词句辨明论注释·解脱谈论的注释
论事根本复注 · 288 段
解脱谈论的注释巴利
4. Vimuccamānakathāvaṇṇanā
366 366. 有人主张:通过禅那的镇伏解脱而解脱的心,在道刹那正以断尽解脱而正在解脱。这种见解有什么过失,应当加以考察。如果在混淆的解说中就有过失,那么在那里也同样因为正在解脱而说“已解脱的正在解脱”。如果真有过失,那么“在生起的刹那已解脱,在灭去的刹那正在解脱”这种已解脱与正在解脱的说法就不该受到责难,有问题的只是“正在解脱”这个说法本身。由于一部分是定语,或者对于正在解脱者的已解脱作用来说,一部分是定语,所以说为“阳性词”。Kaṭādayo 就是 kaṭa、paṭa 等。“以同一心”的意思是以同一果心。巴利
366.Jhānenavikkhambhanavimuttiyā vimuttaṃ cittaṃ maggakkhaṇe samucchedavimuttiyā vimuccamānaṃ nāma hotīti etissā laddhiyā ko dosoti vicāretabbaṃ. Yadi vippakataniddese doso, tatrāpi tena vimuccamānatāya ‘‘vimuttaṃ vimuccamāna’’nti vuttaṃ. Sati ca dose uppādakkhaṇe vimuttaṃ, vayakkhaṇe vimuccamānanti vimuttavimuccamānavacanassa na codetabbaṃ siyā, atha kho vimuccamānavacanamevāti. Ekadesena, ekadese vā vimuccamānassa ca vimuttakiriyāya ekadeso visesanaṃ hotīti ‘‘bhāvanapuṃsaka’’nti vuttaṃ. Kaṭādayoti kaṭapaṭādayo. Ekeneva cittenāti ekeneva phalacittenāti adhippāyo.
5. 第八章的论注释巴利
5. Aṭṭhamakakathāvaṇṇanā
368 对于“即使在随顺、种姓的刹那它们也不现行,那么在道刹那它们也应当被称为已断除”这一见解已经生起,抱着这样的意趣,他举出随顺与种姓。巴利
368. Anulomagotrabhukkhaṇepi asamudācarantā maggakkhaṇepi pahīnā eva nāma bhaveyyunti laddhi uppannāti adhippāyena anulomagotrabhuggahaṇaṃ karoti.
6. 关于第八种人的根论的注释巴利
6. Aṭṭhamakassa indriyakathāvaṇṇanā
371 他获得诸根:信等诸根能导向解脱,但因为他先前还没获得它们,所以它们还不算是根;当他修习这些能导向解脱的信等诸根时,他就获得了诸根,但这里的意思并不是说他在修习诸根本身。巴利
371.Indriyānipaṭilabhati appaṭiladdhindriyattā anindriyabhūtāni saddhādīni niyyānikāni bhāvento indriyāni paṭilabhati, na pana indriyāni bhāventoti adhippāyo.
7. 天眼论的注释巴利
7. Dibbacakkhukathāvaṇṇanā
373 “被支撑”的意思是:如同依所缘的威力与行境而殊胜,那样由作为缘者所赋予力量。“仅此而已”的意思是:那只是先前的肉眼而已,并不是由法所支撑的。“未进入范围”的意思是:没有进入肉眼能够执取的范围。在这里,为了说明所缘的显示者只是威力和行境上的不相似,他说“肉眼的所缘是怎样的”;这里提到“所缘”,并不是为了显示所缘本身的差别,而是为了显示:在哪一种所缘上有威力和行境的差别,就以那种色所缘来显示;或者说,在相似的所缘之间,威力和行境的差别本身就是差别。巴利
373.Upatthaddhanti yathā visayānubhāvagocarehi visiṭṭhaṃ hoti, tathā paccayabhūtena katabalādhānanti attho. Taṃmattamevāti purimaṃ maṃsacakkhumattameva dhammupatthaddhaṃ na hotīti attho. Anāpāthagatanti maṃsacakkhunā gahetabbaṭṭhānaṃ āpāthaṃ nāgataṃ. Ettha ca visayassa dīpakaṃ ānubhāvagocarānameva asadisataṃ vadanto yādiso maṃsacakkhussa visayoti visayaggahaṇaṃ na visayavisesadassanatthaṃ, atha kho yādise visaye ānubhāvagocaravisesā honti, tādisassa rūpavisayassa dassanatthanti dīpeti, sadisassa vā visayassa ānubhāvagocaravisesova visesaṃ.
他并不认为“天眼”就是那个肉眼,意思是:在法所支持的时候,他并不认为先前的那个就是肉眼。说“肉眼的生起是道”,只是为了显示肉眼是(天眼的)缘,并不是要用它来证明(肉眼)是无执受的。所谓“属于色界的”,是指以色界禅那为缘而生起的大种;这个道理在“属于无色界的”那里也同样适用。他反对“在无色界的刹那存在色界心”,意思是:他反对在同一个刹那既成为色界又生为无色界。巴利
Na ca maṃsacakkhumeva dibbacakkhūti icchatīti dhammupatthaddhakāle purimaṃ maṃsacakkhumevāti na icchatīti adhippāyo. Maṃsacakkhussa uppādo maggoti maṃsacakkhupaccayatādassanatthameva vuttaṃ, na tena anupādinnatāsādhanatthaṃ. Rūpāvacarikānanti rūpāvacarajjhānapaccayena uppannāni mahābhūtāni rūpāvacarikānīti so icchatīti adhippāyo. Esa nayo ‘‘arūpāvacarikāna’’nti etthāpi. Arūpāvacarakkhaṇe rūpāvacaracittassa abhāvā paṭikkhipatīti tasmiṃyeva khaṇe rūpāvacaraṃ hutvā arūpāvacaraṃ na jātanti paṭikkhipatīti adhippāyo.
374 即使他不承认被法支持的天眼就是慧眼,他的意思是:如果有人说,依靠法的支持,三种眼可以变成另一种眼,那就会有问题。巴利
374.Kiñcāpi dibbacakkhuno dhammupatthaddhassa paññācakkhubhāvaṃ na icchati, yena tīṇi cakkhūni dhammupatthambhena cakkhuntarabhāvaṃ vadato bhaveyyunti adhippāyo.
第9章 随业趣智的注释巴利
9. Yathākammūpagatañāṇakathāvaṇṇanā
377 “他以天眼了知随业而趣的众生”——这里用天眼作为工具格来说明,是为了指出天眼是随业趣智的依止处,而不是说天眼就是随业趣智的认知作用。但对方却把那工具格的表述当成是在说那个作用本身,所以经文说他是“不恰当地执取”。他主张“随业趣智就是天眼”,按照这种说法,就应该理解成“天眼就是随业趣智”。而“就”这个词放错了位置,应该接在“天眼”一词后面,因为它排除了随业趣智与天眼有不同含义。确实,天眼并不是随业趣智。巴利
377.Dibbenacakkhunā yathākammūpage satte pajānātīti yathākammūpagatañāṇassa upanissaye dibbacakkhumhi karaṇaniddeso kato, na yathākammūpagatajānanakiccake. Taṃkiccakeyeva pana paro karaṇaniddesaṃ maññatīti āha ‘‘ayoniso gahetvā’’ti. Yathākammūpagatañāṇameva dibbacakkhunti laddhīti iminā vacanena dibbacakkhumeva yathākammūpagatañāṇanti evaṃ bhavitabbaṃ. Eva-saddo ca aṭṭhāne ṭhito dibbacakkhusaddassa parato yojetabbo. Yathākammūpagatañāṇassa hi so dibbacakkhuto atthantarabhāvaṃ nivāreti. Na hi dibbacakkhussa yathākammūpagatañāṇatoti.
第10章 律仪论的注释巴利
10. Saṃvarakathāvaṇṇanā
379 四大王天众有防护和无防护两种情况,这是由《阿吒那智亚经》所阐明的,所以他说“从三十三天开始”。既然如此,在善趣论中就应该这样说:“三十三天中所包含的过去诸天神有饮酒,而帝释诸天神则禁止饮酒,因此饮酒对他们来说并不是无防护。”巴利
379. Cātumahārājikānaṃ saṃvarāsaṃvarasabbhāvo āṭānāṭiyasuttena pakāsitoti ‘‘tāvatiṃse deve upādāyā’’ti āha. Evaṃ sati sugatikathāyaṃ ‘‘tāvatiṃse saṅgahitānaṃ pubbadevānaṃ surāpānaṃ, sakkadevānaṃ surāpānanivāraṇaṃ suyyati, taṃ tesaṃ surāpānaṃ asaṃvaro na hotī’’ti vattabbaṃ hoti.
在家者阿拉汉论的注释巴利
1. Gihissa arahātikathāvaṇṇanā
387 因为与在家的结缚相应,所以这里要说明的是:正是因为与在家的欲贪相应,才称为“居士”,并不是仅仅因为字面上的称呼。巴利
387.Gihisaṃyojanasampayuttatāyāti etena gihichandarāgasampayuttatāya eva ‘‘gihī’’ti vuccati, na byañjanamattenāti imamatthaṃ dasseti.
