1. 善三法之解释显示巴利原文
1. Kusalattikavaṇṇanā
一、缘分转起之解释显示巴利原文
1. Paṭiccavāravaṇṇanā
1. 顺缘显示巴利原文
1. Paccayānulomaṃ
(1.)分别门显示巴利原文
(1.) Vibhaṅgavāro
53 53. 现在,在施设门中,依善三法、以因缘等为首,先示现四十九种问法,随后仅示现理趣而显示了无量问法。其中,由于善、不善等不会同时生起,诸如“缘善法,不善法以因缘生起”这样的问法便得不到解答。因此,舍弃了那些得不到解答的问法,只为解答可得的问法,便以“缘善法,善法以因缘生起”等理趣,开启了缘分转起的解说门。显示巴利原文
53. Idāni yā etā paṇṇattivāre kusalattikaṃ nissāya hetupaccayādivasena ekūnapaññāsaṃ ādiṃ katvā nayamattaṃ dassentena aparimāṇā pucchā dassitā. Tattha kusalākusalādīnaṃ sahuppattiyā abhāvato yā pucchā ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati hetupaccayā’’ti evaṃ vissajjanaṃ na labhanti. Tā pahāya yā vissajjanaṃ labhanti, tāyeva vissajjetuṃ ayaṃ kusalaṃ dhammaṃ paṭicca kusalo dhammo uppajjati hetupaccayātiādinā nayena paṭiccavārassa niddesavāro āraddho.
于此,可能会出现这样的疑问:以因缘等为首的四十九种问法,既然并非全部都能得到解答,为何还要显示它们?难道不是只应显示那些可解答的吗?的确,本应只显示可解答的。然而,如果只那样显示,则在所有三法、二法、《发趣论》等的每一个三法、二法、二法三法、三法二法、三法三法、二法二法中,若不加以归纳,便不得不一一显示。为什么呢?因为在善三法中能得解答的,并非同样在受三法等中也能得到解答;而在法随顺逆对三法发趣中,在寻三法和喜三法的解答里,所有这些问法便都能得到解答。因此,为了以最高的界限来界定,每一个三法中本来可能有多少问法,便全都在善三法中作了显示。这样显示之后,舍弃其中得不到解答的问法,只解说那些能得到解答的问法,就能容易地了知。正是为了容易了知,才在善三法中显示了所有问法。然而须知,此处已舍弃了得不到解答的问法,只解答了那些可解答的问法。显示巴利原文
Tattha siyā – sace imā hetupaccayādivasena ekūnapaññāsaṃ pucchā sabbaso vissajjanaṃ na labhanti, atha kasmā dassitā? Nanu yā labhanti, tāyeva dassetabbāti? Āma, dassetabbā siyuṃ. Tathā dassiyamānā pana sabbesu tikadukapaṭṭhānādīsu ekekasmiṃ tike, duke, dukatike, tikaduke, tikatike, dukaduke ca saṅkhepaṃ akatvā dassetabbāyeva bhaveyyuṃ. Kasmā? Yasmā yā kusalattike labhanti, na tāyeva vedanāttikādīsu. Dhammānulomapaccanīye ca tikapaṭṭhāne vitakkattikapītittikānaṃ vissajjane sabbāpetā vissajjanaṃ labhanti, tasmā ukkaṭṭhaparicchedena ekekasmiṃ tike yattakāhi pucchāhi bhavitabbaṃ sabbā kusalattike dassitā. Evaṃ dassitāsu hi yā tattha vissajjanaṃ na labhanti, tā pahāya yā labhanti, tā vuccamānā sakkā sukhena vijānitunti sukhena vijānanatthaṃ sabbāpi kusalattike dassitā. Yā panettha vissajjanaṃ na labhanti, tā pahāya yā labhanti, tāyeva vissajjitāti veditabbā.
此处,“缘善法”的意思是:在四地善法中,依受蕴等分类,缘取一个法——即以所谓俱生的同类性去通达,与之共入同一生起的状态。“善法”即四地善法中,依想蕴等分类的一个法。“生起”的意思是:向上进行而产生,即生起;也指获得自体,即经历生、住、灭三刹那。所谓“以因缘”,是指由善因成就因缘的状态。显示巴利原文
Tattha kusalaṃ dhammaṃ paṭiccāti catubhūmakakusaladhammesu vedanākkhandhādibhedaṃ ekaṃ dhammaṃ paṭicca paṭigantvā sahuppattisaṅkhātena sadisabhāvena patvā, tena saddhiṃ ekato uppattibhāvaṃ upagantvāti attho. Kusalo dhammoti catubhūmakakusaladhammesuyeva saññākkhandhādibhedo eko dhammo. Uppajjatīti uppādato yāva nirodhagamanā uddhaṃ pajjati, nibbattatītipi attho . Attānaṃ labhati, uppādādayo tayopi khaṇe pāpuṇātīti vuttaṃ hoti. Hetupaccayāti kusalahetunā hetupaccayabhāvaṃ sādhentena.
如是以“会生起吗?”提问,以“生起”作答之后,如今为了依蕴来显示“缘某法而某法生起”,便说“善法,一个蕴”等。此处,“一个”指受等四蕴中的任意一个。“三个蕴”指除去作为缘而被执取的那个蕴之后,所剩下的三个蕴;也就是在受等中,当执取“一个蕴生起”时,除去该蕴后剩下的三蕴。“两个蕴”指在受想等六种二法中,缘取任意两个蕴;也指除去作为缘而被执取的那些蕴之后,所剩下的两个蕴。由善因成就因缘的状态而生起,这是其含义。显示巴利原文
Evaṃ ‘‘uppajjeyyā’’ti pucchāya ‘‘uppajjatī’’ti vissajjanaṃ vatvā idāni yaṃ dhammaṃ paṭicca yo dhammo uppajjati, taṃ dhammaṃ khandhavasena dassetuṃ kusalaṃ ekaṃ khandhantiādimāha. Tattha ekanti vedanādīsu catūsu yaṃkiñci ekaṃ. Tayo khandhāti yo yo paccayabhāvena gahito, taṃ taṃ ṭhapetvā avasesā tayo khandhā. Tayo khandheti vedanādīsu yo eko khandho uppajjatīti gahito, taṃ ṭhapetvā sese tayo. Dve khandheti vedanāsaññādukādīsu chasu dukesu yekeci dve khandhe paṭicca. Dve khandhāti ye ye paccayabhāvena gahitā, te te ṭhapetvā avasesā dve khandhā kusalahetunā hetupaccayabhāvaṃ sādhentena uppajjantīti attho.
然而,由于不可能以一个蕴为缘生起一个或两个蕴,也不可能以两个蕴为缘生起一个蕴,因此没有说到“缘一个蕴,一个蕴生起;缘一个蕴,两个蕴生起;缘两个蕴,一个蕴生起”。对于“缘善法,无记法生起”等,也应依上述义趣了知其含义。而“心等起色”这句话,是为了显示:所谓缘,其含义即是俱生,因此此处所指,便是那些与善法俱生、并获得因缘的色法。在后面的类似之处,也依此义趣理解即可。显示巴利原文
Yasmā pana eko khandho ekasseva dvinnaṃyeva vā, dve vā pana ekasseva paccayo nāma natthi, tasmā ‘‘ekaṃ khandhaṃ paṭicca eko khandho, ekaṃ khandhaṃ paṭicca dve khandhā, dve khandhe paṭicca eko khandho’’ti na vuttaṃ. Kusalaṃ dhammaṃ paṭicca abyākato dhammo uppajjatītiādīsupi vuttanayeneva attho veditabbo. Cittasamuṭṭhānaṃ rūpanti idaṃ paṭiccatthassa sahajātatthattā yaṃ kusalena sahajātañceva hetupaccayañca labhati, taṃ dassetuṃ vuttaṃ. Paratopi evarūpesu ṭhānesu ayameva nayo.
“异熟无记、唯作无记”:此处由于没有因缘,所以是无因的;又因为不与色法一同生起,所以无色界异熟也不应执取。“在结生刹那”:这是为了说明名为业生色的无记法,是缘于无记法而生起。“异熟无记”:是随该刹那存在的无记法而说的。“缘蕴而有依处,缘依处而有蕴”:这是为了显示,纵然通过执取业生色而取得了依处,也仍是要显示,缘于依处而有蕴的生起。显示巴利原文
Vipākābyākataṃ kiriyābyākatanti ettha hetupaccayābhāvato ahetukaṃ, rūpena saddhiṃ anuppattito āruppavipākañca na gahetabbaṃ. Paṭisandhikkhaṇeti kaṭattārūpasaṅkhātassa abyākatassa abyākataṃ paṭicca uppattidassanatthaṃ vuttaṃ. Vipākābyākatanti tasmiṃ khaṇe vijjamānābyākatavasena vuttaṃ. Khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhāti idaṃ kaṭattārūpaggahaṇena vatthumhi gahitepi vatthuṃ paṭicca khandhānaṃ uppattidassanatthaṃ vuttaṃ.
“一个四大种”等,是为了显示缘于色无记而有色无记的生起。此处应依“一个蕴”等处所说的理趣来理解其含义。如此,在色无记中,说明了缘于大种而有诸大种的生起之后,现在为了显示缘于大种而有诸所造色的生起,便说“缘于大种,心等起色”等。既然如此,只应说“所造色”这么多,为何还要说其他两种呢?是为了显示也缘于大种而生起。应知:先前所示现的“心等起色和业生色”,并非仅仅缘于蕴而生起,也缘于大种而生起,为了显示这一点而说了这些。其中,心等起色仅在转起时存在,业生色在结生时也存在。“所造色”是这两者的共同定语。显示巴利原文
Ekaṃ mahābhūtantiādi rūpābyākataṃ paṭicca rūpābyākatassa uppattidassanatthaṃ vuttaṃ. Ekaṃ khandhantiādīsu vuttanayeneva panettha atthayojanā veditabbā. Evaṃ rūpābyākatamhi bhūte paṭicca bhūtānaṃ uppattiṃ vatvā idāni bhūte paṭicca upādārūpānaṃ uppattiṃ dassetuṃ mahābhūtepaṭicca cittasamuṭṭhānantiādi vuttaṃ. Evaṃ sante upādārūpanti ettakameva vattabbaṃ, itaradvayaṃ kasmā vuttanti? Mahābhūtepi paṭicca uppattidassanatthaṃ. Yañhi heṭṭhā ‘‘cittasamuṭṭhānañca rūpaṃ kaṭattā ca rūpa’’nti dassitaṃ, taṃ na kevalaṃ khandheyeva ca paṭicca uppajjati, mahābhūtepi pana paṭicca uppajjatīti dassanatthamidaṃ vuttanti veditabbaṃ. Tattha cittasamuṭṭhānaṃ pavatteyeva, kaṭattārūpaṃ paṭisandhiyampi. Upādārūpanti tasseva ubhayassa visesanaṃ.
在“依于蕴及大种”一句中,此处仅取心生起的大种。而在“心生起之色”一句中,则既取了四大种色,也取了所造色。因为依于“依一大种,生三大种”等理趣,四大种色亦依于蕴及大种而生起;所造色则依于大种而生起。如已述之方法,不善与无记于问答中亦同此理。如此,于因缘中解答了九个问题。由于在此唯能取得这些,其余四十非真实之问,故不解答。应以此方法了解于所缘缘等中问答之义。但在各处,我们只探讨那些值得审察的内容。显示巴利原文
Kusale khandhe ca mahābhūte ca paṭiccāti ettha cittasamuṭṭhānāva mahābhūtā gahitā. Cittasamuṭṭhānaṃ rūpanti ettha pana bhūtarūpampi upādārūpampi gahitaṃ. ‘‘Ekaṃ mahābhūtaṃ paṭicca tayo mahābhūtā’’tiādinā nayena hi bhūtarūpampi khandhe ca mahābhūte ca paṭicca uppajjati. Mahābhūte paṭicca upādārūpanti vuttanayena upādārūpampi. Akusalañca abyākatañcāti pañhāvissajjanesupi eseva nayo. Evaṃ hetupaccaye nava pucchā vissajjitā. Etāyeva hi ettha labbhanti, sesā cattālīsa moghapucchāti na vissajjitā. Iminā upāyena ārammaṇapaccayādīsupi pucchāvissajjanānaṃ attho veditabbo. Tattha tattha pana vicāretabbayuttakameva vicārayissāma.
54 54. 在所缘缘中,首先,因色法不能依所缘缘的方式生起,故于彼九问中,舍去与色混合的问组,仅解答了三问。正因如此,在说“依于事处而有诸蕴”之后,并未说“依于诸蕴而有事处”,因为事处并非依所缘缘而生起。显示巴利原文
54. Ārammaṇapaccaye tāva rūpassa ārammaṇapaccayavasena anuppattito tāsu navasu rūpamissakā pahāya tissova pucchā vissajjitā. Teneva ca kāraṇena ‘‘vatthuṃ paṭicca khandhā’’ti vatvā ‘‘khandhe paṭicca vatthū’’ti na vuttaṃ. Na hi taṃ ārammaṇapaccayena uppajjati.
55 55. 在增上缘中,“异熟无记”是特指出世间法而说的。因此,这里未取“在结生刹那”。其余内容与因缘相似。显示巴利原文
55. Adhipatipaccaye vipākābyākatanti lokuttarameva sandhāya vuttaṃ. Tenevettha ‘‘paṭisandhikkhaṇe’’ti na gahitaṃ. Sesaṃ hetupaccayasadisameva.
56 在无间缘与等无间缘中,因色不可得,故如同于所缘缘中,仅有三个问题。显示巴利原文
56. Anantarasamantaresupi rūpaṃ na labbhatīti ārammaṇapaccaye viya tissova pucchā.
57 在俱生缘中,“于结生刹那”是依五蕴有的结生而说。然而,在《缘分别》中,有“于入胎刹那”的说法,二者意义同一,此处仅是言辞有别。又,依据“三者和合,有入胎”的说法,所谓“入胎”,即是五蕴有结生的名称。而“结生”则通于一切有。但在此,因有“业生色”等说,故唯指五蕴有的结生。由于它涵摄了色与非色之缘的状态及缘生的状态,便成为圆满的解答,故予采用。“外在的一大种”,是就非根所缚的地、石等中的大种而说。因为在《缘分别》的篇章中,是将内外合在一起而取四大种,那是简略的教导;此处则是详细教导,为分别显示一切,而说“外在的一大种”等。“对无想有情,依于一大种”,是就二种相续生起的大种而说。“依于大种,有业生色”,则唯就业生而说。“所造色”,唯就时节生而说。显示巴利原文
57. Sahajātapaccaye paṭisandhikkhaṇeti pañcavokāre paṭisandhivasena vuttaṃ. Heṭṭhā pana paccayavibhaṅge ‘‘okkantikkhaṇe’’ti āgataṃ tampi iminā saddhiṃ atthato ekaṃ, byañjanamattameva hettha nānanti. Apica ‘‘tiṇṇaṃ sannipātā gabbhassa avakkanti hotī’’ti (ma. ni. 1.408) vacanato okkantīti pañcavokārapaṭisandhiyāvetaṃ nāmaṃ. Paṭisandhīti sabbabhavasādhāraṇaṃ. Idha pana ‘‘kaṭattā ca rūpa’’ntiādivacanato pañcavokārapaṭisandhiyeva adhippetā. Sā hi rūpassapi arūpassapi paccayabhāvañceva paccayuppannabhāvañca saṅgaṇhāti, tasmā paripuṇṇavissajjanā hotīti gahitā. Bāhiraṃ ekaṃ mahābhūtanti anindriyabaddhesu pathavīpāsāṇādīsu mahābhūtaṃ sandhāya vuttaṃ. Paccayavibhaṅgavārasmiñhi cattāro mahābhūtāti ajjhattikañca bāhirañca ekato katvā gahitaṃ. Saṅkhepadesanā hi sā. Ayaṃ pana vitthāradesanā, tasmā sabbaṃ vibhajitvā dassento ‘‘bāhiraṃ ekaṃ mahābhūta’’ntiādimāha. Asaññasattānaṃ ekaṃ mahābhūtaṃ paṭiccāti dvisantatisamuṭṭhānabhūtavasena vuttaṃ. Mahābhūte paṭicca kaṭattārūpanti idaṃ pana kammasamuṭṭhānavaseneva vuttaṃ. Upādārūpanti utusamuṭṭhānavaseneva.
58 在相互缘中,“依于蕴而有依处,依于依处而有诸蕴”,这是为了显示所有四蕴与依处一起的相互缘关系而说。显示巴利原文
58. Aññamaññapaccaye khandhe paṭicca vatthu, vatthuṃ paṭicca khandhāti catunnampi khandhānaṃ ekato vatthunā aññamaññapaccayataṃ dassetuṃ vuttaṃ.
59 在依止缘中,所谓“依止”的意义即是俱生的意义,因此,在之前《缘分别》一章中所显示的诸眼处等的依止缘性,在此并不被采用。因为那些眼处等是作为前生缘而生起的,而在此处只能得到俱生的。正因为如此,才说“依止缘与俱生缘相似”。显示巴利原文
59. Nissayapaccaye yasmā paṭiccattho nāma sahajātattho, tasmā yā heṭṭhā paccayavibhaṅgavāre cakkhāyatanādīnaṃ nissayapaccayatā dassitā, na sā gahitā. Cakkhāyatanādīni hi purejātāni hutvā paccayā honti, idha sahajātameva labbhati. Teneva vuttaṃ – ‘‘nissayapaccayo sahajātapaccayasadiso’’ti.
60 在亲依止缘中,由于色没有亲依止缘,所以只得到三个解答,因此说“与所缘缘相似”。在这里,虽然并非一切善、不善、无记法都能获得所缘亲依止,但应了知,这是就那些能够获得的而说的。显示巴利原文
60. Upanissayapaccaye rūpassa upanissayapaccayābhāvā tīṇeva vissajjanāni labbhanti, tena vuttaṃ ‘‘ārammaṇapaccayasadisa’’nti. Tattha kiñcāpi na sabbe kusalākusalābyākatā ārammaṇūpanissayaṃ labhanti, ye pana labhanti, tesaṃ vasenetaṃ vuttanti veditabbaṃ.
61 在前生缘中,“事处为前生缘”的意思是:依于事处,由事处成就前生缘性而生起。在“异熟无记的一蕴”这一句里,对于那些在入胎刹那成为异熟无记事处的俱生缘的,由于这属于前生缘分列的范畴,在此不应被取用。同样,那些在无色界中得不到前生缘的善法等,也由于属于前生缘分列的范畴,在此不应被取用。然而,所缘并非一定获得前生缘的状态,因为色处等只对眼识等成就前生缘性,而对于意识界来说,过去与未来的也能成为所缘,因此,所缘在此未被取用。这是因为此教导是依蕴而说,不是依识界而说。而通过“异熟无记的一蕴”这样的教导,所有识界都被取用了,并非只有眼识界等。显示巴利原文
61. Purejātapaccaye vatthuṃ purejātapaccayāti vatthuṃ paṭicca vatthunā purejātapaccayataṃ sādhentena uppajjantīti attho. Vipākābyākataṃ ekaṃ khandhanti ettha yaṃ vipākābyākatassa vatthu okkantikkhaṇe sahajātapaccayo hoti, taṃ purejātapaccayabhājaniyattā idha na gahetabbaṃ. Yepi kusalādayo āruppe purejātapaccayaṃ na labhanti, tepi purejātapaccayabhājaniyatoyeva idha na gahetabbā. Ārammaṇaṃ pana niyamato purejātapaccayabhāvaṃ na labhati. Rūpāyatanādīni hi cakkhuviññāṇādīnaṃyeva purejātapaccayataṃ sādhenti, manoviññāṇadhātuyā atītānāgatānipi ārammaṇaṃ hontiyeva. Tasmā idha na gahitaṃ. Khandhavasena hi ayaṃ desanā, na viññāṇadhātuvasena. ‘‘Vipākābyākataṃ ekaṃ khandha’’nti desanāya ca sabbāpi viññāṇadhātuyo gahitā, na cakkhuviññāṇadhātuādayo evāti.
后生缘不成善或不善的缘,于无记也仅作支持而非生起的缘,因此没有一个法可被称为“以后生缘而生起”,故未依后生缘作答。显示巴利原文
Pacchājāto kusalākusalānaṃ paccayo na hoti, abyākatassapi upatthambhakova na janako, tasmā ‘‘uppajjati pacchājātapaccayā’’ti evaṃ vattabbo ekadhammopi natthīti pacchājātapaccayavasena vissajjanaṃ na kataṃ.
62 在习行缘中,虽然并非一切唯作皆可获得习行缘,但依能得者而说为“唯作无记”。因此,应知此处是取速行唯作。显示巴利原文
62. Āsevanapaccaye kāmaṃ sabbā kiriyā āsevanapaccayaṃ na labhanti, labbhamānavasena pana ‘‘kiriyābyākata’’nti vuttaṃ. Tasmā javanakiriyāvettha gahitāti veditabbā.
