论事根本复注巴利 Kathāvatthupakaraṇa-mūlaṭīkā
664 段
论书开端的注释巴利
Ganthārambhakathāvaṇṇanā
“论事的性质”这一说法,是在说明这部论书作为其各部分所处的场所,也就是论聚本身的性质。因为在整体之中,各部分都被包含在内。为了显示他是以何种方式、如何简要地宣说的,所以说:“仅仅通过安立论母,就已经安立了。”巴利
Kathānaṃvatthubhāvatoti kathāsamudāyassa pakaraṇassa attano ekadesānaṃ okāsabhāvaṃ vadati. Samudāye hi ekadesā antogadhāti. Yena pakārena saṅkhepena adesayi, taṃ dassento ‘‘mātikāṭhapaneneva ṭhapitassā’’ti āha.
因缘故事的注释巴利
Nidānakathāvaṇṇanā
以无余涅槃界般涅槃:这里用“般涅槃”这个词,是为了把“般涅槃”和“般涅槃之后”区分开来。或者说,由于证得了某个涅槃界,使得最后的心不再结生,这个涅槃界就被说成是那不再结生的寂灭的因。“弱方”:不是像黑阿育王那样强大,而只是单轮转者,他们这样说。然而,因为缺少能分辨法说者和非法说者的智慧,所以说它弱。“正是他们”:就是那些多数派,也叫“多闻者”。“分裂者”:是指从根本结集或根本部派中分裂出去的,他们的见解、经典依据和仪式轨则都变得不一样了。巴利
Anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyīti parinibbānameva parinibbānassa parinibbānantarato visesanatthaṃ karaṇabhāvena vuttaṃ. Yāya vā nibbānadhātuyā adhigatāya pacchimacittaṃ appaṭisandhikaṃ jātaṃ, sā tassa appaṭisandhivūpasamassa karaṇabhāvena vuttāti. Dubbalapakkhanti na kāḷāsokaṃ viya balavantaṃ, atha kho ekamaṇḍalikanti vadanti. Dhammavādīadhammavādīvisesajananasamatthāya pana paññāya abhāvato dubbalatā vuttā. Tesaṃyevāti bāhuliyānameva , bahussutikātipi nāmaṃ. Bhinnakāti mūlasaṅgītito mūlanikāyato vā bhinnā, laddhiyā suttantehi liṅgākappehi ca visadisabhāvaṃ gatāti attho.
“根本结集”指的是五百人结集。“在别处已结集”等语中,意思是:从长部等经典里,把那些在别处已经结集的经从经藏中抽出来,放到别的地方去。或者也可以理解为:把没有收在根本结集里的经放到其他地方,或者另作一部经。“义与法”指的是巴利文的义理和巴利文本身。“在律和五部中”指的是在律藏以及其余五部尼柯耶中。巴利
Mūlasaṅgahanti pañcasatikasaṅgītiṃ. Aññatra saṅgahitātiādīsu dīghādīsu aññatra saṅgahitato suttantarāsito taṃ taṃ suttaṃ nikkaḍḍhitvā aññatra akariṃsūti vuttaṃ hoti. Saṅgahitato vā aññatra asaṅgahitaṃ suttaṃ aññatra katthaci akariṃsu, aññaṃ vā akariṃsūti attho. Atthaṃ dhammañcāti pāḷiyā atthaṃ pāḷiñca. Vinaye nikāyesu ca pañcasūti vinaye ca avasesapañcanikāyesu ca.
阿难,我以方便的方式说过两种受等等,这是方便说。因为世尊是在寂静、殊胜的乐中说到舍受的,这就是这里的方便。诸比丘,有这三种受:乐受、苦受、不苦不乐受等等,这是非方便说。因为受的自性有三种,这就是这里的非方便性。乐受也是无常、有为的等等,这是了义。凡有所受,那一切都是苦等等,这是不了义。诸比丘,赡部洲人以三种事胜过北俱卢人和三十三天人等等,这是针对别的意思说的,他们却拿来安立成另一个意思。于诸天中无梵行住等等,这经也是针对别的意思说的,他们却安立成另一个意思,这里应当这样理解其义。有一类人为自利而行等等,他们依据文句的表面,破坏了大量微细的空性等义理。巴利
‘‘Dvepānanda , vedanā vuttā mayā pariyāyenā’’tiādi (ma. ni. 2.89) pariyāyadesitaṃ. Upekkhāvedanā hi santasmiṃ paṇīte sukhe vuttā bhagavatāti ayañhettha pariyāyo. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vedanā sukhā dukkhā upekkhā vedanā’’tiādi (saṃ. ni. 4.249-251) nippariyāyadesitaṃ. Vedanāsabhāvo hi tividhoti ayamettha nippariyāyatā. ‘‘Sukhāpi vedanā aniccā saṅkhatā’’tiādi (dī. ni. 2.123) nītatthaṃ. ‘‘Yaṃ kiñci vedayitaṃ, sabbaṃ taṃ dukkha’’ntiādi (saṃ. ni. 2.32) neyyatthaṃ. ‘‘Tīhi, bhikkhave, ṭhānehi jambudīpakā manussā uttarakuruke ca manusse adhiggaṇhanti deve ca tāvatiṃse’’tiādikaṃ (a. ni. 9.21) aññaṃ sandhāya bhaṇitaṃ gahetvā aññaṃ atthaṃ ṭhapayiṃsu. ‘‘Natthi devesu brahmacariyavāso’’tiādikaṃ (kathā. 270) suttañca aññaṃ sandhāya bhaṇitaṃ atthañca aññaṃ ṭhapayiṃsūti evamettha attho daṭṭhabbo. ‘‘Atthekacco puggalo attahitāya paṭipanno’’tiādi (pu. pa. mātikā 4.24) byañjanacchāyāya saṇhasukhumaṃ suññatādiatthaṃ bahuṃ vināsayuṃ.
“律的深奥”:意思是把律中深奥的那一部分舍弃掉。或者说,因为调伏烦恼而深奥,所以把一部分经舍弃掉,这就是意思。“像经的”:指符合自己意图的经,或者看起来像经但其实不是经的。有些人只舍弃了注释书的一部分,有些人则舍弃了整个阿毗达摩藏,所以说“抽取义理的阿毗达摩,六论”。虽然《论事》是有争论的,但无争论的六论本来应该被诵习,却没有流传下来;为了说明这一点,所以说“六论”。或者,按照第三结集之前流传的情况,称为“六论”。“其他的”:指其他阿毗达摩论等。“名”:指不与佛陀等相关的名字,比如文殊师利之类的,这是部派的名字。“相”:指由穿着、披覆等差异所形成的特殊形态。“吊囊等”:指资具。“威仪”:应当理解为在站立等姿势中安放肢体的特殊方式。“作”:指缝衣等特殊事务。巴利
Vinayagambhīranti vinaye gambhīrañca ekadesaṃ chaḍḍetvāti attho. Kilesavinayena vā gambhīraṃ ekadesaṃ suttaṃ chaḍḍetvāti attho. Patirūpanti attano adhippāyānurūpaṃ suttaṃ, suttapatirūpakaṃ vā asuttaṃ. Ekacce aṭṭhakathākaṇḍameva vissajjiṃsu, ekacce sakalaṃ abhidhammapiṭakanti āha ‘‘atthuddhāraṃ abhidhammaṃ chappakaraṇa’’nti. Kathāvatthussa savivādattepi avivādāni chappakaraṇāni paṭhitabbāni siyuṃ, tāni nappavattantīti hi dassanatthaṃ ‘‘chappakaraṇa’’nti vuttanti. Tatiyasaṅgītito vā pubbe pavattamānānaṃ vasena ‘‘chappakaraṇa’’nti vuttaṃ . Aññānīti aññāni abhidhammapakaraṇādīni. Nāmanti yaṃ buddhādipaṭisaṃyuttaṃ na hoti mañjusirītiādikaṃ, taṃ nikāyanāmaṃ. Liṅganti nivāsanapārupanādivisesakataṃ saṇṭhānavisesaṃ. Sikkādikaṃ parikkhāraṃ. Ākappo ṭhānādīsu aṅgaṭṭhapanaviseso daṭṭhabbo. Karaṇanti cīvarasibbanādikiccaviseso.
“饮光部”是指因为部派或主张而分裂的说转者,这就是它的意思。说转者的分裂,就是经说者次第分裂、次第离散,这就是它的意思。所谓“以分裂之说”,是指他们有分裂的主张,因此叫“分裂之说”;意思是说,加上未分裂的上座部主张,就共有十八部。或者,“以分裂之说”是指依分裂的见解而有十八部,它们全都一起存在,这就是它的意思。“上座部之论为最上”:这里“上座”是不作分别的表述。“属于上座们的”,就叫“上座”。那是什么?就是论。上座之论在诸论中最为殊胜,这就是这里的意思。巴利
Saṅkantikassapikena nikāyena vādena vā bhinnā saṅkantikāti attho. Saṅkantikānaṃ bhedā suttavādī anupubbena bhijjatha bhijjiṃsūti attho. Bhinnavādenāti bhinnā vādā etasminti bhinnavādo, tena abhinnena theravādena saha aṭṭhārasa hontīti vuttaṃ hoti. Bhinnavādenāti vā bhinnāya laddhiyā aṭṭhārasa honti, te sabbepi sahāti attho. Theravādānamuttamoti ettha thera-iti avibhattiko niddeso. Therānaṃ ayanti thero. Ko so? Vādo. Thero vādānamuttamoti ayamettha attho.
针对已经生起的论说,他说“摧破他论”。由于具有遮止未来将会生起的论说的特征,所以称为“未来相”。巴利
Uppanne vāde sandhāya ‘‘parappavādamathana’’nti āha. Āyatiṃ uppajjanakavādānaṃ paṭisedhanalakkhaṇabhāvato ‘‘āyatilakkhaṇa’’nti vuttaṃ.
纯真实义巴利
1. Suddhasaccikaṭṭho
1. 顺逆之注释巴利
1. Anulomapaccanīkavaṇṇanā
1 像幻术一样,那些并非宝石的东西,以宝石等形态显现出来,就被称为“幻”。那些被当成不真实的宝石、水等形态来执取的,比如幻术、阳焰等,因为具有不真实、可被认知的形态,所以是“非真实义”。为了说明与此相反的情况才是“真实义”,所以说了“幻……乃至……真实义”。通过传闻等方式被执取的东西,既可能这样,也可能那样,所以这种可认知的对象不是最胜义;只有自己亲自证得的,才是最胜义。为了说明这一点,所以说了“传闻……乃至……最上义”。巴利
1. Māyāya amaṇiādayo maṇiādiākārena dissamānā ‘‘māyā’’ti vuttā. Abhūtena maṇiudakādiākārena gayhamānā māyāmarīciādayo abhūtaññeyyākārattā asaccikaṭṭhā. Yo tathā na hoti, so saccikaṭṭhoti dassento āha ‘‘māyā…pe… bhūtattho’’ti. Anussavādivasena gayhamāno tathāpi hoti aññathāpīti tādiso ñeyyo na paramattho, attapaccakkho pana paramatthoti dassento āha ‘‘anussavā…pe… uttamattho’’ti.
“六论者”这个说法,意思是:因为“存在”这个词是共通的,当人们用“存在”来指称色等事物时,就形成了共通的说法。不过,根据“他……执取邪见之后,承认‘唤来’”这段话来看,就不能说“六论者”,因为邪见并不是六种。不给机会,就是截断他的立足点。意思是:如果以真实义的角度确实能找到,那就应该像色等那样可以被找到;但既然那样也找不到,你的主张就站不住脚,因此予以驳回。针对这一点,所谓“何为真实义”,就是指在“色可得”等说法中出现的、以具缘等方式所阐明的法之分类。巴利
Chalavādassāti atthīti vacanasāmaññena atthīti vuttehi rūpādīhi sāmaññavacanassāti adhippāyo. ‘‘So sacci…pe… laddhiṃ gahetvā āmantāti paṭijānātī’’ti vacanato pana ‘‘chalavādassā’’ti na sakkā vattuṃ. Na hi laddhi chalanti. Okāsaṃ adadamānoti patiṭṭhaṃ pacchindanto. Yadi saccikaṭṭhena upalabbhati, rūpādayo viya upalabbheyya, tathā anupalabbhanīyato na tava vādo tiṭṭhatīti nivattentoti adhippāyo. Taṃ sandhāyāti ‘‘yo saccikaṭṭho’’ti ettha vutto yo saccikaṭṭho, so sappaccayādibhāvena dīpito ‘‘rūpañca upalabbhatī’’tiādīsu āgato dhammappabhedoti dasseti.
说了“以真实义、究竟义”之后,又说“以那种行相”,这里的意思是:以真实义、究竟义的行相被认知的,就叫做以真实义、究竟义被认知。如果不是这样,那就应该说是“从那个”或“以那种行相”。那么,这跟前一个提问有什么区别呢?前一个提问是说:五十七种法的分类以真实自性义被认知,就像这样,补特伽罗是否也被认知?而这里则是说:那个法的分类以真实自性义被认知时,是以色等、具缘等行相被认知的,补特伽罗是否也以那种行相被认知?这就是区别。不过,就像受虽然以真实自性义被认知,却并不以色之行相被认知一样,补特伽罗虽然以真实自性义被认知,也并不以色等、具缘等行相被认知——对方论者可以这样说,这应该是不该被指责的。而且,否定这一点是合理的,不应该加以责难。但是,由于除了法的分类之外,别的真实义并不成立,所以就以法的分类的行相来责问。正是通过否定,来显示责难。应当知道:承认与否定这一对,通过共相与别相而成为承许与拒绝这一对,成为顺与逆这一对,成为第一理趣与第二理趣——这就是它们之间的区别。巴利
‘‘Tenasaccikaṭṭhaparamatthenā’’ti vatvā ‘‘tenākārenā’’ti vadato ayamadhippāyo – saccikaṭṭhaparamatthākārena upalabbhamānaṃ saccikaṭṭhaparamatthena upalabbhamānaṃ nāma hotīti. Aññathā tatoti tassa tenākārenāti vattabbaṃ siyā. Ko panetissā purimapucchāya ca visesoti? Purimapucchāya sattapaññāsavidho dhammappabhedo yathā bhūtena sabhāvatthena upalabbhati, evaṃ puggalo upalabbhatīti vuttaṃ. Idha pana bhūtasabhāvatthena upalabbhamāno so dhammappabhedo yena ruppanādisappaccayādiākārena upalabbhati, kiṃ tenākārena puggalopi upalabbhatīti esa viseso. Yathā pana rūpaṃ viya bhūtasabhāvatthena upalabbhamānā vedanā na ruppanākārena upalabbhati, evaṃ dhammappabhedo viya bhūtasabhāvatthena upalabbhamāno puggalo na ruppanādisappaccayādiākārena upalabbhatīti sakkā paravādinā vattunti acodanīyaṃ etaṃ siyā. Avajānanañca tassa yuttanti niggaho ca na kātabbo. Dhammappabhedato pana aññassa saccikaṭṭhassa asiddhattā dhammappabhedākāreneva codeti. Avajānaneneva niggahaṃ dasseti. Anujānanāvajānanapakkhā sāmaññavisesehi paṭiññāpaṭikkhepapakkhā anulomapaṭilomapakkhā paṭhamadutiyanayāti ayametesaṃ viseso veditabbo.
有人说“喂,对于那应当说的事”,这样说的时候,就是在指出:对该说的事不说,是有过失的。应当知道,正是出于这个意图,才说“因为导致了责难”。前面说“如此,由于责难以及从顺、逆两方面导致四种过失并加以指控等已经说了,所以‘可得’等名为顺五法”。但是,从顺、逆两方面来说,应当连同两种安立一起成为七种;或者应当说明省略它们的理由。后面将会说:“所谓安立,就是通过安立对方论者的立场,为了显示‘这是你的过失’,仅仅只是安立而已,并不是让责难或反驳变得明显。”(《论事注》2)出于这个意图,这里也省略了两种安立。然而,就像在那里不说反驳五法的形态,而说反驳四法的形态一样,这里也应当说责难四法的形态。不过应当知道:因为纯粹的责难以责难为主,所以在总说中以略说的方式单独说了责难。至于那些认为“因为是不如实的责难,所以那里没有单独说反驳”的人,在他们的第二种论门中,就会出现责难四法的形态和反驳五法的形态。巴利
‘‘Tena vata re vattabbe’’ti vadanto vattabbassa avacane dosaṃ pāpetīti iminā adhippāyena ‘‘niggahassa pāpitattā’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. ‘‘Evametaṃ niggahassa ca anulomapaṭilomato catunnaṃ pāpanāropanañca vuttattā upalabbhatītiādikaṃ anulomapañcakaṃ nāmā’’ti vuttaṃ, anulomapaṭilomato pana dvīhi ṭhapanāhi saha sattakena bhavitabbaṃ, taṃvajjane vā kāraṇaṃ vattabbaṃ. Yaṃ pana vakkhati ‘‘ṭhapanā nāma paravādīpakkhassa ṭhapanato ‘ayaṃ tava doso’ti dassetuṃ ṭhapanamattameva hoti, na niggahassa vā paṭikammassa vā pākaṭabhāvakaraṇa’’nti (kathā. aṭṭha. 2). Tenādhippāyena idhāpi ṭhapanādvayaṃ vajjeti. Yathā pana tattha paṭikammapañcakabhāvaṃ avatvā paṭikammacatukkabhāvaṃ vakkhati, evamidhāpi niggahacatukkabhāvo vattabbo siyā. Suddhikaniggahassa pana niggahappadhānattā uddesabhāvena vutto niggahova visuṃ vuttoti daṭṭhabbo. Ye pana ‘‘ayathābhūtaniggahattā tattha paṭikammaṃ visuṃ na vutta’’nti vadanti, tesaṃ dutiye vādamukhe niggahacatukkabhāvo paṭikammapañcakabhāvo ca āpajjati.
2 第二,所谓“自己所认定的真实义”,就是指约定真实。因为后面会说:“或者指纯粹的约定真实,或者指混杂了究竟义的约定真实,接着追问‘什么是真实义’,这是对对方论者的进一步追问。”(《论事注》6)在这里,如果对方论者自己所认定的真实义就是约定真实,那么当他说“补特伽罗以约定真实的方式可以被找到”时,因为双方见解一致,就不应该反驳他,也不应该发起这场论辩。或者,这里的意思是:自方论者正是针对自己所认定的真实义,而对方论者提出了“什么是真实义”等追问。这样一来,就变成自方论者所认定的真实义仅仅是约定真实。如果两者都是所认定的,那就不应该再说“或者把约定真实和究竟真实合在一起而这样说”。再者,如果两种真实都是真实义、究竟义,那么对于想要以真实义的某一部分来成立“补特伽罗可以被找到”的人,就不应该追问“补特伽罗是以真实义、究竟义可以被找到的吗”等等,以真实义的某一部分来追问也不合理。因为不应该追问:以感受的方式被找到的受,是否以坏灭的方式被找到?而对方论者并不认为补特伽罗具有坏灭等自性,他只认为补特伽罗就是真实义、究竟义。如果在究竟真实之外还存在别的真实义,那就不应该追问它的究竟真实性。对于那些说“把真实义的称呼加到非真实义上,然后针对那个来提问”的人,他们所使用的真实义和自己所认定的真实义并不一致。而如果所使用的东西和究竟真实两者都是真实义,那就有前面说过的过失。以约定真实的方式被找到的东西,是否以真实自性的意义被找到,这不一定。如果以真实自性的意义被找到,那么承认“补特伽罗也以真实义、究竟义被找到”的人就不应该被追问。如果不是以真实自性的意义被找到,那么脱离了这个的约定真实的真实义、究竟义的行相就不能说,因为不成立。而且后面会说:“就像色等法以各自的特相和共相而存在,补特伽罗却不是这样。”所以,这里应该探求的就是这个意旨。巴利
2.Attanā adhippetaṃ saccikaṭṭhamevāti sammutisaccaṃ sandhāyāti adhippāyo. Vakkhati hi ‘‘suddhasammutisaccaṃ vā paramatthamissakaṃ vā sammutisaccaṃ sandhāya ‘yo saccikaṭṭho’ti puna anuyogo paravādissā’’ti (kathā. aṭṭha. 6). Tattha yadi paravādinā attanā adhippetasaccikaṭṭho sammutisaccaṃ, sammutisaccākārena puggalo upalabbhatīti vadantena samānaladdhiko nappaṭisedhitabbo, kathā evāyaṃ nārabhitabbā. Atha sakavādinā attanā ca adhippetasaccikaṭṭhaṃyeva sandhāya paravādī ‘‘yo saccikaṭṭho’’tiādimāhāti ayamattho. Sakavādinā sammutisaccaṃyeva saccikaṭṭhoti adhippetanti āpajjati. Yadi ubhayaṃ adhippetaṃ, puna ‘‘sammutisaccaparamatthasaccāni vā ekato katvāpi evamāhā’’ti na vattabbaṃ siyāti. Yadi ca dvepi saccāni saccikaṭṭhaparamatthā, saccikaṭṭhekadesena upaladdhiṃ icchantena ‘‘puggalo upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenā’’tiādi anuyogo na kātabbo, na ca saccikaṭṭhekadesena anuyogo yutto. Na hi vedayitākārena upalabbhamānā vedanā ruppanākārena upalabbhatīti anuyuñjitabbā, na ca paravādī ruppanādisabhāvaṃ puggalaṃ icchati, atha kho saccikaṭṭhaparamatthamevāti. Paramatthasaccato aññasmiṃ saccikaṭṭhe vijjamāne nāssa paramatthasaccatā anuyuñjitabbā. Asaccikaṭṭhe saccikaṭṭhavohāraṃ āropetvā taṃ sandhāya pucchatīti vadantānaṃ voharitasaccikaṭṭhassa attanā adhippetasaccikaṭṭhatā na yuttā. Voharitaparamatthasaccikaṭṭhānañca dvinnaṃ saccikaṭṭhabhāve vuttanayova doso. Sammutisaccākārena upalabbhamānañca bhūtasabhāvatthena upalabbheyya vā na vā. Yadi bhūtasabhāvatthena upalabbhati, puggalopi upalabbhati saccikaṭṭhaparamatthenāti anujānanto nānuyuñjitabbo. Atha na bhūtasabhāvatthena, taṃvinimutto sammutisaccassa saccikaṭṭhaparamatthākāro na vattabbo asiddhattā. Vakkhati ca ‘‘yathā rūpādayo paccattalakkhaṇasāmaññalakkhaṇavasena atthi, na evaṃ puggalo’’ti. Tasmā maggitabbo ettha adhippāyo.
对于“两种真理”这句话,在这里,因为从真理二分的角度无法被认知,所以这或许可以被认可,或者什么也不该说。就像只从一部分的胜义角度无法被认知,并不能成为认可的理由;同样,只从一部分的世俗角度能够被认知,也不能成为否定的理由——在这里也应当这样去探求其意趣。“不可得”只是言辞上的通称,意思是,“不可得”这个说法本身既被认可又被否定,这是依据诡辩之论。就像对于“可得”这个词本身,应当通过认可和否定来驳斥我;同样,对于“不可得”这个词本身,应当通过认可和否定来驳斥你——这样一来,对于可能存在的,以通称来对待;对于不可能存在的,则加以施设,在这里这就成了诡辩之论。因此应当看到,“不可得”只是言辞上的通称,因为它是诡辩之论的原因,所以被称为“诡辩之论”。或者,意思是依据言辞上的通称和诡辩之论。安立并不等于把破斥和反破斥显现出来,这一点应当审察。因为如果不先安立一方,就不可能把先认可前面一方而后否定后面一方,或者否定后面一方却认可前面一方,指责为过失。巴利
Dvinnaṃ saccānanti ettha saccadvayākārena anupalabbhanīyato anuññeyyametaṃ siyā, na vā kiñci vattabbaṃ. Yathā hi ekadesena paramatthākārena anupalabbhanīyatā anujānanassa na kāraṇaṃ, evaṃ ekadesena sammutiyākārena upalabbhanīyatā paṭikkhepassa cāti maggitabbo etthāpi adhippāyo. Nupalabbhatīti vacanasāmaññamattanti nupalabbhatīti idameva vacanaṃ anuññātaṃ paṭikkhittañcāti etaṃ chalavādaṃ nissāyāti adhippāyo. Yathā upalabbhatīti etasseva anujānanapaṭikkhepehi ahaṃ niggahetabbo, evaṃ nupalabbhatīti etasseva anujānanapaṭikkhepehi tvanti evaṃ sambhavantassa sāmaññena asambhavantassa kappanaṃ panettha chalavādo bhavituṃ arahati. Tena nupalabbhatīti vacanasāmaññamattaṃ chalavādassa kāraṇattā ‘‘chalavādo’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Vacanasāmaññamattañca chalavādañca nissāyāti vā attho. Ṭhapanā niggahappaṭikammānaṃ pākaṭabhāvakaraṇaṃ na hotīti idaṃ vicāretabbaṃ. Na hi pakkhaṭṭhapanena vinā purimaṃ anujānitvā pacchimassa avajānanaṃ, pacchimaṃ vā avajānantassa purimānujānanaṃ micchāti sakkā āropetunti.
3 关于“你的”以及“承认者”这两个词,是表达自己、属格和对格的用法,基于这个意思,所以他说“正是你自己在承认”。巴利
3.Tavāti, paṭijānantanti ca paccatte sāmiupayogavacanānīti adhippāyena ‘‘tvaṃyeva paṭijānanto’’ti āha.
4-5 第四至第五:对方用四种恶加驳斥的方式,把“我们确实被恶加驳斥了”等说法引了出来,因此你对我所作的驳斥,就像我对你所作的驳斥一样,是错的。这样一来,他在顺五论中以四种恶加所作的驳斥,按照这个道理,就和他自己所作的驳斥一起,被归到了恶作的性质上,或者被归到了没有驳斥效果的性质上,应当这样理解其含义。同样地,应当知道,“你如果这样驳斥……这是你的错误”这一没有驳斥效果的结论,正是四结论法。巴利
4-5.Catūhi pāpanāropanāhi niggahassa upanītattāti ‘‘dunniggahitā ca homa, hañcī’’tiādinā tayā mama kato niggaho, mayā tava kato niggaho viya micchāti evaṃ tena anulomapañcake catūhi pāpanāropanāhi katassa niggahassa tena niyāmena dukkaṭabhāvassa attanā kataniggahena saha upanītattā aniggahabhāvassa vā upagamitattāti attho daṭṭhabbo. Evameva tena hi yaṃ niggaṇhāsi hañci…pe… idaṃ te micchāti etassa aniggahabhāvanigamanasseva niggamanacatukkatā veditabbā.
