vā dhammā hontūtiādināpi tameva jīvitindriyasantānaṃ vadatīti veditabbaṃ.
542 “前后分”是指:由于接近等至,所以在那个时候也可以说为已入等至。显示巴利原文
542.Pubbāparabhāgaṃ sandhāyāti samāpattiyā āsannabhāvato tadāpi samāpannoyevāti adhippāyo.
544-545 “有两种命根”:前文作“问者属自宗,答者属他宗”;后文作“问者属他宗,答者属自宗”,这是合理的。显示巴利原文
544-545.Dve jīvitindriyānīti ‘‘pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassā’’ti purimapāṭho. ‘‘Pucchā paravādissa, paṭiññā sakavādissā’’ti pacchimapāṭho, so yutto.
十一、业因论注释显示巴利原文
11. Kammahetukathāvaṇṇanā
546 “其余”指杀生等业的因,这是指此前对须陀洹等的追问。“且说”是他宗表示接受的用语,故不能说“令其接受”;而自宗说“是何业的因”以使对方接受,此说合理。至于“令其接受”,不应理解为“令其承认一方”,当知此意为:他宗使自宗执取其自见。显示巴利原文
546.Sesanti pāṇātipātādikammassa hetūti ito purimaṃ sotāpannādianuyogaṃ vadati. Handa hīti paravādissevetaṃ sampaṭicchanavacananti sampaṭicchāpetunti na sakkā vattuṃ, ‘‘katamassa kammassa hetū’’ti pana sakavādī taṃ sampaṭicchāpetuṃ vadatīti yujjeyya, sampaṭicchāpetunti pana pakkhaṃ paṭijānāpetunti atthaṃ aggahetvā paravādī attano laddhiṃ sakavādiṃ gāhāpetunti attho daṭṭhabbo.
九、第九品显示巴利原文
9. Navamavaggo
一、见利益者论注释显示巴利原文
1. Ānisaṃsadassāvīkathāvaṇṇanā
547 “为显示差别”即“为显示不同”之意。对于依不同心而作承认者的意趣,如何加以破斥,是应审察的。若有人同时说两种见是以所缘为依,那么为了显示其无有而展开此论,这是合理的。“以随闻为依”等,是为了说明:并非仅以无常等为所缘的智才是观智,“无生是安稳”等对涅槃所见之利益亦复如是。显示巴利原文
547.Vibhāgadassanatthanti visabhāgadassanatthanti vuttaṃ hoti. Nānācittavasena paṭijānantassa adhippāyamaddanaṃ kathaṃ yuttanti vicāretabbaṃ. Ārammaṇavasena hi dassanadvayaṃ saha vadantassa tadabhāvadassanatthaṃ idaṃ āraddhanti yuttanti. Anussavavasenātiādinā na kevalaṃ aniccādiārammaṇameva ñāṇaṃ vipassanā, atha kho ‘‘anuppādo khema’’ntiādikaṃ nibbāne ānisaṃsadassanañcāti dīpeti.
二、以不死为所缘论注释显示巴利原文
2. Amatārammaṇakathāvaṇṇanā
549 “出于对经教的敬畏”应作如是知:如“诸比丘,彼岸安稳、无怖畏者,此是涅槃之增上语”,这是就无结缚等状态而说安稳等,由此而有对经教的敬畏。显示巴利原文
549.Suttabhayenāti ‘‘pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayanti kho, bhikkhave, nibbānassetaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.238) asaṃyojaniyādibhāvaṃ sandhāya khemādibhāvo vuttoti evamādinā suttabhayenāti daṭṭhabbaṃ.
三、色为有所缘论注释显示巴利原文
3. Rūpaṃsārammaṇantikathāvaṇṇanā
552-553 为显示所缘义的差别:当有“缘义”与“所依义”这样的差别时,不应认为,因为有缘,即使以所依为所缘,也必定是“有所缘”。不应作此执取,这是为了显示此义而说。显示巴利原文
552-553.Ārammaṇatthassa vibhāgadassanatthanti paccayaṭṭho olubbhaṭṭhoti evaṃ vibhāge vijjamāne paccayolubbhānaṃ visesābhāvaṃ kappetvā akappetvā vā sappaccayattā olubbhārammaṇenapi sārammaṇamevāti na gahetabbanti dassanatthanti vuttaṃ hoti.
四、关于“随眠是无所缘”的论释显示巴利原文
4. Anusayāanārammaṇātikathāvaṇṇanā
554-556 说为“因未断故”而有,并非因现存故而有,这是意趣所在。显示巴利原文
554-556.Appahīnattāvaatthīti vuccati, na pana vijjamānattāti adhippāyo.
五、关于“智是无所缘”的论释显示巴利原文
5. Ñāṇaṃanārammaṇantikathāvaṇṇanā
557-8 所谓“彼之智”,他们说指的是“道智”。显示巴利原文
557-8.Tassa ñāṇassāti maggañāṇassāti vadanti.
七、关于“为寻所随逐”的论释显示巴利原文
7. Vitakkānupatitakathāvaṇṇanā
562 『无差别地』,意为:由所缘与相应二者而有。显示巴利原文
562.Avisesenevāti ārammaṇasampayogehi dvīhipīti attho.
八、关于“寻的扩展为声音”之论的注释显示巴利原文
8. Vitakkavipphārasaddakathāvaṇṇanā
563 『一切』,为显示“在一切有寻心中,于一切处或一切时”这一含义,而说“乃至在意界转起时也是如此”。『唯寻的扩展』,意指仅是寻的转起。显示巴利原文
563.Sabbasoti savitakkacittesu sabbattha sabbadā vāti imamatthaṃ dassento āha ‘‘antamaso manodhātupavattikālepī’’ti. Vitakkavipphāramattanti vitakkassa pavattimattanti adhippāyo.
九、关于“语言并不如心而起”之论的注释显示巴利原文
9. Nayathācittassavācātikathāvaṇṇanā
565 『无犯』,是说因为没有欺诳的意图,所以不构成妄语。显示巴利原文
565.Anāpattīti visaṃvādanādhippāyassa abhāvā musāvādo na hotīti vuttaṃ.
十一、关于“具足过去与未来”之论的注释显示巴利原文
11. Atītānāgatasamannāgatakathāvaṇṇanā
568-570 “于他们”:即于那些施设。依具足施设而称为“具足”,依获得施设而称为“得”。应如此连接其义:称为“具足”者,此即名为具足施设;称为“得”者,此即名为获得施设。显示巴利原文
568-570.Tāsūti tāsu paññattīsu. Samannāgamapaññattiyā samannāgatoti vuccati, paṭilābhapaññattiyā lābhīti vuccati. Samannāgatoti vuccati ayaṃ samannāgamapaññatti nāma. Lābhīti vuccati ayaṃ paṭilābhapaññatti nāmāti vā adhippāyo yojetabbo.
十、第十品显示巴利原文
10. Dasamavaggo
一、灭论注释显示巴利原文
1. Nirodhakathāvaṇṇanā
571-2 说“与有分心的坏灭刹那同时”等时,应如是说:与唯作蕴的坏灭刹那同时,结生蕴生起;同样,与结生蕴的坏灭刹那同时,结生蕴生起;与唯作蕴的坏灭刹那同时,唯作蕴生起。眼识等依唯作四蕴之取而得以取。“智”,指道智,这是合理的。显示巴利原文
571-2.Bhavaṅgacittassabhaṅgakkhaṇena sahevātiādiṃ vadantena kiriyakhandhānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha upapattesiyā khandhā uppajjantīti ca vattabbaṃ, tathā upapattesiyānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha upapattesiyā, kiriyānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha kiriyāti. Cakkhuviññāṇādīnaṃ kiriyācatukkhandhaggahaṇena gahaṇaṃ. Ñāṇanti maggañāṇaṃ yuttaṃ.
三、具五识者之道论注释显示巴利原文
3. Pañcaviññāṇasamaṅgissamaggakathāvaṇṇanā
576 “彼相”,即不说“六识”,而说“五识已生起所依”等,此即是相。这里不说“六识”,意在以此作为“实不应如此说”等语的理由。显示巴利原文
576.Taṃ lakkhaṇanti ‘‘cha viññāṇā’’ti avatvā ‘‘pañcaviññāṇā uppannavatthukā’’tiādinā vuttaṃ lakkhaṇaṃ. ‘‘Cha viññāṇā’’ti avacanaṃ panettha ‘‘no ca vata re vattabbe’’tiādivacanassa kāraṇanti adhippetaṃ.
577 “世间”,是指观之道。此处所谓的“无相”,意为:在眼识俱起的刹那,若执取无相,便称为不执取相者;而这本身就是空。这是其意旨。显示巴利原文
577.Lokiyoti vipassanāmaggamāha. Yaṃ tattha animittanti cakkhuviññāṇasamaṅgikkhaṇe yaṃ animittaṃ gaṇhanto na nimittaggāhīti vutto, tadeva suññatanti adhippāyo.