63 于业缘中,善与不善的业缘应知为单刹那,唯作无记亦然。异熟无记则是多刹那的;结生刹那的大种也是如此。至于心生色,则是单刹那的。业生色为多刹那,无想有情色亦然。然而,此处的业生色指命根。其余并非纯粹业生,故说为所造色。纵使如此,此处唯指业生者。显示巴利原文
63. Kammapaccaye kusalākusalesu ekakkhaṇiko kammapaccayo veditabbo, tathā kiriyābyākate. Vipākābyākate pana nānākkhaṇikopi, tathā paṭisandhikkhaṇe mahābhūtānaṃ. Cittasamuṭṭhānānaṃ pana ekakkhaṇiko. Kaṭattārūpānaṃ nānākkhaṇikova tathā asaññasattarūpānaṃ. Kaṭattārūpaṃ panettha jīvitindriyaṃ. Sesaṃ na ekantato kammasamuṭṭhānattā upādārūpanti vuttaṃ. Evaṃ santepi idha kammasamuṭṭhānameva adhippetaṃ.
64 在异熟缘中,善、不善及唯作心不可得,因此唯约无记而作答。“心等起”即指异熟心等起。“业生色”指随其所得而有的根色与依处色。“所造色”指其余于彼时存在的所造色。显示巴利原文
64. Vipākapaccaye kusalākusalaṃ kiriyañca na labbhatīti abyākatavaseneva vissajjanaṃ kataṃ. Cittasamuṭṭhānanti vipākacittasamuṭṭhānameva. Kaṭattārūpanti yathālābhavasena indriyarūpañca vatthurūpañca. Upādārūpanti tadavasesaṃ tasmiṃ samaye vijjamānakaṃ upādārūpaṃ.
65 在食缘中,应知一切善等诸蕴及心等起色的生起,是依非色食的方式;同样,于结生刹那,大种也是如此。“心等起”指有分等心等起。“食等起”指段食等起。“心等起”即指善、不善心等起。在《缘分别品》中,依食的次第,首先显示了段食;但在此处,应知依于“善法”的提问,首先显示了非色食。显示巴利原文
65. Āhārapaccaye sabbesampi kusalādīnaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānarūpassa ca arūpāhāravasena uppatti veditabbā, tathā paṭisandhikkhaṇe mahābhūtānaṃ. Cittasamuṭṭhānanti bhavaṅgādicittasamuṭṭhānaṃ. Āhārasamuṭṭhānanti kabaḷīkārāhārasamuṭṭhānaṃ . Cittasamuṭṭhānanti kusalākusalacittasamuṭṭhānameva. Paccayavibhaṅgavāre āhārapaṭipāṭiyā paṭhamaṃ kabaḷīkāro āhāro dassito, idha pana kusalaṃ dhammanti pucchāvasena paṭhamaṃ arūpāhārā dassitāti veditabbā.
66 在根缘中,《缘分别品》依根的次第,首先显示了眼根等;但在此处,则依善等提问,首先显示了非色根的缘力。其中,于善等中,应依所得而取其非色根。在无想有情中,于大种色中亦有命根。显示巴利原文
66. Indriyapaccaye paccayavibhaṅge indriyapaṭipāṭiyā paṭhamaṃ cakkhundriyādīni dassitāni, idha pana kusalādipucchāvasena paṭhamaṃ arūpindriyānaṃ paccayatā dassitā. Tattha kusalādīsu yathālābhavasena arūpindriyā gahetabbā. Asaññasattānaṃ bhūtarūpesupi jīvitindriyanti.
67 关于禅那缘与道缘,其解答与因缘相似,故此处说“与因缘相似”。显示巴利原文
67. Jhānamaggapaccayesu hetupaccayasadisameva vissajjanaṃ, tenevettha ‘‘hetupaccayasadisa’’nti vuttaṃ.
68 关于相应缘,其解答以所缘缘为依归,故此处说“与所缘缘相似”。显示巴利原文
68. Sampayuttapaccaye vissajjanaṃ ārammaṇapaccayagatikaṃ, tenevettha ‘‘ārammaṇapaccayasadisa’’nti vuttaṃ.
69 在不相应缘中:“依处由不相应缘”,即依于依处、由不相应缘,依处成就不相应缘之力而生起的意思。“诸蕴由不相应缘”,即依于诸蕴、由不相应缘,诸蕴成就不相应缘之力而生起的意思。“诸蕴对依处由不相应缘”,即依于依处、诸蕴由不相应缘,依处成就不相应缘之力而生起的意思。“心等起色对诸蕴由不相应缘”,即依于诸蕴、由不相应缘,心等起色由诸蕴成就不相应缘之力而生起的意思。对于其余的解答,如“依处由不相应缘”等,也应当依照所说的方法了知其中义理。于此,在异熟无记中,“依处”一词应包含眼等。“一种大种”等句,是为了显示色无记的缘相而说。“心等起”指无记心的等起,也指善、不善心的等起。显示巴利原文
69. Vippayuttapaccaye vatthuṃ vippayuttapaccayāti vatthuṃ paṭicca vippayuttapaccayā, vatthunā vippayuttapaccayataṃ sādhentena uppajjantīti attho. Khandhe vippayuttapaccayāti khandhe paṭicca vippayuttapaccayā, khandhehi vippayuttapaccayataṃ sādhentehi uppajjatīti attho. Khandhā vatthuṃ vippayuttapaccayāti vatthuṃ paṭicca khandhā vippayuttapaccayā. Vatthunā vippayuttapaccayataṃ sādhentena uppajjantīti attho. Cittasamuṭṭhānarūpaṃ khandhe vippayuttapaccayāti khandhe paṭicca vippayuttapaccayā cittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ khandhehi vippayuttapaccayataṃ sādhentehi uppajjatīti attho. Sesavissajjanesupi vatthuṃ vippayuttapaccayātiādīsupi vuttanayenevattho veditabbo. Vipākābyākate cettha vatthuggahaṇena cakkhādīni saṅgahitabbāni. Ekaṃ mahābhūtantiādi rūpābyākatassa paccayabhāvaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Cittasamuṭṭhānanti abyākatacittasamuṭṭhānampi kusalākusalacittasamuṭṭhānampi.
70 在“有缘”中,一切法皆以俱生缘为体性,因此这里说“与俱生缘相似”。显示巴利原文
70. Atthipaccaye sabbaṃ sahajātapaccayagatikaṃ. Tenevettha ‘‘sahajātapaccayasadisa’’nti vuttaṃ.
71-72 “无有缘”与“离去缘”归入所缘缘的范畴,“未离去缘”则归入俱生缘的范畴,因此这里说“与所缘缘相似,与俱生缘相似”。以上是通过略说所显示的二十三种缘。所谓“应广说”,是指就那些已获解答的提问方式,进行详细展开。这是从因缘开始,以单根本缘的顺次解答、善三法等,对缘起部分所作的义释。显示巴利原文
71-72. Natthivigatā ārammaṇapaccayagatikā, avigataṃ sahajātagatikaṃ. Tenevettha ‘‘ārammaṇapaccayasadisaṃ, sahajātapaccayasadisa’’nti vuttaṃ . Ime tevīsati paccayāti saṅkhipitvā dassitānaṃ vasenetaṃ vuttaṃ. Vitthāretabbāti yā pucchā vissajjanaṃ labhanti, tāsaṃ vasena vitthāretabbā. Ayaṃ hetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlake paccayānulome paṭiccavārassa kusalattikavissajjane atthavaṇṇanā.
(2.)数门显示巴利原文
(2.) Saṅkhyāvāro
73 现在,为了以计量的方式显示因缘等每一缘中所获得的问答轮,便开始阐述“因缘九种”等。其中,“因缘九种”是说在因缘中有九组问答轮,即:善对善、善对无记、善对善无记;不善对不善、不善对无记、不善对不善无记;无记对无记;善无记对无记;不善无记对无记。显示巴利原文
73. Idāni ye ettha hetupaccayādīsu ekekasmiṃ paccaye vissajjanavārā laddhā, te gaṇanavasena dassetuṃ hetuyā navātiādi āraddhaṃ. Tattha hetuyā navāti hetupaccaye nava pucchāvissajjanavārā honti. Seyyathidaṃ – kusalena kusalaṃ, kusalena abyākataṃ, kusalena kusalābyākataṃ; akusalena akusalaṃ, akusalena abyākataṃ, akusalena akusalābyākataṃ, abyākatena abyākataṃ, kusalābyākatena abyākataṃ, akusalābyākatena abyākatanti.
“所缘缘三种”,谓善对善、不善对不善、无记对无记。“增上缘九种”,与因缘中所说相似。于十二缘中,说为“九种、九种”。一切问答皆与因缘相似,然于分别中有其差别。于十缘中,说为“三种、三种”。一切问答皆与所缘缘相似,然于分别中有其差别。于相互缘中,无记句之解答亦可得色;于前生缘中亦然。于习行缘中,异熟与路心皆不可得。“异熟一种”,即唯无记。如是,此处略说为九种、三种、一种,即三种轮之分齐。广说则有十二个九种、十种三、一种一,于全部二十三种缘中,有一百三十九轮,亦有一百三十九问。一百三十九问答轮亦是其名。显示巴利原文
Ārammaṇetīṇīti kusalena kusalaṃ, akusalena akusalaṃ, abyākatena abyākataṃ. Adhipatiyā navāti hetuyā vuttasadisāva. Dvādasasu hi paccayesu nava navāti vuttaṃ. Sabbesupi pucchāvissajjanāni hetupaccayasadisāneva. Vibhaṅge pana atthi viseso. Dasasu paccayesu tīṇi tīṇīti vuttaṃ. Sabbesupi pucchāvissajjanāni ārammaṇasadisāneva. Vibhaṅge pana atthi viseso. Aññamaññapaccayasmiñhi abyākatapadassa vissajjane rūpampi labbhati, tathā purejātapaccaye. Āsevanapaccaye vipākāni ceva vīthicittāni ca na labbhanti. Vipāke ekanti abyākatameva. Evamettha saṅkhepato nava tīṇi ekanti, tividhova vāraparicchedo. Vitthārato dvādasa navakā, dasa tikā, ekaṃ ekakanti sabbesupi tevīsatiyā paccayesu ekūnacattālīsādhikaṃ vārasataṃ hoti, ekūnacattālīsādhikañca pucchāsataṃ. Ekūnacattālīsādhikaṃ pucchāvissajjanasatantipi tasseva nāmaṃ.
74 如此显示了因缘等单根本之计数后,为略去此后双根本等之广说,仅取于单根本所说中可得之计数,以显示轮之分齐,故先于双根本中说“因缘对,所缘缘三种”等。此中,其特相为:纵使计数多之缘与计数少之缘结合,亦变为与彼相同之计数。故说“因缘对,所缘缘三种”。其意为:于因•所缘缘双中,仅得于所缘缘中所说之三种解答。而计数相同之缘相互结合,则不减其计数。故说“因缘对,增上缘九种”。其意为:于因•增上缘双中,得九种解答。“异熟一种”,谓于因•异熟双中,仅得于异熟中所说之一种解答。如是,于双根本中,应知轮之分齐。显示巴利原文
74. Evaṃ hetupaccayādike ekamūlake gaṇanaṃ dassetvā ito paresu dumūlakādīsu vitthāradesanaṃ saṅkhipitvā ekamūlake dassitāya desanāya labbhamānagaṇanaññeva ādāya vāraparicchedaṃ dassetuṃ dumūlake tāva hetupaccayā ārammaṇe tīṇītiādimāha. Tatridaṃ lakkhaṇaṃ – bahugaṇanopi paccayo abahugaṇanena saddhiṃ yutto tena samānagaṇanova hoti. Tena vuttaṃ ‘‘hetupaccayā ārammaṇe tīṇī’’ti. Hetuārammaṇaduke ārammaṇe vuttāni tīṇeva vissajjanāni labbhantīti attho. Samānagaṇano pana samānagaṇanena saddhiṃ yutto aparihīnagaṇanova hoti. Tena vuttaṃ ‘‘hetupaccayā adhipatiyā navā’’ti. Hetādhipatiduke naveva vissajjanāni labbhantīti attho. Vipāke ekanti hetuvipākaduke vipāke vuttaṃ ekameva vissajjanaṃ labbhatīti evaṃ tāva dumūlake vāraparicchedo veditabbo.
75 于三根本等中,此即其特相。正因如此,他说:“因缘、所缘缘、增上缘,为三。”其意为:于因、所缘、增上三法中,于所缘缘下所说之三种回答皆可获得。于一切处应如此了知其方法。显示巴利原文
75. Timūlakādīsupi idameva lakkhaṇaṃ. Tenevāha – hetupaccayā ārammaṇapaccayā adhipatiyā tīṇīti. Hetārammaṇādhipati tike ārammaṇe vuttāni tīṇeva vissajjanāni labbhantīti attho. Evaṃ sabbattha nayo netabbo.
76-79 然而,在十二根本中,异熟缘不可得,因此先说“习行缘于业为三”而不涉及异熟,再说“食为三”。在十三根本等中,方法相同。此处则予以略摄,只示二十三种根本。此二十三种根本分为两种:有习行或有异熟。其中,先示有习行,唯得三种回答,故说“习行缘于无间为三”。有异熟则不得习行,故舍弃彼,为依异熟显示计数,紧接着便示一个理趣:“因缘……异熟缘于食为一”,之后唯示二十三种根本。然而,在这两种二十三种根本中,虽然一种无异熟缘,一种无习行缘,但后生缘两者皆有。唯依惯用名称,当知它们即称为二十三种根本。其中,有习行者,依习行力,一切处唯三种回答;有异熟者,依异熟缘力,唯一种回答。这便是以因缘为首,于一根本等中的计数。显示巴利原文
76-79. Dvādasamūlake pana vipākapaccayo na labbhati, tasmā āsevanapaccayā kamme tīṇīti vatvā vipākaṃ aparāmasitvā āhāre tīṇīti vuttaṃ. Terasamūlakādīsupi eseva nayo. Te pana saṅkhipitvā tevīsatimūlakovettha dassito. So duvidho hoti – sāsevano vā savipāko vā. Tattha paṭhamaṃ sāsevano dassito, so tīṇeva vissajjanāni labhati. Tena vuttaṃ ‘‘āsevanapaccayā avigate tīṇī’’ti. Savipāko pana āsevanaṃ na labhati, tasmā taṃ pahāya vipākavasena gaṇanāya dassanatthaṃ anantarāyeva ‘‘hetupaccayā…pe… vipākapaccayā āhāre eka’’nti ekaṃ nayaṃ dassetvā pacchā tevīsatimūlakova dassito. Etesu pana dvīsu tevīsatimūlakesu kiñcāpi ekasmiṃ vipākapaccayo natthi, ekasmiṃ āsevanapaccayo, pacchājātapaccayo pana ubhayatthāpi. Ruḷhīsaddena panete tevīsatimūlakātveva veditabbā. Tesu sāsevane āsevanassa vasena sabbattha tīṇeva vissajjanāni, savipāke vipākapaccayassa vasena ekamevāti ayaṃ hetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakādīsu gaṇanā.
至于紧接因根本之后所说的“依止于所缘,一切处唯三种问”,这是为了显示:以所缘缘为首,在一根本、二根本等一切处,于所缘句及所缘与其余缘的结合中,凡应得九种之处,唯成三种问。而在异熟句中,异熟句与其余缘的结合,唯成一种问。如此,前文所说“多计数的缘与少计数的缘结合时,即成为与其同等计数”,此言甚为善巧。显示巴利原文
Yaṃ panetaṃ hetumūlakānantaraṃ ‘‘ārammaṇe ṭhitena sabbattha tīṇeva pañhā’’ti vuttaṃ, taṃ ārammaṇapaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakepi dumūlakādīsupi sabbattha ārammaṇapade ceva ārammaṇena saddhiṃ sesapaccayayojanāsu ca yattha navahi bhavitabbaṃ, tattha tayova pañhā hontīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Vipākapade pana vipākapadena saddhiṃ sesapaccayayojanāsu ca ekova pañho hotīti. Iti yaṃ heṭṭhā avocumha ‘‘bahugaṇanopi paccayo abahugaṇanena saddhiṃ yutto tena samānagaṇano hotī’’ti, taṃ suvuttameva.
80-85 现在应依所缘等缘而示一根本等。其中,一根本与因一根本相似,故未在任何缘中另行显示。为依所缘缘显示二根本中的计数,说:“所缘缘于因,为三;于增上,为三……于无间,为三。”此处本应说“所缘缘于增上,为三……于无间,为三”,但为了显示因缘等那些多计数的缘,与较少计数及同等计数的缘相结合时所成的计数,便将虽在顺序上居前的因缘置于后分,而说“所缘缘于因,为三”。以此表明:所缘缘与任何较多计数或同等计数的缘相结合,进入二法、三法等分别时,于一切处当知唯三种问答。而与异熟缘相结合时,唯得一种,此将于异熟缘等计数中显明,故此处未示。又,此于二根本中所示的计数,于三根本等中也是同一计数,故依所缘缘未广开三根本等。显示巴利原文
80-85. Idāni ye ārammaṇādīnaṃ paccayānaṃ vasena ekamūlakādayo dassetabbā, tesu ekamūlako tāva hetuekamūlakeneva sadisoti ekasmimpi paccaye na dassito. Ārammaṇapaccayavasena pana dumūlake gaṇanaṃ dassetuṃ ārammaṇapaccayā hetuyā tīṇi, adhipatiyā tīṇi…pe… avigate tīṇīti vuttaṃ. Ettha ca ‘‘ārammaṇapaccayā adhipatiyā tīṇi…pe… avigate tīṇī’’ti vattabbe ye hetupaccayādayo paccayā bahugaṇanā, tesaṃ ūnataragaṇanehi ca samānagaṇanehi ca saddhiṃ saṃsandane yā gaṇanā labbhati, taṃ dassetuṃ ārammaṇapaccayassa purimabhāge ṭhitampi hetupaccayaṃ pacchimabhāgeva ṭhapetvā ‘‘ārammaṇapaccayā hetuyā tīṇī’’ti vuttaṃ. Tenetaṃ āvi karoti – ārammaṇapaccayo yena yena bahutaragaṇanena vā samānagaṇanena vā paccayena saddhiṃ dukatikādibhedaṃ gacchati, sabbattha tīṇeva pañhāvissajjanāni veditabbāni. Vipākapaccayena pana saddhiṃ saṃsandane ekameva labbhati, taṃ vipākapaccayādikāya gaṇanāya āvi bhavissatīti idha na dassitaṃ. Yā cesā dumūlake gaṇanā dassitā, timūlakādīsupi esāva gaṇanāti ārammaṇapaccayavasena timūlakādayo na vitthāritā.
现在,为了依增上缘等显示在二根本等中的计数,而说“增上缘于因有九种”等。在此,同样应依前述方法了知缘的安立。又如增上缘于因有九种,其余与因计数相等的缘中也是如此,即有九种。像这样,任何一个缘位于开端,与计数相等的缘结合时,便依位于开端者来计算数目;而与计数较少的缘结合时,当知只依计数较少者来计算。再者,如依所缘缘,依增上缘,以及依无间等后后诸缘,也未广开三根本等。因此,仅就二根本所示的计数,于一切处都应能成就。所以说:“应以每一缘为根本,随诵习的方法而计数。”显示巴利原文
Idāni adhipatipaccayādivasena dumūlakādīsu gaṇanaṃ dassetuṃ adhipatipaccayā hetuyā navātiādi vuttaṃ. Tatthāpi vuttanayeneva paccayasanniveso veditabbo. Yathā ca adhipatipaccayā hetuyā nava, evaṃ sesesupi hetunā samānagaṇanāsu naveva. Iti yo yo paccayo ādimhi tiṭṭhati, tena tena saddhiṃ samānagaṇanānaṃ saṃsandane ādimhi ṭhitassa vasena gaṇanā hoti. Tena pana saddhiṃ ūnataragaṇanānaṃ saṃsandane ūnataragaṇanānaṃyeva vasena gaṇanā hotīti veditabbo. Yathā ca ārammaṇapaccayavasena evaṃ adhipatipaccayavasenāpi tato paresaṃ anantarādīnaṃ vasenāpi timūlakādayo na vitthāritā. Tasmā dumūlake dassitagaṇanāvaseneva sabbattha sādhetabbā. Teneva vuttaṃ ‘‘ekekaṃ paccayaṃ mūlakaṃ kātuna sajjhāyamaggena gaṇetabbā’’ti.