2. 逆顺注释巴利
2. Paccanīkānulomavaṇṇanā
7-10 先说“依靠自己的主张而承认,是为了否定论敌”,接着又说“从胜义来看,因为补特伽罗不存在,所以否定论敌”。这里,如果这个否定是依自己的主张而作的,就会变成这样:从胜义上说,通过另一种真实究竟的胜义,补特伽罗是可以得到的——这就成了他的主张。若真是这样,那么对于想依世俗谛而得到补特伽罗的人来说,就不应该去驳斥他。如果他隐藏自己的主张,而依对方的主张来否定,那么因为与前面对自己的承认并不矛盾,就不应该被驳斥。因为一个人既说自己的主张又说对方的主张,并不会有过失。但是,如果依自己的主张而承认,却又依对方的主张来否定,那就是舍弃了自己的主张而采取了对方的主张,所以应该被驳斥——这里的意思大概就是这样。巴利
7-10.‘‘Attano laddhiṃ nissāya paṭiññā paravādissā’’ti vatvā puna ‘‘paramatthavasena puggalassa abhāvato paṭikkhepo paravādissā’’ti vuttaṃ. Tatrāyaṃ paṭikkhepo attano laddhiyā yadi kato, paramatthato aññena saccikaṭṭhaparamatthena puggalo upalabbhatīti ayamassa laddhīti āpajjati. Tathā ca sati nāyaṃ sammutisaccavasena upaladdhiṃ icchantena niggahetabbo. Atha attano laddhiṃ niggūhitvā parassa laddhivasena paṭikkhipati, purimapaṭiññāya avirodhitattā na niggahetabbo. Na hi attano ca parassa ca laddhiṃ vadantassa doso āpajjatīti. Attano pana laddhiyā paṭijānitvā paraladdhiyā paṭikkhipantena attano laddhiṃ chaḍḍetvā paraladdhi gahitā hotīti niggahetabboti ayamettha adhippāyo siyā.
2. 处所谛义巴利
2. Okāsasaccikaṭṭho
1. 顺逆之注释巴利
1. Anulomapaccanīkavaṇṇanā
11 第十一,“于一切处”是指“在整个身体上”,为了说明这个意思,所以他说“针对身体而言”。“在此处”就是指那段简略的文句。因为如果针对身体而说“于一切处不可得”,就会得出“可以在身体之外得到”的结论,所以在反驳对方时,这个否定是自宗论者的立场——通过这句话就表达了“补特伽罗不以任何自性而可得”这个意思。因为,如果补特伽罗能以任何自性而可得,那就不存在脱离身体或与身体不同的可得之处。巴利
11.Sabbatthāti sabbasmiṃ sarīreti ayamatthoti dassento āha ‘‘sarīraṃ sandhāyā’’ti. Tatthāti tasmiṃ saṃkhittapāṭhe. Yasmā sarīraṃ sandhāya ‘‘sabbattha na upalabbhatī’’ti vutte sarīrato bahi upalabbhatīti āpajjati, tasmā paccanīke paṭikkhepo sakavādissāti etena na kenaci sabhāvena puggalo upalabbhatīti ayamattho vutto hoti. Na hi kenaci sabhāvena upalabbhamānassa sarīratadaññāvimutto upaladdhiokāso atthīti.
3. 时间谛义巴利
3. Kālasaccikaṭṭho
1. 顺逆之注释巴利
1. Anulomapaccanīkavaṇṇanā
12 “前生后生之时”这句话的意思是:针对在中间那段生命时期里能够得到的同一个东西,说它在之前和之后的生命时期里也能得到。其余部分和第一种方式里说的完全一样。在这三种方式中,第一种和“于一切处”这种方式里所说的一样。一样的是什么?就是经文本身以简略形式呈现。因为在这里,如果直接说“一切时候都不可得”,就会导致“某个时候还是可得”的过失,所以应当把“在反驳对方时,自宗论者的否定”这层意思连起来理解。巴利
12.Purimapacchimajātikālañcāti majjhimajātikāle upalabbhamānassa tasseva purimapacchimajātikālesu upaladdhiṃ sandhāyāti adhippāyo. Sesaṃ paṭhamanaye vuttasadisamevāti imesu tīsu paṭhame ‘‘sabbatthā’’ti etasmiṃ naye vuttasadisameva, kiṃ taṃ? Pāṭhassa saṃkhittatāti attho. Idhāpi hi yasmā ‘‘sabbadā na upalabbhatī’’ti vutte ekadā upalabbhatīti āpajjati, tasmā paccanīke paṭikkhepo sakavādissāti yojetabbanti.
4. 部分真实之义巴利
4. Avayavasaccikaṭṭho
1. 顺逆之注释巴利
1. Anulomapaccanīkavaṇṇanā
13 在第三种论证方式里,如果有人说“在一切事物中都找不到”,那就会被反驳成“在某一个事物中还是找得到”。所以,应该把“对反面主张的否定属于自方论者”这一点连接起来理解。因此说“正是那样”。巴利
13. Tatiyanaye ca yasmā ‘‘sabbesu na upalabbhatī’’ti vutte ekasmiṃ upalabbhatīti āpajjati, tasmā paccanīke paṭikkhepo sakavādissāti yojetabbaṃ. Tenāha ‘‘tādisamevā’’ti.
处所等真实义巴利
Okāsādisaccikaṭṭho
2. 逆顺的分别注释巴利
2. Paccanīkānulomavaṇṇanā
14 在此中,“顺五法”等开头部分,“顺五法”指“折难五法”,“反面”指“对治”,应当这样理解。其中,“顺五法”的“于一切处补特伽罗不可得”等句,是把“于一切处补特伽罗不可得”等原文浓缩后引出时,未以本来面貌呈现的部分,其含义应当依照“因为针对身体……”(《论事注》11)等所说的方式来理解。而“反面”的“于一切处补特伽罗可得”等句,是以对治的方式宣说的,其含义是:把对治等原文浓缩后,只以开头略示的方式呈现,所以“补特伽罗可得”等顺句处,应当依照“于一切处,是針對身体而对自宗论者发问……”(《论事注》11)等所说的方式来理解。应当这样看待其含义。或者,“tattha”一词不取“所开始者,即在此中”这个意思,而应取“tattha,即在那三门之中”的意思。此外,在这里,以顺五法为根本的一切顺、反五法经文,被称为顺五法的经文;同样,逆顺五法的经文,也被称为反面的经文。把这两类经文浓缩后以对治方式引出时,未完整呈现本来面貌的“补特伽罗不可得”等反面句,以及“可得”等顺句,其含义应当依照前面纯净真实义处所说的方式来理解,这就是这段话的意思。巴利
14.Tattha anulomapañcakassātiādimhi anulomapañcakanti niggahapañcakaṃ, paccanīkanti ca paṭikammaṃ vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tattha anulomapañcakassa ‘‘sabbattha puggalo nupalabbhatī’’tiādikassa attho ‘‘sabbattha puggalo nupalabbhatī’’tiādipāḷiṃ saṃkhipitvā āgate sarūpena avutte ‘‘yasmā sarīraṃ sandhāyā’’tiādinā (kathā. aṭṭha. 11) vuttanayena veditabbo, paccanīkassa ca ‘‘sabbattha puggalo upalabbhatī’’tiādikassa paṭikammakaraṇavasena vuttassa attho paṭikammādipāḷiṃ saṃkhipitvā ādimattadassanena āgate ‘‘puggalo upalabbhatī’’tiādimhi anulome ‘‘sabbatthāti sarīraṃ sandhāya anuyogo sakavādissā’’tiādinā (kathā. aṭṭha. 11) vuttanayena veditabboti evamattho daṭṭhabbo. Atha vā tatthāti yaṃ āraddhaṃ, tasminti evaṃ atthaṃ aggahetvā tattha tesu tīsu mukhesūti attho gahetabbo. Anulomapañcakamūlakā cettha sabbānulomapaccanīkapañcakapāḷi anulomapañcakassa pāḷīti vuttā, tathā paccanīkānulomapañcakapāḷi ca paccanīkassa pāḷīti. Taṃ saṃkhipitvā paṭikammavasena āgate sarūpena avutte ‘‘puggalo nupalabbhatī’’tiādike paccanīke ‘‘upalabbhatī’’tiādike anulome ca attho heṭṭhā suddhikasaccikaṭṭhe vuttanayeneva veditabboti vuttaṃ hoti.
纯净对照的注释巴利
5. Suddhikasaṃsandanavaṇṇanā
17-27 与色等一起对真实义的补特伽罗进行对照,意思是:把真实义的补特伽罗与色等放在一起对照;或者,在真实义上,把补特伽罗与色等放在一起对照。这就是这里的意旨。在“补特伽罗与色”中,因为“与”这个词有集合、并列的意思,所以应当按“色”那样,以举例的方式去审察所说的含义。认为“补特伽罗与色等既不是异,也不是不异,不可说”——这是他们的执见。经典里说“另一命、另一身,这是世尊不予记说的”等等。如果承认这种主张,就会陷入与这两者相违的过失。正是针对这个意思,才说“见到与宗义经典相违”。巴利
17-27.Rūpādīhisaddhiṃ saccikaṭṭhasaṃsandananti saccikaṭṭhassa puggalassa rūpādīhi saddhiṃ saṃsandanaṃ, saccikaṭṭhe vā rūpādīhi saddhiṃ puggalassa saṃsandananti adhippāyo. Puggalo rūpañcāti ca-kārassa samuccayatthattā yathā rūpanti evaṃ nidassanavasena vutto attho vicāretabbo. Rūpādīhi añño anañño ca puggalo na vattabboti laddhi samayo. ‘‘Aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti abyākatametaṃ bhagavatā’’tiādikaṃ (saṃ. ni. 4.416) suttaṃ. Anuññāyamāne tadubhayavirodho āpajjatīti imamatthaṃ sandhāyāha ‘‘samayasuttavirodhaṃ disvā’’ti.
从法(dhammato)的角度,也就是依巴利圣典来说。那些说“对治四组等已略去。论敌……中略……已显示”的人,在“补特伽罗不可得……中略……应知这是对治”这段文中,此处“应知”的文本应是“应知这是折难”。令对方承认另一种说法的意思就是:正如我应当说另一种说法,你也应当那样说——这是为了以承认另一种说法来发难,也就是追究的意思。关于世俗与胜义是一是异的问题应当搁置不答,意思就是这是不予记说的。如果因为应当搁置不答就加以否定,那么对方也可以依据应当搁置不答的立场,仅凭他自己那一宗的主张来否定,这样一来他也不应受到折难。然而对方执取补特伽罗为某种自性,并主张对它的一异问题搁置不答;但既然有自性存在,搁置不答就不合理——因此他应受折难。而世俗层面则没有任何自性。正因如此,主张一异问题应当搁置不答的人不应受折难——自宗论者所作的否定,正是在这个意义上才合理。这就是此处的意旨。巴利
Dhammatoti pāḷito. ‘‘Paṭikammacatukkādīni saṃkhittāni. Paravādī…pe… dassitānī’’ti vadantehi puggalo nupalabbhati…pe… ājānāhi paṭikammanti ettha ājānāhi niggahanti pāṭho diṭṭho bhavissati. Aññattaṃ paṭijānāpanatthanti yathā mayā aññattaṃ vattabbaṃ, tathā ca tayāpi taṃ vattabbanti aññattapaṭiññāya codanatthanti attho. Sammutiparamatthānaṃ ekattanānattapañhassa ṭhapanīyattāti abyākatattāti attho. Yadi ṭhapanīyattā paṭikkhipitabbaṃ, parenapi ṭhapanīyattā laddhimeva nissāya paṭikkhepo katoti sopi na niggahetabbo siyā. Paro pana puggaloti kañci sabhāvaṃ gahetvā tassa ṭhapanīyattaṃ icchati, sati ca sabhāve ṭhapanīyatā na yuttāti niggahetabbo. Sammuti pana koci sabhāvo natthi. Tenevassa ekattanānattapañhassa ṭhapanīyataṃ vadanto na niggahetabboti sakavādinā paṭikkhepo katoti ayamettha adhippāyo yutto.
第6章 譬喻对照的注释巴利
6. Opammasaṃsandanavaṇṇanā
28-36 28-36.“以所得的共通性而问另异”这一句:两者的相似性并不能成为另异的合理依据;真正应当考察的是,它们是否各自依自己的自性,在真实义、胜义上可以被认知。前文写作“二十一以上”,但应当读作“二十以上”。巴利
28-36.Upaladdhisāmaññena aññattapucchā cāti idañca dvinnaṃ samānatā no aññattassa kāraṇaṃ yuttaṃ, atha kho visuṃ attano sabhāvena saccikaṭṭhaparamatthena upalabbhanīyatāti vicāretabbaṃ. ‘‘Ekavīsādhikānī’’ti purimapāṭho, vīsādhikānīti pana paṭhitabbaṃ.
37-45 有人以为:当用“有补特伽罗”这部经让对方接受时,就等于认可了“有所得”,于是说“把所得的共同性加上去”。这里显示了九百二十个对治五法组,由此可知,即使在“清净对照”部分,经文也确实是“应知对治”。而在论门中讲“清净真实义”的地方所说的“对治四组”,其实也是“对治五法组”。巴利
37-45. ‘‘Atthi puggalo’’ti suttaṃ anujānāpentena upaladdhi anujānitā hotīti maññamāno āha ‘‘upaladdhisāmaññaṃ āropetvā’’ti. Vīsādhikāni nava paṭikammapañcakasatāni dassitānīti etena suddhikasaṃsandanepi ‘‘ājānāhi paṭikamma’’micceva pāṭhoti viññāyati. Yañca vādamukhesu suddhikasaccikaṭṭhe ‘‘paṭikammacatukka’’nti vuttaṃ, tampi ‘‘paṭikammapañcaka’’nti.
7. 四法理趣对照的注释巴利
7. Catukkanayasaṃsandanavaṇṇanā
46-52 如果有人不接受“法与法之间有差异”这个说法,哪怕他针对的只是色等当中的任何一法,也不该只揪住那一法来追问。因为他是在整体上不接受差异,只是局部地不承认“法法无异”,所以他不该被判为应当被驳倒的一方。为了堵住这个争论的口子,论主才说出“然而,这种追问……”等话。“整体”,指的是五十七种法的分类整体,或者作为胜义谛的补特伽罗,也就是针对这样一个整体而说的。如此思择了整体胜义之后,由于追问的特征已依论式安立,而在整体胜义之外又不存在另一个真实义,所以以真实义而言的补特伽罗不可能异于那个整体胜义。因此,对于否定“色是补特伽罗”这一问的人,施以驳斥是合理的——这就是这段话的意思。巴利
46-52. Ekadhammatopi aññattaṃ anicchanto rūpādiekekadhammavasena nānuyuñjitabbo. Samudāyato hi ayaṃ aññattaṃ anicchanto ekadesato anaññattaṃ paṭikkhipanto na niggahāraho siyāti etaṃ vacanokāsaṃ nivattetuṃ ‘‘ayañca anuyogo’’tiādimāha. Sakalanti sattapaññāsavidho dhammappabhedo puggaloti vā paramatthasaccaṃ puggaloti vā evaṃ sakalaṃ sandhāyāti attho. Evaṃ sakalaṃ paramatthaṃ cintetvā tantivasena anuyogalakkhaṇassa ṭhapitattā sakalaparamatthato ca aññassa saccikaṭṭhassa abhāvā saccikaṭṭhena puggalena tato aññena na bhavitabbanti ‘‘rūpaṃ puggalo’’ti imaṃ pañhaṃ paṭikkhipantassa niggahāropanaṃ yuttanti attho.
从“同类与别别分离”的角度来说,这里要表达的是:因为与色不同类,所以有差别。“一切法”是指除了色之外的一切法。对于“色中有补特伽罗”这句话,他是出于“所依止坏灭时,就会招致坏灭的过失”这种恐惧而加以否定,基于这个用意才说“也因断见的怖畏”。不过,他的本意是在其余三句中,以与宗义相违来否定。因为他并不接受身见,而且说“也因常见之怖畏而否定”也是合理的,因为在身见中,前五种正是断见,其余的是常见。在“色之外”这一句里,应当知道已经包含了“有色的补特伽罗”这个意思。巴利
Sabhāgavinibbhogatoti rūpato aññasabhāgattāti vuttaṃ hoti. Sabbadhammāti rūpavajje sabbadhamme vadati. ‘‘Rūpasmiṃ puggalo’’ti ettha nissayavināse vināsāpattibhayena paṭikkhipatīti adhippāyenāha ‘‘ucchedadiṭṭhibhayena cevā’’ti. Tīsu pana samayavirodhena paṭikkhepo adhippeto. Na hi so sakkāyadiṭṭhiṃ icchati, apica sassatadiṭṭhibhayena paṭikkhipatīti yuttaṃ vattuṃ. Sakkāyadiṭṭhīsu hi pañceva ucchedadiṭṭhiyo, sesāsassatadiṭṭhiyoti. Aññatra rūpāti ettha ca rūpavā puggaloti ayamattho saṅgahitoti veditabbo.
8. 与相相应的注释巴利
8. Lakkhaṇayuttivaṇṇanā
54 “逆顺”这个说法,和下文将要说的“应当以六种方式说‘应知对治’等”并不一致。因为在逆顺里,面对“逆”时应当说“应知折伏”,而不是说“对治”。巴利
54.Paccanīkānulometi idaṃ yaṃ vakkhati ‘‘chalavasena pana vattabbaṃ ‘ājānāhi paṭikamma’ntiādī’’ti (kathā. aṭṭha. 54), tena pana na sameti. Paccanīkānulome hi paccanīke ‘‘ājānāhi niggaha’’nti vattabbaṃ, na pana ‘‘paṭikamma’’nti.
净化语句的注释巴利
9. Vacanasodhanavaṇṇanā
55-59 “补特伽罗被了知”这两个词,从含义上说是同一的。这里应当考察:对方是否接受这种同一性?因为,如果主张补特伽罗是不可分析的,而“被了知”是可分析的,那么对于含义可分析与不可分析的“被了知”和“补特伽罗”这两个词,他怎么能接受它们在含义上是同一的呢?又如同对于含义可分析与不可分析的“被了知”和“色”这两个词,若作区分,说“某些色被了知,某些色不被了知”,并不会因此招致过失;同样,对这一点若也作如上所说的区分,就不应当产生那样的过失。这里应当探求的就是这个意旨。巴利
55-59.Puggaloupalabbhatīti padadvayassa atthato ekatteti ettha tadeva ekattaṃ parena sampaṭicchitaṃ asampaṭicchitanti vicāretabbametaṃ. Puggalassa hi avibhajitabbataṃ, upalabbhatīti etassa vibhajitabbataṃ vadanto vibhajitabbāvibhajitabbatthānaṃ upalabbhatipuggala-saddānaṃ kathaṃ atthato ekattaṃ sampaṭiccheyyāti? Yathā ca vibhajitabbāvibhajitabbatthānaṃ upalabbhati-rūpa-saddānaṃ taṃ vibhāgaṃ vadato rūpaṃ kiñci upalabbhati, kiñci na upalabbhatīti ayaṃ pasaṅgo nāpajjati, evaṃ etassapi yathāvuttavibhāgaṃ vadato yathāāpāditena pasaṅgena na bhavitabbanti maggitabbo ettha adhippāyo.
60 “应观世间为空”——用这句话来说,从意义上讲就是“人不存在”,所以说“也说过‘不存在’”。巴利
60. ‘‘Suññato lokaṃ avekkhassū’’ti (su. ni. 1125) etena atthato puggalo natthīti vuttaṃ hotīti āha ‘‘natthītipi vutta’’nti.
10. 施设随问论注释巴利
10. Paññattānuyogavaṇṇanā
61-66 针对“色身分离”这一点,注释者说“因为色身存在”。针对经中(《如是语》90)所说的“有色或无色的施设”,说“因为这样的施设存在”。由于离贪者的存在,“有欲者”并不是必然的,也不属于欲界,所以不应该说他是“有欲者”——这段话的意思就是要否定这种说法。巴利
61-66. Rūpakāyāvirahaṃ sandhāya ‘‘rūpakāyasabbhāvato’’ti āha. ‘‘Rūpino vā arūpino vā’’ti (itivu. 90) sutte āgatapaññattiṃ sandhāya ‘‘tathārūpāya ca paññattiyā atthitāyā’’ti. Vītarāgasabbhāvatoti kāmībhāvassa anekantikattā kāmadhātuyā āyattattābhāvato ca ‘‘kāmī’’ti na vattabboti paṭikkhipatīti adhippāyo.
67 “随观身”这句话是在说明原因。意思是:因为以随观身为因,才形成这样的见解。“直接说”指的是:“命是一回事,身是另一回事,这是我不曾记说的”(《中部》2.128),这就是直接说出来的。巴利
67.Kāyānupassanāyāti kāraṇavacanametaṃ, kāyānupassanāya kāraṇabhūtāya evaṃladdhikattāti attho. Āhacca bhāsitanti ‘‘aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti abyākatametaṃ mayā’’ti (ma. ni. 2.128) āhacca bhāsitaṃ.
11. 关于趣的随问注释巴利
11. Gatianuyogavaṇṇanā
69-72 69-72. 说“显示者说‘因此,那个人流转’等等”,然而应该是“显示者说‘不可以说那个人流转’等等”,或者说“显示之后”。巴利
69-72.‘‘Dassento‘tena hi puggalo sandhāvatī’tiādimāhā’’ti vuttaṃ, ‘‘dassento ‘na vattabbaṃ puggalo sandhāvatī’tiādimāhā’’ti pana bhavitabbaṃ, dassetvāti vā vattabbaṃ.
91 有人说“与色一起走”,这里“与色一起走”是指与被称为色的身体一起走。由于不承认“色就是人”,这样说就会落入“命就是身体”的过失,这一点必须指出。就无想生而言,因为不承认地狱趣补特伽罗、无想趣者及无色趣者有中有,所以要理解为死后紧接着就投生。如果有人执意认为在死时、生时和无想生时,无想有情中还有想,因而主张无想投生者也有中有,那么因为有中有,就不能说“无想生是无受”。巴利
91.Yena rūpasaṅkhātena sarīrena saddhiṃ gacchatīti ettha ‘‘rūpena saddhiṃ gacchatī’’ti vadantena ‘‘rūpaṃ puggalo’’ti ananuññātattā yenākārena taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti idaṃ āpajjati , so vattabbo. Asaññūpapattiṃ sandhāyāti nirayūpagassa puggalassa asaññūpagassa arūpūpagassa ca antarābhavaṃ na icchatīti cutito anantaraṃ upapattiṃ sandhāyāti attho daṭṭhabbo. Ye pana cutikāle upapattikāle ca asaññūpapattikāle ca asaññasattesu saññā atthīti gahetvā asaññūpagassa ca antarābhavaṃ iccheyyuṃ, tesaṃ antarābhavabhāvato ‘‘asaññūpapatti avedanā’’ti na sakkā vattunti.
92 在“无受”等说法里,“其异”指的是不同于有想众生的存在状态,也就是无想众生的投生,以及非想非非想处的投生。因为即使在非想非非想处,他们也主张不可以说有想。巴利
92.Avedanotiādīsu tadaññanti saññabhavato aññaṃ asaññānevasaññānāsaññāyatanupapattiṃ. Nevasaññānāsaññāyatanepi hi na vattabbaṃ saññā atthīti icchanti.
93 因为离开色等诸法就没有补特伽罗,所以他基于这个已成立的见解而说:就像火以燃料为所依,以燃料为所依的火离开燃料就不存在;同样,以色等诸法为所依的补特伽罗,离开色等诸法也就不存在。巴利
93.Yasmā rūpādidhamme vinā puggalo natthīti indhanupādāno aggi viya indhanena rūpādiupādāno puggalo rūpādinā vinā natthīti laddhivasena vadati.
12. 依取施设的随问注释巴利
12. Upādāpaññattānuyogavaṇṇanā
97 在“依色法而说青等”中,这里的意思是:在“依青色而施设青色的人”这句话里,若有人问“依青色而说青”等,意思就是这样。巴利
97.Nīlaṃ rūpaṃ upādāya nīlotiādīsūti ‘‘nīlaṃ rūpaṃ upādāya nīlakassa puggalassa paññattī’’ti ettha yo puṭṭho nīlaṃ upādāya nīloti, tadādīsūti attho.
98 针对“善巧义”而说,是就“善巧义”来说的,不是就“善的施设”来说的。应当这样理解其含义:他误以为这是“依善受”而加以承认。巴利
98.Chekaṭṭhaṃ sandhāyāti chekaṭṭhaṃ sandhāya vuttaṃ, na kusalapaññattiṃ. ‘‘Kusalaṃ vedanaṃ upādāyā’’ti maññamāno paṭijānātīti attho daṭṭhabbo.
112 现在为了说明……而说“如树”等,意思是先展示前一部分,然后再说后一部分。巴利
112.Idāni…pe… dassetuṃ ‘‘yathā rukkha’’ntiādimāhāti pubbapakkhaṃ dassetvā uttaramāhāti vuttaṃ hoti.
115 先把后分所说的“有那样色的人,就是有色的人”这句话引出来,然后说“因为”等。巴利
115. ‘‘Yassa rūpaṃ so rūpavā’’ti uttarapakkhe vuttaṃ vacanaṃ uddharitvā ‘‘yasmā’’tiādimāha.
116 “以心随观来说”的意思,就是指依心随观所说明的、与有贪等心相应的情况。巴利
116.Cittānupassanāvasenāti cittānupassanāvasena paridīpitassa sarāgādicittayogassa vasenāti adhippāyo.