五、关于“五识无作意”之论的注释显示巴利原文
5. Pañcaviññāṇāsābhogātikathāvaṇṇanā
584-586 “依善、不善而倾斜”,是说以善或不善的状态倾斜而转起。然而,当知这正是对所缘样貌的执取;由此而与无贪等或贪等相应,正如“乐,是心的非分”等文中所说。显示巴利原文
584-586.Kusalākusalavasenanamīti kusalākusalabhāvena namitvā pavattīti vuttaṃ hoti. Sā pana ārammaṇappakāraggahaṇaṃ yena alobhādīhi lobhādīhi ca sampayogo hotīti daṭṭhabbo ‘‘sukhamiti cetaso abhāgo’’tiādīsu viya.
六、关于“以二戒”之论的注释显示巴利原文
6. Dvīhisīlehītikathāvaṇṇanā
587-589 这是指刹那灭的灭,并非不转起的灭,也不是戒违犯的灭。如同在违犯时:正如犯戒时成为恶戒者,在灭时也是如此。因此,他们是这样去了知那些以违犯而倾斜者——这是其含义。显示巴利原文
587-589.Khaṇabhaṅganirodhaṃ, na appavattinirodhaṃ, sīlavītikkamanirodhaṃ vā. Vītikkamaṃ viyāti yathā vītikkame kate dussīlo, evaṃ niruddhepīti evaṃ vītikkamena ninnānaṃ sallakkhentoti attho.
七、关于“戒非心所”之论的注释显示巴利原文
7. Sīlaṃacetasikantikathāvaṇṇanā
590-594 “由此,他即名为具戒者”,意指:由那种与心不相应、住立的累积,具不善心或无记心者即名为具戒者。此处其余内容,应依“施非心所”论中所说的方法来理解,而该论可另为寻查。显示巴利原文
590-594.Yena so sīlavāyeva nāma hotīti yena cittavippayuttena ṭhitena upacayena akusalābyākatacittasamaṅgī sīlavāyeva nāma hotīti adhippāyo. Sesamettha ‘‘dānaṃ acetasika’’nti kathāyaṃ vuttanayeneva veditabbanti vuttaṃ, sā pana kathā maggitabbā.
9. 受持因论释显示巴利原文
9. Samādānahetukathāvaṇṇanā
598-600 在受持因论中,此与前论相似,应视为与受用论的一分部相似。显示巴利原文
598-600. Samādānahetukathāyaṃ \100 purimakathāsadisamevāti paribhogakathekadesasadisatā daṭṭhabbā.
11. 无表恶戒边论释显示巴利原文
11. Aviññattidussīlyantikathāvaṇṇanā
603-604 “且由命令,在杀生等中成就支分圆满”,意指:若有人于某日受命,而于另一日行杀生,那时,该命令即使无表知也已成为一支,因此名为“无表恶戒”。这是其意。显示巴利原文
603-604.Āṇattiyāca pāṇātipātādīsu aṅgapāripūrinti ekasmiṃ divase āṇattassa aparasmiṃ divase pāṇātipātaṃ karontassa tadā sā āṇatti viññattiṃ vināyeva aṅgaṃ hotīti aviññatti dussīlyanti adhippāyo.
十一、第十一品显示巴利原文
11. Ekādasamavaggo
四、智论注释显示巴利原文
4. Ñāṇakathāvaṇṇanā
614-615 在智论中,“譬如大众部”等:此处的大众部,可能指不同于先前在“智非所缘”论(论 557 等)中所说的安达派。若说“于无智中已离”等,便是在显示:正如由离贪而施设为“离贪者”,由离无智也成为了施设“有智者”的因由。并非因为“他有智”而称为有智者,而是相较于无智者才称为有智者。至于“由获得智”这句,应知其意为:因获得智而断除了无智,故他可被称为有智者。显示巴利原文
614-615. Ñāṇakathāyaṃ seyyathāpi mahāsaṅghikānanti pubbe ñāṇaṃanārammaṇantikathāyaṃ (kathā. 557 ādayo) vuttehi andhakehi aññe idha mahāsaṅghikā bhaveyyuṃ. Yadi aññāṇe vigatetiādinā rāgavigamo viya vītarāgapaññattiyā aññāṇavigamo ñāṇīpaññattiyā kāraṇanti dasseti. Na hi ñāṇaṃ assa atthīti ñāṇī, atha kho aññāṇīpaṭipakkhato ñāṇīti . Yasmā ñāṇapaṭilābhenāti ettha ca ñāṇapaṭilābhena aññāṇassa vigatattā so ñāṇīti vattabbataṃ āpajjatīti attho daṭṭhabbo.
六、『此是苦』论注释显示巴利原文
6. Idaṃdukkhantikathāvaṇṇanā
618-620 “其他者,依自宗”,意思是:论敌依循自己的宗义。显示巴利原文
618-620.Itaro pana sakasamayeti paravādī attano samayeti attho.
七、神通力论注释显示巴利原文
7. Iddhibalakathāvaṇṇanā
621-624 “或以业异熟之力”,这是就地狱而言的。因为在那里,阿浮陀等时限的划定,是依那种业异熟的力量来说的。“或以年数计算”,则是就人间及四大王天等诸天而言。因为,即使是有能力在不可计数的时间里给予异熟的业,也通过年数的计算来加以限定。显示巴利原文
621-624.Kammassavipākavasena vāti nirayaṃva sandhāya vuttaṃ. Tattha hi abbudādiparicchedo tādisassa kammavipākassa vasena vutto. Vassagaṇanāya vāti manusse cātumahārājikādideve ca sandhāya. Tesañhi asaṅkhyeyampi kālaṃ vipākadānasamatthaṃ kammaṃ vassagaṇanāya paricchijjatīti.
八、定论释显示巴利原文
8. Samādhikathāvaṇṇanā
625-626 “以等持之义”,即“以平等安立之义”,意为:有一种名为“定”的其他心所存在,但并未将其纳入考量,这是其意趣所在。“以诡辩”,意为:由于只是一心刹那,眼识与禅那心并无任何差别,因此仅是依此共通性而说,这是其意图。显示巴利原文
625-626.Samādhānaṭṭhenāti samaṃ ṭhapanaṭṭhena samādhi nāma cetasikantaraṃ atthīti aggahetvāti attho. Chalenāti ekacittakkhaṇikatte cakkhuviññāṇassa ca jhānacittassa ca na koci visesoti etena sāmaññamattenāti adhippāyo.
九、法住性论释显示巴利原文
9. Dhammaṭṭhitatākathāvaṇṇanā
627 “以及无间缘性”的意思是:无明是诸行的无间缘。由无明的存续状态,而有称为无间缘状态的存续状态——这是其意趣所在。此处提及“无间缘”,应知是为了表明一个不具有“相互缘”状态的单独之缘,因为由此便显示了所有此类缘。“以及相互缘性”的意思是:无明是诸行的缘,诸行也是无明的缘。其中,由无明对诸行的缘状态所成的存续状态,而有诸行对无明的缘状态所成的存续状态,后者也依存于前者——这是其意趣所在。显示巴利原文
627.Anantarapaccayatañcevāti avijjā saṅkhārānaṃ anantarapaccayo avijjāya yā ṭhitatā tato hoti, tāya ṭhitatāya anantarapaccayabhāvasaṅkhātā ṭhitatā hotīti adhippāyo. Anantarapaccayaggahaṇañcettha aññamaññapaccayabhāvarahitassa ekassa paccayassa dassanatthanti daṭṭhabbaṃ. Tena hi sabbo tādiso paccayo dassito hotīti. Aññamaññapaccayatañcāti avijjā saṅkhārānaṃ paccayo, saṅkhārā ca avijjāya. Tattha avijjāya saṅkhārānaṃ paccayabhāvasaṅkhātāya ṭhitatāya saṅkhārānaṃ avijjāya paccayabhāvasaṅkhātā ṭhitatā hoti, tassā ca itarāti adhippāyo.
十、无常性论释显示巴利原文
10. Aniccatākathāvaṇṇanā
628 “如同色法等是完成所成法”的意思是:因与色法等一同生起后而灭去,故为完成所成法。“依据对无常性的分别追问之力”,是说如同在三节杖上使用“杖”的称谓,在三相上也使用“无常性”的称谓,因此是依据对它的分别追问之力——他们这样说。显示巴利原文
628.Rūpādayoviya parinipphannāti rūpādīhi saha uppajjitvā nirujjhanato parinipphannāti attho. Aniccatāvibhāgānuyuñjanavasenāti tīsu daṇḍesu daṇḍavohāro viya tīsu lakkhaṇesu aniccatāvohāro hotīti tassā vibhāgānuyuñjanavasenāti vadanti.