2. 关于投生的注释巴利
2. Upapattikathāvaṇṇanā
388 不如理地:其意趣是取“他是化生者,就在那一投生处般涅槃”之义。巴利
388.Ayonisoti opapātiko hoti, tattha tassāyevūpapattiyā parinibbāyīti atthaṃ gahetvāti adhippāyo.
4. 具足论的注释巴利
4. Samannāgatakathāvaṇṇanā
393 在《具足论》中,有人承认“获得”时,他所说的并不是像依四蕴而具足那样的具足;因此,他就会有以四触等而具足的过失。这一点应当说明。巴利
393. Samannāgatakathāyaṃ pattiṃ sandhāya paṭijānanto catūhi khandhehi viya samannāgamaṃ na vadatīti tassa catūhi phassādīhi samannāgamappasaṅgo yathā hoti, taṃ vattabbaṃ.
第5章 关于具备舍者的注释巴利
5. Upekkhāsamannāgatakathāvaṇṇanā
397 “以这种方式”是指:应当把“其中,有两种具足”等全部内容都连接起来理解。其中,所谓“得法”,是指有人通过初禅等修行,投生到色界等诸地中的某一地时,获得初禅等。即使初禅等已经灭去,由于它并没有随之灭尽,所以存在一种与心不相应的行;正是依靠这个法,熟睡的人和专心诵习等的人,才被说为“具足那些”。巴利
397.Imināvanayenāti ‘‘tattha dve samannāgamā’’tiādi sabbaṃ yojetabbaṃ. Tattha pattidhammo nāma rūpāvacarādīsu aññatarabhūmiṃ paṭhamajjhānādivasena pāpuṇantassa paṭhamajjhānādīnaṃ paṭilābho. Niruddhesupi paṭhamajjhānādīsu anirujjhanato cittavippayutto saṅkhāro, yena supanto sajjhāyādipasuto ca tehi samannāgatoti vuccatīti vadanti.
由菩提而成佛的注释巴利
6. Bodhiyābuddhotikathāvaṇṇanā
398 “因此”是说:因为如前所说的两种智本身就是觉悟。有些人主张:不执取这一点,而是认为凭借得法而具足不存在的菩提者即是佛。针对这些人的见解,才提出问题和追问,这是自宗论者的做法。应当这样理解整段话的关联。巴利
398.Tasmāti yathāvuttassa ñāṇadvayassa bodhibhāvato. Taṃ aggahetvā pattidhammavasena natthitāya bodhiyā samannāgato buddhoti yesaṃ laddhi, te sandhāya pucchā ca anuyogo ca sakavādissāti yojanā daṭṭhabbā.
7. 相论的注释巴利
7. Lakkhaṇakathāvaṇṇanā
402 这句话是就菩萨本身而说的:在具足(三十二)相的人当中,排除不是菩萨的人,只取菩萨,这部经就是就此而说的;并不是说除了菩萨之外,就没有其他具足相的人了。但也不是所有具足相的人都是菩萨,因此这不能作为成立的依据,这就是(这段话的)意旨。巴利
402.Bodhisattameva sandhāya vuttanti lakkhaṇasamannāgatesu abodhisatte chaḍḍetvā bodhisattameva gahetvā idaṃ suttaṃ vuttaṃ, na bodhisattato añño lakkhaṇasamannāgato natthīti. Nāpi sabbesaṃ lakkhaṇasamannāgatānaṃ bodhisattatā, tasmā asādhakanti adhippāyo.
第8章 入决定论的注释巴利
8. Niyāmokkantikathāvaṇṇanā
403 除了圆满波罗蜜之外,正是由于圆满波罗蜜本身,他们才被称为“决定趣向菩提的人”,这就是这段话要说明的。而“仅仅……”等语句,则是在说明:并不是因为生起了某种叫做“决定者”的东西,诸佛才为他们授记。巴利
403.Ṭhapetvāpāramīpūraṇanti pāramīpūraṇeneva te ‘‘bodhiyā niyatā narā’’ti vuccantīti dasseti. Kevalañhi nantiādinā ca na niyāmakassa nāma kassaci uppannattā byākarontīti dasseti.
10. 《一切结舍断论》注释巴利
10. Sabbasaṃyojanappahānakathāvaṇṇanā
413 “完全直接地”:因为已没有剩余应当断除的,所以不采用“断一切结”这个说法,而理解为:正是以阿拉汉道来断除。他们说,他承认“由于没有未断的”——因为没有剩余应当断除;在“无余断”这句话里也是这样。这样一来,他就等于抛弃了自己的主张,而承认了自宗论师的主张。巴利
413.Nippariyāyenevāti avasiṭṭhassa pahātabbassa abhāvā ‘‘sabbasaṃyojanappahāna’’nti imaṃ pariyāyaṃ aggahetvā arahattamaggena pajahanato evāti gaṇhātīti vuttaṃ hoti. Appahīnassa abhāvāti avasiṭṭhassa pahātabbassa abhāvā paṭijānātīti vadanti, tathā ‘‘anavasesappahāna’’nti etthāpi. Evaṃ sati tena attano laddhiṃ chaḍḍetvā sakavādissa laddhiyā paṭiññātanti āpajjati.
《解脱论》的注释巴利
1. Vimuttikathāvaṇṇanā
418 没有果智:这里的意思是,既不能说它们“已解脱”,也不能说它们“未解脱”。因为前者只是彼分解脱之类的状态,而后者则是因为已被道断除,不会再重新生起。这里的种姓智,应当知道已经包含在观智里面了。巴利
418. Phalañāṇaṃ na hotīti ‘‘vimuttānī’’ti vā tadaṅgavimuttiyādibhāvato maggena pahīnānaṃ puna anuppattito ca ‘‘avimuttānī’’ti vā na vattabbānīti adhippāyo. Gotrabhuñāṇañcettha vipassanāggahaṇena gahitanti daṭṭhabbaṃ.
无学智论的注释巴利
2. Asekhañāṇakathāvaṇṇanā
421 论主引述的经文短语是“但这并非无学”,对方的主张则是:因为它以无学为对象,所以它本身就是无学;但它并不属于无学者。这段话要显示的就是这个意思。巴利
421.Napanetaṃ asekhanti etena asekhavisayattā asekhameva ñāṇanti parassa laddhi, na pana asekhassāti imamatthaṃ dasseti.
3. 颠倒论的注释巴利
3. Viparītakathāvaṇṇanā
424 “并非只是地”的意思是:并非只是特相意义上的地,也不是只是指具足众缘聚集而成的地。不过,把无常看作常等颠倒之见,就叫做颠倒智。应当知道,这是把“智”这个名称安在“非智”上而说的。巴利
424.Na pathavīyevāti lakkhaṇapathavīyeva, sasambhārapathavīyeva vā na hotīti attho. Anicce niccantiādivipariyeso pana viparītañāṇaṃ nāmāti aññāṇepi ñāṇavohāraṃ āropetvā vadatīti daṭṭhabbaṃ.
第4章 决定论的注释巴利
4. Niyāmakathāvaṇṇanā
428-431 有一种见解认为:存在这样一种智,世尊见到那随顺于谛、跟随道智的智,就了知“有可能”。把第一问直接当作第四问:在这里,是从“决定者去往不定”这类颠倒的追问开始算起,所以称为“第四”。巴利
428-431.Ñāṇaṃ atthi, yaṃ saccānulomaṃ maggañāṇānugatikaṃ passanto bhagavā ‘‘bhabbo’’ti jānātīti laddhi. Paṭhamapañhameva catutthaṃ katvāti ettha ‘‘niyatassa aniyāmagamanāyā’’ti viparītānuyogato pabhuti gaṇetvā ‘‘catuttha’’nti āha.
5. 无碍解论注释巴利
5. Paṭisambhidākathāvaṇṇanā
432-433 就算有人坚持“圣者的任何智都是出世间的”,也不能因此就把一切智都说成是无碍解。因为非圣者的智也是一种智。如果对方不接受那种智算是智,那就该这样回应:如果说的是地遍假立当中的等至智,那或许是想说这种智属于非圣者。巴利
432-433.Yaṃkiñciariyānaṃ ñāṇaṃ, sabbaṃ lokuttaramevāti gaṇhantenapi sabbaṃ ñāṇaṃ paṭisambhidāti na sakkā vattuṃ. Anariyānampi hi ñāṇaṃ ñāṇamevāti . Tassa vā ñāṇataṃ na icchatīti vattabbaṃ. Pathavīkasiṇasammutiyaṃ samāpattiñāṇaṃ sandhāyāti anariyassa etaṃ ñāṇaṃ sandhāyāti adhippāyo siyā.
第6章 世俗智论的注释巴利
6. Sammutiñāṇakathāvaṇṇanā
434-435 他说“在此”等话,是为了表明:他是依据言词的共通性,把两者都看作具有“谛”的共性而说的。巴利
434-435.Saccanti vacanasāmaññena ubhayassapi saccasāmaññattaṃ gahetvā vadatīti dassento ‘‘tatthā’’tiādimāha.