118 “以彼”指的是眼。这里说的“以彼”是工具格,意思是“以眼”。所谓“眼本身见色”,是说眼作为识的依止,这才叫作眼的“见”。他是针对这个意思而说的。巴利
118.Yenāti cakkhunti ‘‘yenā’’ti vuttaṃ karaṇaṃ cakkhunti attho. Cakkhumeva rūpaṃ passatīti viññāṇanissayabhāvūpagamanameva cakkhussa dassanaṃ nāma hotīti sandhāya vadati.
13. 对“人作为作者”这一主张的注释巴利
13. Purisakārānuyogavaṇṇanā
123 “只是造作”是指:那些以能完成和推动诸业的方式而现起的诸蕴。巴利
123.Karaṇamattanti kammānaṃ nipphādakappayojakabhāvena pavattā khandhā.
124 如果没有前世的业,个人就不会出生;即使已经出生,他在各种学问技艺等方面也不会有正确或错误的运作。就是针对这个道理,才说了“那只是前世的业”等话。巴利
124. Purimakammena vinā puggalassa jāti, jātassa ca vijjaṭṭhānādīsu sammā micchā vā pavatti natthīti sandhāya ‘‘purimakammameva tassā’’tiādimāha.
125 关于“业轮”,这里的说法是:造业的人也有造作他的作者,而那个作者也应当造作别的业,那个作者又另有作者——他们这样说,就是在讲业轮不会中断。若说个人的作者变成了业的作者,这一点需要考察。如果认为作者是由父母所生等而来的,那么,对那些想要这样安立作者的人来说,业作者之间就会形成作者相续;这一点也需要考察。巴利
125.Kammavaṭṭassāti ettha kammakārakassa yo kārako, tenapi aññaṃ kammaṃ kātabbaṃ, tassa kārakenapi aññanti evaṃ kammavaṭṭassa anupacchedaṃ vadanti. Puggalassa kārako kammassa kārako āpajjatīti vicāretabbametaṃ. Mātāpitūhi janitatādinā tassa kārakaṃ icchantassa kammakārakānaṃ kārakaparamparā āpajjatīti idañca vicāretabbaṃ.
170 因为害怕与“他做,他就感受,婆罗门,这是一个极端”(相应部2.46)等等这样的经文相冲突,才这样说。巴利
170.Suttavirodhabhayenāti ‘‘so karoti so paṭisaṃvedayatīti kho, brāhmaṇa, ayameko anto’’tiādīhi (saṃ. ni. 2.46) virodhabhayā.
171 按照“今生欢喜,死后也欢喜”(《法句》18)这句话,既然在造业的时候和感受果报的时候都是同一个人,那就是承认这一点,这是这段话的意思。而当被问到“苦乐是自己造作的吗”时,由于与“乔达摩贤者,苦乐是自己造作的吗?迦叶,不要这样说”等等开头的经文(相应部2.18)相违背,所以就否定了。巴利
171. ‘‘Idha nandati pecca nandatī’’ti (dha. pa. 18) vacanato kammakaraṇakāle vipākapaṭisaṃvedanakāle ca soyevāti paṭijānātīti adhippāyo. Sayaṃkataṃsukhadukkhanti ca puṭṭho ‘‘kiṃ nu kho, bho gotama, sayaṃkataṃ sukhaṃ dukkhanti? Mā hevaṃ kassapā’’tiādisuttavirodhā (saṃ. ni. 2.18) paṭikkhipati.
176 “只是执持自己的见解而已”这句话的意思是:他既不是同一个人,也不是另一个人——但这根本说不通。所以,持这种说法的人就会落入“不是自己所作”等过失,这就是他的用意。接着“Apicāti”等话则表明:并不是只顺着对方的意愿才提出“他造作”这类追问,而是说,在“他造作”等说法中,对方不承认其中一项时,另一项过失就落到他身上;他不承认那一项时,又有别的过失落到他身上。也就是说,站在作者与受者的欲求这个角度上,对于“他造作”等说法,由于对方不承认其中一项一项,过失也会一项一项地落到他身上。另一种理解是:这并不只是因为“他造作”等全部说法都使过失落到身上,而是因为每一项各自都使过失落到身上,才提出这个追问。“Purimanayenevāti”等话则表明:“于此欢喜”等一切承认的理由,应当按前面那种方式合在一起理解。巴利
176.Laddhimattamevetanti soyeveko neva so hoti na aññoti idaṃ pana nattheva, tasmā evaṃvādino asayaṃkārantiādi āpajjatīti adhippāyo. Apicātiādinā idaṃ dasseti – na parassa icchāvaseneva ‘‘so karotī’’tiādi anuyogo vutto, atha kho ‘‘so karotī’’tiādīsu ekaṃ anicchantassa itaraṃ, tañca anicchantassa aññaṃ āpannanti evaṃ kārakavedakicchāya ṭhatvā ‘‘so karotī’’tiādīsu taṃ taṃ anicchāya āpannavasenāpīti. Atha vā na kevalaṃ ‘‘so karotī’’tiādīnaṃ sabbesaṃ āpannattā, atha kho ekekasseva ca āpannattā ayaṃ anuyogo katoti dasseti. Purimanayenevāti etena ‘‘idha nandatī’’tiādi sabbaṃ paṭijānanādikāraṇaṃ ekato yojetabbanti dasseti.
14. 神通修习之注释巴利
14. Abhiññānuyogavaṇṇanā
193 在“依神通练习等而成就阿拉汉”这一句里,应当这样理解:“难道没有人显现神通吗?”这是神通练习;“如果确实有人显现神通”这是提出假设;“那么,喂,由彼……”等是推论的推导,这些都由“等”字涵盖。不过,这里所说的神通,实际指的是漏尽智。因此,具足此神通——也就是漏尽智——的阿拉汉的成就,便称为“阿拉汉的成就”。因为对阿拉汉来说,成就既是成就阿拉汉本身,也是成就阿拉汉的状态。巴利
193.Abhiññānuyogādivasena arahattasādhanāti ettha ‘‘nanu atthi koci iddhiṃ vikubbatī’’ti abhiññāanuyogo ca ‘‘hañci atthi koci iddhiṃ vikubbatī’’ti ṭhapanā ca ‘‘tena vata re’’tiādi pāpanā ca ādisaddasaṅgahito atthova daṭṭhabbo. Āsavakkhayañāṇaṃ panettha abhiññā vuttāti tadabhiññāvato arahato sādhanaṃ ‘‘arahattasādhanā’’ti āha. Arahato hi sādhanā tabbhāvassa ca sādhanā hotiyevāti.
15-18. 亲属追求等的注释巴利
15-18. Ñātakānuyogādivaṇṇanā
209 “Tathārūpassa”的意思是:因为作为第三种情况的真实实体并不存在。不过,这样反驳的人,可能就会说那第三种情况的人是非真实实体。因为想要执取那种人的人,确实应该用经来驳斥他。为什么?因为那种真实实体不存在。由于任何那样的自性都不存在,所以这种反驳理应受到呵责。他隐藏自己的见解来进行反驳,这是论敌的做法,应该这样理解这个意思。巴利
209.Tathārūpassāti tatiyakoṭibhūtassa saccikaṭṭhassa abhāvāti adhippāyo. Evaṃ pana paṭikkhipanto asaccikaṭṭhaṃ tatiyakoṭibhūtaṃ puggalaṃ vadeyyāti tādisaṃ puggalaṃ icchanto hi suttena niggahetabbo siyā. Kasmā? Tathārūpassa saccikaṭṭhassa abhāvatoti, tathārūpassa kassaci sabhāvassa abhāvato paṭikkhepārahattā attano laddhiṃ nigūhitvā paṭikkhepo paravādissāti ayamattho daṭṭhabbo.
19. 通达精勤等之注释巴利
19. Paṭivedhānuyogādivaṇṇanā
218 用“已执取的受”这句话,是在说明:对还没有执取的受,只是知道“我快乐”“我痛苦”,这并不叫遍了知;同时也说明瑜伽行者有能力辨别哪怕很微细的受。巴利
218.Pariggahitavedanoti vacanena apariggahitavedanassa ‘‘sukhitosmi, dukkhitosmī’’ti jānanaṃ pajānanaṃ nāma na hotīti dasseti yogāvacarassa sukhumānampi vedanānaṃ paricchedanasamatthatañca.
228 “相之语”的意思是:进入色法之中,就是与色俱有的状态;从色法中出来,就是离色的状态。巴利
228.Lakkhaṇavacananti rūpabbhantaragamanaṃ saharūpabhāvo, bahiddhā nikkhamanaṃ vinārūpabhāvoti adhippāyo.
237 “这些”说的是:粗显的自我获得、意所成的自我获得、无色的自我获得——这些是世间的通称。如来不执取地使用这些通称来说话。无论它是真实的还是虚妄的,即使在那样的自我中根本找不到实体,正因为找不到,为了不让执取和“有我”的见解生起,如来只是顺着世间现行的言说方式而说“自我获得”。这就是这里的含义。在这里,通过自相和共相否定了补特伽罗的存在,同时又依世间言说而说它存在,这样一来就表明:并没有任何以自性真实存在的所谓“补特伽罗”。因为,如果它真的以自性存在,那就应该以它自身的自性说它存在,而不是依世间言说才说它存在。不过,应当把前面这段义理的解释,按照“怎样才相符”以及“怎样才不成为执取”这两个角度来贯通理解。巴利
237.Imā khoti oḷāriko attapaṭilābho manomayo attapaṭilābho arūpo attapaṭilābhoti imā lokassa samaññā, yāhi tathāgato voharati aparāmasaṃ, yo sacco mogho vā siyā, tasmiṃ anupalabbhamānepi attani tadanupalabbhatoyeva parāmāsaṃ attadiṭṭhiṃ anuppādento loke attapaṭilābhoti pavattavohāravaseneva voharatīti ayamettha attho. Ettha ca paccattasāmaññalakkhaṇavasena puggalassa atthitaṃ paṭikkhipitvā lokavohārena atthitaṃ vadantena puggaloti koci sabhāvo natthīti vuttaṃ hoti. Sati hi tasmiṃ attano sabhāveneva atthitā vattabbā siyā, na lokavohārenāti. Iminā pana yathā sameti, yathā ca parāmāso na hoti, evaṃ ito purimā ca atthavaṇṇanā yojetabbā.
“世间共许为因”的意思是:因为它是依世间共许而运作的,所以被称为“真实”。“真实相”就是真实的原因。因为它是依诸法的真实性而运作的,所以开示为“真实”。巴利
Lokasammutikāraṇanti yasmā lokasammutivasena pavattaṃ, tasmā saccanti vuttaṃ hoti. Tathalakkhaṇanti tathakāraṇaṃ. Yasmā dhammānaṃ tathatāya pavattaṃ, tasmā saccanti dasseti.
关于“辩论失利之论”的注释巴利
1. Vādayuttiparihānikathāvaṇṇanā
239 “比丘们,有两种法会导致有学比丘退失”(增支部2.185)——这部经并不是阿拉汉有退失这一主张的依据,而是不来等圣者有退失这一主张的依据。所以,对于那些认为阿拉汉也会退失的人,这里的“pi”(也)字应当联系到“不来也”“一来也”来理解。巴利
239. ‘‘Dveme , bhikkhave, dhammā sekkhassa bhikkhuno parihānāya saṃvattantī’’ti (a. ni. 2.185) idaṃ suttaṃ arahato parihāniladdhiyā na nissayo, atha kho anāgāmiādīnaṃ parihāniladdhiyā, tasmā arahatopi parihāniṃ icchantīti ettha pi-saddena anāgāmissapi sakadāgāmissapīti yojetabbaṃ.
前一种读法是:在第三果中,也是指钝根者。因为他们所有人都没有退失,这是他的见解。然而,如果只以钝根者为所指,就不应该作这样的限定,而他确实作了限定。因此,他们读作:在第三果中,也是指利根者。因为他们所有人都没有退失,这是他的见解。巴利
‘‘Tatiyasmimpi mudindriyāva adhippetā. Tesañhi sabbesampi parihāni na hotīti tassa laddhī’’ti purimapāṭho, mudindriyesveva pana adhippetesu parikkhepo na kātabbo siyā, kato ca, tasmā ‘‘tatiyasmimpi tikkhindriyāva adhippetā. Tesañhi sabbesampi parihāni na hotīti tassa laddhī’’ti paṭhanti.
“不如理地执取意义”是说:他执取的是“只有入流者才是决定者,所以只有他不会退失,其他圣者则不然”这个意思。但他们又说:他并没有执取“为了证得上道”所说的那个意思,而是执取了“决定者不会从入流果退失”这个意思。巴利
Ayoniso atthaṃ gahetvāti sotāpannoyeva niyatoti vuttoti soyeva na parihāyati, na itareti atthaṃ gahetvā. ‘‘Uparimaggatthāyā’’ti vuttaṃ atthaṃ aggahetvā niyatoti sotāpattiphalā na parihāyatīti etamatthaṃ gaṇhīti pana vadanti.
2. 关于圣者相互对照及退失的注释巴利
2. Ariyapuggalasaṃsandanaparihānivaṇṇanā
241 关于这里“若……”等句,应当这样审察:对于已安住于见道与果位的人,他期望紧接着就证得阿拉汉果;但退失之后,虽然还想安住于那个阶位,却因再次努力而不愿紧接着证得阿拉汉果。巴利
241.Yaṃpanetthātiādimhi dassanamaggaphale ṭhitassa anantaraṃ arahattappattiṃ, tato parihāyitvā tattha ca ṭhānaṃ icchanto puna vāyāmena tadanantaraṃ arahattappattiṃ na icchatīti vicāretabbametaṃ.
262 “未得自在、获得禅那的人”,应当理解为有学圣者。但凡夫不论是否已得自在,都不属于“时解脱”和“非时解脱”这一教理范畴;不过,在被分类阐释时,则可能依靠入定镇伏烦恼,而算是倾向于时解脱的状态——这是注者所说的意思。巴利
262.Avasippatto jhānalābhīti sekkho vuttoti daṭṭhabbo. Puthujjano pana vasippatto avasippatto ca samayavimuttaasamayavimuttatantiyā aggahito, bhajāpiyamāno pana samāpattivikkhambhitānaṃ kilesānaṃ vasena samayavimuttabhāvaṃ bhajeyyāti vuttoti.
3. 依经证明退失的注释巴利
3. Suttasādhanaparihānivaṇṇanā
265 殊胜与低劣的区分,是依据《长部》3.152等经中所说的“在那里,那种快乐且快速证得通智的道,从两方面都被称为殊胜”来讲的。就像“所见、所闻、所觉”中“觉”这个词表示应到达者一样,所以说“应被触”。巴利
265.Uttamahīnabhedo ‘‘tatra yāyaṃ paṭipadā sukhā khippābhiññā, sā ubhayeneva paṇītā akkhāyatī’’tiādisuttavasena (dī. ni. 3.152) vutto. ‘‘Diṭṭhaṃ sutaṃ muta’’nti ettha viya mutasaddo pattabbaṃ vadatīti āha ‘‘phusanāraha’’nti.
267 这段的意思是:它们既能导向未得与退失,而对于已经正确完成决定、获得暂时解脱的人来说,其用意也正是如此。巴利
267.Appattaparihānāya ceva saṃvattanti yathākatasanniṭṭhānassa samayavimuttassāti adhippāyo.
3. 梵行论巴利
3. Brahmacariyakathā
纯净梵行论的注释巴利
1. Suddhabrahmacariyakathāvaṇṇanā
269 有人说“从他化自在天及以上”,但根据“比丘们,以三处”这段经文(增支部9.21)的说法可以知道,他们连下面的道修习也不想要。巴利
269.‘‘Paranimmitavasavattideveupādāya taduparī’’ti vuttaṃ, ‘‘tīhi, bhikkhave, ṭhānehī’’ti (a. ni. 9.21) pana suttassa vacanena heṭṭhāpi maggabhāvanampi na icchantīti viññāyati.
270 如果说“这是针对某些在家众和某些天众获得道果的否定”,那么当对方以“在哪里没有”从场合的角度来提问时,从人的角度去否定它就不合理了。如果他确实是这个意思,那么由于他和自宗论师的意趣相同,就不应该受到驳斥。巴利
270.‘‘Gihīnañceva ekaccānañca devānaṃ maggapaṭilābhaṃ sandhāya paṭikkhepo tassevā’’ti vuttaṃ, ‘‘yattha natthī’’ti pana okāsavasena puṭṭho puggalavasena tassa paṭikkhepo na yutto. Yadi ca tassāyaṃ adhippāyo, sakavādinā samānādhippāyattā na niggahetabbo.
271 “相隔一问”是指外道论师和自宗论师之间互相一问接一问的那些问题。巴利
271.Ekantarikapañhāti paravādīsakavādīnaṃ aññamaññaṃ pañhantarikā pañhā.
2. 对照梵行论的注释巴利
2. Saṃsandanabrahmacariyakathāvaṇṇanā
273 这里要仔细考察:以色界道来说,他被称为“在此处住尽”者,那么这与“在此修习了道的不来者,就叫作在此处住尽者”等所举的主张,怎么能对得上呢?不过,先前只是说不来者就是不来者,而这里的意思是指禅那的不来者、入流者等。在这里修习了应供道、就在这里证得果的人,说他是“在此处般涅槃者”;而在这里修习了道、在那边证得果的人,就是“在彼处般涅槃的应供者”。巴利
273.Rūpāvacaramaggena hi so idhavihāyaniṭṭho nāma jātoti idaṃ ‘‘idha bhāvitamaggo hi anāgāmī idhavihāyaniṭṭho nāma hotī’’tiādikena laddhikittanena kathaṃ sametīti vicāretabbaṃ. Pubbe pana anāgāmī eva anāgāmīti vutto, idha jhānānāgāmisotāpannādikoti adhippāyo. Idha arahattamaggaṃ bhāvetvā idheva phalaṃ sacchikarontaṃ ‘‘idhaparinibbāyī’’ti vadati, idha pana maggaṃ bhāvetvā tattha phalaṃ sacchikarontaṃ ‘‘tatthaparinibbāyī arahā’’ti.
4. 逐分论的注释巴利
4. Odhisokathāvaṇṇanā
274 为了说明“odhiso dhiso”这个意思,他说:“一部分、一部分地。”巴利
274.Odhisoodhisoti etassa atthaṃ dassento ‘‘ekadesena ekadesenā’’ti āha.
关于“舍弃”的注释巴利
4. Jahatikathāvaṇṇanā
不引经据的讨论注释巴利
1. Nasuttāharaṇakathāvaṇṇanā
280 “作用的存在”是指:应当由三道断除的烦恼已经被断除。可是,如果认为这个作用只由那一道就能完成,那就会得出“在凡夫阶段就已经断除了欲贪和嗔恚”的看法,这是说不通的。所以,这里的意趣是:即使在凡夫阶段已经(暂时)断除,当见道生起时,由于那些烦恼有时仍不现前,所以三道的作用仍然可以成立。巴利
280.Kiccasabbhāvanti tīhi pahātabbassa pahīnataṃ. Taṃ pana kiccaṃ yadi teneva maggena sijjhatīti laddhi, puthujjanakāle eva kāmarāgabyāpādā pahīnāti laddhīti etaṃ na sameti, tasmā puthujjanakāle pahīnānampi dassanamagge uppanne puna kadāci anuppattito tiṇṇaṃ maggānaṃ kiccaṃ sambhavatīti adhippāyo.
一切见解的论题巴利
5. Sabbamatthītikathā
关于“论说相应”的注释巴利
1. Vādayuttivaṇṇanā
282 “在全身中一切”的意思是:在头上有脚,在背后有眼睛,像这样,一切在一切处都存在。“在一切时中”:在童年时有青年状态,在老年时有童年状态,像这样,一切在一切时中都存在。“以一切方式”:以蓝色的方式而有黄色,以黄色的方式而有红色,像这样。“在一切法中”:在眼中有耳,在耳中有鼻,像这样。“不合”说的是没有结合,而那是单一本质。那么,单一本质怎么是没有结合呢?为了说明这一点,就说了“因为是种种不同本质”等话。因为两根不同本质的手指,或者两只公羊之间,才会有相互结合,而不是在单一存在者那里有。因此,离开了在种种不同本质中才有的结合,那单一本质就被说为“无结合”。这是在问这个:执取他宗论师的邪见之后,生起了“自己的见解是正见”的想法,这话就是针对这个说的。巴利
282.Sabbasmiṃsarīre sabbanti sirasi pādā pacchato cakkhūnīti evaṃ sabbaṃ sabbattha atthīti attho. Sabbasmiṃ kāleti bālakāle yuvatā, vuḍḍhakāle bālatā, evaṃ sabbasmiṃ kāle sabbaṃ. Sabbenākārenāti nīlākārena pītaṃ, pītākārena lohitanti evaṃ. Sabbesu dhammesūti cakkhusmiṃ sotaṃ, sotasmiṃ ghānanti evaṃ. Ayuttanti yogarahitaṃ vadati, taṃ pana ekasabhāvaṃ. Kathaṃ pana ekasabhāvassa yogarahitatāti taṃ dassento ‘‘nānāsabhāvānañhī’’tiādimāha. Dvinnañhi nānāsabhāvānaṃ aṅgulīnaṃ meṇḍakānaṃ vā aññamaññayogo hoti, na ekasseva sato, tasmā yo nānāsabhāvesu hoti yogo, tena rahitaṃ ekasabhāvaṃ ayoganti vuttaṃ. Idaṃ pucchatīti paravādīdiṭṭhiyā micchādiṭṭhibhāvaṃ gahetvā uppannāya attano diṭṭhiyā sammādiṭṭhibhāvo atthīti vuttaṃ hoti.
2. 时间对应的注释巴利
2. Kālasaṃsandanavaṇṇanā
285 舍弃过去和未来,只把现在的色当作不可喜的、不加分别的——意思是:通过“现在”这个词和“色”这个词两者,只把现在的色作为应当说的内容来说。“由于概念没有离开”,从这里可以知道:布的概念不像色的概念那样,是依于自性所限定的事物而生起的实有概念,而是依于前后相续而现起的色聚所生起的非实有概念。因此,布的白性消失时,随之消失是合理的;但色的现在性消失时,并非如此。巴利
285.Atītānāgataṃ pahāya paccuppannarūpameva appiyaṃ avibhajitabbaṃ karitvāti paccuppannasaddena rūpasaddena cāti ubhohipi paccuppannarūpameva vattabbaṃ katvāti vuttaṃ hoti. Paññattiyā avigatattāti etena idaṃ viññāyati ‘‘na rūpapaññatti viya vatthapaññatti sabhāvaparicchinne pavattā vijjamānapaññatti, atha kho pubbāpariyavasena pavattamānaṃ rūpasamūhaṃ upādāya pavattā avijjamānapaññatti, tasmā vatthabhāvassa odātabhāvavigame vigamāvattabbatā yuttā, na pana rūpabhāvassa paccuppannabhāvavigame’’ti.
语句净化的注释巴利
Vacanasodhanavaṇṇanā
288 对于“未来或现在,成为已存在之后而存在”这句话,在这里应当这样理解:未来先作为未来而存在,然后再次成为现在而存在,这就叫“成为已存在之后而存在”;同样,现在作为现在而存在,也是先前作为未来而存在,然后成为现在而存在,这也叫“成为已存在之后而存在”。有人问:“对你来说,那也成了‘成为已存在之后而存在’吗?”这个问题的用意是:如果“成为已存在之后而存在”这个状态一直不消失,那么“成为已存在之后而存在”就没有止息、没有中断。因为已经存在之后而存在的东西,不会再变成“已经存在之后却不存在”——也就是说,先成为未来再成为现在的东西,不会在成为未来之后又不成为现在。巴利
288.Anāgataṃvā paccuppannaṃ vā hutvā hotīti vuttanti ettha anāgataṃ anāgataṃ hutvā puna paccuppannaṃ hontaṃ hutvā hotīti, tathā paccuppannaṃ paccuppannaṃ hontaṃ pubbe anāgataṃ hutvā paccuppannaṃ hotīti hutvā hotīti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Kiṃ te tampi hutvā hotīti tabbhāvāvigamato hutvāhotibhāvānuparamaṃ anupacchedaṃ pucchatīti adhippāyo yutto. Hutvā bhūtassa puna hutvā abhāvatoti anāgataṃ hutvā paccuppannabhūtassa puna anāgataṃ hutvā paccuppannābhāvato.
因为,那个成为已存在、已成为真实、并且是现在的东西,由于它是从未来变成现在而被称为“成为已存在后而存在”,所以它理应再次被称为“成为已存在后而存在”——这就是他所承认的意思。然而,对于主张诸法的“成为已存在后而存在”没有止息的人来说,在不存在的事物上,比如兔角,就会陷入“不是成为已存在后而存在”也没有止息的境地。正是出于这个意思,他才说出“那么,不”等话。巴利
Yasmā tanti taṃ hutvā bhūtaṃ paccuppannaṃ yasmā anāgataṃ hutvā paccuppannaṃ hontaṃ ‘‘hutvā hotī’’ti saṅkhyaṃ gataṃ, tasmā dutiyampi ‘‘hutvā hotī’’ti vacanaṃ arahatīti paṭijānātīti adhippāyo. Evaṃ pana dhamme hutvāhotibhāvānuparamaṃ vadantassa adhamme sasavisāṇe nahutvāna hotibhāvānuparamo āpajjatīti adhippāyena ‘‘atha na’’ntiādimāha.