12. 第十二品显示巴利原文
12. Dvādasamavaggo
1. 律仪业论释显示巴利原文
1. Saṃvarokammantikathāvaṇṇanā
630-632 “果报门”是指有分心;“业门”是指善、不善心。显示巴利原文
630-632.Vipākadvāranti bhavaṅgamanaṃ vadati. Kammadvāranti kusalākusalamanaṃ.
2. 业论释显示巴利原文
2. Kammakathāvaṇṇanā
633-635 “关于无记的遮止”,意为:依自宗的特征而作遮止——他们这样说。持此见解者认为,当无果报之思以其自性被显示时,有果报之思也即随之被显示,故说“以自性显示有果报与无果报之思”。显示巴利原文
633-635.Abyākataṃ sandhāya paṭikkhepoti sakasamayalakkhaṇena paṭikkhepo katoti vadanti. Avipākacetanāya sarūpena dassitāya savipākāpi dassitāyeva nāma hotīti maññamāno āha ‘‘savipākāvipākacetanaṃ sarūpena dassetu’’nti.
三、声与果报论释显示巴利原文
3. Saddovipākotikathāvaṇṇanā
636-637 “业所生非色法”等语,意在表明:即使在业所生的眼等诸法之中,亦无“果报”之称谓,非业所生的声等更何待言?显示巴利原文
636-637.Kammasamuṭṭhānā arūpadhammāvātiādinā kammasamuṭṭhānesu cakkhādīsupi vipākavohāro natthi, ko pana vādo akammasamuṭṭhāne saddeti dasseti.
四、六处论释显示巴利原文
4. Saḷāyatanakathāvaṇṇanā
638-640 “因此是果报”意为:有些人持有“六处无差别即是果报”的见解——这便是所说之义。显示巴利原文
638-640.Tasmāvipākoti avisesena saḷāyatanaṃ vipākoti yesaṃ laddhīti vuttaṃ hoti.
五、七次为极论释显示巴利原文
5. Sattakkhattuparamakathāvaṇṇanā
641-645 “七次为极是决定的”意为:于七次为极性中是决定的。“此分别”即此差别。“而你却希望它有决定”的意思是:除不堕法性与证得果之外,你还希望在其他极七返有状态中也有决定——这便是其义。显示巴利原文
641-645.Sattakkhattuparamatāniyatoti sattakkhattuparamatāya niyato. Imaṃ vibhāganti imaṃ visesaṃ. Tvaṃ panassa niyāmaṃ icchasīti avinipātadhammatāphalappattīhi aññasmiṃ sattakkhattuparamabhāve ca niyāmaṃ icchasīti attho.
“无间业的不存在”意指:某人由于此法现观而被称为“可能者”,这即是他没有无间业——此为其中一义;或者指此人没有无间状态。那么,他会在中间证得法吗?有些人说:“极七返有者不会超过第七有,但在第七有之前则并未被遮止。”另一些人说:“凡是世尊以智力所记说者,他在中间并无现观;然而由于没有某一定性的‘有’之决定,故称为‘可能’。譬如善的证得思惟,有时即使不给予果报,也因因缘具足时能予果报而被称为‘果报法性法’;同样,极七返有者是由于根性柔和,并非由于决定性的存在,亦非由于被世尊所记说;而根性柔和并非不能性的法,因此他不是‘不能者’。此处,由没有不能性的法而遮止了不能性,但并未说能够在中间证得。如果极七返有者能在中间证得,那他就会成为家家者了。”然而,不作区别而依可能性的自性,说为“可能”才是恰当的。至于“没有任何有之决定”一语,在这里应看到省略了“见”字,或与“记说”相连属。显示巴利原文
Ānantariyābhāvanti yena so dhammābhisamayena bhabbo nāma hoti, tassa ānantariyakammassa abhāvanti attho, puggalassa vā ānantariyabhāvassa abhāvanti. Kiṃ pana so antarādhammaṃ abhisamissatīti? Keci vadanti ‘‘sattakkhattuparamo sattamaṃ bhavaṃ nātikkamati, orato pana natthi paṭisedho’’ti. Apare ‘‘yo bhagavatā ñāṇabalena byākato, tassa antarā abhisamayo nāma natthi, tathāpi bhavaniyāmassa kassaci abhāvā bhabboti vuccati. Yathā kusalā abhiññācetanā kadāci vipākaṃ adadamānāpi sati kāraṇe dātuṃ bhabbatāya vipākadhammadhammā nāma, tathā indriyānaṃ mudutāya sattakkhattuparamo, na niyāmasabbhāvā nāpi bhagavatā byākatattā, na ca indriyamudutā abhabbatākaro dhammoti na so abhabbo nāma. Abhabbatākaradhammābhāvato cettha abhabbatā paṭisedhitā, na pana antarā abhisametuṃ bhabbatā vuttā. Yadi ca sattakkhattuparamo antarā abhisameyya, kolaṃkolo siyā’’ti. Visesaṃ pana akatvā bhabbasabhāvatāya bhabboti vattuṃ yuttaṃ. Na bhavaniyāmakaṃ kiñcīti ettha passitvāti vacanaseso, byākarotīti vā sambandho.
13. 第十三品显示巴利原文
13. Terasamavaggo
1. 劫住论释显示巴利原文
1. Kappaṭṭhakathāvaṇṇanā
654-657 《劫住论》中的“于前”,即指神通力论。显示巴利原文
654-657. Kappaṭṭhakathāyaṃ heṭṭhāti iddhibalakathāyaṃ.
3. 无间相应论释显示巴利原文
3. Anantarāpayuttakathāvaṇṇanā
660-662 在无间相应论中,“无间相应”意为:以此而运用于无间。应知在注释中,是将“无间”一词加于无间业上而解释其义。巴利语中也可见有作“anantarapayutto”的。显示巴利原文
660-662. Anantarāpayuttakathāyaṃ ānantariyaṃ payuttaṃ etenāti anantarāpayuttoti ānantariye anantarāsaddaṃ āropetvā aṭṭhakathāyaṃ attho vuttoti daṭṭhabbo. ‘‘Anantarapayutto’’tipi pāḷi dissati.
4. 决定与不决定论释显示巴利原文
4. Niyatassaniyāmakathāvaṇṇanā
663-664 “其余三地的诸法称为不决定”——此处是就未到达决定的法而说“三地诸法”。正是就此而说:“即使具足这些,也是不决定。”如是,依于“决定的有情、最后生的菩萨堪能证悟于法、堪能契入”的意旨,将此执取为仅是假名,便有某些人“进入决定”的见解,此是义理的连接。然而,如此则“决定”一词仅为假名而存在,但“堪能证悟于法”却被说为“进入决定”一词的原因;实则“堪能”才是两者的原因,这才合理。“以其他”的意思是:若决定者能进入决定,则邪性决定者应能进入正性决定,或正性决定者应能进入邪性决定,而此非事实——为显示此义。显示巴利原文
663-664.Sesā tebhūmakadhammā aniyatā nāmāti ettha appattaniyāmānaṃ dhamme sandhāya ‘‘tebhūmakadhammā’’ti āha. Eteva hi sandhāya ‘‘tehi samannāgatopi aniyatoyevā’’ti vuttanti. Iti imaṃ vohāramattaṃ gahetvā ‘‘niyato bodhisatto pacchimabhaviko bhabbo dhammaṃ abhisametuṃ okkamitu’’nti adhippāyena ‘‘niyāmaṃ okkamatī’’ti yesaṃ laddhīti atthayojanā. Evaṃ pana vohāramattasabbhāvo ‘‘niyato’’ti vacanassa, dhammaṃ abhisametuṃ bhabbatā ca ‘‘niyāmaṃ okkamatī’’ti vacanassa kāraṇabhāvena vuttā hoti, bhabbatāyeva pana ubhayassapi kāraṇanti yuttaṃ. Aññenāti yadi niyato niyāmaṃ okkameyya, micchattaniyato sammattaniyāmaṃ, sammattaniyato vā micchattaniyāmaṃ okkameyya, na ca taṃ atthīti dassanatthanti attho.
8. 不悦贪论释显示巴利原文
8. Asātarāgakathāvaṇṇanā
674 在“不悦贪论”中,“啊,愿这唯独是我的”这样的染著,是为了表明:此处所说的“贪”,正是以此方式转起的贪,而非其他。显示巴利原文
674. Asātarāgakathāyaṃ ‘‘aho vata me etadeva bhaveyyā’’ti rajjanāti iminā evaṃ pavattamānoyeva lobho idha ‘‘rāgo’’ti adhippeto, na aññathāti dasseti.
675 “然而在经中”一句,与“意趣”一词相连属。显示巴利原文
675.Sutte panāti etassa ‘‘adhippāyo’’ti etena sambandho.