7. 心所缘论注释巴利
7. Cittārammaṇakathāvaṇṇanā
436-438 当有人作意“触以接触为特相”时,这里就表明:先前所说的承诺,是针对不同于随法作意的另一种整体作意而说的。巴利
436-438.Phassassa phusanalakkhaṇaṃ manasikarototi etena purimā vattabbapaṭiññā anupadadhammamanasikārato aññaṃ samudāyamanasikāraṃ sandhāya katāti dasseti.
8. 未来智论注释巴利
8. Anāgatañāṇakathāvaṇṇanā
439-440 “在一切之中”这句话,是通过“对于华氏城”等说法,说到了对未来的智。意思是说,他们依据“未来”这个共同特征,也想拥有对紧接着的未来(下一刹那)的智。巴利
439-440.Sabbasmimpīti ‘‘pāṭaliputtassa kho’’tiādinā anāgate ñāṇanti vuttanti anāgatabhāvasāmaññena anantarānāgatepi ñāṇaṃ icchantīti vuttaṃ hoti.
9. 现在智论注释巴利
9. Paṭuppannañāṇakathāvaṇṇanā
441-442 依于言语:就是依止于从义理上成立的言语,或者依止于认可性的言语。关于相续:意思是说,指坏灭随观者们以坏灭方式的随观相续。巴利
441-442.Vacanaṃnissāyāti atthato āpannaṃ vacanaṃ, anujānanavacanaṃ vā nissāya. Santatiṃ sandhāyāti bhaṅgānupassanānaṃ bhaṅgato anupassanāsantatiṃ sandhāyāti adhippāyo.
10. 果智论的注释巴利
10. Phalañāṇakathāvaṇṇanā
443-444 “如同诸佛”:意思是,诸佛只靠自己的力量,凭了知一切种类的果及其差别的智慧来了知果——这里说的正是这个意思。巴利
443-444.Buddhānaṃ viyāti yathā buddhā sabbappakāraphalaparopariyattajānanavasena attano eva ca balena phalaṃ jānanti, evanti vuttaṃ hoti.
决定论的注释巴利
1. Niyāmakathāvaṇṇanā
445-447 不叫“不定”,意思是:就像邪性决定的人,在别的生命里可以称为不定,而这个人无论何时都不会有不定性。这种决定性就是无为法——这就是这段话的意趣。巴利
445-447.Aniyatonāma na hotīti yathā micchattaniyatassa bhavantare aniyataṃ nāma hoti, evaṃ etassa kadācipi aniyatatā na hotīti yo niyāmo, so asaṅkhatoti adhippāyo.
2. 缘起论的注释巴利
2. Paṭiccasamuppādakathāvaṇṇanā
451 以因的意义而住立,就是指因性本身。通过这一点,说明诸法的因性就是法住性,这就是它的意思。同样地,“法决定性”在这里也是这样。巴利
451.Kāraṇaṭṭhena ṭhitatāti kāraṇabhāvoyeva. Etena ca dhammānaṃ kāraṇabhāvo dhammaṭṭhitatāti etamatthaṃ dasseti. Tathā ‘‘dhammaniyāmatā’’ti etthāpi.
3. 谛论的注释巴利
3. Saccakathāvaṇṇanā
452-454 事谛,是指生等、欲贪等、正见等。特相谛,则是以逼迫、生起、导出的特相来说的,也就是逼迫等。巴利
452-454.Vatthusaccanti jātiyādi kāmataṇhādi sammādiṭṭhiādi ca. Bādhanapabhavaniyyānikalakkhaṇehi lakkhaṇasaccaṃ bādhanādi.
5. 灭尽定论注释巴利
5. Nirodhasamāpattikathāvaṇṇanā
457-459 正在生起而被说成“被造作”的无色蕴,按照止与观的次第,达成它们的不再生起,这就是这段话的意思。而说“因为不存在有为与无为的特征”,是在否定自性法的本性。清净也只是出起的另一种说法。在无为的状态中,并没有原因,因为无法成立自性法的本性——这就是其意旨。巴利
457-459.Kariyamānākarīyatīti arūpakkhandhānaṃ pavattamānānaṃ samathavipassanānukkamena appavatti sādhīyatīti attho. Saṅkhatāsaṅkhatalakkhaṇānaṃ pana abhāvenāti vadanto sabhāvadhammataṃ paṭisedheti. Vodānañca vuṭṭhānapariyāyova. Asaṅkhatabhāve kāraṇaṃ na hoti sabhāvadhammattāsādhakattāti adhippāyo.
摄论注释巴利
1. Saṅgahitakathāvaṇṇanā
471-472 已摄:就是有联系。巴利
471-472.Saṅgahitāti sambandhā.
2. 相应论的注释巴利
2. Sampayuttakathāvaṇṇanā
473-474 说“没有种种决定”的人,其实正好表明:“油已经渗进芝麻里”这种说法本身就说不通,所以被“并非如此”这句话否定了。巴利
473-474.Nānattavavatthānaṃ natthīti vadanto ‘‘tilamhi telaṃ anupaviṭṭha’’nti vacanameva na yujjatīti ‘‘na heva’’nti paṭikkhittanti dasseti.
3. 心所论的注释巴利
3. Cetasikakathāvaṇṇanā
475-477 就触等法而言,不存在脱离了同一生起等(性质)的俱生性,所以说“这是就相应的俱生性而言”。巴利
475-477. Phassādīnaṃ ekuppādatādivirahitā sahajātatā natthīti āha ‘‘sampayuttasahajātataṃ sandhāyā’’ti.
第4章 布施论的注释巴利
4. Dānakathāvaṇṇanā
478 有人以“所施之法”来责难:如果布施只是心所法,那么按照“因为被施予,所以叫布施”这个含义,布施的性质也就只落在心所法上了——他们就是这样来责难的。巴利
478.Deyyadhammavasena codetunti yadi cetasikova dhammo dānaṃ, ‘‘diyyatīti dāna’’nti imināpi atthena cetasikasseva dānabhāvo āpajjatīti codetunti attho.
479 “非可爱果报”等说法,是为了说明非心所法具有布施的性质,而不是为了说明果报的施与性质——应当这样理解其含义。用“非可爱果报”等语,看起来像是在说非心所法的果报施与,而不是在说它的布施性质,但这样说正是为了遮止那种误解。这样安立之后,紧接着就说:“因为非心所法的食物等法,在未来不会产生异熟果。”这是为了确定可爱果报的性质:意思是,就像所施之法一样,布施无论从哪方面说都不存在非可爱果报性,而必定唯有可爱果报——这就是“确定”的含义。巴利
479.Aniṭṭhaphalantiādi acetasikassa dhammassa dānabhāvadīpanatthaṃ vuttanti phaladānabhāvadīpanatthaṃ na vuttanti attho daṭṭhabbo. Aniṭṭhaphalantiādinā acetasikassa dhammassa phaladānaṃ vuttaṃ viya hoti, na dānabhāvo, tannivāraṇatthañcetamāhāti. Evañca katvā anantaramevāha ‘‘na hi acetasiko annādidhammo āyatiṃ vipākaṃ detī’’ti. Iṭṭhaphalabhāvaniyamanatthanti deyyadhammo viya kenaci pariyāyena aniṭṭhaphalatā dānassa natthi, ekantaṃ pana iṭṭhaphalamevāti niyamanatthanti attho.
“以彼”是指“因为被施予,所以是布施”这个说法。但这并不是只取一个含义。为了否定“所施之物本身就是布施”这个自宗的主张,在驳斥他宗时,引用“信、惭”等经文是合适的,引用“有人在这里施舍食物”等经文也是合适的;而为了否定“心所法本身就是布施”并成立“心所法就是布施”,在自宗主张中引用“信、惭”等经文是合适的,或者用“有人在这里施舍食物”等经文来成立“所施之物就是布施”。应当看到,正是针对这种否定与成立在目的上的不同,才说“并不是只取一个含义”。其中,就像在他宗主张中为了引用经证,在“不应说心所法是布施”这个问难中,应当理解为指的是“心所法”;同样,在“不应说所施之物是布施”这个问难中,也应当理解为指的是“所施之物”。所施之物是可爱果报,这里仅仅否定了可爱果报的存在——此处应当读作“仅仅否定了可爱果报的存在”,或者说“只因不见可爱果报的存在而加以否定”。为了解除混杂,也就是为了解除心所法以应施舍的意义、以及所施之物以可爱果报的意义而混同有布施性这一点。巴利
Itarenāti ‘‘diyyatīti dāna’’nti iminā pariyāyena. Na pana ekenatthenāti ‘‘deyyadhammova dāna’’nti imaṃ sakavādīvādaṃ nivattetuṃ ‘‘saddhā hiriya’’ntiādikaṃ suttasādhanaṃ paravādīvāde yujjati, ‘‘idhekacco annaṃ detī’’tiādikañca, ‘‘cetasikova dhammo dāna’’nti imaṃ nivattetuṃ ‘‘cetasiko dhammo dāna’’nti imaṃ pana sādhetuṃ ‘‘saddhā hiriya’’ntiādikaṃ sakavādīvāde yujjati, ‘‘idhekacco annaṃ detī’’tiādikaṃ vā ‘‘deyyadhammo dāna’’nti sādhetunti evaṃ nivattanasādhanatthanānattaṃ sandhāya ‘‘na pana ekenatthenā’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ. Tattha yathā paravādīvāde ca suttasādhanatthaṃ ‘‘na vattabbaṃ cetasiko dhammo dāna’’nti pucchāyaṃ cetasikovāti attho daṭṭhabbo, tathā ‘‘na vattabbaṃ deyyadhammo dāna’’nti pucchāya ca deyyadhammovāti . Deyyadhammo iṭṭhaphaloti iṭṭhaphalābhāvamattameva paṭikkhittanti ettha ‘‘iṭṭhaphalabhāvamattameva paṭikkhitta’’nti pāṭhena bhavitabbanti . ‘‘Iṭṭhaphalābhāvamattameva disvā paṭikkhitta’’nti vā vattabbaṃ. Saṅkarabhāvamocanatthanti cetasikassa dātabbaṭṭhena deyyadhammassa ca iṭṭhaphalaṭṭhena dānabhāvamocanatthanti vuttaṃ hoti.