“依遮止之理”是指时间的不同。“依承认之理”是指意义的不同。不过,即使主张意义不同,也应该这样审察:他怎么能承认未来有现在所说的“已存在”的状态,而现在在未来有“已存在之状态”呢?因为通过那种主张,只是承认了意义不同,并没有承认未来具有现在的状态,也没有承认现在具有未来的状态。把先前被遮止的问难翻转过来,意思是:对于已被承认的问难,本来没有“已存在而后存在、已存在而后存在”这种过失,他却越过这一点,再次抓住被遮止的问难来责难。在这里,对于那位以意义不同而承认“已存在而后存在”的人,过失恰恰在于时间不同;那么,用“未来就是现在”这样的遮止,怎么能成立呢?他的意图是:对同一个人,既有承认,又有遮止。巴利
Paṭikkhittanayenāti kālanānattena. Paṭiññātanayenāti atthānānattena. Atthānānattaṃ icchantopi pana anāgatassa paccuppanne vuttaṃ hotibhāvaṃ, paccuppannassa ca anāgate vuttaṃ hutvābhāvaṃ kathaṃ paṭijānātīti vicāretabbaṃ. Atthānānattameva hi tena anuññāyati, na anāgate paccuppannabhāvo, paccuppanne vā anāgatabhāvoti. Purimaṃ paṭikkhittapañhaṃ parivattitvāti anuññātapañhassa hutvā hoti hutvā hotīti doso vuttoti avuttadosaṃ atikkamma paṭikkhittapañhaṃ puna gahetvā tena codetīti attho. Ettha ca atthānānattena hutvāhotīti anujānantassa doso kālanānattāyeva anāgataṃ paccuppannanti paṭikkhepena kathaṃ hotīti? Tasseva anujānanapaṭikkhepatoti adhippāyo.
“一一”这个说法,是同时把未来和现在这两种情况都拿来,才说成“一一非‘不存在而后不存在,不存在而后不存在’”,并不是说单独每一个都“不存在而后不存在,不存在而后不存在”。这个道理也适用于前面“一一存在而后存在,存在而后存在”的说法。因为,把未来的“存在而后存在”这个名称和现在的“存在而后存在”这个名称合在一起,才提出责难说“存在而后存在,存在而后存在”,同样也责难说“不存在而后不存在,不存在而后不存在”——这就是其意图所在。就像被黑暗从四面八方完全笼罩住一样,这里是在显示:应当以不被笼罩的方式去承认。在这里,前一种理路中,被责难的是已存在的东西再次具有“存在而后存在”的状态;后一种理路中,被责难的是在未来等当中,每一个都有“存在而后存在”这个名称——这就是差别。巴利
Ekekanti anāgatampi na hutvā na hoti paccuppannampīti tadubhayaṃ gahetvā ‘‘ekekaṃ na hutvā na hoti na hutvā na hotī’’ti vuttaṃ, na ekekameva na hutvā na hoti na hutvā na hotīti. Esa nayo purimasmiṃ ‘‘ekekaṃ hutvā hoti hutvā hotī’’ti vacanepi. Anāgatassa hi ‘‘hutvā hotī’’ti nāmaṃ paccuppannassa cāti dvepi nāmāni saṅgahetvā ‘‘hutvā hoti hutvā hotī’’ti coditaṃ, tathā ‘‘na hutvā na hoti na hutvā na hotī’’ti cāti adhippāyo . Sabbato andhakārena pariyonaddho viyāti etena apariyonaddhena paṭijānitabbaṃ siyāti dasseti. Ettha ca purimanaye hutvā bhūtassa puna hutvāhotibhāvo codito, dutiyanaye anāgatādīsu ekekassa hutvāhotināmatāti ayaṃ viseso.
过去智等论注释巴利
Atītañāṇādikathāvaṇṇanā
290 再次被问……以“存在”而承认——在这里,对于“以彼有现在智”这一随顺、期待的语句,应当审察:它是怎么说的?巴利
290.Puna puṭṭho…pe… atthitāya paṭijānātīti ettha paccuppannaṃ ñāṇaṃ tenāti etena anuvattamānāpekkhanavacanena kathaṃ vuccatīti vicāretabbaṃ.
阿拉汉等之论的注释巴利
Arahantādikathāvaṇṇanā
291 应当这样理解这种与正理相违的说法:如果阿拉汉还有贪等状态,那就和凡夫没有差别,梵行生活也就没有果报了。巴利
291.Yuttivirodho arahato sarāgādibhāve puthujjanena anānattaṃ brahmacariyavāsassa aphalatāti evamādiko daṭṭhabbo.
词句辨明论注释巴利
Padasodhanakathāvaṇṇanā
295 “以此因由”:因为“过去”和“有”这两个词含义相同,而且“有”这个词的意思就是“已过去的状态”,所以说“过去就是过去,过去也是过去”。不过在这里,说过去等法是“有”的这种过失,只落在敌论者一方身上,就像他们主张“过去等为有”时那样;而不会落在主张“涅槃为有”的自论者身上——应当这样说明。巴利
295.Tena kāraṇenāti atītaatthisaddānaṃ ekatthattā atthisaddatthassa ca nvātītabhāvato ‘‘atītaṃ nvātītaṃ, nvātītañca atītaṃ hotī’’ti vuttaṃ hoti. Ettha pana atītādīnaṃ atthitaṃ vadantassa paravādissevāyaṃ doso yathā āpajjati, na pana ‘‘nibbānaṃ atthī’’ti vadantassa sakavādissa, tathā paṭipādetabbaṃ.
一部分存在论巴利
7. Ekaccaṃatthītikathā
过去等一部分讨论的注释巴利
1. Atītādiekaccakathāvaṇṇanā
299 对于“三种聚”,指的是未成熟异熟、已成熟异熟、无异熟。如果依世俗言说而说未成熟异熟等是存在的,那应当如何被驳斥呢?他审察后说:“他们主张业积集,即与心不相应的行。”巴利
299.Tiṇṇaṃ rāsīnanti avipakkavipākavipakkavipākaavipākānaṃ. Vohāravasena avipakkavipākānaṃ atthitaṃ vadanto kathaṃ codetabboti vicāreti ‘‘kammupacayaṃ cittavippayuttaṃ saṅkhāraṃ icchantī’’ti.
8. 念处论注释巴利
8. Satipaṭṭhānakathāvaṇṇanā
301 “为了询问出世间状态”这句话的意思是:因为世间和出世间的正念都属于念处,或者只有出世间的正念才是胜义念处,所以依着它来询问出世间状态。所谓“依分别而询问”,就是依着对世间与出世间念处之总集的种种分别来询问。巴利
301.Lokuttarabhāvaṃ pucchanatthāyāti lokiyalokuttarāya sammāsatiyā satipaṭṭhānattā, lokuttarāyayeva vā paramatthasatipaṭṭhānattā tassā vasena lokuttarabhāvaṃ pucchanatthāyāti attho. Pabhedapucchāvasenāti lokiyalokuttarasatipaṭṭhānasamudāyabhūtassa satipaṭṭhānassa pabhedānaṃ pucchāvasena.
9. 关于“确有”的论注释巴利
9. Hevatthikathāvaṇṇanā
304 应当理解,“不如理地安立”的意思,是以不可说者、应当置之不理者来安立的。巴利
304.Ayonisopatiṭṭhāpitattāti avattabbuttarena upekkhitabbena patiṭṭhāpitattāti attho daṭṭhabbo.
他人供养的注释巴利
1. Parūpahāravaṇṇanā
307 对于增上慢者,应当考察他们是否会出现精液漏出。因为他们只是靠定和观暂时压伏了贪欲,而经中说,即使是外道中那些对诸欲已经离贪的人,也没有精液漏出。不过,这里所指的应该是先前曾是增上慢者的人。巴利
307.Adhimānikānaṃ sukkavissaṭṭhidassanaṃ vicāretabbaṃ. Te hi samādhivipassanāhi vikkhambhitarāgāva, bāhirakānampi ca kāmesu vītarāgānaṃ sukkavissaṭṭhiyā abhāvo vuttoti. Adhimānikapubbā pana adhippetā siyuṃ.
308 关于“言语之义”,意思是决定之义;不过,因为问的是“以什么原因”的原因,所以就像在梵行论中那样,理解为“原因之义”才合适。巴利
308.Vacasāyattheti nicchayatthe, ‘‘kiṃ kāraṇā’’ti pana kāraṇassa pucchitattā brahmacariyakathāyaṃ viya kāraṇattheti yuttaṃ.
第5节 语破论的注释巴利
5. Vacībhedakathāvaṇṇanā
326 在《语破论》中,“入出世间初禅者”这句话是就初道而说的。因为他观见“苦”,所以只说“苦”这样的话,而不说“集”等——这就是其意趣所在。巴利
326. Vacībhedakathāyaṃ lokuttaraṃ paṭhamajjhānaṃ samāpannoti paṭhamamaggaṃ sandhāya vadati, yasmā so dukkhanti vipassati, tasmā dukkhamicceva vācaṃ bhāsati, na samudayotiādīnīti adhippāyo.
328 对于“他听到这个声音”这句话,只有在发声的刹那他就听到这个声音,这种主张或安立才说得通。巴利
328.Yenataṃ saddaṃ suṇātīti idaṃ vacīsamuṭṭhāpanakkhaṇe eva etaṃ saddaṃ suṇātīti icchite āropite vā yujjati.
332 对于主张在出世间道的刹那有语破的人,在引用《阿毗布经》时,应当说明他的意图。巴利
332. Lokuttaramaggakkhaṇe vacībhedaṃ icchato parassa abhibhūsuttāharaṇe adhippāyo vattabbo.
心住立论的注释巴利
7. Cittaṭṭhitikathāvaṇṇanā
335 在《心住论》中,以“八十四……”等开头的说法,意思是:这样尽寿而住的情况只在无色界说过,不在别处,因此加以否定。不过,据此还应当参考第二个半颂:“但他们也不住,以二心等持”(《大品》10,略有差异)。同时应当说明,这与先前认可“百年等住”的说法并不矛盾。“须臾又须臾”这个问题,看起来像是自方论者问的,但实际上应当看作是他方论者问的。巴利
335. Cittaṭṭhitikathāyaṃ cullāsīti…pe… ādivacanavasenāti āruppeyeva evaṃ yāvatāyukaṭṭhānaṃ vuttaṃ, na aññatthāti katvā paṭikkhipatīti adhippāyo. Etena pana ‘‘na tveva tepi tiṭṭhanti, dvīhi cittasamohitā’’ti (mahāni. 10 thokaṃ visadisaṃ) dutiyāpi aḍḍhakathā passitabbā. Purimāya ca vassasatādiṭṭhānānuññāya avirodho vibhāvetabbo. Muhuttaṃ muhuttanti pañho sakavādinā pucchito viya vutto, paravādinā pana pucchitoti daṭṭhabbo.
9. 次第现观论之注释巴利
9. Anupubbābhisamayakathāvaṇṇanā
339 在《次第现观论》中,用“或者”等话要说明的是这个意思:因为四种智属于同一道,所以不会出现一道变成多种的毛病;而且他承认“次第修习入流道”这个说法是站得住的。巴利
339. Anupubbābhisamayakathāyaṃ athavātiādinā idaṃ dasseti – catunnaṃ ñāṇānaṃ ekamaggabhāvato na ekamaggassa bahubhāvāpatti, anupubbena ca sotāpattimaggaṃ bhāvetīti upapannanti paṭijānātīti.
344 那时,是指见道已经圆满的时候。巴利
344.Tadāti dassane pariniṭṭhite.
345 关于“以八种智”:在这里,当八种智连同无碍解智一起被含摄时,应当探讨:依靠词无碍解和辩无碍解,如何能现证入流果?巴利
345.Aṭṭhahiñāṇehīti ettha paṭisambhidāñāṇehi saha aṭṭhasu gahitesu niruttipaṭibhānapaṭisambhidāhi sotāpattiphalasacchikiriyā kathaṃ hotīti vicāretabbaṃ.
第10章 言说论的注释巴利
10. Vohārakathāvaṇṇanā
347 在言说论中,有人问“或者耳等也是吗?”——在纯粹属于世间性的所缘和能缘当中,只有所缘才可能具有出世间性,能缘则不是,这里并没有这样的道理。正如能缘具有出世间性不能成立,作为所缘的声处,其出世间性也同样不能成立。那么,就像那个出世间性不能成立的东西被称为出世间一样,耳等也被说成是出世间,应当理解这就是这里的含义。巴利
347. Vohārakathāyaṃ udāhu sotādīnipīti ekantalokiyesu visayavisayīsu visayasseva lokuttarabhāvo, na visayīnanti natthettha kāraṇaṃ. Yathā ca visayīnaṃ lokuttarabhāvo asiddho, tathā visayassa saddāyatanassa. Tattha yathā asiddhalokuttarabhāvassa tassa lokuttaratā, evaṃ sotādīnaṃ āpannāti kinti tānipi lokuttarānīti attho daṭṭhabbo.
不能这样理解:如果它撞击出世间,它就成了出世间。因为即使假设“它撞击出世间”,声音也并不具有出世间性,这里的意思就是如此。正文中举出的是“以世间智”,但巴利原文用的是“以识”,而这个识与耳相关联,所以应知道它是耳识。关于“不决定性”,意思是:由于“以世间智才能了知,所以是世间”这个理由,在世间和出世间两种情况下都可能成立,所以它是不决定性的。巴利
Yadi lokuttare paṭihaññeyya, lokuttaro siyāti attho na gahetabbo. Na hi lokuttare paṭihaññatīti parikappitepi saddassa lokuttarabhāvo atthīti adhippāyo. ‘‘Lokiyena ñāṇenā’’ti uddhaṭaṃ, ‘‘viññāṇenā’’ti pana pāḷi, tañca viññāṇaṃ sotasambandhena sotaviññāṇanti viññāyatīti. Anekantatāti lokiyena ñāṇena jānitabbato lokiyoti etassa hetussa lokiye lokuttare ca sambhavato anekantabhāvo siyāti adhippāyo.
第11章 灭论的注释巴利
11. Nirodhakathāvaṇṇanā
353 “他不接受两种苦谛”这句话的意思是:有些两种苦谛,应当通过两种灭来证得,而他不接受这两种苦谛。通过“没有被出世间智审察后灭尽”等说法,是在显示:那些不经审察就已灭去、不再现起的诸行,属于“非审察灭”,而不是生起之后才坏灭。这样就说明了非审察灭和不现起灭。巴利
353.Dve dukkhasaccāni na icchatīti yesaṃ dvinnaṃ dvīhi nirodhehi bhavitabbaṃ, tāni dve dukkhasaccāni na icchatīti vuttaṃ hoti. Ye paṭisaṅkhāya lokuttarena ñāṇena aniruddhātiādinā paṭisaṅkhāya vinā niruddhā asamudācaraṇasaṅkhārā appaṭisaṅkhāniruddhāti dasseti , na uppajjitvā bhaṅgāti. Tena appaṭisaṅkhānirodho ca asamudācaraṇanirodhoti dassitaṃ hoti.
力论注释巴利
1. Balakathāvaṇṇanā
354 “根上下智”是不共的。声闻弟子虽然不能像详细解说那样,以一切方式遍知处非处等,但他们通过“无此理,无此机会——见具足的人会把任何行执为常”这类经文,能以总说、略说的方式了知处非处。可是,他们并不能通过“了知意乐、了知随眠”这类经文,哪怕仅仅以总说的方式了知根上下智,所以说它“不共”。不过,尊者这里是就了知信等诸根的锐利与迟钝而言,才说“我如实了知众生的根上下”,并不是说如来力中那种根上下智,应当知道这里的意趣在此。如果说“仅仅以总说了知处非处等就算承认了”,那么这样承认的人,岂不是也同样承认了如来力是声闻共有的吗?若真如此,又该怎么责难他呢?巴利
354.Indriyaparopariyattaṃasādhāraṇanti yathā niddesato vitthārato sabbaṃ sabbākāraṃ ṭhānāṭṭhānādiṃ ajānantāpi ‘‘aṭṭhānametaṃ anavakāso, yaṃ diṭṭhisampanno puggalo kañci saṅkhāraṃ niccato upagaccheyyā’’tiādinā (a. ni. 1.268) ṭhānāṭṭhānāni uddesato saṅkhepato sāvakā jānanti, na evaṃ ‘‘āsayaṃ jānāti anusayaṃ jānātī’’tiādinā (paṭi. ma. 1.113) uddesamattenapi indriyaparopariyattaṃ jānantīti ‘‘asādhāraṇa’’nti āha. Therena pana saddhādīnaṃ indriyānaṃ tikkhamudubhāvajānanamattaṃ sandhāya ‘‘sattānaṃ indriyaparopariyattaṃ yathābhūtaṃ pajānāmī’’ti (paṭi. ma. 2.44) vuttaṃ, na yathāvuttaṃ indriyaparopariyattañāṇaṃ tathāgatabalanti ayamettha adhippāyo daṭṭhabbo. ‘‘Uddesato ṭhānāṭṭhānādimattajānanavasena paṭijānātī’’ti vuttaṃ, evaṃ pana paṭijānantena ‘‘tathāgatabalaṃ sāvakasādhāraṇa’’nti idampi evameva paṭiññātaṃ siyāti kathamayaṃ codetabbo siyā.
356 对于其余那些,遮遣是针对自宗论者所说的处非处智等,因为它们有共与不共的差别;这里是指其中“共”的那一类来说的,这就是(那句话的)意趣所在。巴利
356.Sesesu paṭikkhepo sakavādissa ṭhānāṭṭhānañāṇādīnaṃ sādhāraṇāsādhāraṇattā tattha sādhāraṇapakkhaṃ sandhāyāti adhippāyo.
2. 圣者论的注释巴利
2. Ariyantikathāvaṇṇanā
357 对于承认诸行的人,按照所说的方式,两种触的结合怎么会发生呢?这是应当考察的。由于以假想的方式安立而应当被放置,所以有情被称为“誓愿”。然而,即使只是安立于一事上,也不应当被放置,因此说它不具备那种即使只安立于一事上也应当被放置的性质。巴利
357. Saṅkhāre sandhāya paṭijānantassa dvinnaṃ phassānaṃ samodhānaṃ kathaṃ āpajjati yathāvuttanayenāti vicāretabbaṃ. Parikappanavasena āropetvā ṭhapetabbatāya satto ‘‘paṇidhī’’ti vutto. So pana ekasmimpi āropetvā na ṭhapetabboti ekasmimpi āropetvā ṭhapetabbena tena rahitatā vuttā.
解脱谈论的注释巴利
4. Vimuccamānakathāvaṇṇanā
366 366. 有人主张:通过禅那的镇伏解脱而解脱的心,在道刹那正以断尽解脱而正在解脱。这种见解有什么过失,应当加以考察。如果在混淆的解说中就有过失,那么在那里也同样因为正在解脱而说“已解脱的正在解脱”。如果真有过失,那么“在生起的刹那已解脱,在灭去的刹那正在解脱”这种已解脱与正在解脱的说法就不该受到责难,有问题的只是“正在解脱”这个说法本身。由于一部分是定语,或者对于正在解脱者的已解脱作用来说,一部分是定语,所以说为“阳性词”。Kaṭādayo 就是 kaṭa、paṭa 等。“以同一心”的意思是以同一果心。巴利
366.Jhānenavikkhambhanavimuttiyā vimuttaṃ cittaṃ maggakkhaṇe samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ nāma hotīti etissā laddhiyā ko dosoti vicāretabbaṃ. Yadi vippakataniddese doso, tatrāpi tena vimuccamānatāya ‘‘vimuttaṃ vimuccamāna’’nti vuttaṃ. Sati ca dose uppādakkhaṇe vimuttaṃ, vayakkhaṇe vimuccamānanti vimuttavimuccamānavacanassa na codetabbaṃ siyā, atha kho vimuccamānavacanamevāti. Ekadesena, ekadese vā vimuccamānassa ca vimuttakiriyāya ekadeso visesanaṃ hotīti ‘‘bhāvanapuṃsaka’’nti vuttaṃ. Kaṭādayoti kaṭapaṭādayo. Ekeneva cittenāti ekeneva phalacittenāti adhippāyo.
5. 第八章的论注释巴利
5. Aṭṭhamakakathāvaṇṇanā
368 对于“即使在随顺、种姓的刹那它们也不现行,那么在道刹那它们也应当被称为已断除”这一见解已经生起,抱着这样的意趣,他举出随顺与种姓。巴利
368. Anulomagotrabhukkhaṇepi asamudācarantā maggakkhaṇepi pahīnā eva nāma bhaveyyunti laddhi uppannāti adhippāyena anulomagotrabhuggahaṇaṃ karoti.
6. 关于第八种人的根论的注释巴利
6. Aṭṭhamakassa indriyakathāvaṇṇanā
371 他获得诸根:信等诸根能导向解脱,但因为他先前还没获得它们,所以它们还不算是根;当他修习这些能导向解脱的信等诸根时,他就获得了诸根,但这里的意思并不是说他在修习诸根本身。巴利
371.Indriyānipaṭilabhati appaṭiladdhindriyattā anindriyabhūtāni saddhādīni niyyānikāni bhāvento indriyāni paṭilabhati, na pana indriyāni bhāventoti adhippāyo.
7. 天眼论的注释巴利
7. Dibbacakkhukathāvaṇṇanā
373 “被支撑”的意思是:如同依所缘的威力与行境而殊胜,那样由作为缘者所赋予力量。“仅此而已”的意思是:那只是先前的肉眼而已,并不是由法所支撑的。“未进入范围”的意思是:没有进入肉眼能够执取的范围。在这里,为了说明所缘的显示者只是威力和行境上的不相似,他说“肉眼的所缘是怎样的”;这里提到“所缘”,并不是为了显示所缘本身的差别,而是为了显示:在哪一种所缘上有威力和行境的差别,就以那种色所缘来显示;或者说,在相似的所缘之间,威力和行境的差别本身就是差别。巴利
373.Upatthaddhanti yathā visayānubhāvagocarehi visiṭṭhaṃ hoti, tathā paccayabhūtena katabalādhānanti attho. Taṃmattamevāti purimaṃ maṃsacakkhumattameva dhammupatthaddhaṃ na hotīti attho. Anāpāthagatanti maṃsacakkhunā gahetabbaṭṭhānaṃ āpāthaṃ nāgataṃ. Ettha ca visayassa dīpakaṃ ānubhāvagocarānameva asadisataṃ vadanto yādiso maṃsacakkhussa visayoti visayaggahaṇaṃ na visayavisesadassanatthaṃ, atha kho yādise visaye ānubhāvagocaravisesā honti, tādisassa rūpavisayassa dassanatthanti dīpeti, sadisassa vā visayassa ānubhāvagocaravisesova visesaṃ.
他并不认为“天眼”就是那个肉眼,意思是:在法所支持的时候,他并不认为先前的那个就是肉眼。说“肉眼的生起是道”,只是为了显示肉眼是(天眼的)缘,并不是要用它来证明(肉眼)是无执受的。所谓“属于色界的”,是指以色界禅那为缘而生起的大种;这个道理在“属于无色界的”那里也同样适用。他反对“在无色界的刹那存在色界心”,意思是:他反对在同一个刹那既成为色界又生为无色界。巴利
Na ca maṃsacakkhumeva dibbacakkhūti icchatīti dhammupatthaddhakāle purimaṃ maṃsacakkhumevāti na icchatīti adhippāyo. Maṃsacakkhussa uppādo maggoti maṃsacakkhupaccayatādassanatthameva vuttaṃ, na tena anupādinnatāsādhanatthaṃ. Rūpāvacarikānanti rūpāvacarajjhānapaccayena uppannāni mahābhūtāni rūpāvacarikānīti so icchatīti adhippāyo. Esa nayo ‘‘arūpāvacarikāna’’nti etthāpi. Arūpāvacarakkhaṇe rūpāvacaracittassa abhāvā paṭikkhipatīti tasmiṃyeva khaṇe rūpāvacaraṃ hutvā arūpāvacaraṃ na jātanti paṭikkhipatīti adhippāyo.
374 即使他不承认被法支持的天眼就是慧眼,他的意思是:如果有人说,依靠法的支持,三种眼可以变成另一种眼,那就会有问题。巴利
374.Kiñcāpi dibbacakkhuno dhammupatthaddhassa paññācakkhubhāvaṃ na icchati, yena tīṇi cakkhūni dhammupatthambhena cakkhuntarabhāvaṃ vadato bhaveyyunti adhippāyo.
第9章 随业趣智的注释巴利
9. Yathākammūpagatañāṇakathāvaṇṇanā
377 “他以天眼了知随业而趣的众生”——这里用天眼作为工具格来说明,是为了指出天眼是随业趣智的依止处,而不是说天眼就是随业趣智的认知作用。但对方却把那工具格的表述当成是在说那个作用本身,所以经文说他是“不恰当地执取”。他主张“随业趣智就是天眼”,按照这种说法,就应该理解成“天眼就是随业趣智”。而“就”这个词放错了位置,应该接在“天眼”一词后面,因为它排除了随业趣智与天眼有不同含义。确实,天眼并不是随业趣智。巴利
377.Dibbenacakkhunā yathākammūpage satte pajānātīti yathākammūpagatañāṇassa upanissaye dibbacakkhumhi karaṇaniddeso kato, na yathākammūpagatajānanakiccake. Taṃkiccakeyeva pana paro karaṇaniddesaṃ maññatīti āha ‘‘ayoniso gahetvā’’ti. Yathākammūpagatañāṇameva dibbacakkhunti laddhīti iminā vacanena dibbacakkhumeva yathākammūpagatañāṇanti evaṃ bhavitabbaṃ. Eva-saddo ca aṭṭhāne ṭhito dibbacakkhusaddassa parato yojetabbo. Yathākammūpagatañāṇassa hi so dibbacakkhuto atthantarabhāvaṃ nivāreti. Na hi dibbacakkhussa yathākammūpagatañāṇatoti.
第10章 律仪论的注释巴利
10. Saṃvarakathāvaṇṇanā
379 四大王天众有防护和无防护两种情况,这是由《阿塔那帝亚经》所阐明的,所以他说“从三十三天开始”。既然如此,在善趣论中就应该这样说:“三十三天中所包含的过去诸天神有饮酒,而帝释诸天神则禁止饮酒,因此饮酒对他们来说并不是无防护。”巴利
379. Cātumahārājikānaṃ saṃvarāsaṃvarasabbhāvo āṭānāṭiyasuttena pakāsitoti ‘‘tāvatiṃse deve upādāyā’’ti āha. Evaṃ sati sugatikathāyaṃ ‘‘tāvatiṃse saṅgahitānaṃ pubbadevānaṃ surāpānaṃ, sakkadevānaṃ surāpānanivāraṇaṃ suyyati, taṃ tesaṃ surāpānaṃ asaṃvaro na hotī’’ti vattabbaṃ hoti.