9. 法渴爱无记三论释显示巴利原文
9. Dhammataṇhāabyākatātikathāvaṇṇanā
676-680 因为说到了“法渴爱”,便计执为无记——他们将对于善法或出世间法的一切渴爱执为“法渴爱”:由于它是渴爱,故非善;又由于它缘于法而生起,故非不善,因此认为它是“无记”。以此显示这种见解。将六种渴爱归纳为三个部分而显示,所以,法渴爱也因属于欲渴爱等状态,并非无记,这是其意趣所在。显示巴利原文
676-680.Yasmā dhammataṇhāti vuttā, tasmā abyākatāti kusalesu dhammesu lokuttaresu vā sabbesu taṇhā ‘‘dhammataṇhā’’ti gahetvā yasmā sā taṇhā, tasmā kusalā na hoti, yasmā pana dhamme pavattā, tasmā akusalā na hotīti abyākatāti laddhīti dasseti. Tīhi koṭṭhāsehi chapi taṇhā saṃkhipitvā dassitā, tasmā dhammataṇhāpi kāmataṇhādibhāvato na abyākatāti adhippāyo.
14. 第十四品显示巴利原文
14. Cuddasamavaggo
1. 善不善结生论释疏显示巴利原文
1. Kusalākusalapaṭisandahanakathāvaṇṇanā
686-690 “Tanti kusalaṃ akusalañcā”应视为分别的连接。“Taṃ ubhayaṃ”是省略了“或”字。“Paṭisandahatī”意为“结合”,即无间地生起,这是此处所说的含义。显示巴利原文
686-690.Tanti kusalaṃ akusalañcāti visuṃ sambandho daṭṭhabbo. Taṃ ubhayanti vā vacanaseso. Paṭisandahatīti ghaṭeti, anantaraṃ uppādetīti vuttaṃ hoti.
2. 六处生起论释疏显示巴利原文
2. Saḷāyatanuppattikathāvaṇṇanā
691-692 有些论师说:“具有芽、枝、条等的树木,只是种子本身显现出来。”为了举例说明他们的论点,所以说了“具有枝、条等”。显示巴利原文
691-692. Keci vādino ‘‘aṅkure sākhāviṭapādisampannānaṃ rukkhādīnaṃ bījamattaṃ āvibhāvaṃ gacchatī’’ti vadantīti tesaṃ vādaṃ nidassanaṃ karonto āha ‘‘sampannasākhāviṭapāna’’ntiādi.
3. 无间缘论注释显示巴利原文
3. Anantarapaccayakathāvaṇṇanā
693-697 “缘于眼与色,耳识生起”——在此,虽然注意到无间生起而说“依所得而承认”,他并非希望眼处以色为所缘而生起耳识,而是确实希望在耳处,以声为所缘。因此,由于依无间所得之理而陷入,所以说“承认”是恰当的。显示巴利原文
693-697.Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati sotaviññāṇanti ettha ‘‘laddhivasena paṭijānātī’’ti anantaruppattiṃ sallakkhentopi na so cakkhumhi rūpārammaṇaṃ sotaviññāṇaṃ icchati, atha kho sotamhiyeva saddārammaṇanti anantarūpaladdhivasena āpannattā ‘‘paṭijānātī’’ti yuttaṃ vattuṃ.
4. 圣色论注释显示巴利原文
4. Ariyarūpakathāvaṇṇanā
698-699 认为正语等是色、是道者,也称之为“圣色”。显示巴利原文
698-699. Sammāvācādi rūpaṃ maggo cāti icchanto ‘‘ariyarūpa’’ntipi vadati.
5. “随眠为另异”论注释显示巴利原文
5. Aññoanusayotikathāvaṇṇanā
700-701 前文为:“‘有贪’等,是因当时贪未断,故可说为‘有贪’。”后文为:“‘有随眠’等,是因当时随眠未断,故可说为‘有随眠’。”此说合理。因为它并非在说随眠与缠的别异,因此以此不能成立论证,这与前文相符。显示巴利原文
700-701. ‘‘Sarāgotiādi pana tasmiṃ samaye rāgassa appahīnattā sarāgoti vattabbata’’nti purimapāṭho, ‘‘sānusayotiādi pana tasmiṃ samaye anusayassa appahīnattā sānusayoti vattabbata’’nti pacchimapāṭho, so yutto. So hi na anusayapariyuṭṭhānānaṃ aññattaṃ, tasmā taṃ asādhakanti etena sametīti.
6. “缠与心不相应”论释显示巴利原文
6. Pariyuṭṭhānaṃcittavippayuttantikathāvaṇṇanā
702 因为在作意无常等时,贪等也会生起,而这些烦恼并不与观相应,因此,认为“缠与心不相应”——这就是其所执持的见解的意趣。显示巴利原文
702.Yasmāaniccādito manasikarotopi rāgādayo uppajjanti, na ca te vipassanāya sampayuttā, tasmā pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttanti laddhīti adhippāyo.
七、「所摄」论释显示巴利原文
7. Pariyāpannakathāvaṇṇanā
703-705 “三种”是指:依烦恼事、依处所,或依欲贪、欲寻、欲界法而说三种。所谓“依烦恼欲”,即指作为烦恼欲的欲界状态。未领会意旨者,即未注意到所问的“依与色界俱行而随眠”以及“以色界法中的某一状态而属于色界”这一事实。显示巴利原文
703-705.Tividhāyāti kilesavatthuokāsavasena, kāmarāgakāmavitakkakāmāvacaradhammavasena vā tividhāya. Kilesakāmavasenāti kilesakāmabhūtakāmadhātubhāvenāti vuttaṃ hoti. Adhippāyaṃ asallakkhentoti rūpadhātusahagatavasena anusetīti, rūpadhātudhammesu aññatarabhāvena rūpadhātupariyāpannoti ca pucchitabhāvaṃ asallakkhentoti attho.
八、「无记」论释显示巴利原文
8. Abyākatakathāvaṇṇanā
706-708 “见取”被称为“无记”,是因为如“婆蹉!‘世间是常’者,此是无记”所说,以常见等而未予记说,这便是其间的关联。然而,在此并非将“见取”说为“无记”,而是显示“此问题应搁置”,因此,无论如何都不应将“见取”称为“无记”,这是合理的。显示巴利原文
706-708.Diṭṭhigataṃ ‘‘sassato lokoti kho, vaccha, abyākatameta’’nti sassatādibhāvena akathitattā ‘‘abyākata’’nti vuttanti sambandho. Ettha pana na diṭṭhigataṃ ‘‘abyākata’’nti vuttaṃ, atha kho ‘‘ṭhapanīyo eso pañho’’ti dassitaṃ, tasmā sabbathāpi diṭṭhigataṃ ‘‘abyākata’’nti na vattabbanti yuttaṃ.
九、不摄属论注释显示巴利原文
9. Apariyāpannakathāvaṇṇanā
709-710 “因此”是指:即使在见与贪的镇伏状态相同时,也只说“离贪者”,而不说“离见者”,所以他们解说其义为:见不属于世间。然而,由于没有色见,所以应当存在属于欲界的见。如果见属于世间,那么,就如证得禅那者的欲贪会消失一般,见也应随之消失,从而应被称为“离见者”,但并未如此称呼,因此,见不属于世间。应知他意在说明:见并非未消失,并不像欲贪那样;欲界之见并非因其属于欲界而成为属于欲界。显示巴利原文
709-710.Tasmāti yasmā diṭṭhirāgānaṃ samāne vikkhambhanabhāvepi ‘‘vītarāgo’’ti vuccati, na pana ‘‘vigatadiṭṭhiko’’ti, tasmā diṭṭhi lokiyapariyāpannā na hotīti atthaṃ vadanti. Rūpadiṭṭhiyā abhāvā pana kāmadhātupariyāpannāya diṭṭhiyā bhavitabbaṃ. Yadi ca pariyāpannā siyā, tathā ca sati kāmarāgo viya jhānalābhino diṭṭhipi vigaccheyyāti ‘‘vigatadiṭṭhiko’’ti vattabbo siyā, na ca vuccati, tasmā apariyāpannā diṭṭhi. Na hi sā tassa avigatā diṭṭhi kāmarāgo viya kāmadiṭṭhi yena kāmadhātuyā pariyāpannā siyāti vadatīti veditabbaṃ.
十五、第十五品显示巴利原文
15. Pannarasamavaggo
一、缘性论注释显示巴利原文
1. Paccayatākathāvaṇṇanā
711-717 因此,缘性是确定的:若法是因缘,它便不应如同所缘缘等那样,也不应如同增上缘等那样;所以,它唯是因缘,这是确定的——这是其义。显示巴利原文
711-717.Tasmā paccayatā vavatthitāti hetupaccayabhūtassa dhammassa ārammaṇapaccayabhāvādinā viya adhipatipaccayatādinā ca na bhavitabbanti hetupaccayabhāvoyevetassa vavatthito hotīti attho.