缘逆释。显示巴利原文
Paccayapaccanīyavaṇṇanā
86-87 然而在缘逆中,由于善句得不到——善法无因缘即不能生起,因此开始说“缘不善法”等。其中,“非因缘”是遮止因缘,意思是:离开因缘而由其他缘生起。与疑俱、与掉举俱的痴,对于相应法及心生色,它自身作为它们的因缘;但对于其他,因为没有相应的因,所以以非因缘而生,即除去因缘,依其余适合自身的缘而生起。依此方法,当知一切遮止缘中的意义。“无因的异熟无记”,这唯应从色等起的角度来理解。其余此类情形,也同样如此。显示巴利原文
86-87. Paccayapaccanīyaṃ pana yasmā kusalapade na labbhati kusaladhammassa hetupaccayena vinā anuppattito, tasmā akusalaṃ dhammaṃ paṭiccātiādi āraddhaṃ. Tattha nahetupaccayāti hetupaccayapaṭikkhepo hetupaccayaṃ vinā aññena paccayena uppajjatīti attho. Vicikicchāsahagato uddhaccasahagato mohoti ayañhi sampayuttadhammānañceva cittasamuṭṭhānarūpassa ca sayaṃ hetupaccayo hoti, aññassa pana sampayuttahetuno abhāvā na hetupaccayā uppajjatīti ṭhapetvā hetupaccayaṃ sesehi attano anurūpapaccayehi uppajjati. Iminā nayena sabbapaccayapaṭikkhepesu attho veditabbo. Ahetukaṃ vipākābyākatanti idaṃ rūpasamuṭṭhāpakavaseneva veditabbaṃ. Aññesupi evarūpesu eseva nayo.
88 在非增上缘中,增上缘本身虽由于没有第二增上与自己共存而得到非增上缘,但并不是像与疑、掉举俱的痴无因那样,诸增上法便全无增上。然而,在不以欲等中任一作为增上,而善法等生起的时候,一切善法即无增上。因此,当知并非如同痴那样单独把唯属增上者抽出来,而是以总摄的方式,作此“缘一蕴而有三蕴”等的教说。显示巴利原文
88. Naadhipatipaccaye kāmaṃ adhipatipi attanā saddhiṃ dutiyassa adhipatino abhāvā naadhipatipaccayaṃ labhati, yathā pana vicikicchuddhaccasahagato moho ahetuko, na tathā adhipatayo eva nirādhipati. Chandādīsu pana aññataraṃ adhipatiṃ akatvā kusalādīnaṃ uppattikāle sabbepi kusalādayo nirādhipatino. Tasmā mohaṃ viya visuṃ adhipatimattameva anuddharitvā sabbasaṅgāhikavasena esā ‘‘ekaṃ khandhaṃ paṭicca tayo khandhā’’tiādikā desanā katāti veditabbā.
89 在无间缘与等无间缘中,唯以色法为缘所生,如同非所缘缘一般。因此说“与非所缘缘相似”。这里省略了俱生缘。同样地,依止缘、有缘、不离去缘也是如此。何以故?因为若无这些诸缘,则无一法能生起。若否定俱生缘、依止缘、有缘、不离去缘,则连一个色法或非色法也不会生起,所以它们被省略了。显示巴利原文
89. Nānantaranasamanantaresu nārammaṇe viya rūpameva paccayuppannaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘nārammaṇapaccayasadisa’’nti. Sahajātapaccayo parihīno. Yathā cesa, tathā nissayaatthiavigatapaccayāpi. Kiṃ kāraṇā? Etehi vinā kassaci anuppattito. Sahajātanissayaatthiavigatapaccayepi hi paccakkhāya ekopi rūpārūpadhammo nuppajjati, tasmā te parihīnā.
90 在非相互缘的分别中,应知:于结生刹那,依异熟无记蕴而生起的“业生色”,并不包括心所依处。显示巴利原文
90. Naaññamaññapaccayavibhaṅge paṭisandhikkhaṇe vipākābyākate khandhe paṭicca kaṭattārūpanti hadayavatthuvajjaṃ veditabbaṃ.
91 在非亲依止缘的分别中,唯以色法为缘所生,因为它无法获得亲依止。而非色法方面,虽或不得所缘亲依止与常亲依止,却并无脱离无间亲依止者。因此说“与非所缘缘相似”。显示巴利原文
91. Naupanissayapaccayavibhaṅge rūpameva paccayuppannaṃ, tañhi upanissayaṃ na labhati. Arūpaṃ pana kiñcāpi ārammaṇūpanissayapakatūpanissaye na labheyya, anantarūpanissayamuttakaṃ pana natthi. Tena vuttaṃ ‘‘nārammaṇapaccayasadisa’’nti.
92 92. 于非前生缘中,“心所生色”是依五蕴有而说的。显示巴利原文
92. Napurejāte cittasamuṭṭhānarūpanti pañcavokāravasena vuttaṃ.
93 93. 在非后生缘中,这些(法)含摄于俱生缘与前生缘。因此,此处巴利与俱生缘相似,彼于非增上缘中广说,此处则略。在非习行缘中,善与不善应知依初速行而说,唯作无记亦同。然此处巴利亦应依非增上缘中所广说者而解。故言:“非后生缘与非习行缘,类同非增上缘。”显示巴利原文
93.Napacchājātapaccayāti ettha sahajātapurejātapaccayā saṅgahaṃ gacchanti. Tasmā sahajātapaccayasadisā ettha pāḷi, sā naadhipatipaccaye vitthāritāti idha saṅkhittā. Nāsevanapaccaye kusalākusalā paṭhamajavanavasena veditabbā, tathā kiriyābyākataṃ. Pāḷi pana idhāpi naadhipatipaccaye vitthāritavasena veditabbā. Tenevāha – ‘‘napacchājātapaccayampi nāsevanapaccayampi nādhipatipaccayasadisa’’nti.
94-97 94-97. 在非业缘中,异熟思能得异刹那业缘,故未被纳受。在非食缘中,唯有部分色法为缘所生;非根缘中亦然。显示巴利原文
94-97. Nakammapaccaye vipākacetanā nānākkhaṇikakammapaccayaṃ labhatīti na gahitā. Nāhārapaccaye ekaccaṃ rūpameva paccayuppannaṃ, tathā naindriyapaccaye.
98 于非禅那缘中,五识相应法及部分色法为缘所生。因为在五识中,受与心一境性力弱,不能达到安止禅相,故于禅那缘中未被摄录。显示巴利原文
98. Najhānapaccaye pañcaviññāṇadhammā ceva ekaccañca rūpaṃ paccayuppannaṃ. Pañcaviññāṇasmiñhi vedanā ca cittekaggatā ca dubbalattā upanijjhānalakkhaṇaṃ na pāpuṇantīti jhānapaccaye na gahitā.
99-102 99-102. 于非道缘中,无因的异熟、唯作及部分色法为缘所生。于非相应缘、非无有缘、非不离去缘中,唯有色法为缘所生。因此说显示巴利原文
99-102. Namaggapaccaye ahetukavipākakiriyañceva ekaccañca rūpaṃ paccayuppannaṃ. Nasampayuttanonatthinovigatesu rūpameva paccayuppannaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘nārammaṇapaccayasadisa’’nti.
103 103. 在非因缘中,“二”是依单根计数,正如巴利文本身所导出的一样。显示巴利原文
103.Nahetuyā dveti ekamūlakagaṇanāya yathāpāḷimeva niyyāti.
104 104. 在双根中,就‘非因缘、非所缘缘中有一’而言:虽然与较多数量结合时,依较少数量应如非因缘中那样有二,但依非所缘缘,由于非色法被省略,针对依止无记而生起色无记,故说为‘一’。所有单一的情况也是如此。而在说‘二’之处,应知是依非因缘所得的方式而有二回。显示巴利原文
104. Dumūlake nahetupaccayā nārammaṇe ekanti ettha kiñcāpi bahugaṇanena saddhiṃ ūnataragaṇanassa saṃsandane ūnataragaṇanavasena nahetuyā viya dvīhi bhavitabbaṃ. Nārammaṇavasena pana arūpadhammānaṃ parihīnattā abyākataṃ paṭicca rūpābyākatassa uppattiṃ sandhāya ‘‘eka’’nti vuttaṃ . Sabbesu ekakesupi eseva nayo. Dveti vuttaṭṭhāne pana nahetuyā laddhavasena vāradvayaṃ veditabbaṃ.
105-106 105-106. 而在三根等中,因非所缘缘于一切处皆未被省略,故唯有一种解答。这是遮诠中,以非因缘为首,于单根等中的计数。显示巴利原文
105-106. Timūlakādīsu pana sabbesu nārammaṇapaccayassa aparihīnattā ekameva vissajjananti ayaṃ paccanīye nahetupaccayaṃ ādiṃ katvā ekamūlakādīsu gaṇanā.
107-130 107-130. 而非所缘缘等,在单根中,因与前面相似,在此亦未展示。依非所缘缘,于双根中,‘非所缘缘、非因缘中有一’,即如非因双根中所说。‘非增上缘中有五’,应知是依非所缘缘所得的方式。如此,在一切结合中,应知是依较少计数的缘而计数。而且,无论何处非所缘缘进入,彼处唯色法是缘所生。在非无间、非等无间、非相互、非亲依止、非食、非根、非相应、非无有、非不离去缘进入之处,理亦相同。非食、非根、非禅那、非道缘,于一切处皆有相似的解答。非俱生等四缘,在此亦被省略,此乃此处特点。由此特点,于一切双根等中,应如是辨别:‘此缘是根,此是此中双根,此是三根,此是一切根’,然后依较少计数的缘而计数。显示巴利原文
107-130. Nārammaṇapaccayādayo pana ekamūlake tāva purimena sadisattā idhāpi na dassitāyeva. Nārammaṇapaccayavasena dumūlake nārammaṇapaccayā, nahetuyā ekanti nahetudumūlake vuttameva. Nādhipatiyā pañcāti nārammaṇapaccaye laddhavasena veditabbāti evaṃ sabbasaṃsandanesu ūnataragaṇanasseva paccayassa vasena gaṇanā veditabbā. Yattha yattha ca nārammaṇapaccayo pavisati, tattha tattha rūpameva paccayuppannaṃ. Nānantaranasamanantaranaaññamaññanaupanissayanāhāranaindriyanasampayuttanonatthinovigatapaccayānaṃ paviṭṭhaṭṭhānepi eseva nayo. Nāhāranaindriyanajhānanamaggapaccayā sabbattha sadisavissajjanā. Nasahajātādicatukkaṃ idhāpi parihīnamevāti idamettha lakkhaṇaṃ. Iminā pana lakkhaṇena sabbesu dumūlakādīsu ‘‘ayaṃ paccayo mūlaṃ, ayamettha dumūlako, ayaṃ timūlako, ayaṃ sabbamūlako’’ti sallakkhetvā ūnataragaṇanassa paccayassa vasena gaṇanā veditabbāti.
缘顺逆之注释显示巴利原文
Paccayānulomapaccanīyavaṇṇanā
131-189 131-189. 今为显示顺逆中的计数,始说“因缘中,于非所缘缘有五”等。其中,当因缘、增上缘、道缘处于顺位时,俱生等四种为遍一切处缘,食、根、禅那、道缘为四种,此八缘在逆位中不可得。因为依因缘等而生起的法,无不获得此八种缘。然而,当所缘、无间、等无间、亲依止、相应、无有、不离去缘处于顺位时,非色处缘在逆位中不可得。因为依所缘缘等而生起的,不会不获得无间、等无间缘等。当俱生、相互、依止、业、食、根、有、不离去缘处于顺位时,唯除四种遍一切处缘,余者在逆位中不可得。因为依这些缘而生起的,无不获得遍一切处缘。后生缘则无处于顺位的情况。如是,应于其余处于顺位的缘中,辨别何者可得、何者不可得,随后于一切双根等方法中,于彼彼缘之结合处,应知乃依较少计数的缘而作计数。显示巴利原文
131-189. Idāni anulomapaccanīye gaṇanaṃ dassetuṃ hetupaccayā nārammaṇe pañcātiādi āraddhaṃ. Tattha hetādhipatimaggapaccayesu anulomato ṭhitesu sahajātādayo cattāro sabbaṭṭhānikapaccayā, āhārindriyajhānamaggapaccayā cattāroti ime aṭṭha paccanīyato na labbhanti. Hetupaccayādivasena hi uppajjamāno dhammo ime aṭṭha paccaye alabhanto nāma natthi. Ārammaṇaanantarasamanantaraupanissayasampayuttanatthivigatapaccayesu pana anulomato ṭhitesu arūpaṭṭhānikā paccanīkato na labbhanti. Na hi ārammaṇapaccayādīhi uppajjamānā anantarasamanantarapaccayādayo na labhanti. Sahajātaaññamaññanissayakammāhārindriyaatthiavigatapaccayesu pana anulomato ṭhitesu cattāro sabbaṭṭhānikāyeva, paccanīkato na labbhanti. Etesañhi paccayānaṃ vasena uppajjamāno sabbaṭṭhānike alabhanto nāma natthi. Pacchājātapaccayassa anulomato ṭhānaṃ nāma natthi. Evaṃ sesesu anulomato ṭhitesu ye ca labbhanti, ye ca na labbhanti, te sallakkhetvā sabbesupi dumūlakādīsu nayesu tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ saṃsandane ūnataragaṇanānaṃyeva vasena gaṇanā veditabbāti.
缘逆顺之注释显示巴利原文
Paccayapaccanīyānulomavaṇṇanā
190 190. 今为显示逆顺中的计数,始说“从非因缘,于所缘有二”等。其中,当因缘处于逆位时,除增上缘外,其余诸缘可从顺位中获得。然而,后生缘在顺位中,于一切处皆不可得;于所谓“唯无色地所有”的九种缘中,除前生缘与习行缘外,当其余七缘处于逆位时,其余的无色地诸缘在顺位中不可得。因为凡不由所缘等生起者,彼即不能获得无间等缘。但是,结生果报虽不从后生缘生起,一切果报以及与唯作意界俱者虽不从习行缘生起,却能获得无间等缘,故说“除了前生缘和习行缘”。显示巴利原文
190. Idāni paccanīyānulome gaṇanaṃ dassetuṃ nahetupaccayā ārammaṇe dvetiādi āraddhaṃ. Tattha hetumhi paccanīkato ṭhite ṭhapetvā adhipatiṃ avasesā anulomato labbhanti. Pacchājāto pana anulomato sabbattheva na labbhati, ye nava paccayā ‘‘arūpānaññevā’’ti vuttā, tesu purejātañca āsevanañca ṭhapetvā avasesesu sattasu paccanīkato ṭhitesu sesā arūpaṭṭhānikā anulomato na labbhanti. Yo hi ārammaṇādīhi nuppajjati, na so anantarādayo labhati. Paṭisandhivipāko pana purejātato, sabbavipāko ca saddhiṃ kiriyamanodhātuyā āsevanato anuppajjamānopi anantarādayo labhati, tasmā ‘‘purejātañca āsevanañca ṭhapetvā’’ti vuttaṃ.
当前生、后生、习行、果报、不相应诸缘处于逆位时,除其中之一外,其余诸缘可从顺位中获得。当业缘处于逆位时,除果报缘外,其余诸缘可从顺位中获得。当食缘与根缘处于逆位时,除遍一切处缘及相互缘、业缘、食缘、根缘外,其余诸缘在顺位中不可得,而那些诸缘则依相应之理而可得。当禅那缘处于逆位时,因缘、增上缘、习行缘、道缘在顺位中不可得。当道缘处于逆位时,因缘、增上缘在顺位中不可得。当不相应缘处于逆位时,除前生缘外,其余诸缘可从顺位中获得。如是,应知当各各之缘处于逆位时,哪些在顺位中不可得、哪些可得,并于各各缘之关联中,依较少计数的情况而理解其计数。显示巴利原文
Purejātapacchājātaāsevanavipākavippayuttesu paccanīkato ṭhitesu ekaṃ ṭhapetvā avasesā anulomato labbhanti. Kammapaccaye paccanīkato ṭhite ṭhapetvā vipākapaccayaṃ avasesā anulomato labbhanti. Āhārindriyesu paccanīkato ṭhitesu ṭhapetvā sabbaṭṭhānike ceva aññamaññakammāhārindriyapaccaye ca avasesā anulomato na labbhanti, itare yujjamānakavasena labbhanti. Jhānapaccaye paccanīkato ṭhite. Hetādhipatiāsevanamaggapaccayā anulomato na labbhanti. Maggapaccaye paccanīkato ṭhite hetādhipatipaccayā anulomato na labbhanti. Vippayuttapaccaye paccanīkato ṭhite purejātapaccayaṃ ṭhapetvā avasesā anulomato labbhanti. Evaṃ tesu tesu paccayesu paccanīkato ṭhitesu ye ye anulomato na labbhanti, te te ñatvā tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ saṃsandane ūnataragaṇanānaṃ vasena gaṇanā veditabbā.
191-195 在二根等理趣中,以某一缘为起始而示现的种种二法等,皆依可得与不可得之缘,如其所示而应善加注意。其中,当以非因缘显示二根等理趣时,在说了“非因缘、非所缘缘……乃至非习行缘”之后,又说“乃至习行缘,一切相似”。这应通过与“从非相互缘,于俱生有一”等语句的相似性来理解。至于以锡兰语写下的“于非业中计数时,取五”,其意为:以非因缘为始,当依非业缘如此组合时,如“于俱生有一”所示,唯有五缘可从顺中获得,而非其他。同样地,在其他诸如此类之处,不应执取文字表面,而应只取其意趣。因为这类语句是古代长老们为标记各自的证知,以各自的语言写下的。显示巴利原文
191-195. Dumūlakādīsu ca nayesu yaṃ yaṃ paccayaṃ ādiṃ katvā ye ye dukādayo dassitā, te te labbhamānālabbhamānapaccayavasena yathā yathā dassitā, tathā tathā sādhukaṃ sallakkhetabbā. Tattha yaṃ nahetuvasena dumūlakādayo naye dassentena nahetupaccayā nārammaṇapaccayā…pe… nāsevanapaccayāti vatvā ‘‘yāva āsevanā sabbaṃ sadisa’’nti vuttaṃ. Tassa, ‘‘naaññamaññapaccayā sahajāte eka’’ntiādīhi sadisatā veditabbā. Yaṃ pana ‘‘nakamme gaṇite pañca gaṇhātī’’ti sīhaḷabhāsāya likhitaṃ, tassattho – nahetupaccayaṃ ādiṃ katvā nakammapaccayāti evaṃ nakammapaccayena ghaṭite sahajāte ekanti evaṃ dassitā pañceva paccayā anulomato labbhanti, na aññeti. Evaṃ aññesupi evarūpesu ṭhānesu byañjanaṃ anādiyitvā adhippetatthoyeva gahetabbo. Evarūpañhi byañjanaṃ attano saññānibandhanatthaṃ porāṇehi sakasakabhāsāya likhitaṃ.
此外,于此逆顺中,在缘所生法里,也有这样的法:得业缘而不得根缘。这应通过无想有情处及五蕴有转起中的色命根来理解。又有这样的法:得道缘而不得因缘。这应通过与疑、掉举俱生的痴来理解。还有这样的法:得禅那缘而不得道缘。这应通过意界、无因意识界来理解。在由多刹那之业而得业缘的“业所作色”中,其色法不得因缘、增上缘、果报缘、根缘、禅那缘、道缘,然而并非一切处缘皆为逆。于无因中,则无增上缘。通过这些杂论,也应不迷惑地了知此处的计数章节。显示巴利原文
Apica imasmiṃ paccanīyānulome paccayuppannadhammesupi atthi dhammo kammapaccayaṃ labhati, na indriyapaccayaṃ. So asaññesu ceva pañcavokāre pavatte ca rūpajīvitindriyavasena veditabbo. Atthi dhammo maggapaccayaṃ labhati, nahetupaccayaṃ. So vicikicchuddhaccasahajātamohavasena veditabbo. Atthi dhammo jhānapaccayaṃ labhati, namaggapaccayaṃ. So manodhātuahetukamanoviññāṇadhātuvasena veditabbo. Yattha kaṭattārūpāni nānākkhaṇikakammavaseneva kammapaccayaṃ labhanti, tattha rūpadhammā hetādhipativipākindriyajhānamaggapaccaye na labhanti, sabbaṭṭhānikā paccanīyā na honti. Ahetuke adhipatipaccayo natthīti imesampi pakiṇṇakānaṃ vasenettha gaṇanavāro asammohato veditabbo.
此中方法如下:“从非因缘,于所缘有二”——此处,首先,无因之痴与无因的果报及唯作乃是缘所生法,因此,这里以“不善对不善、无记对无记”而说“有二”。于其余处,方法亦同。然于习行缘中,果报不可得,唯作意界亦不可得。故此处应通过无因唯作意识界,理解为“无记对无记”。而“于果报有一”中,唯是“无记对无记”;“于道有一”中,唯是“不善对不善”。显示巴利原文
Tatrāyaṃ nayo – nahetupaccayā ārammaṇe dveti ettha tāva ahetukamoho ceva ahetukavipākakiriyā ca paccayuppannaṃ, tasmā akusalenākusalaṃ, abyākatena abyākataṃ sandhāyettha dveti vuttaṃ. Sesesupi eseva nayo. Āsevane pana vipākaṃ na labbhati, tathā kiriyamanodhātu. Tasmā kiriyāhetumanoviññāṇadhātuvasenettha abyākatena abyākataṃ veditabbaṃ. Vipāke ekanti abyākatena abyākatameva. Magge ekanti akusalena akusalameva.