在家者阿拉汉论的注释巴利
1. Gihissa arahātikathāvaṇṇanā
387 因为与在家的结缚相应,所以这里要说明的是:正是因为与在家的欲贪相应,才称为“居士”,并不是仅仅因为字面上的称呼。巴利
387.Gihisaṃyojanasampayuttatāyāti etena gihichandarāgasampayuttatāya eva ‘‘gihī’’ti vuccati, na byañjanamattenāti imamatthaṃ dasseti.
2. 关于投生的注释巴利
2. Upapattikathāvaṇṇanā
388 不如理地:其意趣是取“他是化生者,就在那一投生处般涅槃”之义。巴利
388.Ayonisoti opapātiko hoti, tattha tassāyevūpapattiyā parinibbāyīti atthaṃ gahetvāti adhippāyo.
4. 具足论的注释巴利
4. Samannāgatakathāvaṇṇanā
393 在《具足论》中,有人承认“获得”时,他所说的并不是像依四蕴而具足那样的具足;因此,他就会有以四触等而具足的过失。这一点应当说明。巴利
393. Samannāgatakathāyaṃ pattiṃ sandhāya paṭijānanto catūhi khandhehi viya samannāgamaṃ na vadatīti tassa catūhi phassādīhi samannāgamappasaṅgo yathā hoti, taṃ vattabbaṃ.
第5章 关于具备舍者的注释巴利
5. Upekkhāsamannāgatakathāvaṇṇanā
397 “以这种方式”是指:应当把“其中,有两种具足”等全部内容都连接起来理解。其中,所谓“得法”,是指有人通过初禅等修行,投生到色界等诸地中的某一地时,获得初禅等。即使初禅等已经灭去,由于它并没有随之灭尽,所以存在一种与心不相应的行;正是依靠这个法,熟睡的人和专心诵习等的人,才被说为“具足那些”。巴利
397.Imināvanayenāti ‘‘tattha dve samannāgamā’’tiādi sabbaṃ yojetabbaṃ. Tattha pattidhammo nāma rūpāvacarādīsu aññatarabhūmiṃ paṭhamajjhānādivasena pāpuṇantassa paṭhamajjhānādīnaṃ paṭilābho. Niruddhesupi paṭhamajjhānādīsu anirujjhanato cittavippayutto saṅkhāro, yena supanto sajjhāyādipasuto ca tehi samannāgatoti vuccatīti vadanti.
由菩提而成佛的注释巴利
6. Bodhiyābuddhotikathāvaṇṇanā
398 “因此”是说:因为如前所说的两种智本身就是觉悟。有些人主张:不执取这一点,而是认为凭借得法而具足不存在的菩提者即是佛。针对这些人的见解,才提出问题和追问,这是自宗论者的做法。应当这样理解整段话的关联。巴利
398.Tasmāti yathāvuttassa ñāṇadvayassa bodhibhāvato. Taṃ aggahetvā pattidhammavasena natthitāya bodhiyā samannāgato buddhoti yesaṃ laddhi, te sandhāya pucchā ca anuyogo ca sakavādissāti yojanā daṭṭhabbā.
7. 相论的注释巴利
7. Lakkhaṇakathāvaṇṇanā
402 这句话是就菩萨本身而说的:在具足(三十二)相的人当中,排除不是菩萨的人,只取菩萨,这部经就是就此而说的;并不是说除了菩萨之外,就没有其他具足相的人了。但也不是所有具足相的人都是菩萨,因此这不能作为成立的依据,这就是(这段话的)意旨。巴利
402.Bodhisattameva sandhāya vuttanti lakkhaṇasamannāgatesu abodhisatte chaḍḍetvā bodhisattameva gahetvā idaṃ suttaṃ vuttaṃ, na bodhisattato añño lakkhaṇasamannāgato natthīti. Nāpi sabbesaṃ lakkhaṇasamannāgatānaṃ bodhisattatā, tasmā asādhakanti adhippāyo.
第8章 入决定论的注释巴利
8. Niyāmokkantikathāvaṇṇanā
403 除了圆满巴拉密之外,正是由于圆满巴拉密本身,他们才被称为“决定趣向菩提的人”,这就是这段话要说明的。而“仅仅……”等语句,则是在说明:并不是因为生起了某种叫做“决定者”的东西,诸佛才为他们授记。巴利
403.Ṭhapetvāpāramīpūraṇanti pāramīpūraṇeneva te ‘‘bodhiyā niyatā narā’’ti vuccantīti dasseti. Kevalañhi nantiādinā ca na niyāmakassa nāma kassaci uppannattā byākarontīti dasseti.
10. 《一切结舍断论》注释巴利
10. Sabbasaṃyojanappahānakathāvaṇṇanā
413 “完全直接地”:因为已没有剩余应当断除的,所以不采用“断一切结”这个说法,而理解为:正是以阿拉汉道来断除。他们说,他承认“由于没有未断的”——因为没有剩余应当断除;在“无余断”这句话里也是这样。这样一来,他就等于抛弃了自己的主张,而承认了自宗论师的主张。巴利
413.Nippariyāyenevāti avasiṭṭhassa pahātabbassa abhāvā ‘‘sabbasaṃyojanappahāna’’nti imaṃ pariyāyaṃ aggahetvā arahattamaggena pajahanato evāti gaṇhātīti vuttaṃ hoti. Appahīnassa abhāvāti avasiṭṭhassa pahātabbassa abhāvā paṭijānātīti vadanti, tathā ‘‘anavasesappahāna’’nti etthāpi. Evaṃ sati tena attano laddhiṃ chaḍḍetvā sakavādissa laddhiyā paṭiññātanti āpajjati.
《解脱论》的注释巴利
1. Vimuttikathāvaṇṇanā
418 没有果智:这里的意思是,既不能说它们“已解脱”,也不能说它们“未解脱”。因为前者只是彼分解脱之类的状态,而后者则是因为已被道断除,不会再重新生起。这里的种姓智,应当知道已经包含在观智里面了。巴利
418. Phalañāṇaṃ na hotīti ‘‘vimuttānī’’ti vā tadaṅgavimuttiyādibhāvato maggena pahīnānaṃ puna anuppattito ca ‘‘avimuttānī’’ti vā na vattabbānīti adhippāyo. Gotrabhuñāṇañcettha vipassanāggahaṇena gahitanti daṭṭhabbaṃ.
无学智论的注释巴利
2. Asekhañāṇakathāvaṇṇanā
421 论主引述的经文短语是“但这并非无学”,对方的主张则是:因为它以无学为对象,所以它本身就是无学;但它并不属于无学者。这段话要显示的就是这个意思。巴利
421.Napanetaṃ asekhanti etena asekhavisayattā asekhameva ñāṇanti parassa laddhi, na pana asekhassāti imamatthaṃ dasseti.
3. 颠倒论的注释巴利
3. Viparītakathāvaṇṇanā
424 “并非只是地”的意思是:并非只是特相意义上的地,也不是只是指具足众缘聚集而成的地。不过,把无常看作常等颠倒之见,就叫做颠倒智。应当知道,这是把“智”这个名称安在“非智”上而说的。巴利
424.Na pathavīyevāti lakkhaṇapathavīyeva, sasambhārapathavīyeva vā na hotīti attho. Anicce niccantiādivipariyeso pana viparītañāṇaṃ nāmāti aññāṇepi ñāṇavohāraṃ āropetvā vadatīti daṭṭhabbaṃ.
第4章 决定论的注释巴利
4. Niyāmakathāvaṇṇanā
428-431 有一种见解认为:存在这样一种智,世尊见到那随顺于谛、跟随道智的智,就了知“有可能”。把第一问直接当作第四问:在这里,是从“决定者去往不定”这类颠倒的追问开始算起,所以称为“第四”。巴利
428-431.Ñāṇaṃ atthi, yaṃ saccānulomaṃ maggañāṇānugatikaṃ passanto bhagavā ‘‘bhabbo’’ti jānātīti laddhi. Paṭhamapañhameva catutthaṃ katvāti ettha ‘‘niyatassa aniyāmagamanāyā’’ti viparītānuyogato pabhuti gaṇetvā ‘‘catuttha’’nti āha.
5. 无碍解论注释巴利
5. Paṭisambhidākathāvaṇṇanā
432-433 就算有人坚持“圣者的任何智都是出世间的”,也不能因此就把一切智都说成是无碍解。因为非圣者的智也是一种智。如果对方不接受那种智算是智,那就该这样回应:如果说的是地遍假立当中的等至智,那或许是想说这种智属于非圣者。巴利
432-433.Yaṃkiñciariyānaṃ ñāṇaṃ, sabbaṃ lokuttaramevāti gaṇhantenapi sabbaṃ ñāṇaṃ paṭisambhidāti na sakkā vattuṃ. Anariyānampi hi ñāṇaṃ ñāṇamevāti . Tassa vā ñāṇataṃ na icchatīti vattabbaṃ. Pathavīkasiṇasammutiyaṃ samāpattiñāṇaṃ sandhāyāti anariyassa etaṃ ñāṇaṃ sandhāyāti adhippāyo siyā.
第6章 世俗智论的注释巴利
6. Sammutiñāṇakathāvaṇṇanā
434-435 他说“在此”等话,是为了表明:他是依据言词的共通性,把两者都看作具有“谛”的共性而说的。巴利
434-435.Saccanti vacanasāmaññena ubhayassapi saccasāmaññattaṃ gahetvā vadatīti dassento ‘‘tatthā’’tiādimāha.
7. 心所缘论注释巴利
7. Cittārammaṇakathāvaṇṇanā
436-438 当有人作意“触以接触为特相”时,这里就表明:先前所说的承诺,是针对不同于随法作意的另一种整体作意而说的。巴利
436-438.Phassassa phusanalakkhaṇaṃ manasikarototi etena purimā vattabbapaṭiññā anupadadhammamanasikārato aññaṃ samudāyamanasikāraṃ sandhāya katāti dasseti.
8. 未来智论注释巴利
8. Anāgatañāṇakathāvaṇṇanā
439-440 “在一切之中”这句话,是通过“对于华氏城”等说法,说到了对未来的智。意思是说,他们依据“未来”这个共同特征,也想拥有对紧接着的未来(下一刹那)的智。巴利
439-440.Sabbasmimpīti ‘‘pāṭaliputtassa kho’’tiādinā anāgate ñāṇanti vuttanti anāgatabhāvasāmaññena anantarānāgatepi ñāṇaṃ icchantīti vuttaṃ hoti.
9. 现在智论注释巴利
9. Paṭuppannañāṇakathāvaṇṇanā
441-442 依于言语:就是依止于从义理上成立的言语,或者依止于认可性的言语。关于相续:意思是说,指坏灭随观者们以坏灭方式的随观相续。巴利
441-442.Vacanaṃnissāyāti atthato āpannaṃ vacanaṃ, anujānanavacanaṃ vā nissāya. Santatiṃ sandhāyāti bhaṅgānupassanānaṃ bhaṅgato anupassanāsantatiṃ sandhāyāti adhippāyo.
10. 果智论的注释巴利
10. Phalañāṇakathāvaṇṇanā
443-444 “如同诸佛”:意思是,诸佛只靠自己的力量,凭了知一切种类的果及其差别的智慧来了知果——这里说的正是这个意思。巴利
443-444.Buddhānaṃ viyāti yathā buddhā sabbappakāraphalaparopariyattajānanavasena attano eva ca balena phalaṃ jānanti, evanti vuttaṃ hoti.
决定论的注释巴利
1. Niyāmakathāvaṇṇanā
445-447 不叫“不定”,意思是:就像邪性决定的人,在别的生命里可以称为不定,而这个人无论何时都不会有不定性。这种决定性就是无为法——这就是这段话的意趣。巴利
445-447.Aniyatonāma na hotīti yathā micchattaniyatassa bhavantare aniyataṃ nāma hoti, evaṃ etassa kadācipi aniyatatā na hotīti yo niyāmo, so asaṅkhatoti adhippāyo.
2. 缘起论的注释巴利
2. Paṭiccasamuppādakathāvaṇṇanā
451 以因的意义而住立,就是指因性本身。通过这一点,说明诸法的因性就是法住性,这就是它的意思。同样地,“法决定性”在这里也是这样。巴利
451.Kāraṇaṭṭhena ṭhitatāti kāraṇabhāvoyeva. Etena ca dhammānaṃ kāraṇabhāvo dhammaṭṭhitatāti etamatthaṃ dasseti. Tathā ‘‘dhammaniyāmatā’’ti etthāpi.
3. 谛论的注释巴利
3. Saccakathāvaṇṇanā
452-454 事谛,是指生等、欲贪等、正见等。特相谛,则是以逼迫、生起、导出的特相来说的,也就是逼迫等。巴利
452-454.Vatthusaccanti jātiyādi kāmataṇhādi sammādiṭṭhiādi ca. Bādhanapabhavaniyyānikalakkhaṇehi lakkhaṇasaccaṃ bādhanādi.
5. 灭尽定论注释巴利
5. Nirodhasamāpattikathāvaṇṇanā
457-459 正在生起而被说成“被造作”的无色蕴,按照止与观的次第,达成它们的不再生起,这就是这段话的意思。而说“因为不存在有为与无为的特征”,是在否定自性法的本性。清净也只是出起的另一种说法。在无为的状态中,并没有原因,因为无法成立自性法的本性——这就是其意旨。巴利
457-459.Kariyamānākarīyatīti arūpakkhandhānaṃ pavattamānānaṃ samathavipassanānukkamena appavatti sādhīyatīti attho. Saṅkhatāsaṅkhatalakkhaṇānaṃ pana abhāvenāti vadanto sabhāvadhammataṃ paṭisedheti. Vodānañca vuṭṭhānapariyāyova. Asaṅkhatabhāve kāraṇaṃ na hoti sabhāvadhammattāsādhakattāti adhippāyo.
摄论注释巴利
1. Saṅgahitakathāvaṇṇanā
471-472 已摄:就是有联系。巴利
471-472.Saṅgahitāti sambandhā.
2. 相应论的注释巴利
2. Sampayuttakathāvaṇṇanā
473-474 说“没有种种决定”的人,其实正好表明:“油已经渗进芝麻里”这种说法本身就说不通,所以被“并非如此”这句话否定了。巴利
473-474.Nānattavavatthānaṃ natthīti vadanto ‘‘tilamhi telaṃ anupaviṭṭha’’nti vacanameva na yujjatīti ‘‘na heva’’nti paṭikkhittanti dasseti.
3. 心所论的注释巴利
3. Cetasikakathāvaṇṇanā
475-477 就触等法而言,不存在脱离了同一生起等(性质)的俱生性,所以说“这是就相应的俱生性而言”。巴利
475-477. Phassādīnaṃ ekuppādatādivirahitā sahajātatā natthīti āha ‘‘sampayuttasahajātataṃ sandhāyā’’ti.
第4章 布施论的注释巴利
4. Dānakathāvaṇṇanā
478 有人以“所施之法”来责难:如果布施只是心所法,那么按照“因为被施予,所以叫布施”这个含义,布施的性质也就只落在心所法上了——他们就是这样来责难的。巴利
478.Deyyadhammavasena codetunti yadi cetasikova dhammo dānaṃ, ‘‘diyyatīti dāna’’nti imināpi atthena cetasikasseva dānabhāvo āpajjatīti codetunti attho.
479 “非可爱果报”等说法,是为了说明非心所法具有布施的性质,而不是为了说明果报的施与性质——应当这样理解其含义。用“非可爱果报”等语,看起来像是在说非心所法的果报施与,而不是在说它的布施性质,但这样说正是为了遮止那种误解。这样安立之后,紧接着就说:“因为非心所法的食物等法,在未来不会产生异熟果。”这是为了确定可爱果报的性质:意思是,就像所施之法一样,布施无论从哪方面说都不存在非可爱果报性,而必定唯有可爱果报——这就是“确定”的含义。巴利
479.Aniṭṭhaphalantiādi acetasikassa dhammassa dānabhāvadīpanatthaṃ vuttanti phaladānabhāvadīpanatthaṃ na vuttanti attho daṭṭhabbo. Aniṭṭhaphalantiādinā acetasikassa dhammassa phaladānaṃ vuttaṃ viya hoti, na dānabhāvo, tannivāraṇatthañcetamāhāti. Evañca katvā anantaramevāha ‘‘na hi acetasiko annādidhammo āyatiṃ vipākaṃ detī’’ti. Iṭṭhaphalabhāvaniyamanatthanti deyyadhammo viya kenaci pariyāyena aniṭṭhaphalatā dānassa natthi, ekantaṃ pana iṭṭhaphalamevāti niyamanatthanti attho.
“以彼”是指“因为被施予,所以是布施”这个说法。但这并不是只取一个含义。为了否定“所施之物本身就是布施”这个自宗的主张,在驳斥他宗时,引用“信、惭”等经文是合适的,引用“有人在这里施舍食物”等经文也是合适的;而为了否定“心所法本身就是布施”并成立“心所法就是布施”,在自宗主张中引用“信、惭”等经文是合适的,或者用“有人在这里施舍食物”等经文来成立“所施之物就是布施”。应当看到,正是针对这种否定与成立在目的上的不同,才说“并不是只取一个含义”。其中,就像在他宗主张中为了引用经证,在“不应说心所法是布施”这个问难中,应当理解为指的是“心所法”;同样,在“不应说所施之物是布施”这个问难中,也应当理解为指的是“所施之物”。所施之物是可爱果报,这里仅仅否定了可爱果报的存在——此处应当读作“仅仅否定了可爱果报的存在”,或者说“只因不见可爱果报的存在而加以否定”。为了解除混杂,也就是为了解除心所法以应施舍的意义、以及所施之物以可爱果报的意义而混同有布施性这一点。巴利
Itarenāti ‘‘diyyatīti dāna’’nti iminā pariyāyena. Na pana ekenatthenāti ‘‘deyyadhammova dāna’’nti imaṃ sakavādīvādaṃ nivattetuṃ ‘‘saddhā hiriya’’ntiādikaṃ suttasādhanaṃ paravādīvāde yujjati, ‘‘idhekacco annaṃ detī’’tiādikañca, ‘‘cetasikova dhammo dāna’’nti imaṃ nivattetuṃ ‘‘cetasiko dhammo dāna’’nti imaṃ pana sādhetuṃ ‘‘saddhā hiriya’’ntiādikaṃ sakavādīvāde yujjati, ‘‘idhekacco annaṃ detī’’tiādikaṃ vā ‘‘deyyadhammo dāna’’nti sādhetunti evaṃ nivattanasādhanatthanānattaṃ sandhāya ‘‘na pana ekenatthenā’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tattha yathā paravādīvāde ca suttasādhanatthaṃ ‘‘na vattabbaṃ cetasiko dhammo dāna’’nti pucchāyaṃ cetasikovāti attho daṭṭhabbo, tathā ‘‘na vattabbaṃ deyyadhammo dāna’’nti pucchāya ca deyyadhammovāti . Deyyadhammo iṭṭhaphaloti iṭṭhaphalābhāvamattameva paṭikkhittanti ettha ‘‘iṭṭhaphalabhāvamattameva paṭikkhitta’’nti pāṭhena bhavitabbanti . ‘‘Iṭṭhaphalābhāvamattameva disvā paṭikkhitta’’nti vā vattabbaṃ. Saṅkarabhāvamocanatthanti cetasikassa dātabbaṭṭhena deyyadhammassa ca iṭṭhaphalaṭṭhena dānabhāvamocanatthanti vuttaṃ hoti.
5. 受用所成福业论注释巴利
5. Paribhogamayapuññakathāvaṇṇanā
483 有一种执见认为:确实存在一种叫“受用所成”的福业,它和心不相应。他们那句话的意思,正是针对这种福业而说“受用所成的福业会增长”。巴利
483. Paribhogamayaṃ nāma cittavippayuttaṃ puññaṃ atthīti laddhi. Tañhi te sandhāya paribhogamayaṃ puññaṃ pavaḍḍhatīti vadantīti adhippāyo.
485 “Tassāpi vasenāti”的意思是“也依据那种执见”。他们说:就像五种识那样,这些也会有结合,他对此承认。不过,他的本意是针对五种识的触等的结合而承认的。巴利
485.Tassāpi vasenāti tassāpi laddhiyā vasena. Pañcaviññāṇānaṃ viya etesampi samodhānaṃ siyāti paṭijānātīti vadanti. Pañcaviññāṇaphassādīnameva pana samodhānaṃ sandhāya paṭijānātīti adhippāyo.
486 “未被受用”这句话,是用来说明“接受者接受之后不使用,而是丢弃”等情况。即使所施物没有被受用,由于福德是依布施的思心所而成立,所以“受用所成的福德会增长”这个说法就站不住脚了。这个说法站不住脚时,自宗论师的主张就有力。其意趣是:福德的体性确实只是依布施的思心所而成立。即使所施物没有被受用,福德也只是依布施的思心所而有,因此说“自宗论师的主张才是有力的”。巴利
486.Aparibhuttepīti iminā ‘‘paṭiggāhako paṭiggahetvā na paribhuñjati chaḍḍetī’’tiādikaṃ dasseti. Aparibhutte deyyadhamme puññabhāvato paribhogamayaṃ puññaṃ pavaḍḍhatīti ayaṃ vādo hīyati. Tasmiñca hīne sakavādīvādo balavā. Cāgacetanāya eva hi puññabhāvo evaṃ siddho hotīti adhippāyo. Aparibhuttepi deyyadhamme puññabhāve cāgacetanāya eva puññabhāvoti āha ‘‘sakavādīvādova balavā’’ti.
6. 关于“由此所施”的讨论注释巴利
6. Itodinnakathāvaṇṇanā
488-491 他们正是靠这些东西维持生活,也就是说,正是靠衣服等物品,或者正是靠布施衣服等物品来维持生活;这里的意思是,即使没有自己所作的业,也能维持。由于这个原因,如果从这里布施给他们的衣服等物品,他们不能用来维持生活,那他们怎么能随喜……乃至获得喜悦呢?这句话是说给那些持这种见解并要把它确立起来的人听的。巴利
488-491.Tenevayāpentīti teneva cīvarādinā yāpenti, teneva vā cīvarādidānena yāpenti, sayaṃkatena kammunā vināpīti adhippāyo. Iminā kāraṇenāti yadi yaṃ ito cīvarādi dinnaṃ, na tena yāpeyyuṃ, kathaṃ anumodeyyuṃ…pe… somanassaṃ paṭilabheyyunti laddhiṃ patiṭṭhapentassapīti vuttaṃ hoti.
7. 地业果报论的注释巴利
7. Pathavīkammavipākotikathāvaṇṇanā
492 触有乐受等类别。在说明一切业果都是触之后,为了显示与自责法相应的结合,又说“那个触与想等”。而“Atthi ca nesaṃ”是就眼识等俱生法而说的。其中,对可爱果报的希求,是指对可爱果报本身生起希求而造业,这说明希求正是业的亲依止缘;或者是以现前感受为缘,通过渴爱、取等的生起而使苦产生。根本渴爱是指作为现前果报轮转之生起因的业的亲依止缘的前渴爱,或者是作为业的助伴、果报的亲依止缘。巴利
492.Phassosukhavedanīyādibhedo hotīti phassena sabbampi kammavipākaṃ dassetvā puna attavajjehi sampayogadassanatthaṃ ‘‘so ca saññādayo cā’’tiādi vuttaṃ. Atthi ca nesanti sāvajjane cakkhuviññāṇādisahajātadhamme sandhāya vuttaṃ. Yo tattha iṭṭhavipāko, tassa patthanāti iṭṭhavipāke eva patthanaṃ katvā kammaṃ karontīti kammūpanissayabhūtameva patthanaṃ dasseti, paccuppannavedanāpaccayaṃ vā taṇhaṃ upādānādinibbattanavasena dukkhassa pabhāvitaṃ. Mūlataṇhāti paccuppannavipākavaṭṭanibbattakakammassa upanissayabhūtaṃ purimataṇhaṃ, kammasahāyaṃ vā vipākassa upanissayabhūtaṃ.
493 为了说明责难是依自宗的主张而提出的,所以说了“以及他们的执见”等话。巴利
493. Sakasamayavasena ca codanāya payujjamānataṃ dassetuṃ ‘‘tesañca laddhiyā’’tiādimāha.
494 从“获得的方式”这一角度来说:当业存在时,地等(结果)的获得就会发生,因此说明这个业就叫做“能引生彼果的业”。巴利
494.Paṭilābhavasenāti kamme sati pathaviyādīnaṃ paṭilābho hotīti kammaṃ taṃsaṃvattanikaṃ nāma hotīti dasseti.
老死果报论的注释巴利
8. Jarāmaraṇaṃvipākotikathāvaṇṇanā
495 这里的意思是:“同一所缘”这种相应特征的缺失,即不具备相应的特征。巴利
495.Sampayogalakkhaṇābhāvāti ‘‘ekārammaṇā’’ti imassa sampayogalakkhaṇassa abhāvāti adhippāyo.
496 “没有其他方式”这句话,是自宗论者站在自身立场的角度说:没有其他方式。这是为了说明,为了遮止无记法所感的老死果报,所以没有按无记的方式提出问题。巴利
496.Pariyāyo natthīti sakavādinā attanā vattabbatāya pariyāyo natthīti abyākatānaṃ jarāmaraṇassa vipākanivāraṇatthaṃ abyākatavasena pucchā na katāti dasseti.
497 有人说“不清净的色泽就是老”,但通过“那是不善业,是业所生”等说明,以及显示色本身丑陋这一点,就可以知道两者其实是一样的。巴利
497.Aparisuddhavaṇṇatā jarāyevāti keci, taṃ akusalakammaṃ kammasamuṭṭhānassātiādinā rūpasseva dubbaṇṇatādassanena samamevāti.