5. 受用所成福业论注释巴利
5. Paribhogamayapuññakathāvaṇṇanā
483 有一种执见认为:确实存在一种叫“受用所成”的福业,它和心不相应。他们那句话的意思,正是针对这种福业而说“受用所成的福业会增长”。巴利
483. Paribhogamayaṃ nāma cittavippayuttaṃ puññaṃ atthīti laddhi. Tañhi te sandhāya paribhogamayaṃ puññaṃ pavaḍḍhatīti vadantīti adhippāyo.
485 “Tassāpi vasenāti”的意思是“也依据那种执见”。他们说:就像五种识那样,这些也会有结合,他对此承认。不过,他的本意是针对五种识的触等的结合而承认的。巴利
485.Tassāpi vasenāti tassāpi laddhiyā vasena. Pañcaviññāṇānaṃ viya etesampi samodhānaṃ siyāti paṭijānātīti vadanti. Pañcaviññāṇaphassādīnameva pana samodhānaṃ sandhāya paṭijānātīti adhippāyo.
486 “未被受用”这句话,是用来说明“接受者接受之后不使用,而是丢弃”等情况。即使所施物没有被受用,由于福德是依布施的思心所而成立,所以“受用所成的福德会增长”这个说法就站不住脚了。这个说法站不住脚时,自宗论师的主张就有力。其意趣是:福德的体性确实只是依布施的思心所而成立。即使所施物没有被受用,福德也只是依布施的思心所而有,因此说“自宗论师的主张才是有力的”。巴利
486.Aparibhuttepīti iminā ‘‘paṭiggāhako paṭiggahetvā na paribhuñjati chaḍḍetī’’tiādikaṃ dasseti. Aparibhutte deyyadhamme puññabhāvato paribhogamayaṃ puññaṃ pavaḍḍhatīti ayaṃ vādo hīyati. Tasmiñca hīne sakavādīvādo balavā. Cāgacetanāya eva hi puññabhāvo evaṃ siddho hotīti adhippāyo. Aparibhuttepi deyyadhamme puññabhāve cāgacetanāya eva puññabhāvoti āha ‘‘sakavādīvādova balavā’’ti.
6. 关于“由此所施”的讨论注释巴利
6. Itodinnakathāvaṇṇanā
488-491 他们正是靠这些东西维持生活,也就是说,正是靠衣服等物品,或者正是靠布施衣服等物品来维持生活;这里的意思是,即使没有自己所作的业,也能维持。由于这个原因,如果从这里布施给他们的衣服等物品,他们不能用来维持生活,那他们怎么能随喜……乃至获得喜悦呢?这句话是说给那些持这种见解并要把它确立起来的人听的。巴利
488-491.Tenevayāpentīti teneva cīvarādinā yāpenti, teneva vā cīvarādidānena yāpenti, sayaṃkatena kammunā vināpīti adhippāyo. Iminā kāraṇenāti yadi yaṃ ito cīvarādi dinnaṃ, na tena yāpeyyuṃ, kathaṃ anumodeyyuṃ…pe… somanassaṃ paṭilabheyyunti laddhiṃ patiṭṭhapentassapīti vuttaṃ hoti.
7. 地业果报论的注释巴利
7. Pathavīkammavipākotikathāvaṇṇanā
492 触有乐受等类别。在说明一切业果都是触之后,为了显示与自责法相应的结合,又说“那个触与想等”。而“Atthi ca nesaṃ”是就眼识等俱生法而说的。其中,对可爱果报的希求,是指对可爱果报本身生起希求而造业,这说明希求正是业的亲依止缘;或者是以现前感受为缘,通过爱、取等的生起而使苦产生。根本爱是指作为现前果报轮转之生起因的业的亲依止缘的前爱,或者是作为业的助伴、果报的亲依止缘。巴利
492.Phassosukhavedanīyādibhedo hotīti phassena sabbampi kammavipākaṃ dassetvā puna attavajjehi sampayogadassanatthaṃ ‘‘so ca saññādayo cā’’tiādi vuttaṃ. Atthi ca nesanti sāvajjane cakkhuviññāṇādisahajātadhamme sandhāya vuttaṃ. Yo tattha iṭṭhavipāko, tassa patthanāti iṭṭhavipāke eva patthanaṃ katvā kammaṃ karontīti kammūpanissayabhūtameva patthanaṃ dasseti, paccuppannavedanāpaccayaṃ vā taṇhaṃ upādānādinibbattanavasena dukkhassa pabhāvitaṃ. Mūlataṇhāti paccuppannavipākavaṭṭanibbattakakammassa upanissayabhūtaṃ purimataṇhaṃ, kammasahāyaṃ vā vipākassa upanissayabhūtaṃ.
493 为了说明责难是依自宗的主张而提出的,所以说了“以及他们的执见”等话。巴利
493. Sakasamayavasena ca codanāya payujjamānataṃ dassetuṃ ‘‘tesañca laddhiyā’’tiādimāha.
494 从“获得的方式”这一角度来说:当业存在时,地等(结果)的获得就会发生,因此说明这个业就叫做“能引生彼果的业”。巴利
494.Paṭilābhavasenāti kamme sati pathaviyādīnaṃ paṭilābho hotīti kammaṃ taṃsaṃvattanikaṃ nāma hotīti dasseti.
老死果报论的注释巴利
8. Jarāmaraṇaṃvipākotikathāvaṇṇanā
495 这里的意思是:“同一所缘”这种相应特征的缺失,即不具备相应的特征。巴利
495.Sampayogalakkhaṇābhāvāti ‘‘ekārammaṇā’’ti imassa sampayogalakkhaṇassa abhāvāti adhippāyo.
496 “没有其他方式”这句话,是自宗论者站在自身立场的角度说:没有其他方式。这是为了说明,为了遮止无记法所感的老死果报,所以没有按无记的方式提出问题。巴利
496.Pariyāyo natthīti sakavādinā attanā vattabbatāya pariyāyo natthīti abyākatānaṃ jarāmaraṇassa vipākanivāraṇatthaṃ abyākatavasena pucchā na katāti dasseti.
497 有人说“不清净的色泽就是老”,但通过“那是不善业,是业所生”等说明,以及显示色本身丑陋这一点,就可以知道两者其实是一样的。巴利
497.Aparisuddhavaṇṇatā jarāyevāti keci, taṃ akusalakammaṃ kammasamuṭṭhānassātiādinā rūpasseva dubbaṇṇatādassanena samamevāti.
第9章 圣法果报论的注释巴利
9. Ariyadhammavipākakathāvaṇṇanā
500 他们转动业等之轮。巴利
500.Vaṭṭanti kammādivaṭṭaṃ.
第10章 果报与非果报法的讨论之注释巴利
10. Vipākovipākadhammadhammotikathāvaṇṇanā
501 “以彼为缘”这句话的意思是:某一果报的果报,是相互缘,也由于以彼为缘而成为相互缘。接着用“So hi”等语,说明先前所主张的正是这一责难的根据。在“相互缘等”中,用“等”字把俱生缘等也收摄进来,说明在这些缘当中,各自以各自的缘的作用而成立。巴利
501.Tappaccayāpīti yassa vipākassa vipāko aññamaññapaccayo hoti tappaccayāpi aññamaññapaccayabhūtatopīti adhippāyo. So hītiādinā purimapaṭiññāya imassa codanassa kāraṇabhāvaṃ dasseti. Aññamaññapaccayādīsu paccayaṭṭhenāti ādi-saddena sahajātādipaccaye saṅgaṇhitvā tesu tena tena paccayabhāvenāti dasseti.
六趣论的注释巴利
1. Chagatikathāvaṇṇanā
503-504 503-504. 所谓“颜色”,是指色泽与形状,因此说“相似的外形与形状”。巴利
503-504. Vaṇṇoti vaṇṇanibhā saṇṭhānañca vuccatīti āha ‘‘sadisarūpasaṇṭhānā’’ti.