196-197 在非所缘根中,“于因有五”是专就色法而说。此色法依善、不善、无记、善无记、不善无记这五种情况而生起。一切五法情形,道理相同。“于相互有一”是专就四大种色及事(心所依处)而说。它们依非所缘缘和相互缘而生。三根的情况,也同样如此。显示巴利原文
196-197.Nārammaṇamūlake hetuyā pañcāti rūpameva sandhāya vuttaṃ. Tañhi kusalaṃ akusalaṃ abyākataṃ kusalābyākataṃ akusalābyākatañcāti pañca koṭṭhāse paṭicca uppajjati. Sabbapañcakesu eseva nayo. Aññamaññe ekanti bhūtarūpāni ceva vatthuñca sandhāya vuttaṃ. Tāni hi nārammaṇapaccayā aññamaññapaccayā uppajjanti. Timūlakepi eseva nayo.
198-202 在非增上根中,“于因有九”与顺的部分就因所说完全相同。“有三”等也与前面顺中所说相似。在三根中,“有二”与前面“非因缘,于所缘”部分所说相似。显示巴利原文
198-202. Nādhipatimūlake hetuyā navāti anulome hetumhi vuttāneva. Tīṇītiādīnipi heṭṭhā anulome vuttasadisāneva. Timūlake dveti heṭṭhā nahetupaccayā ārammaṇe vuttasadisāneva.
203-233 在非前生根中,“于因有七”与前面以“无色界中,依一善蕴”等方法所示的前生部分相同。一切七法情形,道理相同。在非业根中,“于因有三”等,是以思为缘所生法。因此,是为依善、不善、无记的生起而说为“有三”。当以此理,了知“一、二、三、五、七、九”等数目的出现之处。而“四、六、八”这三种数目是绝对没有的。显示巴利原文
203-233. Napurejātamūlake hetuyā sattāti heṭṭhā ‘‘āruppe kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paṭiccā’’tiādinā nayena purejāte dassitāneva. Sabbasattakesu eseva nayo. Nakammamūlake hetuyā tīṇītiādīsu cetanāva paccayuppannā. Tasmā kusalaṃ akusalaṃ abyākatañca paṭicca uppattiṃ sandhāya tīṇīti vuttaṃ. Iminā nayena ‘‘ekaṃ dve tīṇi pañca satta navā’’ti āgataṭṭhānesu gaṇanā veditabbā. ‘‘Cattāri cha aṭṭhā’’ti imā pana tisso gaṇanā natthevāti.
二、俱生分释显示巴利原文
2. Sahajātavāravaṇṇanā
234-242 234-242. 于俱生分中,“善法俱生”之意为:缘善法而与之俱生。此处其余内容,应依缘取分中所说之法而了知。然于末尾,为显明此二分于义理上无有差别,故言:“所谓缘取性即是俱生性,所谓俱生性即是缘取性”。盖因二者于义理上实无差别。虽然如此,为决了彼此之义,仍作此宣说。譬如“缘眼与色”等说中,非俱生者亦得名为缘取而生;而俱生之四大所造色,却非大种色之缘。是故,为决了由缘取分所确立之俱生缘态,及由俱生分所确立之名为“缘取”者之俱生态,此二分俱为宣说。复次,为随顺如是觉者之意乐,为教法之庄严,及为晓了无碍解道之分齐,此二分亦皆予以宣说。显示巴利原文
234-242. Sahajātavāre kusalaṃ dhammaṃ sahajātoti kusalaṃ dhammaṃ paṭicca tena sahajāto hutvāti attho. Sesamettha paṭiccavāre vuttanayeneva veditabbaṃ. Avasāne panassa ‘‘paṭiccattaṃ nāma sahajātattaṃ, sahajātattaṃ nāma paṭiccatta’’nti idaṃ ubhinnampi etesaṃ vārānaṃ atthato ninnānākaraṇabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Atthato hi ete dvepi ninnānākaraṇā. Evaṃ santepi aññamaññassa atthaniyamanatthaṃ vuttā. ‘‘Cakkhuñca paṭicca rūpe cā’’tiādīsu hi asahajātampi paṭicca uppajjatīti vuccati. Sahajātampi ca upādārūpaṃ bhūtarūpassa paccayo na hoti. Iti paṭiccavārena sahajātapaccayabhāvaṃ, sahajātavārena ca paṭiccāti vuttassa sahajātabhāvaṃ niyametuṃ ubhopete vuttā. Apica tathā bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena desanāvilāsena niruttipaṭisambhidāppabhedajānanavasena cāpi ete ubhopi vuttāti.
3. 缘分(Paccayavāra)的解释显示巴利原文
3. Paccayavāravaṇṇanā
243 在缘分中,「以善法为缘」的意思是:立足于善法,以依止之义将善法作为缘。「以一个善蕴为缘」的意思是:以一个善蕴为依止缘,其余三个蕴生起,这即是因缘。应以此方法了知一切句义。「以依处为缘,有异熟无记与唯作无记的蕴」,这是就五蕴有情的转起而说。因为在五蕴有情的转起中,前生的依处是诸蕴的依止缘。然而,由于缘取的状态即是俱生的状态,缘取分中便没有这种方式;在结生时,则针对俱生的依处而说「缘取依处,有蕴」。在「以一个善蕴及依处为缘,有三个蕴」等句子中,也应以同样的方法了知其义。显示巴利原文
243. Paccayavāre kusalaṃ dhammaṃ paccayāti kusaladhamme patiṭṭhito hutvā kusalaṃ dhammaṃ nissayaṭṭhena paccayaṃ katvāti attho. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paccayāti kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ nissayapaccayaṃ katvā tayo khandhā uppajjanti hetupaccayāti vuttaṃ hoti. Imināvupāyena sabbapadesu attho veditabbo. Vatthuṃ paccayā vipākābyākatā kiriyābyākatā khandhāti idaṃ pañcavokāre pavattivasena vuttaṃ. Pañcavokāre pavattiyañhi khandhānaṃ purejātaṃ vatthu nissayapaccayo hoti. Paṭiccaṭṭhassa pana sahajātaṭṭhattā paṭiccavāre esa nayo na labbhatīti paṭisandhiyaṃ sahajātameva vatthuṃ sandhāya ‘‘vatthuṃ paṭicca khandhā’’ti vuttaṃ. Kusalaṃ ekaṃ khandhañca vatthuñca paccayā tayo khandhātiādīsupi imināva nayena attho veditabbo.
「以无记法为缘,有善法和无记法」,这是就善法与无记法依因缘之力一同生起而说。因为在善心生起的刹那,依于依处,善蕴生起;同时,依于心等起的大种,心等起的所造色也依因缘之力一同生起。当知,虽然作为缘的无记法有所不同,但这是就所生法依因缘之力一同生起而说。在其他类似之处,方法也是同样的。如此,在此因缘中,以俱生及前生依止之义作为缘,解答了十七个问题。其中,蕴与大种是以俱生的方式,依处是以俱生和前生的方式被摄取的。而在缘取分中,只以俱生的方式获得缘,因此在那里只解答了九个问题。于此解答的十七问中,单问单答者,即从一个缘生起一个所生法(如善等);单问双答者,即从一个缘生起多个不同的所生法;双问单答者,即从多个不同的缘生起一个所生法;双问双答者,即从多个不同的缘生起多个不同的所生法。显示巴利原文
Abyākataṃdhammaṃ paccayā kusalo ca abyākato cāti kusalābyākatānaṃ hetupaccayavasena ekato uppattiṃ sandhāya vuttaṃ. Kusaluppattikkhaṇasmiñhi vatthuṃ nissāya kusalā khandhā, cittasamuṭṭhāne ca mahābhūte nissāya cittasamuṭṭhānaṃ upādārūpaṃ hetupaccayavasena ekato uppajjati. Iti paccayabhūtassa abyākatassa nānattepi paccayuppannānaṃ hetupaccayavasena ekato uppattiṃ sandhāyetaṃ vuttanti veditabbaṃ. Aññesupi evarūpesu ṭhānesu eseva nayo. Evaṃ imasmiṃ hetupaccaye sahajātañca purejātañca nissayaṭṭhena paccayaṃ katvā sattarasa pañhā vissajjitā. Tattha khandhā ceva bhūtā ca sahajātavasena, vatthu sahajātapurejātavasena gahitaṃ. Paṭiccavāre pana sahajātavasena paccayo labbhati, tasmā tattha naveva pañhā vissajjitā. Ye panete ettha sattarasa pañhā vissajjitā, tesu ekādike ekāvasāne vissajjane kusalādīsu ekapaccayato eko paccayuppanno. Ekādike dukāvasāne ekapaccayato nānāpaccayuppanno. Dukādike ekāvasāne nānāpaccayato eko paccayuppanno. Dukādike dukāvasāne nānāpaccayato nānāpaccayuppanno.
248-252 在所缘缘等中,也应以同样的方法了知问答的分类。而在所缘缘中所说的「以依处为缘,有蕴」,是针对结生刹那的异熟蕴而说。宣说眼识等,是为了显示那些依无记(依处)为所缘缘而生起者的分类。再说「以依处为缘」,是为了显示在转起中异熟无记和唯作无记的生起。其余应依前法理解。如此,在此所缘缘中,以俱生及前生作为缘,解答了七个问题。其中,蕴是以俱生的方式,依处是以俱生和前生的方式,眼处等只以前生的方式被摄取。而在缘取分中,只以俱生的方式获得缘,因此在那里只解答了三个问题。显示巴利原文
248-252. Ārammaṇapaccayādīsupi imināvupāyena pañhāvissajjanappabhedo veditabbo. Yaṃ panetaṃ ārammaṇapaccaye vatthuṃ paccayā khandhāti vuttaṃ, taṃ paṭisandhikkhaṇe vipākakkhandheyeva sandhāya vuttaṃ. Cakkhuviññāṇādīni abyākataṃ nissāya ārammaṇapaccayena uppajjantānaṃ pabhedadassanatthaṃ vuttāni. Puna vatthuṃ paccayāti pavatte vipākakiriyābyākatānaṃ uppattidassanatthaṃ vuttaṃ. Sesaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Evaṃ imasmiṃ ārammaṇapaccaye sahajātañca purejātañca paccayaṃ katvā satta pañhā vissajjitā. Tattha khandhā sahajātavasena, vatthu sahajātapurejātavasena, cakkhāyatanādīni purejātavaseneva gahitāni. Paṭiccavāre pana sahajātavaseneva paccayo labbhati. Tasmā tattha tayova pañhā vissajjitā.
253-254 在增上缘中,应当了知:异熟无记唯是出世间的。无间缘与等无间缘,由于没有色法,故与所缘缘相似。之后的习行缘、无有缘、离去缘,也是同样的道理。显示巴利原文
253-254. Adhipatipaccaye vipākābyākataṃ lokuttarameva veditabbaṃ. Anantarasamanantarā rūpābhāvena ārammaṇasadisā. Parato āsevananatthivigatesupi eseva nayo.
255 在俱生缘中,“业生色是所造色”,意为称为所造色的业生色。这是针对无想有情的色法而言;眼处等,则是依五蕴有情的角度而说。显示巴利原文
255. Sahajātapaccaye kaṭattārūpaṃ upādārūpanti upādārūpasaṅkhātaṃ kaṭattārūpaṃ. Idaṃ asaññasattānaññeva rūpaṃ sandhāya vuttaṃ. Cakkhāyatanādīni pañcavokāravasena vuttāni.
256-257 在相互缘中,所谓“如同所缘缘一样”,是就解答的相似性而言;但在缘所生法中,则有差别。显示巴利原文
256-257. Aññamaññapaccaye ca yathā ārammaṇapaccayā evanti vissajjanasamataṃ sandhāya vuttaṃ. Paccayuppannesu pana nānattaṃ atthi.
258 在亲依止缘中,说“与所缘缘相似”,既是因为它没有色法,也是基于解答方式的相同。显示巴利原文
258. Upanissayapaccaye ārammaṇapaccayasadisanti rūpābhāvatopi vissajjanasamatāyapi vuttaṃ.
259-260 “以依处为前生缘”等句的意义,应依缘取分中所说的方法来理解。显示巴利原文
259-260.Vatthuṃ purejātapaccayātiādīnaṃ paṭiccavāre vuttanayenevattho gahetabbo.
261-266 在业缘中,“三种”是指:以善法为缘,有善法、无记法,以及善与无记法,当知有此三种。于不善法,理亦如是。显示巴利原文
261-266. Kammapaccaye tīṇīti kusalaṃ paccayā kusalo abyākato kusalābyākato cāti evaṃ tīṇi veditabbāni. Akusalepi eseva nayo.
267-268 不相应缘中,“蕴为不相应缘”的意思是:依于蕴,以不相应缘而生起。“蕴以依处为不相应缘”的意思是:蕴依于依处,以不相应缘而生起。其余可依前文所述的方法了知。显示巴利原文
267-268. Vippayuttapaccaye khandhe vippayuttapaccayāti khandhe nissāya vippayuttapaccayā uppajjantīti attho. Khandhā vatthuṃ vippayuttapaccayāti khandhā vatthuṃ nissāya vippayuttapaccayā uppajjantīti attho. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
269-276 现在,为了以计数方式显示所得的分释,而说“因有十七”等。其中,“因有十七”:以善来说,即善缘善、善缘无记、善缘善与无记。依此善门,有以“一”结尾的二种、以“二”结尾的一种,共三种。依不善门也是如此。以无记来说,无记缘无记,以及无记缘善、缘不善、缘善与无记、缘不善与无记;以善与无记来说,缘善、缘无记、缘善与无记;以不善与无记来说,缘不善、缘无记、缘不善与无记。应如此了知为十七种。显示巴利原文
269-276. Idāni yathāladdhāni vissajjanāni gaṇanavasena dassetuṃ hetuyā sattarasātiādimāha. Tattha hetuyā sattarasāti kusalena kusalaṃ, kusalena abyākataṃ, kusalena kusalābyākatanti evaṃ kusalavasena ekādikāni ekāvasānāni dve, dukāvasānaṃ ekanti tīṇi vuttāni honti, tathā akusalavasena. Abyākatena abyākataṃ, teneva kusalaṃ, akusalaṃ, kusalābyākataṃ akusalābyākatañca; kusalābyākatehi kusalaṃ, abyākataṃ, kusalābyākataṃ; akusalābyākatehi akusalaṃ, abyākataṃ, akusalābyākatanti evaṃ sattarasa veditabbāni.
“所缘有七”:善缘善;不善缘不善;无记缘无记、缘善、缘不善;善与无记缘善;不善与无记缘不善。如此共七种。显示巴利原文
Ārammaṇesattāti kusalena kusalaṃ; akusalena akusalaṃ, abyākatena abyākataṃ, kusalaṃ, akusalaṃ; kusalābyākatena kusalaṃ; akusalābyākatena akusalanti evaṃ satta.
“果报唯有一”的意思为:无记唯缘无记。如此,此处有十七、七、一,共三种分类。其中,有十二种十七类、十种七类、一种一类。应善加辨识这一切,然后依二法、三法等方式,在缘的关联中,以较少数量来了解其计数。由此计数,便能了知二法根本等当中的分类,因此不再多说“善法缘善法”等,而仅以计数显示其分类,故说“因缘,所缘有七”等。显示巴利原文
Vipākeekanti abyākatena abyākatameva. Evamettha sattarasa, satta, ekanti tayo vāraparicchedā honti. Tesu dvādasa sattarasakā, dasa sattakā, ekaṃ ekakanti te sabbe sādhukaṃ sallakkhetvā parato dukatikādivasena paccayasaṃsandane ūnataragaṇanassa vasena gaṇanā veditabbā. Sakkā hi imāya gaṇanāya dukamūlādīsu vāraparicchede jānitunti puna ‘‘kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo’’ti anāmasitvā gaṇanavaseneva vāraparicchedaṃ dassetuṃ hetupaccayā ārammaṇe sattātiādi āraddhaṃ.
其中,“善法缘善法,依因缘、所缘缘而生起。善的一个蕴缘其他三个蕴”——应以此方式,详细开演“所缘”中所得出的解释。这是顺法中的理趣。显示巴利原文
Tattha kusalaṃ dhammaṃ paccayā kusalo dhammo uppajjati hetupaccayā ārammaṇapaccayā. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ paccayā tayo khandhāti iminā nayena ārammaṇe laddhavissajjanāni vitthāretabbāni. Ayaṃ tāva anulome nayo.
277-285 277-285。在逆法中,由于不获得善,故以“不善法缘……”为起点,即以不善法为开端,展开解释。这正如经文的原样进行。此处若有应说而未说的内容,在缘起的逆法中已说过了。显示巴利原文
277-285. Paccanīye pana kusalaṃ na labbhatīti akusalaṃ dhammaṃ paccayāti akusalameva ādiṃ katvā vissajjanaṃ āraddhaṃ. Taṃ yathāpāḷimeva niyyāti. Yañhettha vattabbaṃ siyā, taṃ paṭiccavārassa paccanīye vuttameva.
286-287 为了以计数的方式显示逆法中所得分释的分类,故说“非因有四”等。其中共有六种分类:四、十七、七、五、三、一。依此,在二法、三法等缘的关联中,应知计数。若某一缘得到十七种分释,则在与它相似的关联中得十七种,在与较少的关联中得其余六种。同样,在其余情况中除去较多的分类,可得到相等及较少的分类。显示巴利原文
286-287. Yaṃ panetaṃ paccanīye laddhavissajjanaparicchedaṃ gaṇanato dassetuṃ nahetuyā cattārītiādi vuttaṃ, tattha cattāri, sattarasa, satta, pañca, tīṇi, ekanti cha paricchedā. Tesaṃ vasena dukatikādīsu paccayasaṃsandane gaṇanā veditabbā. Yo hi paccayo sattarasa vissajjanāni labhati, tena saddhiṃ sadisasaṃsandane sattarasa, ūnatarasaṃsandane sesā chapi paricchedā labbhanti. Evaṃ sesesupi adhikaparicchedaṃ ṭhapetvā samasamā ūnatarā ca labbhantīti.
此处得不到更多的分类,是这里的规则。而相等及较少的分类,在存在相违时则可得到。因此,这里说“非因缘、非所缘有一”等。因为在此处非因有四,非所缘有五,所以依非因本应说四,但由于与非所缘结合,所缘法便相矛盾,因此“不善法缘不善法”、“无记法缘不善法”、“不善与无记法缘不善法”这三种分释便缺失了。而“无记法缘无记法”,仅依色法说了一种。如此,在一切处,了知相违与不相违后,应知可得到的分类。此外,这里仅是略示方法而已。“非增上有四”,即与非因中所得到的相同。在其余四个四法中,也是同样的方法。显示巴利原文
Ettha ca adhikatarā na labbhantīti ayamettha niyamo. Samasamā pana ūnatarā ca atthā virodhe sati labbhanti. Tenettha ‘‘nahetupaccayā nārammaṇe eka’’ntiādi vuttaṃ. Ettha hi nahetuyā catunnaṃ, nārammaṇe pañcannaṃ āgatattā nahetuvasena cattārīti vattabbaṃ siyā, nārammaṇena saddhiṃ ghaṭitattā pana ārammaṇadhammo virujjhatīti akusalaṃ dhammaṃ paccayā akusalo dhammo, abyākataṃ dhammaṃ paccayā akusalo, akusalañca abyākatañca dhammaṃ paccayā akusaloti tīṇi vissajjanāni parihīnāni. Abyākataṃ dhammaṃ paccayā abyākatoti rūpavasena ekameva vuttaṃ. Evaṃ sabbattha viruddhāviruddhaṃ ñatvā labbhamānaparicchedo veditabbo. Apicettha idaṃ nayamattadassanaṃ. Nādhipatiyā cattārīti nahetuyā laddhāneva. Sesacatukkesupi eseva nayo.