第9章 圣法果报论的注释巴利
9. Ariyadhammavipākakathāvaṇṇanā
500 他们转动业等之轮。巴利
500.Vaṭṭanti kammādivaṭṭaṃ.
第10章 果报与非果报法的讨论之注释巴利
10. Vipākovipākadhammadhammotikathāvaṇṇanā
501 “以彼为缘”这句话的意思是:某一果报的果报,是相互缘,也由于以彼为缘而成为相互缘。接着用“So hi”等语,说明先前所主张的正是这一责难的根据。在“相互缘等”中,用“等”字把俱生缘等也收摄进来,说明在这些缘当中,各自以各自的缘的作用而成立。巴利
501.Tappaccayāpīti yassa vipākassa vipāko aññamaññapaccayo hoti tappaccayāpi aññamaññapaccayabhūtatopīti adhippāyo. So hītiādinā purimapaṭiññāya imassa codanassa kāraṇabhāvaṃ dasseti. Aññamaññapaccayādīsu paccayaṭṭhenāti ādi-saddena sahajātādipaccaye saṅgaṇhitvā tesu tena tena paccayabhāvenāti dasseti.
六趣论的注释巴利
1. Chagatikathāvaṇṇanā
503-504 503-504. 所谓“颜色”,是指色泽与形状,因此说“相似的外形与形状”。巴利
503-504. Vaṇṇoti vaṇṇanibhā saṇṭhānañca vuccatīti āha ‘‘sadisarūpasaṇṭhānā’’ti.
2. 中有论注释巴利
2. Antarābhavakathāvaṇṇanā
505 就像具天眼的人能看见极远、被间隔、该到达的地方;就像有神通的人能穿过虚空,破开地面各处而行。“并非正理”意即:如果他不存在于诸有之间,那么否定“中有”就没有根据,这是本意。巴利
505. Atidūrassa antaritassa pattabbassa desassa dassanato dibbacakkhuko viya. Ākāsena pathavantaraṭṭhānāni bhinditvā gamanato iddhimā viya. Na sahadhammenāti yadi so bhavānaṃ antarā na siyā, na nāma antarābhavoti paṭikkhepe karaṇaṃ natthīti adhippāyo.
506 他不接受生、老、死,也不接受死与结生之间的相续。因此他说:死后紧接着的中有诸蕴,他不承认;正在发生的生,他不承认;刚入母胎就消失的,他也不承认是死。巴利
506.Tatthajātijarāmaraṇāni ceva cutipaṭisandhiparamparañca anicchantoti etena cutianantaraṃ antarābhavaṃ khandhāti, vattamānā jātīti, mātukucchimeva paviṭṭhā antaradhāyamānā maraṇanti na icchati.
507 就像在欲界等处,就在那些地方一次又一次地死去、再投生,从而形成死亡与结生前后相接的连续过程;如此显示他不想要那种情况。巴利
507.Yathā kāmabhavādīsu tattha tattheva punappunaṃ cavitvā upapattivasena cutipaṭisandhiparamparā hoti, evaṃ taṃ tattha na icchatīti dasseti.
3. 欲乐论的注释巴利
3. Kāmaguṇakathāvaṇṇanā
510 510. 从“欲乐”的意义上说,“欲有”之所以成为欲有,应当依照这个意趣来理解:一切属于欲界的蕴等,都是“欲有”。不过,在《界论》中,只是把执取蕴显示为“欲有”,而不是从“欲乐”的意义上来说“欲有”。所谓“诸比丘,有这五种欲”,只是依据这种说法而已——意思是说,只有五种欲的部分被称为“欲”;因此“欲界”这个词并不是指别的东西。依据这个意趣,就是“只是依据这种说法”的意思。巴利
510. Kāmabhavassa kamanaṭṭhena kāmabhavabhāvo sabbepi kāmāvacarā khandhādayo kāmabhavoti iminā adhippāyena daṭṭhabbo. Upādinnakkhandhānameva pana kāmabhavabhāvo dhātukathāyaṃ dassito, na kamanaṭṭhena kāmabhavabhāvo. ‘‘Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā’’ti vacanamattaṃ nissāyāti pañceva kāmakoṭṭhāsā ‘‘kāmo’’ti vuttāti kāmadhātūtivacanaṃ na aññassa nāmanti iminā adhippāyenevaṃ vacanamattaṃ nissāyāti attho.
色界论的注释巴利
5. Rūpadhātukathāvaṇṇanā
515-516 在关于色界的讨论中,应当知道有这样的主张:因为称为“色界”,所以色界只应当由有色法构成。在经典中,“有三有”等说法,是对界域的划分,也就是对所限定的界域作出界定;而“下至无间地狱为边际”等说法,则是对业作出界定。巴利
515-516. Rūpadhātukathāyaṃ rūpadhātūti vacanato rūpīdhammeheva rūpadhātuyā bhavitabbanti laddhi daṭṭhabbā. Suttesu ‘‘tayome bhavā’’tiādinā (dī. ni. 3.305) paricchinnabhūmiyova bhūmiparicchedo, ‘‘heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā’’tiādikammaparicchindanampi (vibha. 182) vadanti.
无色界论的注释巴利
6. Arūpadhātukathāvaṇṇanā
517-518 “以这个方法”的意思是:就像在前面那段讨论里,有色诸法不加区分地统称为“色界”,同样地,在这里,无色诸法也不加区分地统称为“无色界”。所以,那里所说的方式在这里同样适用,这就是这段话的意图。巴利
517-518.Imināvupāyenāti yathā hi purimakathāyaṃ rūpino dhammā avisesena ‘‘rūpadhātū’’ti vuttā, evamidhāpi arūpino dhammā avisesena ‘‘arūpadhātū’’ti vuttāti tattha vuttanayo idhāpi samānoti adhippāyo.
7. 色界处论的注释巴利
7. Rūpadhātuyāāyatanakathāvaṇṇanā
519 关于“鼻相(亦)”这句,应当说成“鼻等之相(亦)”。所谓“相”,指的是以鼻等所处位置为特征、具有那种形状的色聚。巴利
519.Ghānanimittānipīti idaṃ ghānādinimittānipīti vattabbaṃ. Nimittanti ghānādīnaṃ okāsabhāvena upalakkhitaṃ tathāvidhasaṇṭhānaṃ rūpasamudāyamāha.
无色与色的讨论注释巴利
8. Arūperūpakathāvaṇṇanā
524-526 微细色是存在的,从它出离就是无色,这是这里的意趣。巴利
524-526.Sukhumarūpaṃ atthi, yato nissaraṇaṃ taṃ āruppanti adhippāyo.
色与业的讨论注释巴利
9. Rūpaṃkammantikathāvaṇṇanā
527-537 “筹划”是指努力、精勤,意思是在相应诸法中做更多的运作。“前一番”说的是这个问题:“凡是以不善心所生起的色,那一切都是不善。”巴利
527-537.Pakappayamānāti āyūhamānā, sampayuttesu adhikaṃ byāpāraṃ kurumānāti attho. Purimavāreti ‘‘yaṃkiñci akusalena cittena samuṭṭhitaṃ rūpaṃ, sabbaṃ taṃ akusala’’nti imaṃ pañhaṃ vadati.
第10章 命根的注释巴利
10. Jīvitindriyakathāvaṇṇanā
540 在“无色命根”这个问题上,他是抓住“存在无色诸法的寿”这类问题来说的。他的意思是:确实有一种与心不相应的无色法命根相续存在。在这里应当看到,他之所以说“无色法”,是因为:尽管他意许色法与无色法两者的命根,说成“无色法”仍然说得通。巴利
540.Arūpajīvitindriyantipañhe ‘‘atthi arūpīnaṃ dhammānaṃ āyū’’tiādikaṃ pañhaṃ antaṃ gahetvā vadati. Arūpadhammānaṃ cittavippayuttaṃ jīvitindriyasantānaṃ nāma atthīti icchatīti ettha rūpārūpadhammānaṃ taṃ icchanto arūpadhammānaṃ icchatīti vattuṃ yuttoti ‘‘arūpadhammāna’’nti vuttanti daṭṭhabbaṃ.
541 应当知道,即使说“在众生相续中,或者有色法”等等,也还是在说那同一个命根相续。巴利
541.Sattasantāne rūpino vā dhammā hontūtiādināpi tameva jīvitindriyasantānaṃ vadatīti veditabbaṃ.
542 这里说“前后分”,意思是:因为已经接近等至,所以那时也可以说他已经入定了。巴利
542.Pubbāparabhāgaṃ sandhāyāti samāpattiyā āsannabhāvato tadāpi samāpannoyevāti adhippāyo.
544-545 关于“两种命根”:前面的文本写作“提问属于自宗,承认属于他宗”;后面的文本写作“提问属于他宗,承认属于自宗”,这样才合理。巴利
544-545.Dve jīvitindriyānīti ‘‘pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassā’’ti purimapāṭho. ‘‘Pucchā paravādissa, paṭiññā sakavādissā’’ti pacchimapāṭho, so yutto.
第11章 业因论的注释巴利
11. Kammahetukathāvaṇṇanā
546 “其余”是指杀生等业的因,这里说的是前面针对入流者等的追问。“且说”是他宗表示接受的话,所以不能说成“令其接受”;不过自宗说“是何业的因”,是为了让对方接受,这样讲才说得通。至于“令其接受”,不能理解为“令其承认某一方”,而应理解为:他宗使自宗执取他自己的见解。巴利
546.Sesanti pāṇātipātādikammassa hetūti ito purimaṃ sotāpannādianuyogaṃ vadati. Handa hīti paravādissevetaṃ sampaṭicchanavacananti sampaṭicchāpetunti na sakkā vattuṃ, ‘‘katamassa kammassa hetū’’ti pana sakavādī taṃ sampaṭicchāpetuṃ vadatīti yujjeyya, sampaṭicchāpetunti pana pakkhaṃ paṭijānāpetunti atthaṃ aggahetvā paravādī attano laddhiṃ sakavādiṃ gāhāpetunti attho daṭṭhabbo.
见利益者的讲述注释巴利
1. Ānisaṃsadassāvīkathāvaṇṇanā
547 为了显示差别,就是为了显示不同,这样说才是对的。对于依据不同心而承认(两种见)的人,如何合理地消除他的意图,需要考察。因为,如果有人同时主张两种见是依所缘而成立的,那么为了显示这种情况并不存在,才开始了这段论述,这是合理的。从“以随闻为依据”等语句可以看出:并非只有以无常等为所缘的智才是观,对涅槃显示“无生是安稳”等利益,也同样属于观。巴利
547.Vibhāgadassanatthanti visabhāgadassanatthanti vuttaṃ hoti. Nānācittavasena paṭijānantassa adhippāyamaddanaṃ kathaṃ yuttanti vicāretabbaṃ. Ārammaṇavasena hi dassanadvayaṃ saha vadantassa tadabhāvadassanatthaṃ idaṃ āraddhanti yuttanti. Anussavavasenātiādinā na kevalaṃ aniccādiārammaṇameva ñāṇaṃ vipassanā, atha kho ‘‘anuppādo khema’’ntiādikaṃ nibbāne ānisaṃsadassanañcāti dīpeti.
以不死为所缘的讨论注释巴利
2. Amatārammaṇakathāvaṇṇanā
549 由于对经教的敬畏,应当这样理解:就像经里说的“比丘们,彼岸是安稳的、没有怖畏的,这是涅槃的另一种说法”,这是针对无结缚等状态而说安稳等,以此等方式,对经教的敬畏应予理解。巴利
549.Suttabhayenāti ‘‘pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayanti kho, bhikkhave, nibbānassetaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.238) asaṃyojaniyādibhāvaṃ sandhāya khemādibhāvo vuttoti evamādinā suttabhayenāti daṭṭhabbaṃ.
3. “色有所缘”之讨论的注释巴利
3. Rūpaṃsārammaṇantikathāvaṇṇanā
552-553 为了显示所缘义的差别,才说“缘义”和“所依义”。当这样的差别存在时,不论是否设定“有缘”和“有所依”之间有差别,都不应该因为“有缘”就认为:即使以所依为所缘,也一定就是“有所缘”。这段话就是为了说明这个道理。巴利
552-553.Ārammaṇatthassa vibhāgadassanatthanti paccayaṭṭho olubbhaṭṭhoti evaṃ vibhāge vijjamāne paccayolubbhānaṃ visesābhāvaṃ kappetvā akappetvā vā sappaccayattā olubbhārammaṇenapi sārammaṇamevāti na gahetabbanti dassanatthanti vuttaṃ hoti.
第4章 随眠无所缘的讨论注释巴利
4. Anusayāanārammaṇātikathāvaṇṇanā
554-556 因为还没有被断除,才被称为“有”,并不是因为当下真实存在才被称为“有”,这就是这句话的用意。巴利
554-556.Appahīnattāvaatthīti vuccati, na pana vijjamānattāti adhippāyo.
5. 关于“智无所缘”这一讨论的注释巴利
5. Ñāṇaṃanārammaṇantikathāvaṇṇanā
557-8 他们说,所谓“他的智”,就是指道智。巴利
557-8.Tassa ñāṇassāti maggañāṇassāti vadanti.
7. 关于“被寻随逐”的论注释巴利
7. Vitakkānupatitakathāvaṇṇanā
562 “无差别地”的意思是:通过所缘和相应这两者。巴利
562.Avisesenevāti ārammaṇasampayogehi dvīhipīti attho.
第8章 关于寻的扩散为声音的讨论注释巴利
8. Vitakkavipphārasaddakathāvaṇṇanā
563 “一切”这个词,说明“在一切有寻的心里,无论在一切处还是一切时”这个意思,所以说“乃至在意界转起的时候也是如此”。“唯寻的扩展”,意思就是仅仅寻的生起。巴利
563.Sabbasoti savitakkacittesu sabbattha sabbadā vāti imamatthaṃ dassento āha ‘‘antamaso manodhātupavattikālepī’’ti. Vitakkavipphāramattanti vitakkassa pavattimattanti adhippāyo.
第9章 关于“语行不如心行”之说的注释巴利
9. Nayathācittassavācātikathāvaṇṇanā
565 “无犯”是说,因为没有欺骗的意图,所以不构成妄语。巴利
565.Anāpattīti visaṃvādanādhippāyassa abhāvā musāvādo na hotīti vuttaṃ.
11. 关于“具足过去与未来”之论的注释巴利
11. Atītānāgatasamannāgatakathāvaṇṇanā
568-570 “于那些”就是指那些施设。依具足施设而称为“具足”,依获得施设而称为“获得者”。称为“具足”的,这就叫作具足施设;称为“获得者”的,这就叫作获得施设。或者应当这样连接其意趣。巴利
568-570.Tāsūti tāsu paññattīsu. Samannāgamapaññattiyā samannāgatoti vuccati, paṭilābhapaññattiyā lābhīti vuccati. Samannāgatoti vuccati ayaṃ samannāgamapaññatti nāma. Lābhīti vuccati ayaṃ paṭilābhapaññatti nāmāti vā adhippāyo yojetabbo.
灭论的注释巴利
1. Nirodhakathāvaṇṇanā
571-2 当有人说到“与有分心的坏灭刹那同时”等等时,应当这样说:与唯作蕴的坏灭刹那同时,结生蕴生起;同样,与结生蕴的坏灭刹那同时,结生蕴生起;与唯作蕴的坏灭刹那同时,唯作蕴生起。眼识等则是通过取唯作四蕴而得以取。“智”,指与道智相应。巴利
571-2.Bhavaṅgacittassabhaṅgakkhaṇena sahevātiādiṃ vadantena kiriyakhandhānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha upapattesiyā khandhā uppajjantīti ca vattabbaṃ, tathā upapattesiyānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha upapattesiyā, kiriyānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha kiriyāti. Cakkhuviññāṇādīnaṃ kiriyācatukkhandhaggahaṇena gahaṇaṃ. Ñāṇanti maggañāṇaṃ yuttaṃ.
3. 具五识者和合论注释巴利
3. Pañcaviññāṇasamaṅgissamaggakathāvaṇṇanā
576 “那个相”,是指没有说“六识”,而说“五识已生起所依”等,这就是所说的相。这里不说“六识”,其用意是:这正是不说“确实不应这样说”这类话的理由。巴利
576.Taṃ lakkhaṇanti ‘‘cha viññāṇā’’ti avatvā ‘‘pañcaviññāṇā uppannavatthukā’’tiādinā vuttaṃ lakkhaṇaṃ. ‘‘Cha viññāṇā’’ti avacanaṃ panettha ‘‘no ca vata re vattabbe’’tiādivacanassa kāraṇanti adhippetaṃ.
577 “世间”是指观之道。这里说的“无相”,意思是:在眼识现起的那个刹那,若执取无相,就被说成不执取相;而那个本身就是空。这是它的意旨。巴利
577.Lokiyoti vipassanāmaggamāha. Yaṃ tattha animittanti cakkhuviññāṇasamaṅgikkhaṇe yaṃ animittaṃ gaṇhanto na nimittaggāhīti vutto, tadeva suññatanti adhippāyo.
5. 关于“五识有作意”之说的注释巴利
5. Pañcaviññāṇāsābhogātikathāvaṇṇanā
584-586 “以善、不善而倾斜”这句话,是说以善或不善的状态而倾斜、生起。不过应当知道,这其实是对所缘种类的执取;由于它,才会与无贪等或贪等相应,就像“乐,是心的非分”等说法那样。巴利
584-586.Kusalākusalavasenanamīti kusalākusalabhāvena namitvā pavattīti vuttaṃ hoti. Sā pana ārammaṇappakāraggahaṇaṃ yena alobhādīhi lobhādīhi ca sampayogo hotīti daṭṭhabbo ‘‘sukhamiti cetaso abhāgo’’tiādīsu viya.
6. 关于“以二戒”这一说法的注释巴利
6. Dvīhisīlehītikathāvaṇṇanā
587-589 这是指刹那坏灭的灭,不是不再生起的灭,也不是违犯戒律的灭。就像违犯的时候——正如违犯之后就成了破戒的人,同样,在灭去的时候也是这样。意思是说,他们这样观察那些因违犯而倾向(恶行)的人。巴利
587-589.Khaṇabhaṅganirodhaṃ, na appavattinirodhaṃ, sīlavītikkamanirodhaṃ vā. Vītikkamaṃ viyāti yathā vītikkame kate dussīlo, evaṃ niruddhepīti evaṃ vītikkamena ninnānaṃ sallakkhentoti attho.
戒非心所论的注释巴利
7. Sīlaṃacetasikantikathāvaṇṇanā
590-594 590-594.“由于这个,他才真正叫作具戒者”,这里的意思是:由于那种与心不相应、持续存在的积累,一个具有不善心或无记心的人,也真正叫作具戒者。这里剩下的内容,应当依照“布施不是心所”那段讨论中所说的方式来理解——这是已经说过的;不过那段讨论还需要另外去查找。巴利
590-594.Yena so sīlavāyeva nāma hotīti yena cittavippayuttena ṭhitena upacayena akusalābyākatacittasamaṅgī sīlavāyeva nāma hotīti adhippāyo. Sesamettha ‘‘dānaṃ acetasika’’nti kathāyaṃ vuttanayeneva veditabbanti vuttaṃ, sā pana kathā maggitabbā.
9. 受持因论的注释巴利
9. Samādānahetukathāvaṇṇanā
598-600 在受持因论的注释中,应当理解为:这部分与前面所说的内容相同,也就是与受用论的那一部分相似。巴利
598-600. Samādānahetukathāyaṃ \100 purimakathāsadisamevāti paribhogakathekadesasadisatā daṭṭhabbā.
11. 无表恶戒论的注释巴利
11. Aviññattidussīlyantikathāvaṇṇanā
603-604 关于“由命令而在杀生等事上支分圆满”这一说法,意思是:如果有人在某一天接受了命令,却在另一天去杀生,那么当时那个命令即使没有表知,也已经成为一支,所以叫“无表恶戒”。这就是它的意趣。巴利
603-604.Āṇattiyāca pāṇātipātādīsu aṅgapāripūrinti ekasmiṃ divase āṇattassa aparasmiṃ divase pāṇātipātaṃ karontassa tadā sā āṇatti viññattiṃ vināyeva aṅgaṃ hotīti aviññatti dussīlyanti adhippāyo.
4. 智论注释巴利
4. Ñāṇakathāvaṇṇanā
614-615 在《智论》中说到“譬如大众部”等时,这里的大众部可能是指不同于先前在“智非所缘”论(论557等)中所说的安特咖派。如果说“于无智中已离”等,就是在显示:就像由离贪而施设为“离贪者”一样,由离无智也成为施设“有智者”的原因。并不是因为他有智才叫有智者,而是相对于无智者才叫有智者。至于“由获得智”这一句,应当理解为:因为获得智而断除了无智,所以他才可以被称为有智者。巴利
614-615. Ñāṇakathāyaṃ seyyathāpi mahāsaṅghikānanti pubbe ñāṇaṃanārammaṇantikathāyaṃ (kathā. 557 ādayo) vuttehi andhakehi aññe idha mahāsaṅghikā bhaveyyuṃ. Yadi aññāṇe vigatetiādinā rāgavigamo viya vītarāgapaññattiyā aññāṇavigamo ñāṇīpaññattiyā kāraṇanti dasseti. Na hi ñāṇaṃ assa atthīti ñāṇī, atha kho aññāṇīpaṭipakkhato ñāṇīti . Yasmā ñāṇapaṭilābhenāti ettha ca ñāṇapaṭilābhena aññāṇassa vigatattā so ñāṇīti vattabbataṃ āpajjatīti attho daṭṭhabbo.
6. “此是苦”的论注释巴利
6. Idaṃdukkhantikathāvaṇṇanā
618-620 “另一方则依自宗”,意思是论敌依自己的宗义。巴利
618-620.Itaro pana sakasamayeti paravādī attano samayeti attho.
第7章 神通力论的注释巴利
7. Iddhibalakathāvaṇṇanā
621-624 “或者以业的异熟之力来说”,这是针对地狱而说的。因为在那里,阿浮陀等时限的划定,就是依据这种业的异熟之力来说的。“或者以年数计算”,则是针对人间和四大王天等诸天神而说的。因为对他们来说,即使是有能力在不可计数的漫长时间里带来异熟的业,也要通过年数来计算和限定。巴利
621-624.Kammassavipākavasena vāti nirayaṃva sandhāya vuttaṃ. Tattha hi abbudādiparicchedo tādisassa kammavipākassa vasena vutto. Vassagaṇanāya vāti manusse cātumahārājikādideve ca sandhāya. Tesañhi asaṅkhyeyampi kālaṃ vipākadānasamatthaṃ kammaṃ vassagaṇanāya paricchijjatīti.
定论注释巴利
8. Samādhikathāvaṇṇanā
625-626 “以等持之义”,意思是:以平等安立之义。这里说“有一种名为定的其他心所存在”,但并没有采纳这一点,这就是这段话的意思。“以诡辩”,意思是:因为只是单一心刹那,眼识和禅那心之间没有任何差别,所以只是就这个共通点来说的,这就是其意图。巴利
625-626.Samādhānaṭṭhenāti samaṃ ṭhapanaṭṭhena samādhi nāma cetasikantaraṃ atthīti aggahetvāti attho. Chalenāti ekacittakkhaṇikatte cakkhuviññāṇassa ca jhānacittassa ca na koci visesoti etena sāmaññamattenāti adhippāyo.
法住性论注释巴利
9. Dhammaṭṭhitatākathāvaṇṇanā
627 “以及无间缘性”的意思是:无明是诸行的无间缘。由于无明有那种住立状态,从它那里就产生了被称为无间缘状态的住立状态——这就是要表达的意思。这里提到“无间缘”,应当理解为是为了显示一种不具备相互缘性质的单独之缘,因为这样一来,所有这类缘就都被显示出来了。“以及相互缘性”的意思是:无明是诸行的缘,诸行也是无明的缘。其中,由无明对诸行的缘的状态所形成的住立状态,就产生了诸行对无明的缘的状态所形成的住立状态,而后者又依赖于前者——这就是要表达的意思。巴利
627.Anantarapaccayatañcevāti avijjā saṅkhārānaṃ anantarapaccayo avijjāya yā ṭhitatā tato hoti, tāya ṭhitatāya anantarapaccayabhāvasaṅkhātā ṭhitatā hotīti adhippāyo. Anantarapaccayaggahaṇañcettha aññamaññapaccayabhāvarahitassa ekassa paccayassa dassanatthanti daṭṭhabbaṃ. Tena hi sabbo tādiso paccayo dassito hotīti. Aññamaññapaccayatañcāti avijjā saṅkhārānaṃ paccayo, saṅkhārā ca avijjāya. Tattha avijjāya saṅkhārānaṃ paccayabhāvasaṅkhātāya ṭhitatāya saṅkhārānaṃ avijjāya paccayabhāvasaṅkhātā ṭhitatā hoti, tassā ca itarāti adhippāyo.
第10章 无常论的注释巴利
10. Aniccatākathāvaṇṇanā
628 “就像色等一样是已完成法”的意思是:因为它们和色等一起生起之后又灭去,所以是已完成法。“依据对无常性的分别追问之力”是说:就像在三根杖上使用“杖”这个称呼一样,在三相上也使用“无常性”这个称呼,因此是依据对它的分别追问之力——他们这样说。巴利
628.Rūpādayoviya parinipphannāti rūpādīhi saha uppajjitvā nirujjhanato parinipphannāti attho. Aniccatāvibhāgānuyuñjanavasenāti tīsu daṇḍesu daṇḍavohāro viya tīsu lakkhaṇesu aniccatāvohāro hotīti tassā vibhāgānuyuñjanavasenāti vadanti.
律仪业论的注释巴利
1. Saṃvarokammantikathāvaṇṇanā
630-632 果报门指的是有分心;业门指的是善与不善心。巴利
630-632.Vipākadvāranti bhavaṅgamanaṃ vadati. Kammadvāranti kusalākusalamanaṃ.