2. 相互缘论之解释显示巴利原文
2. Aññamaññapaccayakathāvaṇṇanā
718-719 由于提到“无明不是与行俱生吗?”,因此唯取非福行——这是意旨所在。在“依俱生、相互、有、不离、相应之力”一句中,依止借由“有”的摄持,以类别差别而被包含,故未明说;应知这是因为业与食不共。因为后文将说:“三种取对于无明,如同行对于渴爱一样,成为缘。”(《论事注》718-719)因此,这里只说明了行对于取等的相同缘性。显示巴利原文
718-719.Apuññābhisaṅkhārova gahito ‘‘nanu avijjā saṅkhārena sahajātā’’ti vuttattāti adhippāyo. Sahajātaaññamaññaatthiavigatasampayuttavasenāti ettha nissayo kamabhedena atthiggahaṇena gahito hotīti na vutto, kammāhārā asādhāraṇatāyāti veditabbā. Vakkhati hi ‘‘tīṇi upādānāni avijjāya saṅkhārā viya taṇhāya paccayā hontī’’ti (kathā. aṭṭha. 718-719), tasmā upādānehi samānā evettha saṅkhārānaṃ paccayatā dassitāti.
9. 第三想受论之解释显示巴利原文
9. Tatiyasaññāvedayitakathāvaṇṇanā
732 在《第三想受论》中,“关于其余有情”是指:除了入灭尽定者以外,其他那些应有灭尽定的有情,即指五蕴有,这是其意;或者,也指那些期望无想有情也有想的生起与死没者,故指其余一切有情。“身体状态”是指:此身是如此这般,在这样的身上,手掌的触觉等也能起作用等。显示巴利原文
732. Tatiyasaññāvedayitakathāyaṃ sesasatte sandhāyāti nirodhasamāpannato aññe yesaṃ nirodhasamāpattiyā bhavitabbaṃ, te pañcavokārasatte sandhāyāti adhippāyo, asaññasattānampi ca saññuppādā cutiṃ icchantīti sesasabbasatte sandhāyāti vā. Sarīrapakatinti tathārūpo ayaṃ kāyo, yathārūpe kāye pāṇisamphassāpi kamantītiādikaṃ.
733-734 “可能与经相违”——这是应先让论敌承认,然后再说的话。显示巴利原文
733-734.Suttavirodho siyāti idaṃ paravādiṃ sampaṭicchāpetvā vattabbaṃ.
10. 无想有情疑论之解释显示巴利原文
10. Asaññasattupikākathāvaṇṇanā
735 在陈述“依离想而转起的修习即是无想等至”这一执见时,他显示了对论敌之见的理解:不应将依离想而转起的修习——第四禅等至——执取为“无想等至”,并认为那(第四禅)也是无想,那正是想受灭等至。因为入无想等至者仍有无贪等心所,所以,此中自宗将所成立的第四禅等至称为“无想等至”。显示巴利原文
735.Saññāvirāgavasena pavattabhāvanā asaññasamāpattipīti laddhikittane saññāvirāgavasena pavattabhāvanaṃ catutthajjhānasamāpattiṃ ‘‘asaññasamāpattī’’ti aggahetvā sāpi asaññitā saññāvedayitanirodhasamāpattiyeva nāmāti parassa laddhīti dasseti. Yasmā asaññasamāpattiṃ samāpannassa alobhādayo atthīti ettha sakasamayasiddhā catutthajjhānasamāpatti ‘‘asaññasamāpattī’’ti vuttā.
736 由依离想而入故,说为“无想”,非谓无想;这是就第四禅等至而言。显示巴利原文
736.Saññāvirāgavasena samāpannattā asaññitā, na saññāya abhāvatoti catutthajjhānasamāpattimeva sandhāya vadati.
十一、业积聚论注释显示巴利原文
11. Kammūpacayakathāvaṇṇanā
738-739 在“业与俱生”等问题中,有些地方有文句说:“关于业之积集而遮止,关于心不相应而承认”;另一些地方则说:“关于心相应而遮止,关于心不相应而承认”。二者皆应审察。显示巴利原文
738-739.Kammenasahajātoti pañhesu ‘‘kammūpacayaṃ sandhāya paṭikkhipati, cittavippayuttaṃ sandhāya paṭijānātī’’ti katthaci pāṭho, ‘‘cittasampayuttaṃ sandhāya paṭikkhipati, cittavippayuttaṃ sandhāya paṭijānātī’’ti aññattha. Ubhayampi vicāretabbaṃ.
741 “因此”的意思是:由于三者在同一刹那中存在,且三种触聚集为一,故问及“同一性”——应知此为意趣。显示巴利原文
741.Tasmāti tiṇṇampi ekakkhaṇe sabbhāvato tiṇṇaṃ phassānañca samodhānā ca ekattaṃ pucchatīti adhippāyo daṭṭhabbo.
十六、第十六品显示巴利原文
16. Soḷasamavaggo
3. 乐不生起论之解释显示巴利原文
3. Sukhānuppadānakathāvaṇṇanā
747-748 在“乐不生起”的讨论中,所谓“如是种类”是指:既不是自己的,不是他人的,也不是任何人的;这样的乐不应成为“未被给予”,因为他人无法做到。他只是依执见而承认,并非依理而承认,这是意趣。显示巴利原文
747-748. Sukhānuppadānakathāyaṃ yaṃ evarūpanti yaṃ nevattano, na paresaṃ, na tassa, evarūpaṃ nāma anuppadinnaṃ bhavituṃ na arahati aññassa asakkuṇeyyattāti laddhimattena paṭijānāti, na yuttiyāti adhippāyo.
4. 深入作意论之解释显示巴利原文
4. Adhigayhamanasikārakathāvaṇṇanā
749-753 “以彼心性故”:此心以彼为所缘,故称“彼心”;彼心之状态即是“彼心性”;依彼“彼心性”故。或谓,能缘之心与所缘之境,二者皆名为心,此即“彼心”;彼之状态,即彼能缘与所缘之性,名为“彼心性”;依此而策励,是为其义。显示巴利原文
749-753.Taṃcittatāyāti tadeva ārammaṇabhūtaṃ cittaṃ etassāti taṃcitto, tassa bhāvo taṃcittatā, tāya taṃcittatāya. Taṃ vā ālambakaṃ ālambitabbañca cittaṃ taṃcittaṃ, tassa bhāvo tasseva ālambakaālambitabbatā taṃcittatā, tāya codetunti attho.
9. 色、色界、无色界边际论之解释显示巴利原文
9. Rūpaṃrūpāvacarārūpāvacarantikathāvaṇṇanā
768-770 于“色、色界、无色界边际论”中,“在下”指第十四品所包含的论述(《论释》703-705)。“等至所属”等,义如前说。此处所说“有色是无色界”,乃指由无色界业所造之色;对此应说之义,已于第八品“无色中色论”(《论释》524-526)中如前所说。显示巴利原文
768-770. Rūpaṃrūpāvacarārūpāvacarantikathāyaṃ heṭṭhāti cuddasamavagge āgatapariyāpannakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 703-705). ‘‘Samāpattesiya’’ntiādi vuttanayameva. Yañcettha ‘‘atthi rūpaṃ arūpāvacara’’nti arūpāvacarakammassa katattā rūpaṃ vuttaṃ, tattha ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhamavagge arūperūpakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 524-526) vuttanayamevāti.
17. 第十七品显示巴利原文
17. Sattarasamavaggo
1. 有阿拉汉福德积集论之解释显示巴利原文
1. Atthiarahatopuññūpacayakathāvaṇṇanā
776-779 “不取心”:因有“由唯作心而有布施等活动存在”之说,故是指不取唯作心(无记心)而言。显示巴利原文
776-779.Cittaṃ anādiyitvāti ‘‘kiriyacittena dānādipavattisabbhāvato’’ti vuttaṃ kiriyacittaṃ abyākataṃ anādiyitvāti attho.
2. 无阿拉汉非时死论之解释显示巴利原文
2. Natthiarahatoakālamaccūtikathāvaṇṇanā
780 “不如理而取”的意思是:错误地执取了“我不说诸业消尽”这层含义,即连未得果报的业,也不说其消尽——这是其意趣。然而,有些论师说:“这是不如理地执取了下述意义:我不说补特伽罗在未觉知业之果报的情况下便消尽。”显示巴利原文
780.Ayonisogahetvāti aladdhavipākavārānampi kammānaṃ byantībhāvaṃ na vadāmīti atthaṃ gahetvāti adhippāyo. Keci pana ‘‘kammānaṃ vipākaṃ appaṭisaṃviditvā puggalassa byantībhāvaṃ na vadāmīti evaṃ ayoniso atthaṃ gahetvā’’ti vadanti.