“非无间有一”:即依无因心生起之色及其余色的方式,为无记缘无记。如此,在一切“一”中,应知可成立的情形。“非前生有二”:在此处依非因本应说四,但由于与非前生结合,依依处前生的方式,“无记法缘不善法”及“不善与无记法缘不善法”这两种分释便缺失了。而在无色界中,依无因痴及无因唯作的方式,说了两种。“非不离有二”:即在无色界中,依无因、不善、唯作的方式,有两种。“非无有、非离去有一”:即依一切色的方式,应视为无记缘无记。在三法等中,并无新的义理。显示巴利原文
Nānantare ekanti ahetukacittasamuṭṭhānassa ceva sesarūpassa ca vasena abyākatena abyākataṃ. Evaṃ sabbesu ekakesu yujjamānakarūpaṃ jānitabbaṃ. Napurejāte dveti idhāpi nahetuvasena cattārīti vattabbaṃ siyā, napurejātena saddhiṃ ghaṭitattā pana abyākataṃ dhammaṃ paccayā akusalo, akusalañca abyākatañca dhammaṃ paccayā akusaloti vatthupurejātavasena dve vissajjanāni parihīnāni. Āruppe pana ahetukamohassa ahetukakiriyassa ca vasena dve vuttāni. Navippayutte dveti āruppe ahetukākusalakiriyavasena dve. Nonatthi novigatesu ekanti sabbassa rūpassa vasena abyākatena abyākataṃ daṭṭhabbaṃ. Tikādīsu apubbaṃ natthi.
288 288. 在非所缘根本中,“非增上有五”,这与在非所缘中所获得的相同。“非业有一”,此处应除去心生色和业生色,依其余色而了知为无记缘无记。显示巴利原文
288. Nārammaṇamūlake pana naadhipatiyā pañcāti nārammaṇe laddhāneva. Nakamme ekanti ettha cittasamuṭṭhānañca kaṭattārūpañca aggahetvā sesarūpavasena abyākatena abyākataṃ veditabbaṃ.
289-296 289-296. 在非增上根本中,“非前生有七”,这与在非前生中所获得的相同。“非后生有十七”,这些也正是那里所获得的十七种。非无间、非等无间、非相互、非亲依止、非相应、非无有、非离去等根本,与非所缘根本相似。仅以此略示方法,于一切处应了知已来与未来、可得与不可得。显示巴利原文
289-296. Nādhipatimūlake napurejāte sattāti napurejāte laddhāneva. Napacchājāte sattarasāti imānipi tattha laddhāni sattaraseva. Nānantaranasamanantaranaaññamaññanaupanissayanasampayuttanonatthinovigatamūlakāni nārammaṇamūlakasadisāneva. Imināva nayamattadassanena sabbattha āgatānāgataṃ labbhamānālabbhamānañca veditabbanti.
297-328 297-328. 正是依此特征,于顺逆法中,将顺法置于前;于逆顺法中,将逆法置于前,应了知计数的分际、已来与未来、可得与不可得。显示巴利原文
297-328. Imināyeva pana lakkhaṇena anulomaṃ purato katvā anulomapaccanīye paccanīyaṃ purato katvā paccanīyānulome ca gaṇanaparicchedo āgatānāgataṃ labbhamānālabbhamānañca veditabbanti.
「缘分」的解释已完成。显示巴利原文
Paccayavāravaṇṇanā niṭṭhitā.
4. 依止分注释显示巴利原文
4. Nissayavāravaṇṇanā
329-337 第329-337节。在依止分中,“依止善法”的意思是:以善法为依止,即以善法作为建立之处而依止。此处其余的内容,应依缘分中所说的方法来理解。然而,在结尾处宣说“所谓缘性即是依止性,依止性即是缘性”,是为了显示这两分在意义上并无差别。因为从意义上说,两者就如缘生与俱生一般,并无差别。虽如此,为了相互确证其义,仍将两者分别宣说。因为在“以无明为缘而有诸行”等教导中,即使是不依止而转起、异刹那的法,也被称为“从缘而生”。而在相互依附而住立的柱子等事物中,一者并非另一者的依止缘;同样,所造色也绝非大种的依止缘。如是,为了通过缘分来确定依止缘的状态,并通过依止分来确定被称为“缘”的俱生与前生的状态,这两分都被宣说了。此外,为了随应觉悟者的意乐、为了教法的庄严、为了了知词无碍解的分类,这两分也都被宣说了。显示巴利原文
329-337. Nissayavāre kusalaṃ dhammaṃ nissāyāti kusalaṃ dhammaṃ patiṭṭhaṭṭhena nissayaṃ katvāti attho. Sesamettha paccayavāre vuttanayeneva veditabbaṃ. Avasāne panassa ‘‘paccayattaṃ nāma nissayattaṃ, nissayattaṃ nāma paccayatta’’nti idaṃ ubhinnampi etesaṃ vārānaṃ atthato ninnānākaraṇabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Atthato hi etepi paṭiccasahajātā viya ninnānākaraṇā. Evaṃ santepi aññamaññassa atthaniyamanatthaṃ vuttā. Avijjāpaccayā saṅkhārātiādīsu hi anissāya vattamānaṃ nānākkhaṇikampi ‘‘paccayā uppajjatī’’ti vuttaṃ. Aññamaññaṃ allīyitvā ṭhitakaṭṭhādīsu ca ekaṃ ekassa nissayapaccayo na hoti, tathā upādārūpaṃ mahābhūtassa nissayapaccayo na hotiyeva. Iti paccayavārena nissayapaccayabhāvaṃ nissayavārena ca paccayāti vuttassa sahajātapurejātabhāvaṃ niyametuṃ ubhopete vuttā. Apica tathā bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena desanāvilāsena niruttipaṭisambhidāpabhedajānanavasena cāpi ete ubhopi vuttāti.
5. 相杂分注释显示巴利原文
5. Saṃsaṭṭhavāravaṇṇanā
338-346 338–346节。在“相杂分”中,“与善法相杂”意为:以善法为缘,即依俱生等相、以相应之义而为缘。所谓“与一个善蕴相杂”,是说以一个善蕴作为相应缘,令其余三蕴生起,此即说为“因缘”。应以此方法了知一切句子的意义。然而,在此因缘中,唯无色法以相应之义为缘而作答三个问题;如同在因缘中,于所缘缘等亦然,唯在异熟缘中仅有单一回答。显示巴利原文
338-346. Saṃsaṭṭhavāre kusalaṃ dhammaṃ saṃsaṭṭhoti kusalaṃ dhammaṃ ekuppādādilakkhaṇena sampayogaṭṭhena paccayaṃ katvāti attho. Kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ saṃsaṭṭhoti kusalaṃ ekaṃ khandhaṃ sampayuttapaccayaṃ katvā tayo khandhā uppajjanti hetupaccayāti vuttaṃ hoti. Iminā upāyena sabbapadesu attho veditabbo. Imasmiṃ pana hetupaccaye arūpadhammasseva sampayogaṭṭhena paccayaṃ katvā tayo pañhā vissajjitā. Yathā ca hetupaccaye, tathā ārammaṇapaccayādīsupi, kevalaṃ vipākapaccaye ekameva vissajjanaṃ.
347-350 347–350节。现在,为以计数的方式显示已得的回答,而说“因缘有三”等。其中,在一切三法中,善以善为缘、不善以不善为缘、无记以无记为缘——这是确定的规则。而于单法中,无记唯以无记为缘。如是,于此二十二缘中,因缘有三;于异熟缘中有一,这即是两种分类。在后生缘中,无“顺”的。因此,以此三种与一种为准,在二法、三法等中连接诸缘时,凡是异熟缘所入之处,便计为一种;于其余之处,则计为三种。应如此了知计数。此处其余的内容在“顺”中其义明白。显示巴利原文
347-350. Idāni yathāladdhāni vissajjanāni gaṇanavasena dassetuṃ hetuyā tīṇītiādi vuttaṃ. Tattha sabbatikesu kusalena kusalaṃ, akusalena akusalaṃ, abyākatena abyākatanti ayameva niyamo. Ekake pana abyākatena abyākatameva labbhatīti evamettha bāvīsatiyā paccayesu tīṇi, vipāke ekanti dve paricchedā. Pacchājāte anulomaṃ natthi. Tasmā tīṇi ekanti imesaññeva vasena dukatikādīsu paccayasaṃsandane yattha vipākapaccayo pavisati; tattha ekaṃ, sesesu tīṇīti evaṃ gaṇanā veditabbā. Sesamettha anulome uttānatthameva.
351-354 351–354节。而在逆分中,因为得不到善,所以以不善为首而作回答,其义明显。显示巴利原文
351-354. Paccanīye pana kusalaṃ na labbhatīti akusalameva ādiṃ katvā vissajjanaṃ kataṃ, taṃ uttānatthameva.
359 然而在此,为了从计数方面显示逆中的回答分类,而说“非因缘有二种”等。其中,有二种、三种、一种,这是三种分类。应依此了知在二法、三法等中关联诸缘时的计数。在这里,当较多计数与较少计数关联时,只获得较少计数;当与相等计数关联时,则获得相等计数。又因在此处唯有无色法是缘所生,所以只显示了非因、非增上、非前生、非后生、非修习、非业、非异熟、非禅那、非道、非不相应这十种缘作为逆,其余十四种不被获得。而在被获得的那些中,当异熟作为缘所生时,非业和非异熟不被获得。显示巴利原文
359. Yaṃ panettha paccanīye vissajjanaparicchedaṃ gaṇanato dassetuṃ nahetuyā dvetiādi vuttaṃ, tattha dve tīṇi ekanti tayo paricchedā. Tesaṃ vasena dukatikādīsu paccayasaṃsandane gaṇanā veditabbā. Idhāpi adhikataragaṇanānaṃ ūnataragaṇanena saddhiṃ saṃsandane ūnataragaṇanameva labbhati, samagaṇanena saddhiṃ samagaṇanaṃ. Yasmā cettha arūpadhammāyeva paccayuppannā, tasmā nahetunādhipatinapurejātanapacchājātanāsevananakammanavipākanajhānanamagganavippayuttavasena daseva paccayā paccanīkato dassitā, sesā cuddasa na labbhanti. Yepi labbhanti, tesupi vipāke paccayuppanne nakammanavipākā na labbhanti.
360-368 在非因缘、非增上中,有二种,即是在非因中所获得的那同一种二法。在其余二法中也以此类推。在非业中,有一种,以无因的唯作思为缘所生,这是无记以无记为缘。在非异熟中,有二种,依无因的痴和唯作而有二种。在非禅那中,有一种,应知是依无因的五识而有的无记回答。在非道中,有一种,即依无因的异熟和唯作而有的无记回答。应以此方法了知一切关联中的意义。显示巴利原文
360-368.Nahetupaccayā nādhipatiyā dveti nahetuyā laddhaṃ dvayameva. Sesadvayesupi eseva nayo. Nakamme ekanti ahetukakiriyacetanaṃ paccayuppannaṃ katvā abyākatena abyākataṃ. Navipāke dveti ahetukamohakiriyavasena dve. Najhāne ekanti ahetukapañcaviññāṇavasena abyākatavissajjanaṃ veditabbaṃ. Namagge ekanti ahetukavipākakiriyavasena abyākatavissajjanaṃ. Imināvupāyena sabbasaṃsandanesu attho veditabboti.
369-383 在顺逆中,如前所述,只有非因等十种作为逆而被获得,其余则不获。即使在所获得的这些中,当因在顺中成立时,禅那与道作为逆不被获得。这一切都应依前文所述的方法来理解。显示巴利原文
369-383. Anulomapaccanīye heṭṭhā vuttā nahetuādayo daseva paccanīyato labbhanti, na sesā. Yepi labbhanti, tesu hetumhi anulomato ṭhite jhānamaggā paccanīyato na labbhantīti sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti.
384-391 384-391节。在逆顺中,于非因缘所生法中,唯有无因的痴获得禅那缘与道缘,其余则不获得。在非禅那缘中,八种无因心亦同。在非业缘、非因缘、非增上缘、非前生缘中,于所缘有一种,即依无色界的无因唯作思,是无记以无记为缘。应以此方法,了知一切处中何者获得、何者不获的计数。显示巴利原文
384-391. Paccanīyānulome nahetupaccayuppannesu ahetukamohova jhānamaggapaccayaṃ labhati, sesā na labhanti. Najhānapaccaye aṭṭhāhetukacittānipi. Nakammapaccayā nahetupaccayā nādhipatipaccayā napurejātapaccayā ārammaṇe ekanti āruppe ahetukakiriyacetanāvasena abyākatena abyākataṃ. Iminā upāyena yaṃ labbhati, yañca na labbhati, tassa vasena sabbattha gaṇanā veditabbāti.
6. 相应分的解释显示巴利原文
6. Sampayuttavāravaṇṇanā
392-400 在相应分中,“与善法相应”,意即以善法为相应缘。其余内容,应依“相杂分”中所说的方法来理解。而分末所说的“所谓相杂性即是相应性,所谓相应性即是相杂性”,是为了显示此二分在意义上并无差别。从意义上说,它们如同“缘生”与“俱生”,以及如同“缘依”,并无差别。虽然如此,为彼此确定其义而作宣说。因为在诸如“相杂的、已套上的马”等语句中,即使不相应亦称为相杂;在诸如“那个与懈怠俱行、与懈怠相应的伺察”等语句中,即使不相杂、仅是混杂,亦称为相应。因此,为了以相杂分来确立具有“俱生”等特征的“相应”的相杂性,并以相应分来确立具有“俱生等特征”的“相杂”的相应性,此二分皆被宣说。而且,也依随那些如此理解者的意乐、说法的善巧,以及为显示词无碍解的分类智,而宣说了此二分。显示巴利原文
392-400. Sampayuttavāre kusalaṃ dhammaṃ sampayuttoti kusalaṃ dhammaṃ sampayuttapaccayaṃ katvāti attho. Sesamettha saṃsaṭṭhavāre vuttanayeneva veditabbaṃ. Avasāne panassa ‘‘saṃsaṭṭhattaṃ nāma sampayuttattaṃ, sampayuttattaṃ nāma saṃsaṭṭhatta’’nti idaṃ ubhinnampi etesaṃ vārānaṃ atthato ninnānākaraṇabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Atthato hi etepi paṭiccasahajātā viya paccayanissayā viya ca ninnānākaraṇā. Evaṃ santepi aññamaññassa atthaniyamanatthaṃ vuttā. ‘‘Saṃsaṭṭhā yojitā hayā’’tiādīsu (jā. 2.22.70) hi asampayuttampi saṃsaṭṭhanti vuccati. ‘‘Yā sā vīmaṃsā kosajjasahagatā kosajjasampayuttā’’tiādīsu (saṃ. ni. 5.832) asaṃsaṭṭhaṃ vokiṇṇampi sampayuttanti. Iti saṃsaṭṭhavārena ekuppādalakkhaṇassa sampayuttassa saṃsaṭṭhabhāvaṃ sampayuttavārena ca saṃsaṭṭhassa ekuppādādilakkhaṇassa sampayuttabhāvaṃ niyametuṃ ubhopete vuttā. Apica tathā bujjhanakānaṃ ajjhāsayavasena desanāvilāsena niruttipaṭisambhidāpabhedajānanavasena cāpi ete ubhopi vuttāti.
然而,在这六种情形中,应知有这样的差别:有的缘完全不以顺次方式存在,唯以逆次方式存在;有的缘完全不以逆次方式存在,唯以顺次方式存在;有的缘则非一向地既以顺次方式存在,也以逆次方式存在。其中,第一问应依后生缘来理解,第二问应依大四法来理解,第三问应依其余随其所当的缘来理解。显示巴利原文
Etesu pana chasu vāresu atthi koci paccayo ekantaṃ anulomato na tiṭṭhati, paccanīkatova tiṭṭhati; atthi ekantaṃ paccanīkato na tiṭṭhati, anulomatova tiṭṭhati; atthi anekantaṃ anulomato ceva tiṭṭhati, paccanīkato cāti idaṃ pakiṇṇakaṃ veditabbaṃ. Tattha paṭhamo pañho pacchājātassa, dutiyo mahācatukkassa, tatiyo yujjamānakānaṃ sesānaṃ vasena veditabboti.
七、问分分别之注疏显示巴利原文
7. Pañhāvāravibhaṅgavaṇṇanā
401-403 在问分中,为显示对善三法中可提出的问题,依可得之情形给出解答,故而说了“善法以因缘为缘而成为善法的缘”等。此所谓善法,当其自身生起时,除后生缘与异熟缘之外,依其余二十二种缘而生起。当它成为善法的缘时,除前生缘、后生缘、异熟缘及不相离缘之外,依其余二十种缘而成为缘。因此,为次第显示那些善法成为善法之缘的诸缘,而展开了“以因缘”等阐述。显示巴利原文
401-403. Pañhāvāre ‘‘siyā kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo’’tiādinā kusalattike uddharitabbapucchānaṃ labbhamānavasena vissajjanaṃ dassetuṃ kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayotiādi vuttaṃ. Kusalo ca nāmesa sayaṃ uppajjanto ṭhapetvā pacchājātañca vipākañca sesehi dvāvīsatiyā paccayehi uppajjati. Kusalassa paccayo honto ṭhapetvā purejātapacchājātavipākavippayutte sesehi vīsatiyā paccayehi paccayo hoti. Tasmā yehi paccayehi kusalo kusalassa paccayo hoti, te paccaye paṭipāṭiyā dassetuṃ hetupaccayenātiādi āraddhaṃ.
在此,不同于在缘分别分中说“与因相应的诸法”,而说“与因相应的诸蕴”,这样说的用意是:于彼处,为阐明空义而说“诸法”;于此,为阐明蕴集义——依缘而生的诸法是以蕴集的方式生起,而非各别生起——而说“诸蕴”。或者,在缘起分等中,缘生的教说已依蕴建立,因此此处也依同样的次第建立。为什么在这些地方要这样建立呢?是为了无混杂地显示差别。因为如果以“依一法,其余诸法”等方式来说,就无法无混杂地了知“依某法而有某法”的缘与缘生法,那样的话,总说和分说就会没有差别。因此,应知是为了无混杂地显示差别而这样建立的。“心等起的”这一句,是为了显示那个善法以因缘而成为其缘的无记法而说的。然而在缘分别中,没有依善等来作分别,而是为了总括地显示依一切因而生起的色法,所以没有说“心等起的”,而说了“他们起的”。因此在那里,无记因等起的色法,以及入胎刹那的业生色也都包含在内了。以此方法,在其余类似的解答中,也应理解其意义。显示巴利原文
Tattha yā esā paccayavibhaṅgavāre viya ‘‘hetusampayuttakānaṃ dhammāna’’nti akatvā ‘‘hetū sampayuttakānaṃ khandhāna’’nti desanā katā, tassā eva karaṇe idaṃ payojanaṃ – tattha hi suññaṭṭhaṃ dīpetuṃ dhammānanti vuttaṃ. Idha paccayato uppajjamānā dhammā rāsito uppajjanti, na ekekatoti rāsaṭṭhaṃ dīpetuṃ khandhānanti vuttaṃ. Paṭiccavārādīsu vā khandhavasena paccayuppannadesanā āruḷhāti tenevānukkamena idhāpi āruḷhāti. Kasmā panetesu evaṃ āruḷhāti? Asaṅkarato vibhāgadassanatthaṃ. ‘‘Ekaṃ dhammaṃ paṭicca sesā dhammā’’ti hi ādinā nayena vuccamāne asukadhammaṃ nāma nissāya asukadhammāti na sakkā asaṅkarato paccaye paccayuppanne ca jānituṃ, evaṃ sante uddesaniddesā nibbisesā siyuṃ. Tasmā asaṅkarato vibhāgadassanatthaṃ evaṃ āruḷhāti veditabbā. Cittasamuṭṭhānānanti idaṃ yassa abyākatassa kusalo hetupaccayena paccayo hoti, tameva dassetuṃ vuttaṃ. Paccayavibhaṅge pana kusalādivasena vibhāgaṃ akatvā sāmaññato sabbesaṃ hetūnaṃ vasena uppannarūpadassanatthaṃ cittasamuṭṭhānānanti avatvā taṃsamuṭṭhānānanti vuttaṃ. Tasmā tattha abyākatahetusamuṭṭhānarūpaṃ, okkantikkhaṇe kaṭattārūpampi saṅgahaṃ gataṃ. Iminā upāyena sesesupi evarūpesu vissajjanesu attho veditabbo.