业论的注释巴利
2. Kammakathāvaṇṇanā
633-635 针对无记而说的遮止,意思是:以自宗的特征来遮止——他们是这么说的。有人这样认为:当无果报的思以自身面目被显示出来时,有果报的思也就同样被显示出来了。于是他说:“要以自身面目显示有果报和无果报的思。”巴利
633-635.Abyākataṃ sandhāya paṭikkhepoti sakasamayalakkhaṇena paṭikkhepo katoti vadanti. Avipākacetanāya sarūpena dassitāya savipākāpi dassitāyeva nāma hotīti maññamāno āha ‘‘savipākāvipākacetanaṃ sarūpena dassetu’’nti.
3. “声音是果报”的论注释巴利
3. Saddovipākotikathāvaṇṇanā
636-637 “业所生的非色法”等说法,是在说明:即使在业所生的眼等诸法当中,也没有“果报”这一称呼,那非业所生的声音等就更不用说了。巴利
636-637.Kammasamuṭṭhānā arūpadhammāvātiādinā kammasamuṭṭhānesu cakkhādīsupi vipākavohāro natthi, ko pana vādo akammasamuṭṭhāne saddeti dasseti.
4. 六处论的注释巴利
4. Saḷāyatanakathāvaṇṇanā
638-640 因此,“是果报”这句话,不加区分地说,就是在说六处就是果报——这是针对那些持这种见解的人说的。巴利
638-640.Tasmāvipākoti avisesena saḷāyatanaṃ vipākoti yesaṃ laddhīti vuttaṃ hoti.
七次为极的论注释巴利
5. Sattakkhattuparamakathāvaṇṇanā
641-645 “七次为极”是“决定者”,意思是:以“最多七次”为限而确定。这里的“分别”就是这种差别。而你想让它有“决定”,意思是:除了不堕法性和证得果之外,你还想在别的“最多七次受生”的状态中也有决定。巴利
641-645.Sattakkhattuparamatāniyatoti sattakkhattuparamatāya niyato. Imaṃ vibhāganti imaṃ visesaṃ. Tvaṃ panassa niyāmaṃ icchasīti avinipātadhammatāphalappattīhi aññasmiṃ sattakkhattuparamabhāve ca niyāmaṃ icchasīti attho.
“无间业的不存在”是指:依靠那种法现观,他才被称为“有可能者”,意思就是他没有无间业;或者是指这个人没有无间状态。那么,他会在中间证得法吗?有些人说:“极七返有者不会超过第七有,但在那之前并没有被遮止。”另一些人说:“凡是世尊以智力所记说的人,他在中间并没有现观;不过,因为不存在某种决定性的‘有’之定性,所以称为‘有可能’。譬如善的证得思惟,有时即使不给出果报,也因因缘具足时能给出果报而被称为‘果报法性法’;同样,极七返有者是因为根性柔和,不是因为决定性的存在,也不是因为被世尊所记说;而根性柔和并不是造成不能性的法,所以他不叫‘不能者’。在这里,由于没有造成不能性的法,就遮止了不能性,但并没有说能够在中间证得。如果极七返有者能在中间证得,那他就该成为家家者了。”不过,不作区别而依可能性的自性,说为“有可能”才是恰当的。至于“没有任何决定有的定性”这句话,在这里应看到省略了“见”字,或者与“记说”相连属。巴利
Ānantariyābhāvanti yena so dhammābhisamayena bhabbo nāma hoti, tassa ānantariyakammassa abhāvanti attho, puggalassa vā ānantariyabhāvassa abhāvanti. Kiṃ pana so antarādhammaṃ abhisamissatīti? Keci vadanti ‘‘sattakkhattuparamo sattamaṃ bhavaṃ nātikkamati, orato pana natthi paṭisedho’’ti. Apare ‘‘yo bhagavatā ñāṇabalena byākato, tassa antarā abhisamayo nāma natthi, tathāpi bhavaniyāmassa kassaci abhāvā bhabboti vuccati. Yathā kusalā abhiññācetanā kadāci vipākaṃ adadamānāpi sati kāraṇe dātuṃ bhabbatāya vipākadhammadhammā nāma, tathā indriyānaṃ mudutāya sattakkhattuparamo, na niyāmasabbhāvā nāpi bhagavatā byākatattā, na ca indriyamudutā abhabbatākaro dhammoti na so abhabbo nāma. Abhabbatākaradhammābhāvato cettha abhabbatā paṭisedhitā, na pana antarā abhisametuṃ bhabbatā vuttā. Yadi ca sattakkhattuparamo antarā abhisameyya, kolaṃkolo siyā’’ti. Visesaṃ pana akatvā bhabbasabhāvatāya bhabboti vattuṃ yuttaṃ. Na bhavaniyāmakaṃ kiñcīti ettha passitvāti vacanaseso, byākarotīti vā sambandho.
《劫住论》的注释巴利
1. Kappaṭṭhakathāvaṇṇanā
654-657 在《劫住论》中,“前面”指的是关于神通力的那段讨论。巴利
654-657. Kappaṭṭhakathāyaṃ heṭṭhāti iddhibalakathāyaṃ.
3. 无间业相应论的注释巴利
3. Anantarāpayuttakathāvaṇṇanā
660-662 在“无间相应论”这一节里,所谓“无间相应”,意思是“以此而与无间相应”。应当知道,注释书是把“无间”这个词加在“无间”上来解释它的含义的。巴利原文中也见到写作“anantarapayutto”的形式。巴利
660-662. Anantarāpayuttakathāyaṃ ānantariyaṃ payuttaṃ etenāti anantarāpayuttoti ānantariye anantarāsaddaṃ āropetvā aṭṭhakathāyaṃ attho vuttoti daṭṭhabbo. ‘‘Anantarapayutto’’tipi pāḷi dissati.
第4节 决定与不定者的讨论注释巴利
4. Niyatassaniyāmakathāvaṇṇanā
663-664 663-664. 其余的三地法称为“不定”。这里,就尚未到达决定者的诸法而言,说“三地法”。正是就这些法,才说“即使具足这些,也仍然是不定”。于是,有些人执取这种仅仅是假名的说法,认为“已决定的最后生菩萨,有能力证悟法、有能力契入”,因而主张“进入决定”。这就是他们见解的义理连接。然而,这样一来,“决定”这个词就只是假名而已;而“有能力证悟法”则被说成是“进入决定”这个词的原因。其实,能力才是这两者的原因,这样才合理。“以其他”的意思是:如果决定者能进入决定,那么邪性决定者就应该能进入正性决定,或者正性决定者就应该能进入邪性决定,但事实并非如此——这是为了显示这个道理。巴利
663-664.Sesā tebhūmakadhammā aniyatā nāmāti ettha appattaniyāmānaṃ dhamme sandhāya ‘‘tebhūmakadhammā’’ti āha. Eteva hi sandhāya ‘‘tehi samannāgatopi aniyatoyevā’’ti vuttanti. Iti imaṃ vohāramattaṃ gahetvā ‘‘niyato bodhisatto pacchimabhaviko bhabbo dhammaṃ abhisametuṃ okkamitu’’nti adhippāyena ‘‘niyāmaṃ okkamatī’’ti yesaṃ laddhīti atthayojanā. Evaṃ pana vohāramattasabbhāvo ‘‘niyato’’ti vacanassa, dhammaṃ abhisametuṃ bhabbatā ca ‘‘niyāmaṃ okkamatī’’ti vacanassa kāraṇabhāvena vuttā hoti, bhabbatāyeva pana ubhayassapi kāraṇanti yuttaṃ. Aññenāti yadi niyato niyāmaṃ okkameyya, micchattaniyato sammattaniyāmaṃ, sammattaniyato vā micchattaniyāmaṃ okkameyya, na ca taṃ atthīti dassanatthanti attho.
不悦贪的注释巴利
8. Asātarāgakathāvaṇṇanā
674 在不悦贪论中,所谓“啊,但愿这唯独是我的”这种染著,就是要说明:以这种方式生起的贪,正是这里所说的“贪”,而不是别的。巴利
674. Asātarāgakathāyaṃ ‘‘aho vata me etadeva bhaveyyā’’ti rajjanāti iminā evaṃ pavattamānoyeva lobho idha ‘‘rāgo’’ti adhippeto, na aññathāti dasseti.
675 不过,在经中这一句,是和“意趣”这个词联系在一起的。巴利
675.Sutte panāti etassa ‘‘adhippāyo’’ti etena sambandho.
9. 法渴爱无记论的注释巴利
9. Dhammataṇhāabyākatātikathāvaṇṇanā
676-680 因为已经说到了“法渴爱”,他们就主张这是无记的。他们把对善法或出世间一切法的渴爱执取为“法渴爱”:由于它是渴爱,所以不是善;又因为它是在法上生起的,所以不是不善,因此就认为它是无记。这就是他们所要显示的见解。他们把六种渴爱归纳为三类来展示,因此,法渴爱也由于属于欲渴爱等形态,并不是无记——这就是这里的意旨。巴利
676-680.Yasmā dhammataṇhāti vuttā, tasmā abyākatāti kusalesu dhammesu lokuttaresu vā sabbesu taṇhā ‘‘dhammataṇhā’’ti gahetvā yasmā sā taṇhā, tasmā kusalā na hoti, yasmā pana dhamme pavattā, tasmā akusalā na hotīti abyākatāti laddhīti dasseti. Tīhi koṭṭhāsehi chapi taṇhā saṃkhipitvā dassitā, tasmā dhammataṇhāpi kāmataṇhādibhāvato na abyākatāti adhippāyo.
善与不善结生论的注释巴利
1. Kusalākusalapaṭisandahanakathāvaṇṇanā
686-690 “Tanti kusalaṃ akusalañcā”应当理解为各自分别关联。“Taṃ ubhayanti vā”则是省略了“Taṃ ubhayaṃ”的说法。“Paṭisandahatī”就是结合的意思,也就是说无间地生起。巴利
686-690.Tanti kusalaṃ akusalañcāti visuṃ sambandho daṭṭhabbo. Taṃ ubhayanti vā vacanaseso. Paṭisandahatīti ghaṭeti, anantaraṃ uppādetīti vuttaṃ hoti.
六处生起论的注释巴利
2. Saḷāyatanuppattikathāvaṇṇanā
691-692 有些论师说:“在芽、枝、树冠等具足的树木等当中,只有种子本身显现出来。”为了说明他们的主张,说了“具足枝叶树冠的……”等话。巴利
691-692. Keci vādino ‘‘aṅkure sākhāviṭapādisampannānaṃ rukkhādīnaṃ bījamattaṃ āvibhāvaṃ gacchatī’’ti vadantīti tesaṃ vādaṃ nidassanaṃ karonto āha ‘‘sampannasākhāviṭapāna’’ntiādi.
3. 无间缘论的注释巴利
3. Anantarapaccayakathāvaṇṇanā
693-697 对于“缘于眼与诸色,耳识生起”这句话,即使有人注意到无间生起,而认为“他是依所得而承认”,他也不是主张在眼处生起以诸色为所缘的耳识;他主张的是:在耳处,确实以声为所缘。因此,由于是依无间所得的理路而成立,说“承认”才是恰当的。巴利
693-697.Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati sotaviññāṇanti ettha ‘‘laddhivasena paṭijānātī’’ti anantaruppattiṃ sallakkhentopi na so cakkhumhi rūpārammaṇaṃ sotaviññāṇaṃ icchati, atha kho sotamhiyeva saddārammaṇanti anantarūpaladdhivasena āpannattā ‘‘paṭijānātī’’ti yuttaṃ vattuṃ.
4. 圣色论的注释巴利
4. Ariyarūpakathāvaṇṇanā
698-699 想要主张正语等既是色、又是道的人,也会把它说成“圣色”。巴利
698-699. Sammāvācādi rūpaṃ maggo cāti icchanto ‘‘ariyarūpa’’ntipi vadati.
第5节 “随眠是另一回事”的讨论注释巴利
5. Aññoanusayotikathāvaṇṇanā
700-701 前一种读法是:“‘有贪’等说法,是因为那时贪还没有被断除,所以可以说为‘有贪’。”后一种读法是:“‘有随眠’等说法,是因为那时随眠还没有被断除,所以可以说为‘有随眠’。”这种说法是合理的。因为它并不是在说随眠和缠两者各不相同,所以不能用它来成立论证,这与前面所说的一致。巴利
700-701. ‘‘Sarāgotiādi pana tasmiṃ samaye rāgassa appahīnattā sarāgoti vattabbata’’nti purimapāṭho, ‘‘sānusayotiādi pana tasmiṃ samaye anusayassa appahīnattā sānusayoti vattabbata’’nti pacchimapāṭho, so yutto. So hi na anusayapariyuṭṭhānānaṃ aññattaṃ, tasmā taṃ asādhakanti etena sametīti.
6. 缠是心不相应论的注释巴利
6. Pariyuṭṭhānaṃcittavippayuttantikathāvaṇṇanā
702 因为即使作意无常等,贪等烦恼仍然会生起,而它们并不与观相应,所以,认为“缠与心不相应”就是这种见解的意趣所在。巴利
702.Yasmāaniccādito manasikarotopi rāgādayo uppajjanti, na ca te vipassanāya sampayuttā, tasmā pariyuṭṭhānaṃ cittavippayuttanti laddhīti adhippāyo.
第7章 所摄论的注释巴利
7. Pariyāpannakathāvaṇṇanā
703-705 “三种”是依烦恼事与处所,或者依欲贪、欲寻、欲界法而说的三种。所谓“依烦恼欲”,说的就是作为烦恼欲的欲界状态。未领会意旨的人,就是没有注意到所问的“依与色界俱行而随眠”,以及“以色界法中的某一种状态而属于色界”这个意思。巴利
703-705.Tividhāyāti kilesavatthuokāsavasena, kāmarāgakāmavitakkakāmāvacaradhammavasena vā tividhāya. Kilesakāmavasenāti kilesakāmabhūtakāmadhātubhāvenāti vuttaṃ hoti. Adhippāyaṃ asallakkhentoti rūpadhātusahagatavasena anusetīti, rūpadhātudhammesu aññatarabhāvena rūpadhātupariyāpannoti ca pucchitabhāvaṃ asallakkhentoti attho.
第8章 无记论的注释巴利
8. Abyākatakathāvaṇṇanā
706-708 关于“见取”,经文说“瓦恰,所谓‘世间是常’,这是无记”,因为并没有以“常”等的方式加以记说,所以说它是“无记”,这就是两者的关联。不过在这里,并不是把“见取”说成“无记”,而是显示“这个问题应当搁置”,因此,无论从哪方面说,都不该把“见取”称为“无记”,这样才合理。巴利
706-708.Diṭṭhigataṃ ‘‘sassato lokoti kho, vaccha, abyākatameta’’nti sassatādibhāvena akathitattā ‘‘abyākata’’nti vuttanti sambandho. Ettha pana na diṭṭhigataṃ ‘‘abyākata’’nti vuttaṃ, atha kho ‘‘ṭhapanīyo eso pañho’’ti dassitaṃ, tasmā sabbathāpi diṭṭhigataṃ ‘‘abyākata’’nti na vattabbanti yuttaṃ.
不摄属论的注释巴利
9. Apariyāpannakathāvaṇṇanā
709-710 所谓“因此”,是因为:见和贪虽然在镇伏这一点上是一样的,却只说“离贪者”,不说“离见者”,所以他们解释说,意思是见不属于世间。可是,由于没有色见,就应当有属于欲界的见。如果它属于世间,那么就像证得禅那者的欲贪会消失一样,见也应当消失,那就应当说他是“离见者”,但并没有这样说,所以见不属于世间。应当知道,他是在说:他那未消失的见并不像欲贪那样是欲见,从而会属于欲界。巴利
709-710.Tasmāti yasmā diṭṭhirāgānaṃ samāne vikkhambhanabhāvepi ‘‘vītarāgo’’ti vuccati, na pana ‘‘vigatadiṭṭhiko’’ti, tasmā diṭṭhi lokiyapariyāpannā na hotīti atthaṃ vadanti. Rūpadiṭṭhiyā abhāvā pana kāmadhātupariyāpannāya diṭṭhiyā bhavitabbaṃ. Yadi ca pariyāpannā siyā, tathā ca sati kāmarāgo viya jhānalābhino diṭṭhipi vigaccheyyāti ‘‘vigatadiṭṭhiko’’ti vattabbo siyā, na ca vuccati, tasmā apariyāpannā diṭṭhi. Na hi sā tassa avigatā diṭṭhi kāmarāgo viya kāmadiṭṭhi yena kāmadhātuyā pariyāpannā siyāti vadatīti veditabbaṃ.
第十五品巴利
15. Pannarasamavaggo
缘性论的注释巴利
1. Paccayatākathāvaṇṇanā
711-717 因此,缘性被确定:对于作为因缘的法来说,它不应该像所缘缘等那样,也不应该像增上缘等那样;所以,它的因缘性本身就被确定了——这就是这段话的意思。巴利
711-717.Tasmā paccayatā vavatthitāti hetupaccayabhūtassa dhammassa ārammaṇapaccayabhāvādinā viya adhipatipaccayatādinā ca na bhavitabbanti hetupaccayabhāvoyevetassa vavatthito hotīti attho.
相互缘的注释巴利
2. Aññamaññapaccayakathāvaṇṇanā
718-719 这里只取了非福行,因为已经说过“无明难道不是与行俱生的吗?”,这就是这段话的用意。在“依俱生、相互、有、不离、相应”这一句里,依止是借着“有”的摄持、按类别区分而被包含进去的,所以没有单独说出来;应当知道,这是因为业和食是不共的。因为后面会说:“三种取对于无明,就像行对于渴爱一样,成为缘。”(《论事注》718-719)所以,这里显示了诸行的缘性与诸取相同。巴利
718-719.Apuññābhisaṅkhārova gahito ‘‘nanu avijjā saṅkhārena sahajātā’’ti vuttattāti adhippāyo. Sahajātaaññamaññaatthiavigatasampayuttavasenāti ettha nissayo kamabhedena atthiggahaṇena gahito hotīti na vutto, kammāhārā asādhāraṇatāyāti veditabbā. Vakkhati hi ‘‘tīṇi upādānāni avijjāya saṅkhārā viya taṇhāya paccayā hontī’’ti (kathā. aṭṭha. 718-719), tasmā upādānehi samānā evettha saṅkhārānaṃ paccayatā dassitāti.
9. 第三想受论之注释巴利
9. Tatiyasaññāvedayitakathāvaṇṇanā
732 在《第三想受论》的注释里,“针对其余有情”是指:除了入灭尽定的人以外,那些还需要修成灭尽定的其他有情,这里指的是五蕴有情,这是它的意思;或者也可以说,是指那些认为无想有情也会有想生起和死没的人,因此就是指其余一切有情。“身体所成”是指:这个身体就是那样的状态,在那样状态的身体上,手掌的触碰等也能产生作用,等等。巴利
732. Tatiyasaññāvedayitakathāyaṃ sesasatte sandhāyāti nirodhasamāpannato aññe yesaṃ nirodhasamāpattiyā bhavitabbaṃ, te pañcavokārasatte sandhāyāti adhippāyo, asaññasattānampi ca saññuppādā cutiṃ icchantīti sesasabbasatte sandhāyāti vā. Sarīrapakatinti tathārūpo ayaṃ kāyo, yathārūpe kāye pāṇisamphassāpi kamantītiādikaṃ.
733-734 “可能与经相违”这句话,应当先让论敌接受,然后再说。巴利
733-734.Suttavirodho siyāti idaṃ paravādiṃ sampaṭicchāpetvā vattabbaṃ.
无想有情相关论的注释巴利
10. Asaññasattupikākathāvaṇṇanā
735 有人在陈述“依离想而转起的修习就是无想等至”这一主张时,为了显示对方的见解,指出:不应把依离想而转起的修习——也就是第四禅等至——当成“无想等至”,因为那第四禅等至本身也是“无想”,其实正是想受灭等至。之所以这样说,是因为入了无想等至的人,仍然有无贪等心所存在;所以在这里,自宗把已经成立的第四禅等至称为“无想等至”。巴利
735.Saññāvirāgavasena pavattabhāvanā asaññasamāpattipīti laddhikittane saññāvirāgavasena pavattabhāvanaṃ catutthajjhānasamāpattiṃ ‘‘asaññasamāpattī’’ti aggahetvā sāpi asaññitā saññāvedayitanirodhasamāpattiyeva nāmāti parassa laddhīti dasseti. Yasmā asaññasamāpattiṃ samāpannassa alobhādayo atthīti ettha sakasamayasiddhā catutthajjhānasamāpatti ‘‘asaññasamāpattī’’ti vuttā.
736 因为是以离想的方式入定的,所以称为“无想”;并不是说没有想。这句话是就第四禅的等至来说的。巴利
736.Saññāvirāgavasena samāpannattā asaññitā, na saññāya abhāvatoti catutthajjhānasamāpattimeva sandhāya vadati.
11. 业积聚论注释巴利
11. Kammūpacayakathāvaṇṇanā
738-739 关于“业与俱生”等问中,有些地方写的是:“针对业的积聚而否定,针对与心不相应而承认”;另一些地方写的是:“针对与心相应而否定,针对与心不相应而承认”。这两种说法都应该加以考察。巴利
738-739.Kammenasahajātoti pañhesu ‘‘kammūpacayaṃ sandhāya paṭikkhipati, cittavippayuttaṃ sandhāya paṭijānātī’’ti katthaci pāṭho, ‘‘cittasampayuttaṃ sandhāya paṭikkhipati, cittavippayuttaṃ sandhāya paṭijānātī’’ti aññattha. Ubhayampi vicāretabbaṃ.
741 所谓“因此”,是因为三者在同一刹那中真实存在,而且三种触也聚合在一起,所以问的是它们的单一性——应当这样理解其用意。巴利
741.Tasmāti tiṇṇampi ekakkhaṇe sabbhāvato tiṇṇaṃ phassānañca samodhānā ca ekattaṃ pucchatīti adhippāyo daṭṭhabbo.
3. 关于“乐不生起”的注释巴利
3. Sukhānuppadānakathāvaṇṇanā
747-748 在“乐施与”的讨论中,所谓“这样的”,是指既不是自己的,也不是他人的,也不是那个人的;这样的东西不可能成为“已随与的”,因为他人无法做到。他只是凭执见而承认,并不是凭道理承认,这就是他的意图。巴利
747-748. Sukhānuppadānakathāyaṃ yaṃ evarūpanti yaṃ nevattano, na paresaṃ, na tassa, evarūpaṃ nāma anuppadinnaṃ bhavituṃ na arahati aññassa asakkuṇeyyattāti laddhimattena paṭijānāti, na yuttiyāti adhippāyo.
深入作意论的注释巴利
4. Adhigayhamanasikārakathāvaṇṇanā
749-753 “以彼心性故”:那作为所缘的心就是他的心,所以叫“彼心”;那心的状态就是“彼心性”;依靠那“彼心性”。或者说,能缘的心和所缘的对象都是心,这就是“彼心”;它的状态,就是那能缘与所缘的性质,叫做“彼心性”;依此而策励,就是这个意思。巴利
749-753.Taṃcittatāyāti tadeva ārammaṇabhūtaṃ cittaṃ etassāti taṃcitto, tassa bhāvo taṃcittatā, tāya taṃcittatāya. Taṃ vā ālambakaṃ ālambitabbañca cittaṃ taṃcittaṃ, tassa bhāvo tasseva ālambakaālambitabbatā taṃcittatā, tāya codetunti attho.
色、色界、无色界边际论的注释巴利
9. Rūpaṃrūpāvacarārūpāvacarantikathāvaṇṇanā
768-770 在“色、色界、无色界边际论”中,“在下”是指第十四品里已经讲到的相关内容(《论释》703-705)。“等至所属”等说法,和前面所讲的一样。这里说的“存在色,属于无色界”,是因为无色界业已经造作的缘故而说的色;关于这一点应当说明的内容,也已经在第八品“无色中色论”(《论释》524-526)里讲过了。巴利
768-770. Rūpaṃrūpāvacarārūpāvacarantikathāyaṃ heṭṭhāti cuddasamavagge āgatapariyāpannakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 703-705). ‘‘Samāpattesiya’’ntiādi vuttanayameva. Yañcettha ‘‘atthi rūpaṃ arūpāvacara’’nti arūpāvacarakammassa katattā rūpaṃ vuttaṃ, tattha ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhamavagge arūperūpakathāyaṃ (kathā. aṭṭha. 524-526) vuttanayamevāti.
17. 第十七品巴利
17. Sattarasamavaggo
阿拉汉功德积集论的注释巴利
1. Atthiarahatopuññūpacayakathāvaṇṇanā
776-779 不取心:意思是,不取那被称为“由于唯作心而有布施等活动的存在”的唯作心,也就是不取无记心。巴利
776-779.Cittaṃ anādiyitvāti ‘‘kiriyacittena dānādipavattisabbhāvato’’ti vuttaṃ kiriyacittaṃ abyākataṃ anādiyitvāti attho.
2. 关于“阿拉汉没有非时死”这一说法的注释巴利
2. Natthiarahatoakālamaccūtikathāvaṇṇanā
780 “不如理而取”的意趣是:执取“我不说那些连果报都还没得到的业会消尽”这一含义。不过有些人说:“这是不如理地执取了这样的含义:我不说一个人在还没觉知业的果报时就已经消尽。”巴利
780.Ayonisogahetvāti aladdhavipākavārānampi kammānaṃ byantībhāvaṃ na vadāmīti atthaṃ gahetvāti adhippāyo. Keci pana ‘‘kammānaṃ vipākaṃ appaṭisaṃviditvā puggalassa byantībhāvaṃ na vadāmīti evaṃ ayoniso atthaṃ gahetvā’’ti vadanti.