2. 中有论注释巴利
2. Antarābhavakathāvaṇṇanā
505 就像具天眼的人能看见极远、被间隔、该到达的地方;就像有神通的人能穿过虚空,破开地面各处而行。“并非正理”意即:如果他不存在于诸有之间,那么否定“中有”就没有根据,这是本意。巴利
505. Atidūrassa antaritassa pattabbassa desassa dassanato dibbacakkhuko viya. Ākāsena pathavantaraṭṭhānāni bhinditvā gamanato iddhimā viya. Na sahadhammenāti yadi so bhavānaṃ antarā na siyā, na nāma antarābhavoti paṭikkhepe karaṇaṃ natthīti adhippāyo.
506 他不接受生、老、死,也不接受死与结生之间的相续。因此他说:死后紧接着的中有诸蕴,他不承认;正在发生的生,他不承认;刚入母胎就消失的,他也不承认是死。巴利
506.Tatthajātijarāmaraṇāni ceva cutipaṭisandhiparamparañca anicchantoti etena cutianantaraṃ antarābhavaṃ khandhāti, vattamānā jātīti, mātukucchimeva paviṭṭhā antaradhāyamānā maraṇanti na icchati.
507 就像在欲界等处,就在那些地方一次又一次地死去、再投生,从而形成死亡与结生前后相接的连续过程;如此显示他不想要那种情况。巴利
507.Yathā kāmabhavādīsu tattha tattheva punappunaṃ cavitvā upapattivasena cutipaṭisandhiparamparā hoti, evaṃ taṃ tattha na icchatīti dasseti.
3. 欲功德论的注释巴利
3. Kāmaguṇakathāvaṇṇanā
510 510. 从“欲乐”的意义上说,“欲有”之所以成为欲有,应当依照这个意趣来理解:一切属于欲界的蕴等,都是“欲有”。不过,在《界论》中,只是把执取蕴显示为“欲有”,而不是从“欲乐”的意义上来说“欲有”。所谓“诸比丘,有这五种欲”,只是依据这种说法而已——意思是说,只有五种欲的部分被称为“欲”;因此“欲界”这个词并不是指别的东西。依据这个意趣,就是“只是依据这种说法”的意思。巴利
510. Kāmabhavassa kamanaṭṭhena kāmabhavabhāvo sabbepi kāmāvacarā khandhādayo kāmabhavoti iminā adhippāyena daṭṭhabbo. Upādinnakkhandhānameva pana kāmabhavabhāvo dhātukathāyaṃ dassito, na kamanaṭṭhena kāmabhavabhāvo. ‘‘Pañcime, bhikkhave, kāmaguṇā’’ti vacanamattaṃ nissāyāti pañceva kāmakoṭṭhāsā ‘‘kāmo’’ti vuttāti kāmadhātūtivacanaṃ na aññassa nāmanti iminā adhippāyenevaṃ vacanamattaṃ nissāyāti attho.
色界论的注释巴利
5. Rūpadhātukathāvaṇṇanā
515-516 在关于色界的讨论中,应当知道有这样的主张:因为称为“色界”,所以色界只应当由有色法构成。在经典中,“有三有”等说法,是对界域的划分,也就是对所限定的界域作出界定;而“下至无间地狱为边际”等说法,则是对业作出界定。巴利
515-516. Rūpadhātukathāyaṃ rūpadhātūti vacanato rūpīdhammeheva rūpadhātuyā bhavitabbanti laddhi daṭṭhabbā. Suttesu ‘‘tayome bhavā’’tiādinā (dī. ni. 3.305) paricchinnabhūmiyova bhūmiparicchedo, ‘‘heṭṭhato avīcinirayaṃ pariyantaṃ karitvā’’tiādikammaparicchindanampi (vibha. 182) vadanti.
无色界论的注释巴利
6. Arūpadhātukathāvaṇṇanā
517-518 “以这个方法”的意思是:就像在前面那段讨论里,有色诸法不加区分地统称为“色界”,同样地,在这里,无色诸法也不加区分地统称为“无色界”。所以,那里所说的方式在这里同样适用,这就是这段话的意图。巴利
517-518.Imināvupāyenāti yathā hi purimakathāyaṃ rūpino dhammā avisesena ‘‘rūpadhātū’’ti vuttā, evamidhāpi arūpino dhammā avisesena ‘‘arūpadhātū’’ti vuttāti tattha vuttanayo idhāpi samānoti adhippāyo.
7. 色界处论的注释巴利
7. Rūpadhātuyāāyatanakathāvaṇṇanā
519 关于“鼻相(亦)”这句,应当说成“鼻等之相(亦)”。所谓“相”,指的是以鼻等所处位置为特征、具有那种形状的色聚。巴利
519.Ghānanimittānipīti idaṃ ghānādinimittānipīti vattabbaṃ. Nimittanti ghānādīnaṃ okāsabhāvena upalakkhitaṃ tathāvidhasaṇṭhānaṃ rūpasamudāyamāha.
无色与色的讨论注释巴利
8. Arūperūpakathāvaṇṇanā
524-526 微细色是存在的,从它出离就是无色,这是这里的意趣。巴利
524-526.Sukhumarūpaṃ atthi, yato nissaraṇaṃ taṃ āruppanti adhippāyo.
色与业的讨论注释巴利
9. Rūpaṃkammantikathāvaṇṇanā
527-537 “筹划”是指努力、精勤,意思是在相应诸法中做更多的运作。“前一番”说的是这个问题:“凡是以不善心所生起的色,那一切都是不善。”巴利
527-537.Pakappayamānāti āyūhamānā, sampayuttesu adhikaṃ byāpāraṃ kurumānāti attho. Purimavāreti ‘‘yaṃkiñci akusalena cittena samuṭṭhitaṃ rūpaṃ, sabbaṃ taṃ akusala’’nti imaṃ pañhaṃ vadati.
第10章 命根的注释巴利
10. Jīvitindriyakathāvaṇṇanā
540 在“无色命根”这个问题上,他是抓住“存在无色诸法的寿”这类问题来说的。他的意思是:确实有一种与心不相应的无色法命根相续存在。在这里应当看到,他之所以说“无色法”,是因为:尽管他意许色法与无色法两者的命根,说成“无色法”仍然说得通。巴利
540.Arūpajīvitindriyantipañhe ‘‘atthi arūpīnaṃ dhammānaṃ āyū’’tiādikaṃ pañhaṃ antaṃ gahetvā vadati. Arūpadhammānaṃ cittavippayuttaṃ jīvitindriyasantānaṃ nāma atthīti icchatīti ettha rūpārūpadhammānaṃ taṃ icchanto arūpadhammānaṃ icchatīti vattuṃ yuttoti ‘‘arūpadhammāna’’nti vuttanti daṭṭhabbaṃ.
541 应当知道,即使说“在众生相续中,或者有色法”等等,也还是在说那同一个命根相续。巴利
541.Sattasantāne rūpino vā dhammā hontūtiādināpi tameva jīvitindriyasantānaṃ vadatīti veditabbaṃ.
542 这里说“前后分”,意思是:因为已经接近等至,所以那时也可以说他已经入定了。巴利
542.Pubbāparabhāgaṃ sandhāyāti samāpattiyā āsannabhāvato tadāpi samāpannoyevāti adhippāyo.
544-545 关于“两种命根”:前面的文本写作“提问属于自宗,承认属于他宗”;后面的文本写作“提问属于他宗,承认属于自宗”,这样才合理。巴利
544-545.Dve jīvitindriyānīti ‘‘pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassā’’ti purimapāṭho. ‘‘Pucchā paravādissa, paṭiññā sakavādissā’’ti pacchimapāṭho, so yutto.
第11章 业因论的注释巴利
11. Kammahetukathāvaṇṇanā
546 “其余”是指杀生等业的因,这里说的是前面针对入流者等的追问。“且说”是他宗表示接受的话,所以不能说成“令其接受”;不过自宗说“是何业的因”,是为了让对方接受,这样讲才说得通。至于“令其接受”,不能理解为“令其承认某一方”,而应理解为:他宗使自宗执取他自己的见解。巴利
546.Sesanti pāṇātipātādikammassa hetūti ito purimaṃ sotāpannādianuyogaṃ vadati. Handa hīti paravādissevetaṃ sampaṭicchanavacananti sampaṭicchāpetunti na sakkā vattuṃ, ‘‘katamassa kammassa hetū’’ti pana sakavādī taṃ sampaṭicchāpetuṃ vadatīti yujjeyya, sampaṭicchāpetunti pana pakkhaṃ paṭijānāpetunti atthaṃ aggahetvā paravādī attano laddhiṃ sakavādiṃ gāhāpetunti attho daṭṭhabbo.