404 “布施了”的意思是:舍弃了应施之物。或者,用以布施的那个思,那个思就是布施。“已施”的意思是:使那个思清净、净化之后。“受持了戒”的意思是:以五戒等的方式持守了常戒。以此只显示了受持离。而遇缘离和正断离,因为在世间并不以“戒”而广为人知,所以没有说。虽然没有说,但它们确实作为所缘缘而存在。其中,正断离只成为有学圣者的善的所缘,而不是其他人的。“作了布萨业”的意思是:在布萨日,作了如所说的“不杀生,不取未给与之物”等的八支布萨行。“他观察那个”的意思是:有学圣者和凡夫都观察那个善,阿罗汉也观察。因为阿罗汉过去所作的善也是善,但他用以观察的心,称为唯作心。因此,在“这个善法是善法的……”这个论题中,是得不到的。“以前所惯行的”的意思是:前面所说的“布施了、受持了、作了”是指近处所作的,而这些应知不是近处所作的。或者,为了显示布施等之外的其余欲界善而说了这个。“从禅那出定后”的意思是:从禅那出定后。或者这就是原文。“有学、种姓”是就须陀洹而说的。因为他观察种姓。“净”这个词则是就斯陀含、阿那含而说的。因为他们的那个心称为净。“有学”是指须陀洹、斯陀含、阿那含。“从道出定后”的意思是:通过超越道、果和有分,从自己所证得的道出定后,但纯粹从道出定后的观察是不存在的。显示巴利原文
404.Dānaṃdatvāti deyyadhammaṃ cajitvā. Yāya vā cetanāya so diyyati, sā cetanā dānaṃ. Datvāti taṃ cetanaṃ pariyodāpetvā visuddhaṃ katvā. Sīlaṃ samādiyitvāti pañcaṅgādivasena niccasīlaṃ gaṇhitvā. Iminā samādānaviratiyeva dassitā. Sampattaviratisamucchedaviratiyo pana loke sīlanti apākaṭattā na vuttā. Kiñcāpi na vuttā, ārammaṇapaccayā pana hontiyeva. Tattha samucchedavirati sekkhānaṃyeva kusalassa ārammaṇaṃ hoti, na itaresaṃ. Uposathakammaṃ katvāti ‘‘pāṇaṃ na hane, na cādinnamādiye’’ti (a. ni. 3.71) evaṃ vuttaṃ uposathadivasesu aṭṭhaṅgauposathakiriyaṃ katvā. Taṃ paccavekkhatīti taṃ kusalaṃ sekkhopi puthujjanopi paccavekkhati, arahāpi paccavekkhateva. Arahatopi hi pubbe kataṃ kusalaṃ kusalameva, yena pana cittena paccavekkhati, taṃ kiriyacittaṃ nāma hoti. Tasmā ‘‘etaṃ kusalo dhammo kusalassa dhammassā’’ti imasmiṃ adhikāre na labbhati. Pubbe suciṇṇānīti ‘‘datvā samādiyitvā katvā’’ti hi āsanne katāni vuttāni, imāni na āsanne katānīti veditabbāni. Dānādīhi vā sesāni kāmāvacarakusalāni dassetuṃ idaṃ vuttaṃ. Jhānā vuṭṭhahitvāti jhānā vuṭṭhahitvā. Ayameva vā pāḷi. Sekkhā gotrabhunti sotāpannaṃ sandhāya vuttaṃ. So hi gotrabhuṃ paccavekkhati. Vodānanti idaṃ pana sakadāgāmianāgāmino sandhāya vuttaṃ. Tesañhi taṃ cittaṃ vodānaṃ nāma hoti. Sekkhāti sotāpannasakadāgāmianāgāmino. Maggā vuṭṭhahitvāti maggaphalabhavaṅgātikkamavasena attanā paṭiladdhā maggā vuṭṭhahitvā, suddhamaggatoyeva pana vuṭṭhāya paccavekkhaṇaṃ nāma natthi.
“善法无常”:此处应知为与观智相应的三地善法,而观智善法唯属欲界。以“他心智”说明色界善法。以“空无边处”等说明以无色界善法为所缘而生起的无色界善法。“善蕴为神变智”等,不依人而依法说明。因此,这里前面已提及的他心智,此处再次述说。显示巴利原文
Kusalaṃ aniccatoti ettha vipassanūpagaṃ tebhūmakakusalameva veditabbaṃ, vipassanākusalaṃ pana kāmāvacarameva. Cetopariyañāṇenāti rūpāvacarakusalaṃ dasseti. Ākāsānañcāyatanantiādīhi arūpāvacarakusalārammaṇavasena uppajjamānaṃ arūpāvacarakusalameva. Kusalā khandhā iddhividhañāṇassātiādīhi puggalaṃ anāmasitvā dhammavasena dasseti. Tenevettha heṭṭhā gahitampi cetopariyañāṇaṃ puna vuttaṃ.
405 “受用”:是以与喜俱行的贪相应心而领受并染着。“欢喜”:是以有喜的渴爱而欢喜,变得欢欣踊跃;或者以见之欢喜而欢喜。“贪生起”:即受用者生起贪。这是总取八种与贪俱行之心而说。“见生起”:即欢喜者以“我、我所”等,由四种心俱行的见而生起。然而,对于未得决定者,此处生起疑;对于散乱者,生起掉举;对于懊悔“我未作善行”者,生起忧。以彼为所缘:即以那些已善行者作为所缘。此处为复数词用作单数词,或依生类而言,此即是单数。显示巴利原文
405.Assādetīti somanassasahagatalobhasampayuttacittehi anubhavati ceva rajjati ca . Abhinandatīti sappītikataṇhāvasena nandati haṭṭhapahaṭṭho hoti, diṭṭhābhinandanāya vā abhinandati. Rāgo uppajjatīti assādentassa rāgo uppajjati nāma. Idaṃ aṭṭhapi lobhasahagatāni gahetvā vuttaṃ. Diṭṭhi uppajjatīti abhinandantassa attā attaniyantiādivasena catūhipi cittehi sampayuttā diṭṭhi uppajjati. Asanniṭṭhānagatassa panettha vicikicchā uppajjati. Vikkhepagatassa uddhaccaṃ, akataṃ vata me kalyāṇanti vippaṭisārino domanassaṃ. Taṃ ārabbhāti tāni suciṇṇāni ārammaṇaṃ katvāti attho. Bahuvacanassa hesa ekavacanādeso, jātivasena vā ekavacanamevetaṃ.
406 “阿罗汉从道出起”:即于道心路中,越过果心之后的有分而出起。他的省察心则是唯作无记。如此说明唯作无记的所缘缘之后,为了进一步说明异熟无记,而说“有学”等语。“于善灭时”:即观智速行心路被截断之时。“异熟”:即欲界异熟。“彼所缘性”:即作为彼所缘,以彼善速行的所缘——即所观的善法为所缘而生起。这不仅是依彼所缘的方式,也依结生、有分、死心的方式。因为异熟以业为所缘,对于已取结生者,确实有善所缘,但由于其难以理解,所以此处未作显示。显示巴利原文
406.Arahā maggā vuṭṭhahitvāti maggavīthiyaṃ phalānantarassa bhavaṅgassa atikkamavasena vuṭṭhahitvā. Paccavekkhaṇacittāni panassa kiriyābyākatāni. Evaṃ kiriyābyākatassa ārammaṇapaccayaṃ dassetvā puna vipākābyākatassa dassetuṃ sekkhā vātiādimāha. Kusale niruddheti vipassanājavanavīthiyā pacchinnāya. Vipākoti kāmāvacaravipāko. Tadārammaṇatāti tadārammaṇatāya, taṃ kusalassa javanassa ārammaṇabhūtaṃ vipassitakusalaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjatīti attho. Na kevalañca tadārammaṇavaseneva, paṭisandhibhavaṅgacutivasenāpi. Vipāko hi kammaṃ ārammaṇaṃ katvā gahitapaṭisandhikassa kusalārammaṇo hotiyeva, so pana dubbiññeyyattā idha na dassito.
“受用善”等语,是为说明在不善速行结束时,以善为所缘的异熟。“识无边处异熟”:此虽同样难以理解,但由于大异熟不能成为彼所缘,所以依其可得之理而说。“唯作”:即证得阿拉汉之后,对于先前未曾等至的空无边处,以逆次或隔一等至的方式生起的唯作。“他心智”等,应当与后面的“转向”相连接。也就是说,这些的转向,其善蕴以所缘缘为缘——这就是此处所要表达的意义。显示巴利原文
Kusalaṃ assādetītiādi akusalajavanāvasāne kusalārammaṇavipākaṃ dassetuṃ vuttaṃ. Viññāṇañcāyatanavipākassāti idaṃ dubbiññeyyampi samānaṃ mahaggatavipākassa tadārammaṇabhāvena anuppattito labbhamānakavasena vuttaṃ. Kiriyassāti arahattaṃ patvā asamāpannapubbe ākāsānañcāyatane paṭilomato vā ekantarikavasena vā samāpannakiriyāya. Cetopariyañāṇassātiādīni parato āvajjanāya yojetabbāni. Yā etesaṃ āvajjanā, tassā kusalā khandhā ārammaṇapaccayena paccayoti ayañhettha attho.
407-409 “贪”:即自己或他人的贪。此处若依自身的贪作解释,则更为明显。“受用”等,义如前述。然而,对于疑等三者,因无可受用之性,故不说“受用”。但此处有见生起,由于缺少“受用”一词,所以在所列次第中先未说到。在疑等之中,先说各自同类,再于其后各各别释。又,于此贪等中,当知有忧的生起:或因无法忍受“我为何生起恶法”,或因懊悔“我造了恶,行了残忍之事”而生忧。显示巴利原文
407-409.Rāganti attano vā parassa vā rāgaṃ. Attano rāgavasena panettha vaṇṇanā pākaṭā hoti. Assādetītiādīni vuttatthāneva. Vicikicchādīsu pana tīsu assādetabbatāya abhāvena ‘‘assādetī’’ti na vuttaṃ. Diṭṭhi panettha uppajjati, sā assādetīti padassa parihīnattā āgatapaṭipāṭiyā paṭhamaṃ na vuttā. Vicikicchādīsuyeva taṃ taṃ sabhāgaṃ paṭhamaṃ vatvā tassa tassa anantarā vuttā. Imesu ca pana rāgādīsu ‘‘kiṃ me pāpadhammā uppajjantī’’ti akkhantivasena vā, ‘‘kataṃ pāpaṃ kataṃ luddha’’nti vippaṭisārādivasena vā domanassuppatti veditabbā.
410 “眼无常”:依观智次第,粗显的处与所依色等十一种色,因其显著而被取用。再者,色处等,由于是眼识等的所缘,也被取用。然而,因为此说是依识身而说,并非依界而说,故不取意界。如此,于一切处当知何者被取、何者未被取。显示巴利原文
410.Cakkhuṃ aniccatoti vipassanānukkamena oḷārikāyatanāni vatthurūpañcāti ekādasa rūpāni pākaṭattā gahitāni. Puna rūpāyatanādīni cakkhuviññāṇādīnaṃ ārammaṇattā gahitāni. Yasmā panesā viññāṇakāyavasena desanā, na dhātuvasena, tasmā manodhātu na gahitā. Evaṃ sabbattha gahitāgahitaṃ veditabbaṃ.
411 “观察果”:即观察涅槃,这是为了显示善巧观察者的所缘而说。显示巴利原文
411.Phalaṃ paccavekkhanti nibbānaṃ paccavekkhantīti paccavekkhaṇakusalassa ārammaṇadassanatthaṃ vuttaṃ.
413-416 在“所缘增上”的解说中,依据有学与凡夫的情况开示了四地善法;在“俱生增上”的解说中也是如此。由于阿罗汉已证得最上法,对于世间善法已无重视,故唯示现最上道。显示巴利原文
413-416. Ārammaṇādhipatiniddese sekkhaputhujjanānaṃ vasena catubhūmakakusalaṃ dassitaṃ, tathā sahajātādhipatiniddese. Arahato uttamadhammaṃ adhigatattā lokiyakusalesu garukāro natthīti aggamaggova dassito.
417 在无间缘中,“前前”是将同一地或不同地的善法合在一起说的。“随顺于种姓,随顺于清净”是依所缘的不同而说。“种姓于道,清净于道”是依地的不同而说。在“善于出起”中,“善”是指三地善;“出起”是指三地果报。因为从那些善速行路出起,所以称为“出起”。它有两种:彼所缘与有分。其中,欲界善的两种都是出起,广大善的唯有有分。“道于果”,因为出世间果报属于速行路所摄,不称为出起,故单独说。“随顺于有学”,因为无学的善并非无间缘,故作此分别。“于果等至”也包括须陀洹果、斯陀含果、阿那含果的等至。“于果等至”指阿那含果等至。不善有两种出起可得。在“异熟无记、唯作无记”中,应知异熟无记唯对异熟无记,唯作无记唯对唯作无记。“有分于转向”等是依混杂方式而说。其中,“唯作”指欲界唯作,它对两种出起都是无间缘;广大唯作只对有分是。如此,在下面的缘分别解说中,从“前前善法对后后善法以无间缘为缘”开始,开示了善对善、善对无记、不善对不善、不善对无记、无记对无记、无记对善、无记对不善等七种方式;据此,这里略说无间缘。显示巴利原文
417. Anantarapaccaye purimā purimāti ekabhūmakāpi nānābhūmakāpi kusalā ekato katvā vuttā. Anulomaṃ gotrabhussa, anulomaṃ vodānassāti nānārammaṇavasena. Gotrabhu maggassa, vodānaṃ maggassāti nānābhūmivasena. Kusalaṃ vuṭṭhānassāti ettha pana kusalanti tebhūmakakusalaṃ. Vuṭṭhānanti tebhūmakavipākaṃ. Tehi kusalajavanavīthito vuṭṭhahanti, tasmā vuṭṭhānanti vuccati. Taṃ duvidhaṃ hoti – tadārammaṇaṃ bhavaṅgañca. Tattha kāmāvacarakusalassa ubhayampi vuṭṭhānaṃ hoti, mahaggatassa bhavaṅgameva. Maggo phalassāti idaṃ yasmā lokuttaravipākaṃ javanavīthipariyāpannattā vuṭṭhānaṃ nāma na hoti, tasmā visuṃ vuttaṃ. Anulomaṃ sekkhāyāti asekkhāya kusalaṃ anantaraṃ na hoti, tasmā vibhāgaṃ karoti. Phalasamāpattiyāti sotāpattiphalasakadāgāmiphalaanāgāmiphalasamāpattiyāpi. Phalasamāpattiyāti anāgāmiphalasamāpattiyā. Akusale duvidhampi vuṭṭhānaṃ labbhati. Vipākābyākatā kiriyābyākatāti ettha vipākābyākatā vipākābyākatānaṃyeva, kiriyābyākatā kiriyābyākatānaṃyeva veditabbā. Bhavaṅgaṃ āvajjanāyātiādi vomissakavasena vuttaṃ. Tattha kiriyāti kāmāvacarakiriyā. Sā duvidhassāpi vuṭṭhānassa anantarapaccayo hoti, mahaggatā bhavaṅgasseva. Iti ye heṭṭhā paccayavibhaṅganiddese ‘‘purimā purimā kusalā dhammā pacchimānaṃ pacchimānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ anantarapaccayena paccayo’’ti ārabhitvā kusalaṃ kusalassa, kusalaṃ abyākatassa, akusalaṃ akusalassa, akusalaṃ abyākatassa, abyākataṃ abyākatassa, abyākataṃ kusalassa, abyākataṃ akusalassāti satta vārā dassitā; tesaṃ vasena idha saṅkhepato anantarapaccayo vibhatto.
以下是详细说明:显示巴利原文
Vitthārato panettha –
以十种、十七种及六十种方式,
乃至以种种方式,善巧地观察其解说。
显示巴利原文 Dasadhā sattarasadhā, samasaṭṭhividhena ca; Bahudhāpi ca niddesaṃ, sādhukaṃ upalakkhaye.
此无间缘不仅获得七种解说,亦以善对善果报、善对无记;不善对不善果报、不善对无记;果报对果报、果报对唯作;唯作对善、唯作对不善、唯作对果报、唯作对唯作——如此获得十种解说。不唯十种,更以善对善、善对善果报、善对不善果报;不善对不善、不善对不善果报、不善对善果报;善果报对善果报、善果报对不善果报、善果报对唯作;不善果报对不善果报、不善果报对善果报、不善果报对唯作;唯作对唯作、唯作对善、唯作对不善、唯作对善果报、唯作对不善果报——如此获得十七种解说。显示巴利原文
Ayañhi anantarapaccayo na kevalaṃ sattadhāva niddesaṃ labhati, kusalaṃ pana kusalassa vipākassa; akusalaṃ akusalassa vipākassa; vipākaṃ vipākassa kiriyassa; kiriyaṃ kusalassa akusalassa vipākassa kiriyassāti evaṃ dasadhāpi niddesaṃ labhati. Na kevalaṃ dasadhāyeva, kusalaṃ pana kusalassa kusalavipākassa akusalavipākassa; akusalaṃ akusalassa akusalavipākassa kusalavipākassa; kusalavipākaṃ kusalavipākassa akusalavipākassa kiriyassa; akusalavipākaṃ akusalavipākassa kusalavipākassa kiriyassa; kiriyaṃ kiriyassa kusalassa akusalassa kusalavipākassa akusalavipākassāti evaṃ sattarasadhā niddesaṃ labhati.
不但以十七种,也以六十种方式得到解说。何以故?欲界善依地之差别,对四种善为无间缘;色界善与无色界善唯对各自地之善——如是,善对善以六种方式为无间缘。欲界善对欲界善果报、不善果报、色界果报、无色界果报、出世间果报;色界善对色界果报、欲界善果报;无色界善对欲界善果报、色界、无色界、出世间果报;出世间善对出世间果报——如是,善对果报以十二种方式为无间缘。不善对不善、不善对不善果报、不善对三地善果报——以五种方式为无间缘。显示巴利原文
Na kevalañca sattarasadhāva samasaṭṭhividhenāpi niddesaṃ labhateva. Kathaṃ? Kāmāvacarakusalañhi bhūmibhedena catubbidhassa kusalassa anantarapaccayo hoti, rūpāvacarārūpāvacaraṃ sakasakabhūmikassevāti kusalaṃ kusalassa chabbidhena anantarapaccayo. Kāmāvacarakusalaṃ pana kāmāvacarakusalavipākassa akusalavipākassa rūpāvacaravipākassa arūpāvacaravipākassa lokuttaravipākassa; rūpāvacarakusalaṃ rūpāvacaravipākassa kāmāvacarakusalavipākassa; arūpāvacarakusalaṃ kāmāvacarakusalavipākassa rūpāvacaraarūpāvacaralokuttaravipākassa; lokuttarakusalaṃ lokuttaravipākassāti kusalaṃ vipākassa dvādasavidhena anantarapaccayo . Akusalaṃ akusalassa akusalavipākassa tebhūmakakusalavipākassāti pañcavidhena anantarapaccayo.
欲界善果报对欲界善果报、不善果报、色界果报、无色界果报——如是,欲界善果报对果报以四种方式为无间缘。色界果报对三地善果报——以三种方式为无间缘。无色界果报对无色界果报、欲界善果报——以两种方式为无间缘。出世间果报对四地善果报——以四种方式为无间缘。如是,善果报对果报亦以十三种方式为无间缘。不善果报对不善果报、欲界善果报——以两种方式为无间缘。如是,一切果报对果报总以十五种方式为无间缘。欲界善果报对欲界唯作,同样地,不善果报、色界果报、无色界果报亦对唯作——果报对唯作以四种方式为无间缘。显示巴利原文
Kāmāvacarakusalavipākaṃ kāmāvacarakusalavipākassa akusalavipākassa rūpāvacaravipākassa arūpāvacaravipākassāti kāmāvacarakusalavipākaṃ vipākassa catubbidhena anantarapaccayo. Rūpāvacaravipākaṃ tebhūmakakusalavipākassāti tividhena anantarapaccayo. Arūpāvacaravipākaṃ arūpāvacaravipākassa kāmāvacarakusalavipākassāti duvidhena anantarapaccayo. Lokuttaravipākaṃ catubhūmakakusalavipākassāti catubbidhena anantarapaccayo. Evaṃ kusalavipākaṃ vipākassa terasadhāpi anantarapaccayo. Akusalavipākaṃ akusalavipākassa kāmāvacarakusalavipākassāti duvidhena anantarapaccayo. Evaṃ sabbathāpi vipākaṃ vipākassa pañcadasavidhena anantarapaccayo. Kāmāvacarakusalavipākaṃ pana kāmāvacarakiriyassa, tathā akusalavipākaṃ, tathā rūpāvacaravipākaṃ, tathā arūpāvacaravipākañcāti vipākaṃ kiriyassa ca catubbidhena anantarapaccayo.
欲界唯作对三地唯作,色界及无色界唯作唯对色界、无色界唯作——如是,唯作对唯作以五种方式为无间缘。欲界唯作对不善果报及四地善果报,色界唯作对欲界善果报、色界果报,无色界唯作亦对四地善果报——如是,唯作对果报以十一种方式为无间缘。欲界唯作对欲界善、不善——如是,唯作对善、不善以两种方式为无间缘。如是,亦以六十种方式得到解说。显示巴利原文
Kāmāvacarakiriyaṃ tebhūmakakiriyassa, rūpāvacarārūpāvacarakiriyaṃ rūpāvacarārūpāvacarānaññevāti kiriyaṃ kiriyassa pañcavidhena anantarapaccayo. Kāmāvacarakiriyaṃ akusalavipākassa ceva catubhūmakakusalavipākassa ca, rūpāvacarakiriyaṃ kāmāvacarakusalavipākarūpāvacaravipākānaṃ arūpāvacarakiriyaṃ catubhūmakakusalavipākassāpīti kiriyaṃ vipākassa ekādasavidhena anantarapaccayo. Kāmāvacarakiriyaṃ pana kāmāvacarakusalassa akusalassāti kusalākusalānaṃ duvidhena anantarapaccayo hoti. Evaṃ samasaṭṭhividhenāpi niddesaṃ labhati.