781 以“暂时不运作”之执见而否定“暂时不运作”,以“此后运作”之执见而否定“此后运作”,这就是其意趣。在此,据说有老师们主张:依据“在生命尚存、命根未尽时夺取生命”这句话,对于依自身法性而死的人,即使捶打他或砍断他的头,也不构成杀生。他们的意思是:即使有情、有有情想、有杀心、有加行、有死亡这些条件都存在,但由于那人并非因这个加行而死,所以不构成杀生。然而,这样的死者是否在法性死亡之前,连一个心识刹那也没有死去呢?这一点很难了知。巴利
781.Tāva na kamatīti laddhiyā paṭikkhipatīti tāva na kamati, tato paraṃ kamatīti laddhiyā paṭikkhipatīti adhippāyo. Ettha kira ‘‘sati jīvite jīvitāvasese jīvitā voropetī’’ti vacanato attano dhammatāya marantaṃ koṭṭentassa vā sīsaṃ vā chindantassa natthi pāṇātipātoti ācariyā vadanti. Pāṇo pāṇasaññitā vadhakacittaupakkamamaraṇesu vijjamānesupi na tena upakkamena matoti natthi pāṇātipātoti adhippāyo. Evaṃ pana marantena tena ekacittavārampi dhammatāmaraṇato orato na matoti dubbiññeyyametaṃ.
3. 关于“这一切皆由业”之说的注释巴利
3. Sabbamidaṃkammatotikathāvaṇṇanā
784 就像芽不是从非种子生出来的,同样,现在正在生起的(果报)也不是从非业、非业果报生出来的;这句话就是针对这一点而加以否定,这就是它的意趣。依所施之物而问布施的果报,意思是:依所施之物,问的是以什么样的思施与了它,这个布施的果报是什么,而不是问所施之物本身的果报,这就是所要说的。巴利
784.Bījatoaṅkurassevāti yathā aṅkurassa abījato nibbatti natthi, tathā paccuppannapavattassapi akammato kammavipākato nibbatti natthi, taṃ sandhāya paṭikkhipatīti adhippāyo. Deyyadhammavasena dānaphalaṃ pucchatīti deyyadhammavasena yāya cetanāya taṃ deti, tassa dānassa phalaṃ pucchati, na deyyadhammassāti vuttaṃ hoti.
4. 关于根缚说的注释巴利
4. Indriyabaddhakathāvaṇṇanā
788 即使没有无常性:就像“乃至地狱之苦”等(《中部》3.250)那样,即使是以苦为所缘,也应当说为苦。这就是这里的意趣。巴利
788.Vināpianiccattenāti ‘‘yāva dukkhā nirayā’’tiādīsu (ma. ni. 3.250) viya dukkhārammaṇattenapi dukkhaṃ vattabbanti adhippāyo.
7. “不应说僧团能净化供养”这一说法的注释巴利
7. Navattabbaṃsaṅghodakkhiṇaṃvisodhetītikathāvaṇṇanā
793-794 在“不能说僧团能净化供养”这个论题里,“它们不能净化供养”的意思是:就像一个人通过持戒清净等修行,甚至进入灭尽定,就能净化供养,但道和果并不能这样。这就是这里的意趣。或者也可以说,是因为道和果不接受供养。巴利
793-794. Navattabbaṃsaṅghodakkhiṇaṃvisodhetītikathāyaṃ na ca tāni dakkhiṇaṃ visodhetuṃ sakkontīti yathā puggalo sīlaparisodhanādīni katvā nirodhampi samāpajjitvā visodhetuṃ sakkoti, na evaṃ maggaphalānīti adhippāyo, appaṭiggahaṇatoti vā.
第11章 供养清净论的注释巴利
11. Dakkhiṇāvisuddhikathāvaṇṇanā
800-801 在《供养清净论》中,为了说明“得以清净”这句话的含义,而说“当得大果”。意思是:只有施者自己的心清净才能带来果报,也就是说,不依赖受者——在没有受者作为缘的情况下,仅凭施者自己就能促成大果报的思;所谓不依赖受者而能带来果报,正是这个意思。如果说“一人造业,另一人受报”,那么,假如施者的布施之思是由受者所造的,这才说得通——为什么这么说呢?在陈述邪见时,难道不是说了“布施由施者给予,果报由受者产生,因此一人造业,另一人受报”吗?确实如此,但这里的意思是:如果受者所产生的果报,也是由于布施思之产生而有,那么在这种情况下,“一人造业,另一人受报”才说得通。巴利
800-801. Dakkhiṇāvisuddhikathāyaṃ visujjheyyāti etassa atthaṃ dassento ‘‘mahapphalā bhaveyyā’’ti āha. Dāyakasseva cittavisuddhi vipākadāyikā hotīti paṭiggāhakanirapekkhā paṭiggāhakena paccayabhūtena vinā dāyakeneva mahāvipākacetanattaṃ āpādikā, paṭiggāhakanirapekkhā vipākadāyikā hotīti adhippāyo. Añño aññassa kārakoti yadi dāyakassa dānacetanā nāma paṭiggāhakena katā bhaveyya, yuttarūpaṃ siyāti kasmā vuttaṃ, nanu laddhikittane ‘‘dāyakena dānaṃ dinnaṃ, paṭiggāhakena vipāko nibbattitoti añño aññassa kārako bhaveyyā’’ti vuttanti? Saccametaṃ, paṭiggāhakena vipākanibbattanampi pana dānacetanānibbattanena yadi bhaveyya, evaṃ sati añño aññassa kārakoti yuttarūpaṃ siyāti adhippāyo.
18. 第十八品巴利
18. Aṭṭhārasamavaggo
1. 人间界论注释巴利
1. Manussalokakathāvaṇṇanā
802-803 “不如理”是就“心向兜率天”这类执取而说的。巴利
802-803.Ayonisoti ‘‘tusitapuraṃ sandhāyā’’tiādikaṃ gahaṇaṃ sandhāyāha.
2. 说法论注释巴利
2. Dhammadesanākathāvaṇṇanā
804-806 他接受了那个说法之后,又说这是尊者阿难长老自己亲自宣说的。巴利
804-806. Tassa ca desanaṃ sampaṭicchitvā sayameva ca āyasmatā ānandattherena desitoti vadati.
6. 关于从初禅转入第二禅的讨论注释巴利
6. Jhānasaṅkantikathāvaṇṇanā
813-816 在《禅那转换论》中,“不按次第”的意思是:从初禅出定后,应当把寻与伺当作过患来作意,此后应当修习第二禅;所谓“不按次第”,就是没有这样近行定与禅那的次第。巴利
813-816. Jhānasaṅkantikathāyaṃ uppaṭipāṭiyāti paṭhamajjhānato vuṭṭhāya vitakkavicārā ādīnavato manasikātabbā, tato dutiyajjhānena bhavitabbanti evaṃ yo upacārānaṃ jhānānañca anukkamo, tena vināti attho.
7. 禅那间隔论注释巴利
7. Jhānantarikakathāvaṇṇanā
817-819 所谓“禅那中间”,因为在初禅等禅那当中,它不属于其中任何一种,所以不是禅那;而是像南方、东方等方位之间的间隔那样,才叫“禅那中间”。是哪一个呢?就是“无寻唯伺”的定,应当这样连接起来理解。巴利
817-819.Jhānantarikānāma esāti paṭhamajjhānādīsu aññatarabhāvābhāvato na jhānaṃ, atha kho dakkhiṇapubbādidisantarikā viya jhānantarikā nāma esāti. Katarā? Yoyaṃ avitakkavicāramatto samādhīti yojetabbaṃ.
9. 以眼见色论的注释巴利
9. Cakkhunārūpaṃpassatītikathāvaṇṇanā
826-827 这里说的“认许”,是指按照“以眼见色后成为执取相者”这类经文所说的意识认许。意思是说,所谓意识认许,就是针对这个而说的。因此应当这样审察:如果真是这样,色就成了意识,那么所谓的意识认许,又怎么能说是见色呢?巴利
826-827.Paṭijānanaṃ sandhāyāti ‘‘cakkhunā rūpaṃ disvā nimittaggāhī hotī’’tiādinā (dha. sa. 1352) nayena vuttaṃ manoviññāṇapaṭijānanaṃ kira sandhāyāti adhippāyo, tasmā ‘‘evaṃ sante rūpaṃ manoviññāṇaṃ āpajjatīti manoviññāṇapaṭijānanaṃ pana rūpadassanaṃ kathaṃ hotī’’ti vicāretabbaṃ.
19. 第十九品巴利
19. Ekūnavīsatimavaggo
断除烦恼论的注释巴利
1. Kilesapajahanakathāvaṇṇanā
828-831 未生的确实不会生起,这就叫作已被断除。因此他驳斥“没有断除烦恼”之说。接着指出:那些烦恼并不是生起之后才消失的,也不会将来出现,也不是已经生起的,所以不该说“断除过去的烦恼”之类的话。巴利
828-831.Anuppannāyeva nuppajjantīti pahīnā nāma honti, tasmā natthi kilesapajahanāti paṭikkhipati. Te pana neva uppajjitvā vigatā, nāpi bhavissanti, na ca uppannāti atīte kilese pajahatītiādi na vattabbanti dasseti.
2. 空性讨论的注释巴利
2. Suññatakathāvaṇṇanā
832 关于无我相,先说“一部分”,这是指无色蕴的无我相。所谓“以一种方式”,是说无我相是就老死这种方式来说的。因为对色蕴等法,希望“不要衰老,不要死亡”是做不到的,这种无法自主的状态就是无我性,从含义上说就是老死本身;而由于有“老死由二蕴所摄”的说法,无色蕴的老死就归在行蕴里,这是他们的意思。巴利
832.Anattalakkhaṇaṃtāva ekaccanti arūpakkhandhānaṃ anattalakkhaṇaṃ vadati. Ekena pariyāyenāti anattalakkhaṇassa jarāmaraṇabhāvapariyāyenāti vadanti. Rūpakkhandhādīnañhi mā jīratu mā maratūti alabbhaneyyo avasavattanākāro anattatā, sā atthato jarāmaraṇameva, tañca ‘‘jarāmaraṇaṃ dvīhi khandhehi saṅgahita’’nti (dhātu. 71) vuttattā arūpakkhandhānaṃ jarāmaraṇaṃ saṅkhārakkhandhapariyāpannanti ayametesaṃ adhippāyo.
3. 沙门果论注释巴利
3. Sāmaññaphalakathāvaṇṇanā
835-836 “果的生起”说的是所证得的法。巴利
835-836.Phaluppatti cāti pattidhammaṃ vadati.
真如论的注释巴利
5. Tathatākathāvaṇṇanā
841-843 “所谓色等自性”在这里应当这样理解:色等的自性,就是色等自性。他说的“存在”是指真如,并不是指与存在相连接。巴利
841-843.Rūpādisabhāvatāsaṅkhātāti ettha rūpādīnaṃ sabhāvatāti rūpādisabhāvatāti evamattho daṭṭhabbo. Bhāvaṃ hesa tathatāti vadati, na bhāvayoganti.
6. 善论的注释巴利
6. Kusalakathāvaṇṇanā
844-846 涅槃仅仅因为本身没有过失,就被说成是善。任何善法,全都是仅仅因为没有过失而成为善,所以就说涅槃是善。巴利
844-846.Anavajjabhāvamatteneva nibbānaṃ kusalanti yaṃkiñci kusalaṃ, sabbaṃ taṃ anavajjabhāvamatteneva, tasmā nibbānaṃ kusalanti vuttaṃ hoti.
第7章 极端定论的注释巴利
7. Accantaniyāmakathāvaṇṇanā
847 847. 他依据“一次沉没,就永远沉没”这句经文,认为这是针对在那一生中出世间信等法不生起而作的断定,是针对轮回中如同树桩般固定不变的状态而作的,于是认为凡夫具有这种绝对决定性,便说“凡夫有绝对决定性”——这就是决定性的邪见。疑的生起和其他决定性的生起,是使绝对决定性退转的因素,应当审察之后加以把握。巴利
847.‘‘Sakiṃnimuggo nimuggova hotī’’ti suttaṃ nissāyāti tāya jātiyā lokuttarasaddhādīnaṃ anuppattiṃ sandhāya kataṃ avadhāraṇaṃ saṃsārakhāṇukabhāvaṃ sandhāya katanti maññamāno puthujjanassāyaṃ accantaniyāmatā, yāyaṃ niyatamicchādiṭṭhīti ‘‘atthi puthujjanassa accantaniyāmatā’’ti vadati. Vicikicchuppatti niyāmantaruppatti ca accantaniyāmanivattakā vicāretvā gahetabbā.
8. 根论的注释巴利
8. Indriyakathāvaṇṇanā
853-856 对于“世间的”这一说法,应当这样理解其含义:就像出世间的信等诸法一样,为了说明世间的信等诸法本身也具有信根等的状态,从而成立世间信根等的状态,所以才说信等诸法本身就具有信根等的状态。巴利
853-856.Lokiyānampīti lokuttarānaṃ viya lokiyānampi saddhādīnaṃyeva saddhindriyādibhāvadassanena lokiyasaddhindriyādibhāvaṃ sādhetuṃ saddhādīnaṃyeva saddhindriyādibhāvadassanatthaṃ vuttanti attho daṭṭhabbo.
20. 第二十品巴利
20. Vīsatimavaggo
2. 智论注释巴利
2. Ñāṇakathāvaṇṇanā
863-865 在《智论》中,“遍知苦”这句话,只是在说明出世间道智。说“遍知苦”的时候,你这句话只是指出出世间道智,并没有说明唯独它才是智。为什么?因为并不是只有出世间的才是智,所以说这不能作为证明。巴利
863-865. Ñāṇakathāyaṃ dukkhaṃ parijānātīti lokuttaramaggañāṇameva dīpetīti ‘‘dukkhaṃ parijānātī’’ti vadanto idaṃ tava vacanaṃ lokuttaramaggañāṇameva dīpeti, na tasseva ñāṇabhāvaṃ. Kasmā? Yasmā na lokuttarameva ñāṇaṃ, tasmā na idaṃ sādhakanti vuttaṃ hoti.
3. 地狱守卫说的注释巴利
3. Nirayapālakathāvaṇṇanā
867-868 “已遣除”就是已被驱散,意思是毫无剩余地舍弃。巴利
867-868.Paṇunnanti paṇuditaṃ, anavasesakhittanti attho.
4. 畜生论注释巴利
4. Tiracchānakathāvaṇṇanā
869-871 对于“承认它存在”这句话,应当分别联系那头象王和天车的存在来理解。巴利
869-871.Tassaatthitāya paṭiññāti tassa hatthināgassa ca dibbayānassa ca atthitāyāti visuṃ yojetabbaṃ.
第6章 智论的注释巴利
6. Ñāṇakathāvaṇṇanā
876-877 在《智论》中,说到“如果那十二事”这一句时,这里省略了“出世间”这个词,意思是:那出世间的智慧,如果是十二事的所依。应当遍知的是前分,已经遍知的是后分;但谛智即使在道的刹那,也是通过完成遍知等作用而存在的,所以说“连同前分和后分”。巴利
876-877. Ñāṇakathāyaṃ sace taṃ dvādasavatthukanti ettha ca ‘‘lokuttara’’nti vacanaseso, taṃ vā lokuttarañāṇaṃ sace dvādasavatthukanti attho. Pariññeyyanti pubbabhāgo, pariññātanti aparabhāgo, saccañāṇaṃ pana maggakkhaṇepi parijānanādikiccasādhanavasena hotīti āha ‘‘saddhiṃ pubbabhāgaparabhāgehī’’ti.
21. 第二十一品巴利
21. Ekavīsatimavaggo
教法论的注释巴利
1. Sāsanakathāvaṇṇanā
878 在三问中,都是为了谴责的目的而说的;也就是说,在三问中说了“教法”等话。应当知道,这是以整体中的一部分作为依据来说的。巴利
878.Tīsupi pucchāsu codanatthaṃ vuttanti tīsupi pucchāsu ‘‘sāsana’’ntiādivacanaṃ vuttanti samudāyā ekadesānaṃ adhikaraṇabhāvena vuttāti daṭṭhabbā.
4. 神通论的注释巴利
4. Iddhikathāvaṇṇanā
883-884 在神通论这部分,“有意愿的神通存在”这句话的意思是:因为按照意愿而成就,所以称为“意愿”,也就是存在这样一种名称的神通。巴利
883-884. Iddhikathāyaṃ atthi adhippāyaiddhīti adhippāyavasena ijjhanato adhippāyoti evaṃnāmikā iddhi atthīti attho.
第7章 说法论的注释巴利
7. Dhammakathāvaṇṇanā
887-888 在《法论》中,因为离开色的色义之外没有别的色,也就是说:如果要说色的决定性,那个被称为色义的东西,离开色之外并不存在,所以离开色义之外也没有别的色。因此,色就只是色,不是受等的自性。基于这个意旨,应当说“色以色义而被决定”,而不是以其他方式以色义而被决定,这就是这里的意旨。其中,当说明了离开色之外没有别的色义时,也就等于说明了离开色义之外没有别的色;所以,为了表明“离开色之外没有别的色义”,就说了“色的自性”等话。这个惯用表达的意思是:色的自性就是色的自性,色的义就是色之义;就像执取差别而转起的色自性惯用语或色义惯用语,与受等是相异的,所谓自性就是为了标示这个差别。因此,由于色与色义没有差别,如果不说“色就只是色,不是受等的自性”,而说“色以色义而被决定”,那么按照前面所说的道理,这样的表述就有过失。既然如此,为什么说“因为‘色以色义而被决定’应当被说成‘色就只是色,不是受等的自性’,基于这个意旨”而认可“色以色义而被决定”呢?应当这样理解这个意思。难道这不是自己说的、不是别人说的,所以不应当说“他认可”吗?不是的,因为对自己也像对别人一样地宣说。或者说,“应当说”是指主张自己宗义的人应当说。如果那是由他应当说的,而他也认可这个意思,那为什么还说是主张自己宗义的人认可呢?这就是这里的意旨。以另一种含义来说,就是把那里所说的理由隐藏起来,由对方来责难,然后显示那个理由本身来止息责难。与这不同,就是抛开色等的自性本身,对方所构想的那种决定性并不存在;为了否定对方所构想的那种决定性,再次用同样的方式责难,就说了“邪性决定”等话,这就是意思。巴利
887-888. Dhammakathāyaṃ rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvāti yo rūpassa niyāmo vucceyya, so rūpaṭṭho nāma koci rūpato añño natthīti rūpaṭṭhato aññaṃ rūpañca na hoti, tasmā rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vattabbaṃ, na aññathā rūpaṭṭhena niyāmenāti adhippāyo. Tattha rūpato aññassa rūpaṭṭhassa abhāve dassite rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvo dassitoyeva nāma hotīti tameva rūpato aññassa rūpaṭṭhassa abhāvaṃ dassento ‘‘rūpasabhāvo hī’’tiādimāha. Esa vohāroti rūpassa sabhāvo rūpasabhāvo, rūpassa attho rūpaṭṭhoti evaṃ aññattaṃ gahetvā viya pavatto rūpasabhāvavohāro rūpaṭṭhavohāro vā vedanādīhi nānattameva so sabhāvoti nānattasaññāpanatthaṃ hotīti attho. Tasmāti rūpassa rūpaṭṭhena anaññattā. ‘‘Rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāva’’nti avatvā ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vadato tañca vacanaṃ vuttappakārena sadosaṃ, atha kasmā ‘‘rūpañhi rūpaṭṭhena niyatanti rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena vattabba’’nti vadanto ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti paṭijānātīti attho daṭṭhabbo. Nanu cetaṃ attanāva vuttaṃ, na parenāti paṭijānātīti na vattabbanti? Na, attānampi paraṃ viya vacanato. Vattabbanti vā sakavādinā vattabbanti vuttaṃ hoti. Yadi ca tena vattabbaṃ paṭijānāti ca so etamatthanti, atha kasmā paṭijānāti sakavādīti ayamettha attho. Atthantaravasenāti tattha vuttameva kāraṇaṃ nigūhitvā parena coditanti tameva kāraṇaṃ dassetvā codanaṃ nivatteti. Ito aññathāti rūpādisabhāvamattaṃ muñcitvā tena parikappitaṃ niyataṃ natthīti tassa parikappitassa nivattanatthaṃ puna teneva nayena codetuṃ ‘‘micchattaniyata’’ntiādimāhāti attho.
22. 第二十二品巴利
22. Bāvīsatimavaggo
2. 善心论的注释巴利
2. Kusalacittakathāvaṇṇanā
894-895 在《善心论》中,“速行刹那”指的是般涅槃心之前的那个速行刹那。巴利
894-895. Kusalacittakathāyaṃ javanakkhaṇeti parinibbānacittato purimajavanakkhaṇe.
3. 不动论注释巴利
3. Āneñjakathāvaṇṇanā
896 对有分心:因为死心是有分的终结,所以称它为“有分心”。巴利
896.Bhavaṅgacitteti bhavaṅgapariyosānattā cuticittaṃ ‘‘bhavaṅgacitta’’nti āha.
5-7. 三事论的注释巴利
5-7. Tissopikathāvaṇṇanā
898-900 看到七岁的胎儿后,他心想“在母胎中就有能导致证得阿拉汉果的根成熟”,于是认为“也有证得阿拉汉果的可能”;看到空中之梦后,他又认为“就像虚空飞行等神通一样,也有法的现观和阿拉汉果的证得”——这就是他的意思。巴利
898-900.Sattavassikaṃgabbhaṃ disvā ‘‘gabbheyeva arahattappattihetubhūto indriyaparipāko atthī’’ti ‘‘arahattappattipi atthī’’ti maññati, ākāsasupinaṃ disvā ‘‘ākāsagamanādiabhiññā viya dhammābhisamayo arahattappatti ca atthī’’ti maññatīti adhippāyo.
第9章 习行缘的注释巴利
9. Āsevanapaccayakathāvaṇṇanā
903-905 没有人能在“习行缘”上习行。就像种子不摄取四种甜味一样,当人执取被称为“修习”的习行缘并习行时,并没有任何人是在习行。这就是这段话的意思。巴利
903-905.Nakoci āsevanapaccayaṃ āsevati nāmāti yathā bījaṃ catumadhurabhāvaṃ na gaṇhāti, evaṃ bhāvanāsaṅkhātaṃ āsevanapaccayaṃ gaṇhanto āsevanto nāma koci natthīti attho.
10. 刹那论的注释巴利
10. Khaṇikakathāvaṇṇanā
906-907 906-907. 在地等色法当中,有些生起、有些灭去——色相续就是这样成立的。因为色法并没有无间缘等诸缘,依靠这些缘,色相续才能像非色相续那样运转。所以《心论》中才提出责难说“大地安立于心中”等等。巴利
906-907. Pathaviyādirūpesu kesañci uppādo kesañci nirodhoti evaṃ patiṭṭhānaṃ rūpasantatiyā hoti. Na hi rūpānaṃ anantarādipaccayā santi, yehi arūpasantatiyā viya rūpasantatiyā pavatti siyāti citte ‘‘citte mahāpathavī saṇṭhātī’’tiādi coditaṃ.
第23品巴利
23. Tevīsatimavaggo
一意趣论的注释巴利
1. Ekādhippāyakathāvaṇṇanā
908 “以悲悯为意趣,就是同一意趣”,这句话说的是:它与贪欲的意趣是不同的另一种意趣。在“同一意趣”这个词里,“一”字应当理解为表示“同一边、同一类”。因为当意义相同的时候,即使是贪欲的意趣,也可以说是“以同一意趣”,所以就有“同一意趣”这个意思。巴利
908.Karuṇādhippāyenaekādhippāyoti rāgādhippāyato aññādhippāyovāti vuttaṃ hoti. Eko adhippāyoti ettha ekatobhāve ekasaddo daṭṭhabbo. Samānatthe hi sati rāgādhippāyepi ekādhippāyenāti ekādhippāyatā atthīti.
3-7. 自在欲作论释巴利
3-7. Issariyakāmakārikākathāvaṇṇanā
910-914 910-914. 凭自在力去做自己想要做的事,就是自在欲作。“应去”指入胎。所谓以自在欲作为因的苦行,是依邪见而做的。这里应当这样理解:名为苦行,如果是为自在欲作之因而修,那就是依邪见而做;或者说,名为自在欲作之因,若离开邪见,根本就不会存在。巴利
910-914. Issariyena yathādhippetassa karaṇaṃ issariyakāmakārikā. Gaccheyyāti gabbhaseyyokkamanaṃ gaccheyya. Issariyakāmakārikāhetu nāma dukkarakārikā micchādiṭṭhiyā karīyatīti ettha dukkarakārikā nāma issariyakāmakārikāhetu kariyamānā micchādiṭṭhiyā karīyatīti attho daṭṭhabbo, issariyakāmakārikāhetu nāma vinā micchādiṭṭhiyā kariyamānā natthīti vā.
8. 相似论详释巴利
8. Patirūpakathāvaṇṇanā
915-916 针对慈等(的修习),他们说:就像慈等那样,并不存在某种与贪相似的贪,所以(论师)就只把贪本身拿来(讨论);对嗔也是如此。巴利
915-916. Mettādayo sandhāya ‘‘mettādayo viya na rāgo rāgapatirūpako koci atthīti rāgameva gaṇhāti, evaṃ dosepī’’ti vadanti.
未圆成论的注释巴利
9. Aparinipphannakathāvaṇṇanā
917-918 “无常等性”这句话里,是指具有无常等性质的东西,也就是指色。说“不只是第一谛是苦”的人,是在针对“唯苦是所成”这句话,就苦谛而发问,这就表明了他的意思。如果是这样,那他不应该说“眼处非所成”等等,因为眼处等既不是无执受的,也不是出世间法。所以,“唯苦是所成,色则不是”这句话的意思是:色本身就是苦,实在不应该那样说。巴利
917-918.Naaniccādibhāvanti ettha aniccādiko bhāvo etassāti aniccādibhāvanti rūpaṃ vuttaṃ. ‘‘Na kevalañhi paṭhamasaccameva dukkha’’nti vadantena ‘‘dukkhaññeva parinipphanna’’nti dukkhasaccaṃ sandhāya pucchā katāti dassitaṃ hoti. Evaṃ sati tena ‘‘cakkhāyatanaṃ aparinipphanna’’ntiādi na vattabbaṃ siyā. Na hi cakkhāyatanādīni anupādinnāni lokuttarāni vā. Tanti ‘‘dukkhaññeva parinipphannaṃ, na pana rūpa’’nti etaṃ rūpassa ca dukkhattā no vata re vattabbeti attho.