见利益者的讲述注释巴利
1. Ānisaṃsadassāvīkathāvaṇṇanā
547 为了显示差别,就是为了显示不同,这样说才是对的。对于依据不同心而承认(两种见)的人,如何合理地消除他的意图,需要考察。因为,如果有人同时主张两种见是依所缘而成立的,那么为了显示这种情况并不存在,才开始了这段论述,这是合理的。从“以随闻为依据”等语句可以看出:并非只有以无常等为所缘的智才是观,对涅槃显示“无生是安稳”等利益,也同样属于观。巴利
547.Vibhāgadassanatthanti visabhāgadassanatthanti vuttaṃ hoti. Nānācittavasena paṭijānantassa adhippāyamaddanaṃ kathaṃ yuttanti vicāretabbaṃ. Ārammaṇavasena hi dassanadvayaṃ saha vadantassa tadabhāvadassanatthaṃ idaṃ āraddhanti yuttanti. Anussavavasenātiādinā na kevalaṃ aniccādiārammaṇameva ñāṇaṃ vipassanā, atha kho ‘‘anuppādo khema’’ntiādikaṃ nibbāne ānisaṃsadassanañcāti dīpeti.
以不死为所缘的讨论注释巴利
2. Amatārammaṇakathāvaṇṇanā
549 由于对经教的敬畏,应当这样理解:就像经里说的“比丘们,彼岸是安稳的、没有怖畏的,这是涅槃的另一种说法”,这是针对无结缚等状态而说安稳等,以此等方式,对经教的敬畏应予理解。巴利
549.Suttabhayenāti ‘‘pārimaṃ tīraṃ khemaṃ appaṭibhayanti kho, bhikkhave, nibbānassetaṃ adhivacana’’nti (saṃ. ni. 4.238) asaṃyojaniyādibhāvaṃ sandhāya khemādibhāvo vuttoti evamādinā suttabhayenāti daṭṭhabbaṃ.
3. “色有所缘”之讨论的注释巴利
3. Rūpaṃsārammaṇantikathāvaṇṇanā
552-553 为了显示所缘义的差别,才说“缘义”和“所依义”。当这样的差别存在时,不论是否设定“有缘”和“有所依”之间有差别,都不应该因为“有缘”就认为:即使以所依为所缘,也一定就是“有所缘”。这段话就是为了说明这个道理。巴利
552-553.Ārammaṇatthassa vibhāgadassanatthanti paccayaṭṭho olubbhaṭṭhoti evaṃ vibhāge vijjamāne paccayolubbhānaṃ visesābhāvaṃ kappetvā akappetvā vā sappaccayattā olubbhārammaṇenapi sārammaṇamevāti na gahetabbanti dassanatthanti vuttaṃ hoti.
第4章 随眠无所缘的讨论注释巴利
4. Anusayāanārammaṇātikathāvaṇṇanā
554-556 因为还没有被断除,才被称为“有”,并不是因为当下真实存在才被称为“有”,这就是这句话的用意。巴利
554-556.Appahīnattāvaatthīti vuccati, na pana vijjamānattāti adhippāyo.
5. 关于“智无所缘”这一讨论的注释巴利
5. Ñāṇaṃanārammaṇantikathāvaṇṇanā
557-8 他们说,所谓“他的智”,就是指道智。巴利
557-8.Tassa ñāṇassāti maggañāṇassāti vadanti.
7. 关于“被寻随逐”的论注释巴利
7. Vitakkānupatitakathāvaṇṇanā
562 “无差别地”的意思是:通过所缘和相应这两者。巴利
562.Avisesenevāti ārammaṇasampayogehi dvīhipīti attho.
第8章 关于寻的扩散为声音的讨论注释巴利
8. Vitakkavipphārasaddakathāvaṇṇanā
563 “一切”这个词,说明“在一切有寻的心里,无论在一切处还是一切时”这个意思,所以说“乃至在意界转起的时候也是如此”。“唯寻的扩展”,意思就是仅仅寻的生起。巴利
563.Sabbasoti savitakkacittesu sabbattha sabbadā vāti imamatthaṃ dassento āha ‘‘antamaso manodhātupavattikālepī’’ti. Vitakkavipphāramattanti vitakkassa pavattimattanti adhippāyo.
第9章 关于“语行不如心行”之说的注释巴利
9. Nayathācittassavācātikathāvaṇṇanā
565 “无犯”是说,因为没有欺骗的意图,所以不构成妄语。巴利
565.Anāpattīti visaṃvādanādhippāyassa abhāvā musāvādo na hotīti vuttaṃ.
11. 关于“具足过去与未来”之论的注释巴利
11. Atītānāgatasamannāgatakathāvaṇṇanā
568-570 “于那些”就是指那些施设。依具足施设而称为“具足”,依获得施设而称为“获得者”。称为“具足”的,这就叫作具足施设;称为“获得者”的,这就叫作获得施设。或者应当这样连接其意趣。巴利
568-570.Tāsūti tāsu paññattīsu. Samannāgamapaññattiyā samannāgatoti vuccati, paṭilābhapaññattiyā lābhīti vuccati. Samannāgatoti vuccati ayaṃ samannāgamapaññatti nāma. Lābhīti vuccati ayaṃ paṭilābhapaññatti nāmāti vā adhippāyo yojetabbo.
灭论的注释巴利
1. Nirodhakathāvaṇṇanā
571-2 当有人说到“与有分心的坏灭刹那同时”等等时,应当这样说:与唯作蕴的坏灭刹那同时,结生蕴生起;同样,与结生蕴的坏灭刹那同时,结生蕴生起;与唯作蕴的坏灭刹那同时,唯作蕴生起。眼识等则是通过取唯作四蕴而得以取。“智”,指与道智相应。巴利
571-2.Bhavaṅgacittassabhaṅgakkhaṇena sahevātiādiṃ vadantena kiriyakhandhānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha upapattesiyā khandhā uppajjantīti ca vattabbaṃ, tathā upapattesiyānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha upapattesiyā, kiriyānaṃ bhaṅgakkhaṇena saha kiriyāti. Cakkhuviññāṇādīnaṃ kiriyācatukkhandhaggahaṇena gahaṇaṃ. Ñāṇanti maggañāṇaṃ yuttaṃ.
3. 具五识者和合论注释巴利
3. Pañcaviññāṇasamaṅgissamaggakathāvaṇṇanā
576 “那个相”,是指没有说“六识”,而说“五识已生起所依”等,这就是所说的相。这里不说“六识”,其用意是:这正是不说“确实不应这样说”这类话的理由。巴利
576.Taṃ lakkhaṇanti ‘‘cha viññāṇā’’ti avatvā ‘‘pañcaviññāṇā uppannavatthukā’’tiādinā vuttaṃ lakkhaṇaṃ. ‘‘Cha viññāṇā’’ti avacanaṃ panettha ‘‘no ca vata re vattabbe’’tiādivacanassa kāraṇanti adhippetaṃ.
577 “世间”是指观之道。这里说的“无相”,意思是:在眼识现起的那个刹那,若执取无相,就被说成不执取相;而那个本身就是空。这是它的意旨。巴利
577.Lokiyoti vipassanāmaggamāha. Yaṃ tattha animittanti cakkhuviññāṇasamaṅgikkhaṇe yaṃ animittaṃ gaṇhanto na nimittaggāhīti vutto, tadeva suññatanti adhippāyo.
5. 关于“五识有作意”之说的注释巴利
5. Pañcaviññāṇāsābhogātikathāvaṇṇanā
584-586 “以善、不善而倾斜”这句话,是说以善或不善的状态而倾斜、生起。不过应当知道,这其实是对所缘种类的执取;由于它,才会与无贪等或贪等相应,就像“乐,是心的非分”等说法那样。巴利
584-586.Kusalākusalavasenanamīti kusalākusalabhāvena namitvā pavattīti vuttaṃ hoti. Sā pana ārammaṇappakāraggahaṇaṃ yena alobhādīhi lobhādīhi ca sampayogo hotīti daṭṭhabbo ‘‘sukhamiti cetaso abhāgo’’tiādīsu viya.
6. 关于“以二戒”这一说法的注释巴利
6. Dvīhisīlehītikathāvaṇṇanā
587-589 这是指刹那坏灭的灭,不是不再生起的灭,也不是违犯戒律的灭。就像违犯的时候——正如违犯之后就成了破戒的人,同样,在灭去的时候也是这样。意思是说,他们这样观察那些因违犯而倾向(恶行)的人。巴利
587-589.Khaṇabhaṅganirodhaṃ, na appavattinirodhaṃ, sīlavītikkamanirodhaṃ vā. Vītikkamaṃ viyāti yathā vītikkame kate dussīlo, evaṃ niruddhepīti evaṃ vītikkamena ninnānaṃ sallakkhentoti attho.
戒非心所论的注释巴利
7. Sīlaṃacetasikantikathāvaṇṇanā
590-594 590-594.“由于这个,他才真正叫作具戒者”,这里的意思是:由于那种与心不相应、持续存在的积累,一个具有不善心或无记心的人,也真正叫作具戒者。这里剩下的内容,应当依照“布施不是心所”那段讨论中所说的方式来理解——这是已经说过的;不过那段讨论还需要另外去查找。巴利
590-594.Yena so sīlavāyeva nāma hotīti yena cittavippayuttena ṭhitena upacayena akusalābyākatacittasamaṅgī sīlavāyeva nāma hotīti adhippāyo. Sesamettha ‘‘dānaṃ acetasika’’nti kathāyaṃ vuttanayeneva veditabbanti vuttaṃ, sā pana kathā maggitabbā.