不仅以混合的方式,也以多种方式成为无间缘。如何呢?首先,欲界第一广大善心:对自身、对以四种色界善心为近行因而得的十六种喜俱出世间心,此二十一种善心;对在速行结束时作为彼所缘和有分而生起的十一种欲界果报心;对仅作为有分转起的色界、无色界果报心;对作为果等至转起的十二种出世间果报心——如此,对二十一种善心、三十二种果报心,共五十三种心,成为无间缘。同样地,第二善心也是如此。而第三、第四善心,除去上地善心与出世间果报心,对剩余的二十一种心。第五、第六善心,对自身、九种上地舍俱善心、二十三种果报心,共三十三种。第七、第八善心,对二十一种心。显示巴利原文
Na kevalañca samasaṭṭhividheneva, bahuvidhenāpi labhateva. Kathaṃ? Kāmāvacarapaṭhamamahākusalacittaṃ tāva attano, catunnañca rūpāvacarakusalānaṃ pādakayogena soḷasannaṃ somanassalokuttarānanti ekavīsatiyā ca kusalānaṃ, javanapariyosāne tadārammaṇabhavaṅgavasena uppajjamānānaṃ ekādasannaṃ kāmāvacaravipākānaṃ, bhavaṅgavaseneva pavattānaṃ rūpāvacarārūpāvacaravipākānaṃ, phalasamāpattivasena pavattānaṃ dvādasannaṃ lokuttaravipākānanti evaṃ ekavīsatiyā kusalānaṃ; dvattiṃsāya vipākānanti tepaññāsāya cittānaṃ anantarapaccayo hoti . Tathā dutiyakusalacittaṃ. Tatiyacatutthāni pana ṭhapetvā uparibhūmakakusalāni ca lokuttaravipākāni ca sesaekavīsaticittānaṃ. Pañcamachaṭṭhāni attano ca, navannañca uparibhūmakaupekkhākusalānaṃ, tevīsatiyā ca vipākānanti tettiṃsāya. Sattamaaṭṭhamāni ekavīsatiyāva.
五种色界善心,各自对各自的后续色界善心、四种智相应大果报心、五种色界果报心,共十种。依此理,无色界善心中,第一对自果报共十一种,第二对十二种,第三对十三种,第四对十四种,加上果等至共十五种。出世间善心各自对各自的果报。在八种贪俱心中,每一种不善心对十一种欲界果报意界识、九种广大果报心、各自的后续心,共二十一种。两种忧俱心对六种舍俱欲界果报意界识、各自的后续心,共七种。疑、掉举俱二心,连同喜俱无因果报,对十一种欲界果报意界识、九种色界无色界果报心、各自的后续心,共二十一种。显示巴利原文
Pañca rūpāvacarakusalāni attano attano pacchimānaṃ rūpāvacarakusalānaṃ, catunnampi ñāṇasampayuttamahāvipākānaṃ, pañcannaṃ rūpāvacaravipākānañcāti dasannaṃ. Eteneva ca nayena arūpāvacarakusalesu paṭhamaṃ attano vipākena saddhiṃ ekādasannaṃ, dutiyaṃ dvādasannaṃ, tatiyaṃ terasannaṃ, catutthaṃ cuddasannaṃ phalasamāpattiyā cāti pannarasannaṃ lokuttarakusalaṃ attano attano vipākasseva. Aṭṭhasu lobhasahagatesu ekekaṃ akusalaṃ ekādasannaṃ kāmāvacaravipākamanoviññāṇadhātūnaṃ navannaṃ, mahaggatavipākānaṃ attano attano pacchimassa cāti ekavīsatiyā. Dve domanassasahagatāni upekkhāsahagatānaṃ channaṃ kāmāvacaravipākamanoviññāṇadhātūnaṃ attano pacchimassa cāti sattannaṃ. Vicikicchuddhaccasahagatadvayaṃ somanassasahagatāhetukavipākena saddhiṃ ekādasannaṃ kāmāvacaravipākamanoviññāṇadhātūnaṃ navannaṃ rūpāvacarārūpāvacaravipākānaṃ attano pacchimassa cāti ekavīsatiyā.
善果报五识对善果报意界,意界对两种果报意界识。在这两种中,喜俱者对十种作为有分的果报意界识、在彼所缘时对各自的后续心及确定作用心,共十二种。舍俱无因意界识则对转向意界、二处转向意界识、十种果报意界识,共十二种。三因大果报心,除喜俱无因心外,对十种欲界果报意界识、色界无色界果报心、二种转向心,共二十一种。二因果报心,除广大果报心外,对剩余的十二种。五种色界果报心,对十七种三地善果报有因结生心、二种转向心,共十九种。无色界果报心中,第一对欲界善果报三因结生心、四种无色界果报心、四种意门转向心,共九种。第二除下地果报心,对八种;第三除下二地,对七种;第四除下三地,对六种。四种出世间果报心,对十三种三因果报心、各自的后续心,共十四种。显示巴利原文
Kusalavipākapañcaviññāṇā kusalavipākamanodhātuyā, manodhātu dvinnaṃ vipākamanoviññāṇadhātūnaṃ. Tāsu dvīsu somanassasahagatā dasannaṃ vipākamanoviññāṇadhātūnaṃ bhavaṅgabhūtānaṃ tadārammaṇakāle attano pacchimassa voṭṭhabbanakiriyassa cāti dvādasannaṃ. Upekkhāsahagatāhetukamanoviññāṇadhātu pana āvajjanamanodhātuyā dviṭṭhānikāya āvajjanamanoviññāṇadhātuyā dasannañca vipākamanoviññāṇadhātūnanti dvādasannameva. Tihetukamahāvipākā somanassasahagatāhetukavajjānaṃ dasannampi kāmāvacaravipākamanoviññāṇadhātūnaṃ rūpāvacarārūpāvacaravipākānaṃ āvajjanadvayassa cāti ekavīsatiyā, duhetukavipākā ṭhapetvā mahaggatavipāke sesānaṃ dvādasannaṃ. Pañca rūpāvacaravipākā tebhūmakakusalavipākasahetukapaṭisandhicittānaṃ sattarasannaṃ āvajjanadvayassa cāti ekūnavīsatiyā. Arūpāvacaravipākesu paṭhamaṃ kāmāvacarakusalavipākatihetukapaṭisandhicittānaṃ, catunnaṃ arūpāvacaravipākacittānaṃ catunnaṃ manodvārāvajjanassa cāti navannaṃ. Dutiyaṃ heṭṭhimavipākaṃ vajjetvā aṭṭhannaṃ, tatiyaṃ dve heṭṭhimāni vajjetvā sattannaṃ, catutthaṃ tīṇi heṭṭhimāni vajjetvā channaṃ cattāri lokuttaravipākāni tihetukavipākānaṃ terasannaṃ attano attano pacchimassa cāti cuddasannaṃ.
不善果报五识,对不善果报意界而言;意界,对不善果报无因意识界而言——此心于彼所缘时,对各自的后续心生起;于死时,对以结生和有分转起的其余九种欲界果报心、两种舍俱小作用心,共对十二种心生起。作用意界,对十种识生起。笑生作用心,于五蕴有中,对作为有分转起的九种三因果报心、作为彼所缘转起的五种喜俱果报心、各自的后续心,按不重复计算,共对十三种心生起。确定作用心,除作用意界外,对十种欲界作用心,以及于五蕴有中作为有分转起的十五种欲界善、不善果报心,共对四十五种心生起。显示巴利原文
Akusalavipākapañcaviññāṇā akusalavipākamanodhātuyā, manodhātu akusalavipākāhetukamanoviññāṇadhātuyā. Sā tadārammaṇakāle attano pacchimassa cutikāle paṭisandhivasena bhavaṅgavasena ca pavattānaṃ itaresampi navannaṃ kāmāvacaravipākānaṃ upekkhāsahagatānaṃ dvinnaṃ parittakiriyānañcāti dvādasannaṃ. Kiriyamanodhātu dasannaṃ viññāṇānaṃ hasituppādakiriyā pañcavokāre bhavaṅgavasena pavattānaṃ navannaṃ tihetukavipākānaṃ, tadārammaṇavasena pavattānaṃ pañcannaṃ somanassasahagatavipākānaṃ attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena terasannaṃ. Voṭṭhabbanakiriyā ṭhapetvā kiriyamanodhātuṃ dasannaṃ kāmāvacarakiriyānaṃ, kāmāvacarakusalākusalānaṃ pañcavokāre bhavaṅgavasena pavattānaṃ pannarasannaṃ vipākacittānañcāti pañcacattālīsāya.
欲界三因喜俱唯作二心,对以有分转起的十三种三因果报心、以彼所缘转起的五种喜俱果报心、以遍作转起的四种色界唯作心、阿罗汉果等至,及其自身后后心——按不重复计算,为二十二种。二因喜俱唯作二心,对如前所述的十三种有分心、五种彼所缘心,及其自身后后心——按不重复计算,为十七种。欲界三因舍俱唯作二心,对同样的十三种有分心、以彼所缘转起的六种舍俱果报心、以遍作转起的一种色界唯作心、四种无色界唯作心、阿罗汉果等至,及其自身后后心——按不重复计算,为二十四种。二因舍俱唯作二心,对同样的十三种有分心、六种彼所缘心,及其自身后后心——按不重复计算,为十八种。于色界唯作心中,每一种于五蕴有中,对九种三因有分心及其自身后后心,为十种。于无色界唯作心中,第一种于五蕴有中,对九种有分心;于四蕴有中,对一种自身后后心,为十一种。第二种于四蕴有中,得二种有分心。第三种得三种,第四种得四种及果等至——其中,每一种按次第分别为十一种、十二种、十三种、十五种。显示巴利原文
Kāmāvacaratihetukasomanassasahagatakiriyadvayaṃ bhavaṅgavasena pavattānaṃ terasannaṃ tihetukavipākānaṃ tadārammaṇavasena pañcannaṃ somanassasahagatavipākānaṃ parikammavasena pavattamānānaṃ catunnaṃ rūpāvacarakiriyānaṃ arahattaphalasamāpattiyā attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena dvāvīsatiyā duhetukasomanassasahagatakiriyadvayaṃ yathāvuttānaṃ terasannaṃ bhavaṅgacittānaṃ pañcannaṃ tadārammaṇānaṃ attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena sattarasannaṃ. Kāmāvacaratihetukaupekkhāsahagatakiriyadvayaṃ tesaṃyeva terasannaṃ bhavaṅgānaṃ, tadārammaṇavasena pavattānaṃ channaṃ upekkhāsahagatavipākānaṃ, parikammavasena pavattānaṃ ekissā rūpāvacarakiriyāya catunnaṃ arūpāvacarakiriyānaṃ arahattaphalasamāpattiyā attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena catuvīsatiyā. Duhetukaupekkhāsahagatakiriyadvayaṃ tesaṃyeva terasannaṃ bhavaṅgānaṃ channaṃ tadārammaṇānaṃ attano pacchimassa cāti aggahitaggahaṇena aṭṭhārasannaṃ. Rūpāvacarakiriyesu ekekaṃ navannaṃ pañcavokāre tihetukabhavaṅgānaṃ attano pacchimassa cāti dasannaṃ. Arūpāvacarakiriyesu paṭhamaṃ pañcavokāre navannaṃ bhavaṅgānaṃ, catuvokāre ekassa attano pacchimassa cāti ekādasannaṃ. Dutiyaṃ catuvokāre dve bhavaṅgāni labhati. Tatiyaṃ tīṇi, catutthaṃ cattāri phalasamāpattiñcāti tesu ekekaṃ yathāpaṭipāṭiyā ekādasannaṃ dvādasannaṃ terasannaṃ pañcadasannañca anantarapaccayo hoti. Evaṃ bahuvidhenāpi niddesaṃ labhati. Tena vuttaṃ –
以十种、十七种,并以六十二种方式;
并通过种种解说,善加观察。
显示巴利原文 ‘‘Dasadhā sattarasadhā, samasaṭṭhividhena ca; Bahudhāpi ca niddesaṃ, sādhukaṃ upalakkhaye’’ti.
等无间缘等,其义显而易见。显示巴利原文
Samanantarapaccayādayo uttānatthāyeva.
423 就亲依止而言,“以信为亲依止”是指以对业、业果、此世、他世等的信作为亲依止。正如有人坚信地下有水,于是掘地;同样,具信的善男子相信布施等的果报与功德后,便修习布施等。因此说“以信为亲依止”。显示巴利原文
423. Upanissaye saddhaṃ upanissāyāti kammakammaphalaidhalokaparalokādīsu saddhaṃ upanissayaṃ katvā. Yathā hi puriso heṭṭhāpathaviyaṃ udakaṃ atthīti saddahitvā pathaviṃ khanati, evaṃ saddho kulaputto dānādīnaṃ phalañca ānisaṃsañca saddahitvā dānādīni pavatteti. Tasmā ‘‘saddhaṃ upanissāyā’’ti vuttaṃ.
“以戒为亲依止”等处,也是以这些戒等法作为亲依止的意思。因为具戒者善巧于戒的威力和戒的功德,以戒为亲依止而向具戒者布施,进而受持更上、极清净、无缺的戒,于十四日等半月日行布萨业,依戒成就而生起禅定等。多闻者亦因布施等福业成就一切,并以闻所成慧通达布施等的杂染与清净等差别而安住,以闻为亲依止而行布施等。乐施者亦以自身的布施成就为亲依止而行布施,为了“具戒而行布施有大果报”而受持戒、行布萨业,由此行道而心得清净,生起禅定等。具慧者亦观察此世利益、他世利益及出世间之道,了知“依此行持能成就此世利益、他世利益及出世间之道”,以慧为亲依止而行布施等。然而,因为信等不仅是布施等的亲依止,也是于自身后后生起的信等法的亲依止,所以说“信、戒、闻、施、慧是信、戒、闻、施、慧的亲依止”。显示巴利原文
Sīlaṃ upanissāyātiādīsupi ime sīlādayo dhamme upanissayaṃ katvāti attho. Sīlavā hi sīlānubhāvesu sīlānisaṃsesu ca kusalo sīlaṃ upanissāya sīlavantānaṃ dānaṃ deti, uparūpari sīlaṃ samādiyati suparisuddhaṃ akhaṇḍaṃ, cātuddasīādīsu pakkhadivasesu uposathakammaṃ karoti, sīlasampadaṃ nissāya jhānādīni uppādeti. Bahussutopi dānādipuññakiriyāyattā sabbasampattiyo dānādīnañca saṅkilesavodānādibhedaṃ sutamayāya paññāya paṭivijjhitvā ṭhito sutaṃ upanissāya dānādīni pavatteti. Cāgavāpi cāgādhimutto attano cāgasampadaṃ upanissāya dānaṃ deti, sīlavanto hutvā dinnaṃ mahapphalanti sīlaṃ samādiyati, uposathakammaṃ karoti, tāya paṭipattiyā parisuddhacitto jhānādīni uppādeti. Paññavāpi idhalokaparalokahitañceva lokasamatikkamanupāyañca upaparikkhanto ‘‘sakkā imāya paṭipattiyā idhalokahitampi paralokahitampi lokasamatikkamanūpāyañca sampādetu’’nti paññaṃ upanissāya dānādīni pavatteti. Yasmā pana na kevalaṃ saddhādayo dānādīnaṃyeva upanissayā, attano aparabhāge uppajjamānānaṃ saddhādīnampi upanissayā eva, tasmā saddhā sīlaṃ sutaṃ cāgo paññā saddhāya sīlassa sutassa cāgassa paññāyāti vuttaṃ.
“遍作”是指不取紧接的前一刹那,而应取其前分的遍作。业报随逐智和未来分智这两种,只是天眼通的遍作,没有单独的遍作。这些只是天眼通的附属智,当天眼通成就时它们便成就。即便如此,由于它们专注于此,与天眼通遍作相结合,应知这就是它们的遍作。因为这些智并非所有具天眼通者共同具有,所以这里应有遍作的差别。天眼通对天耳界而言:见远处色后,欲闻其声者,天眼通成为耳界清净的亲依止。而闻彼声后,以欲往彼处等方式,天耳界成为神变智的亲依止。如此,于一切处,应知依其各自的资助性而有亲依止缘。显示巴利原文
Parikammanti anantaraṃ aggahetvā pubbabhāge parikammaṃ gahetabbaṃ. Yathākammūpagañāṇassa anāgataṃsañāṇassāti imesaṃ dvinnaṃ dibbacakkhuparikammameva, parikammaṃ visuṃ natthi. Dibbacakkhusseva paribhaṇḍañāṇāni etāni, tasmiṃ ijjhamāne ijjhanti evaṃ santepi tadadhimuttatāya sahitaṃ dibbacakkhuparikammaṃ tesaṃ parikammanti veditabbaṃ. Na hi etāni sabbesaṃ dibbacakkhukānaṃ samagatikāni honti. Tasmā bhavitabbamettha parikammavisesenāti. Dibbacakkhu dibbāya sotadhātuyāti dūre rūpāni disvā tesaṃ saddaṃ sotukāmassa dibbacakkhu sotadhātuvisuddhiyā upanissayo hoti. Tesaṃ pana saddaṃ sutvā tattha gantukāmatādivasena dibbasotadhātu iddhividhañāṇassa upanissayo hoti. Evaṃ sabbattha tassa tassa upakārakabhāvavasena upanissayapaccayatā veditabbā.
“以道为亲依止而生起未生的等至”是指:由于各道令障碍减弱与断除,从而生起各各等至,因此那些道是等至的亲依止。“观”是指为求上上道而修观。“义无碍解”等,是因为无碍解依证得道而成就,故如此说。然而,对于这些神通,当它们随后于各所缘中转起时,才说道为其亲依止。显示巴利原文
Maggaṃ upanissāya anuppannaṃ samāpattinti tena tena maggena sithilīkatapāripanthakattā pahīnapāripanthakattā ca taṃ taṃ samāpattiṃ uppādentīti tesaṃ maggo samāpattiyā upanissayo hoti. Vipassantīti uparūparimaggatthāya vipassanti. Atthapaṭisambhidāyātiādi paṭisambhidānaṃ maggapaṭilābheneva ijjhanato vuttaṃ. Evaṃiddhānañca panetāsaṃ pacchā tesu tesu ārammaṇesu pavattiyā maggova upanissayo nāma hoti.
以信心为依止而称扬我慢,即生起“我是有信者、是净信者”的我慢。执取邪见:对于种种言说,仅凭信心而行,不以智慧审察义理,便以“有补特伽罗”等方式执取邪见。以戒、闻、施、慧为依止,称扬“我是持戒者、多闻者、乐施者、具慧者”的我慢。然而,在戒、闻、施、慧上,如同生起我慢的慢执一样,也生起邪见的见执,即执取邪见。在贪欲等中,依止信心等成就而抬高自己时,其中每一法都是贪欲的依止;贬低他人时,是嗔恚的依止;与两者俱行时,是愚痴的依止。对于所说的我慢与邪见,若依止信心等成就而希求有、财、圆满,便成为其依止。如是,此处唯说世间善法。而出世间法则是寂静、殊胜、至上且摧破不善的。因此,如同月亮不成为黑暗的依止,出世间法也不成为不善的依止,故不取。显示巴利原文
Saddhaṃ upanissāya mānaṃ jappetīti ahamasmi saddho pasannoti mānaṃ pavatteti. Diṭṭhiṃ gaṇhātīti tasmiṃ tasmiṃ vacane saddhāvaseneva gantvā paññāya atthaṃ anupaparikkhanto ‘‘atthi puggalo’’tiādivasena diṭṭhiṃ gaṇhāti. Sīlaṃ sutaṃ cāgaṃ paññanti ahamasmi sīlavā sutavā cāgī paññāsampannoti mānaṃ jappeti. Sīlasutacāgapaññāsu pana mānamaññanaṃ viya diṭṭhimaññanaṃ uppādento diṭṭhiṃ gaṇhāti. Rāgassātiādīsu saddhādisampadaṃ upanissāya attukkaṃsanakāle tesu ekeko dhammo rāgassa, paravambhanakāle dosassa, ubhayena sampayuttassa mohassa, vuttappakārānaṃ mānadiṭṭhīnaṃ, saddhādisampadaṃ upanissāya bhavabhogasampattipatthanāya upanissayo hoti. Evamettha lokiyakusalaññeva dassitaṃ. Lokuttaraṃ pana santaṃ paṇītaṃ uttamaṃ akusalaviddhaṃsanaṃ. Tasmā cando viya andhakāratamānaṃ na akusalassa upanissayo hotīti na gahitaṃ.