781 关于“暂时不运作”,意即依其执见,先遮止“暂时不运作”,随后又遮止“此后运作”——这也是依其执见而作遮止,这是意趣。在此,据说有些阿阇梨宣称:“根据‘在生命尚存、命根未尽时夺取生命’的经文,对于依自性而死者,若有人捶打或斩断其头,也不构成杀生。”他们的意思是:即便具足“有情、有有情想、有杀心、有加行、有死亡”这些条件,但由于死者并非由此加行而死,所以不犯杀生。然而,这样的死者是否在自性死之前,连一念顷也不曾死去?这实难了知。显示巴利原文
781.Tāva na kamatīti laddhiyā paṭikkhipatīti tāva na kamati, tato paraṃ kamatīti laddhiyā paṭikkhipatīti adhippāyo. Ettha kira ‘‘sati jīvite jīvitāvasese jīvitā voropetī’’ti vacanato attano dhammatāya marantaṃ koṭṭentassa vā sīsaṃ vā chindantassa natthi pāṇātipātoti ācariyā vadanti. Pāṇo pāṇasaññitā vadhakacittaupakkamamaraṇesu vijjamānesupi na tena upakkamena matoti natthi pāṇātipātoti adhippāyo. Evaṃ pana marantena tena ekacittavārampi dhammatāmaraṇato orato na matoti dubbiññeyyametaṃ.
3. 一切此业等等说之解释显示巴利原文
3. Sabbamidaṃkammatotikathāvaṇṇanā
784 “如从种子生芽”:正如芽不可能从非种子生起,同样地,现在的转起也不会从业之外的业果报生起;基于此而遮止,这是其意趣。“依所施物而问布施之果”的意思是:依所施物,即问是以何种思施与该物,该布施的果报如何——而非询问所施物本身的果报,这便是所要说明的。显示巴利原文
784.Bījatoaṅkurassevāti yathā aṅkurassa abījato nibbatti natthi, tathā paccuppannapavattassapi akammato kammavipākato nibbatti natthi, taṃ sandhāya paṭikkhipatīti adhippāyo. Deyyadhammavasena dānaphalaṃ pucchatīti deyyadhammavasena yāya cetanāya taṃ deti, tassa dānassa phalaṃ pucchati, na deyyadhammassāti vuttaṃ hoti.
4. 根缚说之解释显示巴利原文
4. Indriyabaddhakathāvaṇṇanā
788 “即使没有无常性”:如同“乃至地狱之苦”等(《中部》3.250)所述,即使以苦为所缘,也应说为苦。这是意趣所在。显示巴利原文
788.Vināpianiccattenāti ‘‘yāva dukkhā nirayā’’tiādīsu (ma. ni. 3.250) viya dukkhārammaṇattenapi dukkhaṃ vattabbanti adhippāyo.
7. 不应行僧团施清净等等说之解释显示巴利原文
7. Navattabbaṃsaṅghodakkhiṇaṃvisodhetītikathāvaṇṇanā
793-794 在“不应说僧团能净化供养”的论题中,“它们不能净化供养”意指:如同一位补特伽罗通过完成戒清净等,乃至进入灭尽定后,能够净化供养,而道果却不能如此。这是意趣所在;或者,因为道果不纳受供养故。显示巴利原文
793-794. Navattabbaṃsaṅghodakkhiṇaṃvisodhetītikathāyaṃ na ca tāni dakkhiṇaṃ visodhetuṃ sakkontīti yathā puggalo sīlaparisodhanādīni katvā nirodhampi samāpajjitvā visodhetuṃ sakkoti, na evaṃ maggaphalānīti adhippāyo, appaṭiggahaṇatoti vā.
十一、布施清净论之义疏显示巴利原文
11. Dakkhiṇāvisuddhikathāvaṇṇanā
800-801 在《供养清净论》中,为了阐明“得以清净”的含义,而说“当得大果”。意思是:唯有施者的心清净才能带来果报,即不依赖受者——在无受者作为缘的情况下,仅由施者自己成就大果报之思;所谓不依赖受者而能带来果报,正是此意。如果说“一人造业,另一人受报”,那么,若施者的布施之思是由受者所造,那才算合理——为何这样说呢?在陈述邪见时,难道不是说了“布施由施者给予,果报由受者产生,因此一人造业,另一人受报”吗?确实如此,但这里的意思是:如果果报的产生,是由于受者造作了布施之思而发生的,那么在这种情形下,“一人造业,另一人受报”才合理。显示巴利原文
800-801. Dakkhiṇāvisuddhikathāyaṃ visujjheyyāti etassa atthaṃ dassento ‘‘mahapphalā bhaveyyā’’ti āha. Dāyakasseva cittavisuddhi vipākadāyikā hotīti paṭiggāhakanirapekkhā paṭiggāhakena paccayabhūtena vinā dāyakeneva mahāvipākacetanattaṃ āpādikā, paṭiggāhakanirapekkhā vipākadāyikā hotīti adhippāyo. Añño aññassa kārakoti yadi dāyakassa dānacetanā nāma paṭiggāhakena katā bhaveyya, yuttarūpaṃ siyāti kasmā vuttaṃ, nanu laddhikittane ‘‘dāyakena dānaṃ dinnaṃ, paṭiggāhakena vipāko nibbattitoti añño aññassa kārako bhaveyyā’’ti vuttanti? Saccametaṃ, paṭiggāhakena vipākanibbattanampi pana dānacetanānibbattanena yadi bhaveyya, evaṃ sati añño aññassa kārakoti yuttarūpaṃ siyāti adhippāyo.
十八、第十八品显示巴利原文
18. Aṭṭhārasamavaggo
一、人间世界论之义疏显示巴利原文
1. Manussalokakathāvaṇṇanā
802-803 “不如理”是就“心向兜率天”等执取而说的。显示巴利原文
802-803.Ayonisoti ‘‘tusitapuraṃ sandhāyā’’tiādikaṃ gahaṇaṃ sandhāyāha.
二、说法论注释显示巴利原文
2. Dhammadesanākathāvaṇṇanā
804-806 而且,尊者阿难长老在接受了他的说法之后,自己也宣说了此法。显示巴利原文
804-806. Tassa ca desanaṃ sampaṭicchitvā sayameva ca āyasmatā ānandattherena desitoti vadati.
六、禅那转换论注释显示巴利原文
6. Jhānasaṅkantikathāvaṇṇanā
813-816 在《禅那转换论》中,“不按次第”的意思是:从初禅出定后,应作意寻、伺的过患,然后应修习第二禅。若没有如此近行定与禅那的次第,即是此义。显示巴利原文
813-816. Jhānasaṅkantikathāyaṃ uppaṭipāṭiyāti paṭhamajjhānato vuṭṭhāya vitakkavicārā ādīnavato manasikātabbā, tato dutiyajjhānena bhavitabbanti evaṃ yo upacārānaṃ jhānānañca anukkamo, tena vināti attho.
七、禅那间隔论注释显示巴利原文
7. Jhānantarikakathāvaṇṇanā
817-819 所谓“禅那中间”,是指在初禅等禅那中,由于不具备其中任何一种禅那的状态,故而不是禅那,而是如同南方、东方等方位之间那样,被称为“禅那中间”。是哪一个呢?即“无寻唯伺”的定,应如此连接理解。显示巴利原文
817-819.Jhānantarikānāma esāti paṭhamajjhānādīsu aññatarabhāvābhāvato na jhānaṃ, atha kho dakkhiṇapubbādidisantarikā viya jhānantarikā nāma esāti. Katarā? Yoyaṃ avitakkavicāramatto samādhīti yojetabbaṃ.
九、以眼见色等之语释显示巴利原文
9. Cakkhunārūpaṃpassatītikathāvaṇṇanā
826-827 “认许”是指:据传,这是针对“以眼见色后成为执取相者”等方式所说的意识认许而言。因此,应当如此审察:“若如此,色即成为意识,那么所谓的意识认许,又怎能说是见色呢?”显示巴利原文
826-827.Paṭijānanaṃ sandhāyāti ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hotī’’tiādinā (dha. sa. 1352) nayena vuttaṃ manoviññāṇapaṭijānanaṃ kira sandhāyāti adhippāyo, tasmā ‘‘evaṃ sante rūpaṃ manoviññāṇaṃ āpajjatīti manoviññāṇapaṭijānanaṃ pana rūpadassanaṃ kathaṃ hotī’’ti vicāretabbaṃ.