9. 受持因论的注释巴利
9. Samādānahetukathāvaṇṇanā
598-600 在受持因论的注释中,应当理解为:这部分与前面所说的内容相同,也就是与受用论的那一部分相似。巴利
598-600. Samādānahetukathāyaṃ \100 purimakathāsadisamevāti paribhogakathekadesasadisatā daṭṭhabbā.
11. 无表恶戒论的注释巴利
11. Aviññattidussīlyantikathāvaṇṇanā
603-604 关于“由命令而在杀生等事上支分圆满”这一说法,意思是:如果有人在某一天接受了命令,却在另一天去杀生,那么当时那个命令即使没有表知,也已经成为一支,所以叫“无表恶戒”。这就是它的意趣。巴利
603-604.Āṇattiyāca pāṇātipātādīsu aṅgapāripūrinti ekasmiṃ divase āṇattassa aparasmiṃ divase pāṇātipātaṃ karontassa tadā sā āṇatti viññattiṃ vināyeva aṅgaṃ hotīti aviññatti dussīlyanti adhippāyo.
4. 智论注释巴利
4. Ñāṇakathāvaṇṇanā
614-615 在《智论》中说到“譬如大众部”等时,这里的大众部可能是指不同于先前在“智非所缘”论(论557等)中所说的安达克派。如果说“于无智中已离”等,就是在显示:就像由离贪而施设为“离贪者”一样,由离无智也成为施设“有智者”的原因。并不是因为他有智才叫有智者,而是相对于无智者才叫有智者。至于“由获得智”这一句,应当理解为:因为获得智而断除了无智,所以他才可以被称为有智者。巴利
614-615. Ñāṇakathāyaṃ seyyathāpi mahāsaṅghikānanti pubbe ñāṇaṃanārammaṇantikathāyaṃ (kathā. 557 ādayo) vuttehi andhakehi aññe idha mahāsaṅghikā bhaveyyuṃ. Yadi aññāṇe vigatetiādinā rāgavigamo viya vītarāgapaññattiyā aññāṇavigamo ñāṇīpaññattiyā kāraṇanti dasseti. Na hi ñāṇaṃ assa atthīti ñāṇī, atha kho aññāṇīpaṭipakkhato ñāṇīti . Yasmā ñāṇapaṭilābhenāti ettha ca ñāṇapaṭilābhena aññāṇassa vigatattā so ñāṇīti vattabbataṃ āpajjatīti attho daṭṭhabbo.
6. “此是苦”的论注释巴利
6. Idaṃdukkhantikathāvaṇṇanā
618-620 “另一方则依自宗”,意思是论敌依自己的宗义。巴利
618-620.Itaro pana sakasamayeti paravādī attano samayeti attho.
第7章 神通力论的注释巴利
7. Iddhibalakathāvaṇṇanā
621-624 “或者以业的异熟之力来说”,这是针对地狱而说的。因为在那里,阿浮陀等时限的划定,就是依据这种业的异熟之力来说的。“或者以年数计算”,则是针对人间和四大王天等诸天神而说的。因为对他们来说,即使是有能力在不可计数的漫长时间里带来异熟的业,也要通过年数来计算和限定。巴利
621-624.Kammassavipākavasena vāti nirayaṃva sandhāya vuttaṃ. Tattha hi abbudādiparicchedo tādisassa kammavipākassa vasena vutto. Vassagaṇanāya vāti manusse cātumahārājikādideve ca sandhāya. Tesañhi asaṅkhyeyampi kālaṃ vipākadānasamatthaṃ kammaṃ vassagaṇanāya paricchijjatīti.
定论注释巴利
8. Samādhikathāvaṇṇanā
625-626 “以等持之义”,意思是:以平等安立之义。这里说“有一种名为定的其他心所存在”,但并没有采纳这一点,这就是这段话的意思。“以诡辩”,意思是:因为只是单一心刹那,眼识和禅那心之间没有任何差别,所以只是就这个共通点来说的,这就是其意图。巴利
625-626.Samādhānaṭṭhenāti samaṃ ṭhapanaṭṭhena samādhi nāma cetasikantaraṃ atthīti aggahetvāti attho. Chalenāti ekacittakkhaṇikatte cakkhuviññāṇassa ca jhānacittassa ca na koci visesoti etena sāmaññamattenāti adhippāyo.
法住性论注释巴利
9. Dhammaṭṭhitatākathāvaṇṇanā
627 “以及无间缘性”的意思是:无明是诸行的无间缘。由于无明有那种住立状态,从它那里就产生了被称为无间缘状态的住立状态——这就是要表达的意思。这里提到“无间缘”,应当理解为是为了显示一种不具备相互缘性质的单独之缘,因为这样一来,所有这类缘就都被显示出来了。“以及相互缘性”的意思是:无明是诸行的缘,诸行也是无明的缘。其中,由无明对诸行的缘的状态所形成的住立状态,就产生了诸行对无明的缘的状态所形成的住立状态,而后者又依赖于前者——这就是要表达的意思。巴利
627.Anantarapaccayatañcevāti avijjā saṅkhārānaṃ anantarapaccayo avijjāya yā ṭhitatā tato hoti, tāya ṭhitatāya anantarapaccayabhāvasaṅkhātā ṭhitatā hotīti adhippāyo. Anantarapaccayaggahaṇañcettha aññamaññapaccayabhāvarahitassa ekassa paccayassa dassanatthanti daṭṭhabbaṃ. Tena hi sabbo tādiso paccayo dassito hotīti. Aññamaññapaccayatañcāti avijjā saṅkhārānaṃ paccayo, saṅkhārā ca avijjāya. Tattha avijjāya saṅkhārānaṃ paccayabhāvasaṅkhātāya ṭhitatāya saṅkhārānaṃ avijjāya paccayabhāvasaṅkhātā ṭhitatā hoti, tassā ca itarāti adhippāyo.
第10章 无常论的注释巴利
10. Aniccatākathāvaṇṇanā
628 “就像色等一样是已完成法”的意思是:因为它们和色等一起生起之后又灭去,所以是已完成法。“依据对无常性的分别追问之力”是说:就像在三根杖上使用“杖”这个称呼一样,在三相上也使用“无常性”这个称呼,因此是依据对它的分别追问之力——他们这样说。巴利
628.Rūpādayoviya parinipphannāti rūpādīhi saha uppajjitvā nirujjhanato parinipphannāti attho. Aniccatāvibhāgānuyuñjanavasenāti tīsu daṇḍesu daṇḍavohāro viya tīsu lakkhaṇesu aniccatāvohāro hotīti tassā vibhāgānuyuñjanavasenāti vadanti.
律仪业论的注释巴利
1. Saṃvarokammantikathāvaṇṇanā
630-632 果报门指的是有分心;业门指的是善与不善心。巴利
630-632.Vipākadvāranti bhavaṅgamanaṃ vadati. Kammadvāranti kusalākusalamanaṃ.
业论的注释巴利
2. Kammakathāvaṇṇanā
633-635 针对无记而说的遮止,意思是:以自宗的特征来遮止——他们是这么说的。有人这样认为:当无果报的思以自身面目被显示出来时,有果报的思也就同样被显示出来了。于是他说:“要以自身面目显示有果报和无果报的思。”巴利
633-635.Abyākataṃ sandhāya paṭikkhepoti sakasamayalakkhaṇena paṭikkhepo katoti vadanti. Avipākacetanāya sarūpena dassitāya savipākāpi dassitāyeva nāma hotīti maññamāno āha ‘‘savipākāvipākacetanaṃ sarūpena dassetu’’nti.
3. “声音是果报”的论注释巴利
3. Saddovipākotikathāvaṇṇanā
636-637 “业所生的非色法”等说法,是在说明:即使在业所生的眼等诸法当中,也没有“果报”这一称呼,那非业所生的声音等就更不用说了。巴利
636-637.Kammasamuṭṭhānā arūpadhammāvātiādinā kammasamuṭṭhānesu cakkhādīsupi vipākavohāro natthi, ko pana vādo akammasamuṭṭhāne saddeti dasseti.
4. 六处论的注释巴利
4. Saḷāyatanakathāvaṇṇanā
638-640 因此,“是果报”这句话,不加区分地说,就是在说六处就是果报——这是针对那些持这种见解的人说的。巴利
638-640.Tasmāvipākoti avisesena saḷāyatanaṃ vipākoti yesaṃ laddhīti vuttaṃ hoti.
七次为极的论注释巴利
5. Sattakkhattuparamakathāvaṇṇanā
641-645 “七次为极”是“决定者”,意思是:以“最多七次”为限而确定。这里的“分别”就是这种差别。而你想让它有“决定”,意思是:除了不堕法性和证得果之外,你还想在别的“最多七次受生”的状态中也有决定。巴利
641-645.Sattakkhattuparamatāniyatoti sattakkhattuparamatāya niyato. Imaṃ vibhāganti imaṃ visesaṃ. Tvaṃ panassa niyāmaṃ icchasīti avinipātadhammatāphalappattīhi aññasmiṃ sattakkhattuparamabhāve ca niyāmaṃ icchasīti attho.
“无间业的不存在”是指:依靠那种法现观,他才被称为“有可能者”,意思就是他没有无间业;或者是指这个人没有无间状态。那么,他会在中间证得法吗?有些人说:“极七返有者不会超过第七有,但在那之前并没有被遮止。”另一些人说:“凡是世尊以智力所记说的人,他在中间并没有现观;不过,因为不存在某种决定性的‘有’之定性,所以称为‘有可能’。譬如善的证得思惟,有时即使不给出果报,也因因缘具足时能给出果报而被称为‘果报法性法’;同样,极七返有者是因为根性柔和,不是因为决定性的存在,也不是因为被世尊所记说;而根性柔和并不是造成不能性的法,所以他不叫‘不能者’。在这里,由于没有造成不能性的法,就遮止了不能性,但并没有说能够在中间证得。如果极七返有者能在中间证得,那他就该成为家家者了。”不过,不作区别而依可能性的自性,说为“有可能”才是恰当的。至于“没有任何决定有的定性”这句话,在这里应看到省略了“见”字,或者与“记说”相连属。巴利
Ānantariyābhāvanti yena so dhammābhisamayena bhabbo nāma hoti, tassa ānantariyakammassa abhāvanti attho, puggalassa vā ānantariyabhāvassa abhāvanti. Kiṃ pana so antarādhammaṃ abhisamissatīti? Keci vadanti ‘‘sattakkhattuparamo sattamaṃ bhavaṃ nātikkamati, orato pana natthi paṭisedho’’ti. Apare ‘‘yo bhagavatā ñāṇabalena byākato, tassa antarā abhisamayo nāma natthi, tathāpi bhavaniyāmassa kassaci abhāvā bhabboti vuccati. Yathā kusalā abhiññācetanā kadāci vipākaṃ adadamānāpi sati kāraṇe dātuṃ bhabbatāya vipākadhammadhammā nāma, tathā indriyānaṃ mudutāya sattakkhattuparamo, na niyāmasabbhāvā nāpi bhagavatā byākatattā, na ca indriyamudutā abhabbatākaro dhammoti na so abhabbo nāma. Abhabbatākaradhammābhāvato cettha abhabbatā paṭisedhitā, na pana antarā abhisametuṃ bhabbatā vuttā. Yadi ca sattakkhattuparamo antarā abhisameyya, kolaṃkolo siyā’’ti. Visesaṃ pana akatvā bhabbasabhāvatāya bhabboti vattuṃ yuttaṃ. Na bhavaniyāmakaṃ kiñcīti ettha passitvāti vacanaseso, byākarotīti vā sambandho.
《劫住论》的注释巴利
1. Kappaṭṭhakathāvaṇṇanā
654-657 在《劫住论》中,“前面”指的是关于神通力的那段讨论。巴利
654-657. Kappaṭṭhakathāyaṃ heṭṭhāti iddhibalakathāyaṃ.
3. 无间业相应论的注释巴利
3. Anantarāpayuttakathāvaṇṇanā
660-662 在“无间相应论”这一节里,所谓“无间相应”,意思是“以此而与无间相应”。应当知道,注释书是把“无间”这个词加在“无间”上来解释它的含义的。巴利原文中也见到写作“anantarapayutto”的形式。巴利
660-662. Anantarāpayuttakathāyaṃ ānantariyaṃ payuttaṃ etenāti anantarāpayuttoti ānantariye anantarāsaddaṃ āropetvā aṭṭhakathāyaṃ attho vuttoti daṭṭhabbo. ‘‘Anantarapayutto’’tipi pāḷi dissati.
第4节 决定与不定者的讨论注释巴利
4. Niyatassaniyāmakathāvaṇṇanā
663-664 663-664. 其余的三地法称为“不定”。这里,就尚未到达决定者的诸法而言,说“三地法”。正是就这些法,才说“即使具足这些,也仍然是不定”。于是,有些人执取这种仅仅是假名的说法,认为“已决定的最后生菩萨,有能力证悟法、有能力契入”,因而主张“进入决定”。这就是他们见解的义理连接。然而,这样一来,“决定”这个词就只是假名而已;而“有能力证悟法”则被说成是“进入决定”这个词的原因。其实,能力才是这两者的原因,这样才合理。“以其他”的意思是:如果决定者能进入决定,那么邪性决定者就应该能进入正性决定,或者正性决定者就应该能进入邪性决定,但事实并非如此——这是为了显示这个道理。巴利
663-664.Sesā tebhūmakadhammā aniyatā nāmāti ettha appattaniyāmānaṃ dhamme sandhāya ‘‘tebhūmakadhammā’’ti āha. Eteva hi sandhāya ‘‘tehi samannāgatopi aniyatoyevā’’ti vuttanti. Iti imaṃ vohāramattaṃ gahetvā ‘‘niyato bodhisatto pacchimabhaviko bhabbo dhammaṃ abhisametuṃ okkamitu’’nti adhippāyena ‘‘niyāmaṃ okkamatī’’ti yesaṃ laddhīti atthayojanā. Evaṃ pana vohāramattasabbhāvo ‘‘niyato’’ti vacanassa, dhammaṃ abhisametuṃ bhabbatā ca ‘‘niyāmaṃ okkamatī’’ti vacanassa kāraṇabhāvena vuttā hoti, bhabbatāyeva pana ubhayassapi kāraṇanti yuttaṃ. Aññenāti yadi niyato niyāmaṃ okkameyya, micchattaniyato sammattaniyāmaṃ, sammattaniyato vā micchattaniyāmaṃ okkameyya, na ca taṃ atthīti dassanatthanti attho.
不悦贪的注释巴利
8. Asātarāgakathāvaṇṇanā
674 在不悦贪论中,所谓“啊,但愿这唯独是我的”这种染著,就是要说明:以这种方式生起的贪,正是这里所说的“贪”,而不是别的。巴利
674. Asātarāgakathāyaṃ ‘‘aho vata me etadeva bhaveyyā’’ti rajjanāti iminā evaṃ pavattamānoyeva lobho idha ‘‘rāgo’’ti adhippeto, na aññathāti dasseti.
675 不过,在经中这一句,是和“意趣”这个词联系在一起的。巴利
675.Sutte panāti etassa ‘‘adhippāyo’’ti etena sambandho.
9. 法渴爱无记论的注释巴利
9. Dhammataṇhāabyākatātikathāvaṇṇanā
676-680 因为已经说到了“法渴爱”,他们就主张这是无记的。他们把对善法或出世间一切法的渴爱执取为“法渴爱”:由于它是渴爱,所以不是善;又因为它是在法上生起的,所以不是不善,因此就认为它是无记。这就是他们所要显示的见解。他们把六种渴爱归纳为三类来展示,因此,法渴爱也由于属于欲渴爱等形态,并不是无记——这就是这里的意旨。巴利
676-680.Yasmā dhammataṇhāti vuttā, tasmā abyākatāti kusalesu dhammesu lokuttaresu vā sabbesu taṇhā ‘‘dhammataṇhā’’ti gahetvā yasmā sā taṇhā, tasmā kusalā na hoti, yasmā pana dhamme pavattā, tasmā akusalā na hotīti abyākatāti laddhīti dasseti. Tīhi koṭṭhāsehi chapi taṇhā saṃkhipitvā dassitā, tasmā dhammataṇhāpi kāmataṇhādibhāvato na abyākatāti adhippāyo.
善与不善结生论的注释巴利
1. Kusalākusalapaṭisandahanakathāvaṇṇanā
686-690 “Tanti kusalaṃ akusalañcā”应当理解为各自分别关联。“Taṃ ubhayanti vā”则是省略了“Taṃ ubhayaṃ”的说法。“Paṭisandahatī”就是结合的意思,也就是说无间地生起。巴利
686-690.Tanti kusalaṃ akusalañcāti visuṃ sambandho daṭṭhabbo. Taṃ ubhayanti vā vacanaseso. Paṭisandahatīti ghaṭeti, anantaraṃ uppādetīti vuttaṃ hoti.
六处生起论的注释巴利
2. Saḷāyatanuppattikathāvaṇṇanā
691-692 有些论师说:“在芽、枝、树冠等具足的树木等当中,只有种子本身显现出来。”为了说明他们的主张,说了“具足枝叶树冠的……”等话。巴利
691-692. Keci vādino ‘‘aṅkure sākhāviṭapādisampannānaṃ rukkhādīnaṃ bījamattaṃ āvibhāvaṃ gacchatī’’ti vadantīti tesaṃ vādaṃ nidassanaṃ karonto āha ‘‘sampannasākhāviṭapāna’’ntiādi.
1 2 3