十九、第十九品显示巴利原文
19. Ekūnavīsatimavaggo
一、舍断烦恼之语释显示巴利原文
1. Kilesapajahanakathāvaṇṇanā
828-831 凡是未生的便不会生起,这便称之为已断除,因此他驳斥道:“没有断烦恼这回事。”然而,那些烦恼既非生起后又消失,亦非将会存在,也不是已生起的,由此显示:不应说“断过去的烦恼”等语。显示巴利原文
828-831.Anuppannāyeva nuppajjantīti pahīnā nāma honti, tasmā natthi kilesapajahanāti paṭikkhipati. Te pana neva uppajjitvā vigatā, nāpi bhavissanti, na ca uppannāti atīte kilese pajahatītiādi na vattabbanti dasseti.
2. 空性论注释显示巴利原文
2. Suññatakathāvaṇṇanā
832 “无我相”首先指一部分,即指无色蕴的无我相。“以一种方式”,是说无我相以老死这一方式而言。因为对于色蕴等,期愿“不要衰老,不要死亡”却不可得、无法自主,这种状态即是无我性,在意义上就是老死本身。而且,由于“老死由二蕴所摄”的说法,无色蕴的老死含摄于行蕴中,这是他们的意图。显示巴利原文
832.Anattalakkhaṇaṃtāva ekaccanti arūpakkhandhānaṃ anattalakkhaṇaṃ vadati. Ekena pariyāyenāti anattalakkhaṇassa jarāmaraṇabhāvapariyāyenāti vadanti. Rūpakkhandhādīnañhi mā jīratu mā maratūti alabbhaneyyo avasavattanākāro anattatā, sā atthato jarāmaraṇameva, tañca ‘‘jarāmaraṇaṃ dvīhi khandhehi saṅgahita’’nti (dhātu. 71) vuttattā arūpakkhandhānaṃ jarāmaraṇaṃ saṅkhārakkhandhapariyāpannanti ayametesaṃ adhippāyo.
3. 沙门果论注释显示巴利原文
3. Sāmaññaphalakathāvaṇṇanā
835-836 “果的生起”是指所证得的法。显示巴利原文
835-836.Phaluppatti cāti pattidhammaṃ vadati.
5. 如是性论注释显示巴利原文
5. Tathatākathāvaṇṇanā
841-843 “所谓色等自性”此处应这样理解:色等的自性,即色等自性,正是此义。他说“存在即是真如”,并非说与存在相连。显示巴利原文
841-843.Rūpādisabhāvatāsaṅkhātāti ettha rūpādīnaṃ sabhāvatāti rūpādisabhāvatāti evamattho daṭṭhabbo. Bhāvaṃ hesa tathatāti vadati, na bhāvayoganti.
6. 善论之解释显示巴利原文
6. Kusalakathāvaṇṇanā
844-846 单凭无过失的性质,涅槃即是善。任何善法,一切皆仅凭无过失的性质而为善,是故说涅槃为善。显示巴利原文
844-846.Anavajjabhāvamatteneva nibbānaṃ kusalanti yaṃkiñci kusalaṃ, sabbaṃ taṃ anavajjabhāvamatteneva, tasmā nibbānaṃ kusalanti vuttaṃ hoti.
7. 决定论之解释显示巴利原文
7. Accantaniyāmakathāvaṇṇanā
847 “一次沉没,即永为沉没”一语,乃依经典而说。他以为这是针对那轮回中出世间信等之不生起所作的定说,是针对轮回桩柱之状态而作,因此他说“凡夫有决定性”——那即是决定性的邪见,声称“凡夫有决定性”。疑的生起与决定性的生起,是决定性退转之因,应审察而把握。显示巴利原文
847.‘‘Sakiṃnimuggo nimuggova hotī’’ti suttaṃ nissāyāti tāya jātiyā lokuttarasaddhādīnaṃ anuppattiṃ sandhāya kataṃ avadhāraṇaṃ saṃsārakhāṇukabhāvaṃ sandhāya katanti maññamāno puthujjanassāyaṃ accantaniyāmatā, yāyaṃ niyatamicchādiṭṭhīti ‘‘atthi puthujjanassa accantaniyāmatā’’ti vadati. Vicikicchuppatti niyāmantaruppatti ca accantaniyāmanivattakā vicāretvā gahetabbā.
8. 根论之解释显示巴利原文
8. Indriyakathāvaṇṇanā
853-856 “世间根的”意为:为了成立世间信等根的状态,而说“如同出世间信等根一样,世间信等亦有信根等之状态”,这是为了显示信等本身就具有信根等状态而说,应如此理解其义。显示巴利原文
853-856.Lokiyānampīti lokuttarānaṃ viya lokiyānampi saddhādīnaṃyeva saddhindriyādibhāvadassanena lokiyasaddhindriyādibhāvaṃ sādhetuṃ saddhādīnaṃyeva saddhindriyādibhāvadassanatthaṃ vuttanti attho daṭṭhabbo.
二十、第二十品显示巴利原文
20. Vīsatimavaggo
二、智论注释显示巴利原文
2. Ñāṇakathāvaṇṇanā
863-865 在《智论》中,“遍知苦”指的是出世间道智。你说“遍知苦”这句话,只是表明了出世间道智,并不是表明它本身就是智。为什么?因为并非只有出世间的才是智,因此,这不能作为证明。显示巴利原文
863-865. Ñāṇakathāyaṃ dukkhaṃ parijānātīti lokuttaramaggañāṇameva dīpetīti ‘‘dukkhaṃ parijānātī’’ti vadanto idaṃ tava vacanaṃ lokuttaramaggañāṇameva dīpeti, na tasseva ñāṇabhāvaṃ. Kasmā? Yasmā na lokuttarameva ñāṇaṃ, tasmā na idaṃ sādhakanti vuttaṃ hoti.
三、地狱卒论注释显示巴利原文
3. Nirayapālakathāvaṇṇanā
867-868 “已遣除”即已被驱散,义为无余舍弃。显示巴利原文
867-868.Paṇunnanti paṇuditaṃ, anavasesakhittanti attho.
4. 畜生论释显示巴利原文
4. Tiracchānakathāvaṇṇanā
869-871 “对其存在的承认”指承认那头象王与天车的存在,应分别连接解说。显示巴利原文
869-871.Tassaatthitāya paṭiññāti tassa hatthināgassa ca dibbayānassa ca atthitāyāti visuṃ yojetabbaṃ.
6. 智论释显示巴利原文
6. Ñāṇakathāvaṇṇanā
876-877 在智论中,关于“若彼为十二事”一句,此处省略了“出世间”一词,其意为:那出世间的智慧,若是十二事所依。应遍知的是前分,已遍知的是后分;但谛智即使在道刹那,也通过履行遍知等作用而成就,因此说“连同前分与后分”。显示巴利原文
876-877. Ñāṇakathāyaṃ sace taṃ dvādasavatthukanti ettha ca ‘‘lokuttara’’nti vacanaseso, taṃ vā lokuttarañāṇaṃ sace dvādasavatthukanti attho. Pariññeyyanti pubbabhāgo, pariññātanti aparabhāgo, saccañāṇaṃ pana maggakkhaṇepi parijānanādikiccasādhanavasena hotīti āha ‘‘saddhiṃ pubbabhāgaparabhāgehī’’ti.
二十一品显示巴利原文
21. Ekavīsatimavaggo
1. 教法论释显示巴利原文
1. Sāsanakathāvaṇṇanā
878 于三问中,皆为谴责之义而说,即于三问中说出“教法”等语。应知这是以整体中的一部分作为起因的方式而说。显示巴利原文
878.Tīsupi pucchāsu codanatthaṃ vuttanti tīsupi pucchāsu ‘‘sāsana’’ntiādivacanaṃ vuttanti samudāyā ekadesānaṃ adhikaraṇabhāvena vuttāti daṭṭhabbā.
四、神通论之解释显示巴利原文
4. Iddhikathāvaṇṇanā
883-884 在神通论中,“有意所成神通存在”的意思是:由于依意愿而成就,故称为“意所成”,即有这样名称的神通存在。显示巴利原文
883-884. Iddhikathāyaṃ atthi adhippāyaiddhīti adhippāyavasena ijjhanato adhippāyoti evaṃnāmikā iddhi atthīti attho.
七、说法论之解释显示巴利原文
7. Dhammakathāvaṇṇanā
887-888 在《法论》中,由于离色义之外别无他色,也就是说:若说“色的决定性”,那名为色义者,离色之外并不存在,由此,离色义之外亦无他色。因此,色唯是色,非受等之自性。以此立意,应说“色以色义而被决定”,而非以其他方式以色义而被决定,这便是此处的意旨。其中,当揭示了离色之外别无色义时,即已显示离色义之外别无他色;因而,为了表明“离色之外别无色义”而说“色的自性”等。此惯用语的意趣是:色的自性即是色之自性,色的义即是色之义;正如执取差别而转起的色自性惯用语或色义惯用语,与受等是相异的,所谓自性即是为了标示其差别。因此,由于色与色义了无差别,若不说“色唯是色,非受等之自性”,而说“色以色义而被决定”,若依前理,这样的表述便有过失。既然如此,为何说“因‘色以色义而被决定’应被说作‘色唯是色,非受等之自性’,以此立意”而认可“色以色义而被决定”呢?应当领会这个意思。难道这不是自己所说、并非他人所说,因此不应说“他认可”吗?不然,因为对自己亦如对他人一样地宣说。或者,显示巴利原文
887-888. Dhammakathāyaṃ rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvāti yo rūpassa niyāmo vucceyya, so rūpaṭṭho nāma koci rūpato añño natthīti rūpaṭṭhato aññaṃ rūpañca na hoti, tasmā rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vattabbaṃ, na aññathā rūpaṭṭhena niyāmenāti adhippāyo. Tattha rūpato aññassa rūpaṭṭhassa abhāve dassite rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvo dassitoyeva nāma hotīti tameva rūpato aññassa rūpaṭṭhassa abhāvaṃ dassento ‘‘rūpasabhāvo hī’’tiādimāha. Esa vohāroti rūpassa sabhāvo rūpasabhāvo, rūpassa attho rūpaṭṭhoti evaṃ aññattaṃ gahetvā viya pavatto rūpasabhāvavohāro rūpaṭṭhavohāro vā vedanādīhi nānattameva so sabhāvoti nānattasaññāpanatthaṃ hotīti attho. Tasmāti rūpassa rūpaṭṭhena anaññattā. ‘‘Rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāva’’nti avatvā ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vadato tañca vacanaṃ vuttappakārena sadosaṃ, atha kasmā ‘‘rūpañhi rūpaṭṭhena niyatanti rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena vattabba’’nti vadanto ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti paṭijānātīti attho daṭṭhabbo. Nanu cetaṃ attanāva vuttaṃ, na parenāti paṭijānātīti na vattabbanti? Na, attānampi paraṃ viya vacanato. Vattabbanti vā sakavādinā vattabbanti vuttaṃ hoti. Yadi ca tena vattabbaṃ paṭijānāti ca so etamatthanti, atha kasmā paṭijānāti sakavādīti ayamettha attho. Atthantaravasenāti tattha vuttameva kāraṇaṃ nigūhitvā parena coditanti tameva kāraṇaṃ dassetvā codanaṃ nivatteti. Ito aññathāti rūpādisabhāvamattaṃ muñcitvā tena parikappitaṃ niyataṃ natthīti tassa parikappitassa nivattanatthaṃ puna teneva nayena codetuṃ ‘‘micchattaniyata’’ntiādimāhāti attho.
二十二、第二十二品显示巴利原文
22. Bāvīsatimavaggo
二、善心论注释显示巴利原文
2. Kusalacittakathāvaṇṇanā
894-895 在《善心论》中,“速行刹那”是指般涅槃心之前的那个速行刹那。显示巴利原文
894-895. Kusalacittakathāyaṃ javanakkhaṇeti parinibbānacittato purimajavanakkhaṇe.
三、不动论注释显示巴利原文
3. Āneñjakathāvaṇṇanā
896 关于“有分心”:由于死心是有分的终点,故称之为“有分心”。显示巴利原文
896.Bhavaṅgacitteti bhavaṅgapariyosānattā cuticittaṃ ‘‘bhavaṅgacitta’’nti āha.
5-7. 三事论释显示巴利原文
5-7. Tissopikathāvaṇṇanā
898-900 见到住胎七年的胎儿后,便认为“在母胎中即有证阿罗汉果之因的根成熟”,从而认为“也有证得阿罗汉果的可能”;见到空中之梦后,认为“如同虚空飞行等神通一般,也有法的现观与阿罗汉果的证得”——这是其意图。显示巴利原文
898-900.Sattavassikaṃgabbhaṃ disvā ‘‘gabbheyeva arahattappattihetubhūto indriyaparipāko atthī’’ti ‘‘arahattappattipi atthī’’ti maññati, ākāsasupinaṃ disvā ‘‘ākāsagamanādiabhiññā viya dhammābhisamayo arahattappatti ca atthī’’ti maññatīti adhippāyo.
9. 习行缘论释显示巴利原文
9. Āsevanapaccayakathāvaṇṇanā
903-905 并没有所谓“习行习行缘”这回事。如同种子不会获得四甜味,同样地,没有任何事物在执取并习行那名为“修习”的习行缘。这便是其含义。显示巴利原文
903-905.Nakoci āsevanapaccayaṃ āsevati nāmāti yathā bījaṃ catumadhurabhāvaṃ na gaṇhāti, evaṃ bhāvanāsaṅkhātaṃ āsevanapaccayaṃ gaṇhanto āsevanto nāma koci natthīti attho.
10. 刹那论之解释显示巴利原文
10. Khaṇikakathāvaṇṇanā
906-907 在地等色法中,有些生起、有些灭去——色相续即如此得以安立。然而色法并没有无间缘等缘;正是依于这些缘,非色相续才得以像色相续一样转起。因此,在《心论》中便质难说“大地安立于心中”等。显示巴利原文
906-907. Pathaviyādirūpesu kesañci uppādo kesañci nirodhoti evaṃ patiṭṭhānaṃ rūpasantatiyā hoti. Na hi rūpānaṃ anantarādipaccayā santi, yehi arūpasantatiyā viya rūpasantatiyā pavatti siyāti citte ‘‘citte mahāpathavī saṇṭhātī’’tiādi coditaṃ.
23. 第二十三品显示巴利原文
23. Tevīsatimavaggo
1. 同一意趣论释显示巴利原文
1. Ekādhippāyakathāvaṇṇanā
908 “以悲悯为意趣即同一意趣”,这是说,它与贪欲的意趣不同的其他意趣。在“同一意趣”中,“一”字应视为表示同一性。因为当意义相同时,即便是贪欲的意趣,也可称为“以同一意趣”,故有同一意趣之义。显示巴利原文
908.Karuṇādhippāyenaekādhippāyoti rāgādhippāyato aññādhippāyovāti vuttaṃ hoti. Eko adhippāyoti ettha ekatobhāve ekasaddo daṭṭhabbo. Samānatthe hi sati rāgādhippāyepi ekādhippāyenāti ekādhippāyatā atthīti.
3-7. 自在欲作论释显示巴利原文
3-7. Issariyakāmakārikākathāvaṇṇanā
910-914 以自在力成就所欲之事,是为自在欲作。“应去”即指入胎。所谓以自在欲作为因的苦行,是以邪见而作的。在此应当这样理解:名为苦行,若为自在欲作之因而修习,即是以邪见而作;或者说,名为自在欲作之因,并非离于邪见而作。显示巴利原文
910-914. Issariyena yathādhippetassa karaṇaṃ issariyakāmakārikā. Gaccheyyāti gabbhaseyyokkamanaṃ gaccheyya. Issariyakāmakārikāhetu nāma dukkarakārikā micchādiṭṭhiyā karīyatīti ettha dukkarakārikā nāma issariyakāmakārikāhetu kariyamānā micchādiṭṭhiyā karīyatīti attho daṭṭhabbo, issariyakāmakārikāhetu nāma vinā micchādiṭṭhiyā kariyamānā natthīti vā.
八、相似论注释显示巴利原文
8. Patirūpakathāvaṇṇanā
915-916 针对慈等,他们说:“既然没有类似慈等的贪,便只执取贪;对于嗔也是如此。”显示巴利原文
915-916. Mettādayo sandhāya ‘‘mettādayo viya na rāgo rāgapatirūpako koci atthīti rāgameva gaṇhāti, evaṃ dosepī’’ti vadanti.
九、未圆成论注释显示巴利原文
9. Aparinipphannakathāvaṇṇanā
917-918 “无常等性”者:此处指具有无常等性质者,即指色。主张“非仅第一谛是苦”的人,在说“唯苦是所成”时,实是就苦谛而提问,由此显示其意。若如是,则他不应说“眼处非所成”等,因为眼处等既非无执受,亦非出世间法。因此,“唯苦是所成,色则非然”之说,意谓“色具有苦性,实不应说”。显示巴利原文
917-918.Naaniccādibhāvanti ettha aniccādiko bhāvo etassāti aniccādibhāvanti rūpaṃ vuttaṃ. ‘‘Na kevalañhi paṭhamasaccameva dukkha’’nti vadantena ‘‘dukkhaññeva parinipphanna’’nti dukkhasaccaṃ sandhāya pucchā katāti dassitaṃ hoti. Evaṃ sati tena ‘‘cakkhāyatanaṃ aparinipphanna’’ntiādi na vattabbaṃ siyā. Na hi cakkhāyatanādīni anupādinnāni lokuttarāni vā. Tanti ‘‘dukkhaññeva parinipphannaṃ, na pana rūpa’’nti etaṃ rūpassa ca dukkhattā no vata re vattabbeti attho.