“折磨”等语,是为了说明以身苦为缘的无记法而说。因为有信者依止信心,不顾“太冷、太热”等,从事种种新的劳作、服侍等,折磨、煎熬自身;为了获得财富而造作福业,故遭受以寻求为根本的苦。持戒者为了守护戒律,以露地住等方式折磨、煎熬自身;为了托钵乞食等,遭受以寻求为根本的苦。多闻者心想“我将实行与多闻相应的行道”,依上述方式行道,折磨、煎熬自身,遭受以寻求为根本的苦。乐施者由于乐著布施,连仅够自己维生的资具也不保留而施舍,或施舍肢节等,折磨、煎熬自身;为了获得应施舍之物,遭受以寻求为根本的苦。具慧者心想“我将层层增长智慧”,依止具慧的状态,不顾冷热等,在诵读、作意上用功,折磨、煎熬自身;见到邪命的过患与正命的功德,舍弃邪命,以清净的活命方式寻求生计,遭受以寻求为根本的苦。显示巴利原文
Ātāpetītiādi kāyikadukkhavasena abyākatadhammadassanatthaṃ vuttaṃ. Saddho hi saddhaṃ nissāya atisītaṃ atiuṇhanti anosakkitvā nānappakārāni navakammaveyyāvaccādīni karonto attānaṃ ātāpeti paritāpeti, bhogaṃ uppādetvā puññāni karissāmīti pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Sīlavāpi sīlānurakkhaṇatthaṃ abbhokāsikattādivasena attānaṃ ātāpeti paritāpeti, piṇḍacārikattādivasena pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Sutavāpi bāhussaccānurūpaṃ paṭipattiṃ paṭipajjissāmīti vuttanayeneva paṭipajjanto attānaṃ ātāpeti paritāpeti, pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Cāgavāpi cāgādhimuttatāya attano yāpanamattepi paccaye anavasesetvā pariccajanto, aṅgādipariccāgaṃ vā pana karonto attānaṃ ātāpeti paritāpeti, pariccajitabbassa vatthuno uppādanatthaṃ pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Paññavāpi uparūpari paññaṃ vaḍḍhessāmīti sappaññataṃ nissāya sītuṇhādīni agaṇetvā sajjhāyamanasikāresu yogaṃ karonto attānaṃ ātāpeti paritāpeti, micchājīve ādīnavaṃ sammājīve ca ānisaṃsaṃ disvā micchājīvaṃ pahāya parisuddhena ājīvena jīvitavuttiṃ pariyesanto pariyeṭṭhimūlakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti.
对于身乐:依止信心等成就,在享用由信心等生起的乐具时,以及依这些乐具,由无追悔为根本的欢喜、喜悦所生之色触及身时,在乐生起时,以及在由他们已作业而生起异熟乐时,信心等成为身乐的依止;依上述方式,在苦生起时,以及在被不能忍受信心等功德者施加杀害、捆绑等时,信心等成为身苦的依止;然而,在依止信心等而转起果等至时,应知此中每一法都以亲依止缘为果等至的缘。对于善业:善思是自异熟的亲依止缘,但唯强思可得,弱思不得。此中有一事例:据说有一妇人欲自缢,将绳系于树上,作应作之准备。尔时,有一盗贼于夜分来到其家,想“以此绳绑些东西带走”,便持刀上前欲割。此时,该绳变为毒蛇,发出嘶嘶声。贼恐惧而退。妇人从自住处出来,将颈套入绳套,自缢而死。如是,强思能排除障碍,成为自异熟的依止。然此非绝对可执取。因为,已得机会之业能排除异熟的障碍而成熟;但能生异熟之业,不可说不是异熟的亲依止缘。此处之“业”,应知亦包括四地。至于后文所说“道是果等至的缘”,那是依无思而言。以此说明:任何能生异熟之法,皆是自异熟的亲依止缘。显示巴利原文
Kāyikassa sukhassāti saddhādisampattiṃ upanissāya uppannāni sukhopakaraṇāni paribhuñjanakāle saddhādisamuṭṭhānapaṇītarūpaphuṭakāyassa ca tesaṃ vasena avippaṭisāramūlakapāmojjapītisamuṭṭhānarūpaphuṭakāyassa ca sukhuppattikāle tesaṃ kaṭattā uppannavipākasukhakāle ca kāyikassa sukhassa, vuttanayeneva dukkhuppattikāle saddhādiguṇasampattiṃ asahamānehi payuttavadhabandhanādikāle ca kāyikassa dukkhassa, saddhādayo upanissāya pavattitaphalasamāpattikāle pana phalasamāpattiyā etesu ekeko upanissayapaccayena paccayo hotīti veditabbo. Kusalaṃ kammanti kusalacetanā attano vipākassa upanissayapaccayo, sā pana balavacetanāva labbhati, na dubbalā. Tatridaṃ vatthu – ekā kira itthī ubbandhitukāmā rukkhe rajjuṃ laggetvā saṃvidhātabbaṃ saṃvidahati. Atheko coro rattibhāge taṃ gehaṃ upasaṅkamitvā ‘‘imāya rajjuyā kiñcideva bandhitvā harissāmī’’ti satthena chindituṃ upagato. Atha sā rajju āsīviso hutvā susūti akāsi. Coro bhīto apasakki. Itthī attano nivesanā nikkhamitvā rajjupāse gīvaṃ paṭimuñcitvā ubbandhā kālamakāsi. Evaṃ balavacetanā antarāye nivāretvā attano vipākassa upanissayo hoti. Na panetaṃ ekantato gahetabbaṃ. Katokāsañhi kammaṃ eva vipākassa antarāyaṃ paṭibāhitvā vipaccati, vipākajanakaṃ pana kammaṃ vipākassa upanissayapaccayo na hotīti na vattabbaṃ. Kammanti ettha catubhūmakampi veditabbaṃ. Yaṃ pana parato ‘‘maggo phalasamāpattiyā’’ti vuttaṃ, taṃ acetanāvasena. Tenetaṃ dīpeti – yo koci vipākajanako dhammo, so attano vipākassa upanissayapaccayo hotīti.
依止贪欲而杀生:对于所贪著的事物,或为争夺它而杀害违逆者,或为获取它而杀害他人。不与取等,亦应以此方式理解其义。“破门”是就不与取而言,此处指家宅之门。“行掠夺”即隐匿而劫夺。“独户行劫”意为纠集多人围堵一户人家而抢掠。“拦路行劫”即作路贼之行径。在“依止嗔恚”等中,依止的是以“他曾对我不利”等想法而生起的嗔恚。依止愚痴:依止的是覆蔽杀生等过患的愚痴。依止我慢:依止的是“我岂能不会杀、不会取?”这样的我慢;或者,因被某人轻视、欺侮、蔑视而生起的卑慢,亦可视为依止。依止邪见:如祭祀中的婆罗门等,以及如以足为量度判定有情的弥戾车等,皆依止邪见。依止愿求:包括向天神祈请时所说的“若我此事成就,我将为你作如此供养”等愿,或“为我杀某某人,取某某物,来做我此行同伴”等愿求。贪、嗔、痴、慢、见、愿求,这些即是贪欲等的依止。此处应知:贪既是贪的依止,也可作为嗔等的依止;嗔等之中,也依同理相互为缘。显示巴利原文
Rāgaṃupanissāya pāṇaṃ hanatīti yasmiṃ vatthusmiṃ sāratto hoti, tasmiṃ vā viruddhaṃ, tassa vā atthāya pāṇaṃ hanati. Adinnādānādīsupi etenevupāyena attho veditabbo. Sandhiṃ chindatīti adinnādānavasena vuttaṃ. Tattha sandhinti gehasandhiṃ. Nillopaṃ haratīti nilīyitvā harati. Ekāgārikaṃ karotīti bahūhi saddhiṃ ekameva gehaṃ parivāretvā vilumpati. Paripanthe tiṭṭhatīti panthadūhanakammaṃ karoti. Dosaṃ upanissāyātiādīsu ‘‘anatthaṃ me acarī’’tiādivasena uppannaṃ dosaṃ upanissayaṃ katvā. Mohaṃ upanissāyāti pāṇātipātādīsu ādīnavapaṭicchādakaṃ mohaṃ upanissayaṃ katvā. Mānaṃ upanissāyāti ahaṃ kiṃ hanituṃ na sakkomi, ādātuṃ na sakkomīti mānaṃ upanissayaṃ katvā. Kenaci vā pana avaññāto hoti paribhūto hīḷito, taṃ omānaṃ upanissayaṃ katvātipi attho. Diṭṭhiṃ upanissāyāti yaññādīsu brāhmaṇādayo viya pādasikamilakkhuādayo viya ca diṭṭhiṃ upanissayaṃ katvā. Patthanaṃ upanissāyāti ‘‘sace me idaṃ nāma ijjhissati, evarūpaṃ te balikammaṃ karissāmīti evaṃ devatāyācanasaṅkhataṃ vā, asukaṃ nāma me ghātetvā dehi, asukassa santakaṃ āhara, ehi vā me etāni kammāni karontassa sahāyo hohī’’ti evamādiṃ vā patthanaṃ upanissayaṃ katvā. Rāgo doso moho māno diṭṭhi patthanā rāgassāti. Ettha rāgo rāgassāpi upanissayo hoti dosādīnampi. Dosādīsupi eseva nayo.
杀生是杀生的缘:因杀生者住于不节制中,也会杀害其他有情;或是被此杀生者所杀之人的亲友,因受逼恼而杀害其他有情。如此,杀生以亲依止缘而为杀生的缘。再者,杀害物品主人或守护者以夺取他人财物;杀害主人后侵犯其妻;为掩盖已行或装作未行,而说“我没有杀”的妄语;为掩盖已行或为装作未行而说离间语;依此类推,说粗恶语、杂秽语;杀害他人后,对被杀者的财物资具生起贪求,此即杀生为贪欲的缘;心中念想“愿被杀者的朋友、僚属都灭尽”等,此即杀生为嗔恚的缘;以及认为“如此则我的杀生业能尽”而去行苦行等时执取的邪见——在这些情形中,杀生也成为不与取等的亲依止缘。以此方法,在以不与取等为根本的轮回中,其义理也应被了知。显示巴利原文
Pāṇātipāto pāṇātipātassāti pāṇātipātī asaṃvare ṭhitattā aññampi pāṇaṃ hanati. Yo vā etena hato, tassa ñātimittehi upadduto tesu aññampi hanati. Evaṃ pāṇātipāto pāṇātipātassa upanissayapaccayena paccayo. Bhaṇḍasāmikaṃ pana gopakaṃ vā ghātetvā parabhaṇḍaharaṇe, sāmikaṃ ghātetvā tassa dārātikkame, nāhaṃ hanāmīti musābhaṇane, katassa paṭicchādanatthāya akatassa vā karaṇatthāya pesuññaṃ upasaṃhāre, teneva nayena pharusavācānicchāraṇe, samphappalāpabhaṇane, paraṃ hanitvā abhijjhāyitabbaparavittūpakaraṇābhijjhāyane, yo tena ghātito hoti; tassa mittāmaccā ucchijjantūtiādicintane ‘‘evaṃ me pāṇātipāto nijjiṇṇo bhavissatī’’ti dukkarakārikādivasena diṭṭhiggahaṇakāle pāṇātipāto adinnādānādīnampi upanissayo hoti. Iminā upāyena adinnādānādimūlakesupi cakkesu attho veditabbo.
杀母业是杀母业的缘:见到他人杀害母亲便认为“这样做是可行的”,随后自己杀害母亲;或在一生中杀害后,又在另一生中杀害;或在同一生中反复命令“去,替我杀我母亲”;或以两次打击令其必死,而在给予第二次打击时——在这些情形中,杀母业是杀母业的亲依止缘。其余诸业,亦应以此方法随宜了知。然而,有人说:“因为强力的善不能成为弱力的不善的亲依止缘,所以教导只依业道和无间业而说。”但这不应被绝对地执取。因为造作杀生等业后,当被人责备“你为何这样做”时,也会生起些许忿怒;也会追悔;即使微小的烦恼生起,也会令其增长而造作违犯。因此,强力的确能成为弱力的缘,弱力的也能成为强力的缘。至于在《缘分别》的论说注释中所说“以强力因之义而为亲依止缘”,那是就因本身具有强力而说,并非就亲依止缘法本身而言,因为业与烦恼,不论强力还是弱力,确实都能成为强力之因。显示巴利原文
Mātughātikammaṃ mātughātikammassāti aññaṃ mātaraṃ hanantaṃ disvā ‘‘vaṭṭati evaṃ kātu’’nti attano mātaraṃ hanantassa vā, ekasmiṃ bhave hantvā aparasmimpi hananavasena vā, ekasmiṃyeva bhave ‘‘gaccha, me mātaraṃ hanāhī’’ti punappunaṃ āṇāpanavasena vā, dvīhi pahārehi niyatamaraṇāya dutiyapahāradānavasena vā mātughātikammaṃ mātughātikammassa upanissayo hoti. Sesānipi yathāyogaṃ imināva nayena veditabbāni. Yasmā pana balavākusalaṃ dubbalākusalassa upanissayo na hoti, tasmā kammapathānantariyakammavaseneva desanā katāti vadanti. Taṃ na ekantato gahetabbaṃ. Pāṇātipātādīni hi katvā ‘‘kasmā evamakāsī’’ti codiyamāno kopamattakampi karoti. Vippaṭisārīpi hoti. Appamattakepi ca kilese uppanne taṃ vaḍḍhetvā vītikkamaṃ karoti. Tasmā balavaṃ dubbalassa dubbalañca balavassāpi upanissayo hotiyeva. Yaṃ pana paccayavibhaṅgassa uddesavaṇṇanāyaṃ vuttaṃ ‘‘balavakāraṇaṭṭhena upanissayo hotī’’ti, taṃ kāraṇabhāvasseva balavatāya vuttaṃ, na upanissayapaccayadhammānaṃ. Kammakilesā hi balavantopi dubbalāpi balavakāraṇaṃ hontiyeva.
“依止于贪而施舍”等句中:啊,但愿我能往生为四大王天诸天众的同伴!——像这样,依止于对往生有或诸欲乐的贪着而施舍。对于持戒、受持布萨业等,也是同样的道理。然而,为了镇伏贪而生起禅那,为了断除贪而生起观,为了彻底断除贪而生起道,这称为依止于贪而生起。为了达到离贪者的状态而生起神通与等至,也名为依止于贪而生起,因为至此方得名为离贪者。显示巴利原文
Rāgaṃupanissāya dānaṃ detītiādīsu aho vatāhaṃ cātumahārājikānaṃ devānaṃ sahabyataṃ upapajjeyyanti upapattibhave vā bhogesu vā rāgaṃ upanissāya dānaṃ deti. Sīlasamādānauposathakammesupi eseva nayo. Jhānaṃ pana rāgavikkhambhanatthāya, vipassanaṃ rāgassa pahānatthāya, maggaṃ samucchedanatthāya uppādento rāgaṃ upanissāya uppādeti nāma. Vītarāgabhāvatthāya pana abhiññaṃ samāpattiñca uppādento rāgaṃ upanissāya uppādeti nāma. Ettāvatā hi vītarāgo nāma hoti.
“以信”等:以施舍等而转起的信,在戒等中也是同样的道理。正如由施舍等而生起信等,称为依止于贪而生起;同样地,贪等也会成为信等的亲依止缘,这应当了知。“为了对治它”的意思是:为了遮止它,为了不给异熟生起的机会。在有对治的业中,姑且可以这样说;但对于那些无对治的无间业,为什么也说“为了对治它”呢?这是依于他的意乐而说。因为他的意乐即是“我为了对治它而转起”,取此意乐而作如是说。显示巴利原文
Saddhāyāti dānādivasena pavattasaddhāya sīlādīsupi eseva nayo. Yatheva hi dānādivasena saddhādayo uppādento rāgaṃ upanissāya uppādeti nāma, evaṃ rāgādayopi saddhādīnaṃ upanissayapaccayā nāma hontīti veditabbā. Tassa paṭighātatthāyāti tassa paṭibāhanatthāya, vipākokāsassa anuppadānatthāyāti attho. Sappaṭighātesu tāva evaṃ hotu, yāni pana appaṭighātāni ānantariyakammāni, tesu ‘‘tassa paṭighātatthāyā’’ti kasmā vuttanti? Tassa ajjhāsayavasena. Tappaṭighātatthāya pavattemīti hissa ajjhāsayo, taṃ gahetvā evaṃ vuttaṃ.
“依止于贪而自我勤励”等:对于所贪染的事物,见到可以苦行获得,便如此去做——这一切应依前文的方式了知。“身乐”是指:通过超越贪等而造善后所得的乐,或因贪等而未见过失者受用诸欲所生的乐。“苦”是指:以勤励等所生的苦,或以贪等为因所引发的杀戮、绑缚等所生的苦。“果等至”是指:断除贪等后所生起的,或因厌离贪等而入的果等至。显示巴利原文
Rāgaṃ upanissāya attānaṃ ātāpetīti yattha ratto, tassa dukkarena pattiṃ sampassanto evaṃ karotīti sabbaṃ purimanayeneva veditabbaṃ. Kāyikassa sukhassāti rāgādisamatikkamavasena kusalaṃ katvā paṭiladdhasukhassa vā rāgādivasena anādīnavadassāvino kāme paribhuñjanavasena uppannasukhassa vā. Dukkhassāti ātāpanādivasena uppannasukhassa vā rāgādihetu pavattavadhabandhanādivasena uppannadukkhassa vā. Phalasamāpattiyāti rāgādayo samucchinditvā vā uppāditāya tehi vā aṭṭīyamānena samāpannāya.
于“身乐”等句中:当乐生起时,若人味著彼乐,并一再以同类之缘令其生起,前乐即成为后乐的亲依止缘。然而,对于过度使用火暖等者,前分有乐而后分有苦;若人于诸欲中堕落,如所谓“乐触乃年轻、毛发柔软的女游方者手臂之触”,此处的身乐即成为地狱身苦的亲依止缘。对于无病快乐者入果等至,身乐是果等至的亲依止缘。为对治苦而受用乐,以及如世尊为对治苦而镇伏病患后入果等至,身苦即是身乐和果等至的亲依止缘。适宜的气候是乐和果等至之缘,不适宜的气候是苦之缘。或者,对于想要克服不适宜气候、体验由等至所生等起色之乐者,不适宜的气候也作为果等至的缘。于食物、床座中,亦同此理。再者,“身乐”等仅是总列,其缘性应依前文所述而了知。“果等至是身乐的缘”,意指由等至所生等起色而生的乐,因他从等至出定后体验此乐。显示巴利原文
Kāyikaṃ sukhantiādīsu sukhe uppanne taṃ assādetvā punappunaṃ tathārūpeheva paccayehi taṃ uppādentassa purimaṃ pacchimassa upanissayo hoti. Sītādīsu pana aggisantāpanādīni atisevantassa pubbabhāge sukhaṃ aparabhāge dukkhassa, ‘‘sukho vati missā paribbājikāya taruṇāya lomasāya bāhāya samphasso’’ti kāmesu pātabyataṃ āpajjantassa idha kāyikaṃ sukhaṃ nerayikassa kāyikadukkhassa, arogabhāvena pana sukhino phalasamāpattiṃ samāpajjantassa kāyikaṃ sukhaṃ phalasamāpattiyā upanissayapaccayo hoti. Dukkhapaṭighātāya pana sukhaṃ sevantassa dukkhapaṭighātāya ca bhagavato viya ābādhaṃ vikkhambhetvā phalasamāpattiṃ samāpajjantassa kāyikadukkhaṃ kāyikasukhassa ceva phalasamāpattiyā ca, upanissayapaccayo hoti. Utusappāyo sukhassa ceva phalasamāpattiyā ca, asappāyo dukkhassa. Utuasappāyaṃ vā abhibhavitvā samāpattisamuṭṭhitarūpavasena uppannaṃ sukhaṃ anubhavitukāmassa asappāyopi utu phalasamāpattiyā paccayova. Bhojanasenāsanesupi eseva nayo. Puna kāyikaṃ sukhantiādīni kevalaṃ ekato dassitāni. Heṭṭhā vuttanayeneva panesaṃ paccayabhāvo veditabbo. Phalasamāpatti kāyikassa sukhassāti samāpattisamuṭṭhānarūpavasena uppannassa sukhassa. Taṃ hesa samāpattito vuṭṭhāya anubhavati.
于“以身乐为依止而布施”等句中,苦乐之依止性应如此了知:对于已得乐者,以“啊,愿我此乐不消失”的不失方式;对于未得乐者,以“啊,愿我未来获得如是乐”的获得方式;对于已得苦者,以“啊,愿我之苦消失”的消失方式;或以“愿未来不生起如是苦”的不生希求方式。时节、饮食、坐卧处,亦同所说之理。再者,于“身乐”等句中,因已得乐而生起信心,如说“目犍连贤者,皈依佛是善的”;对已得苦者亦生起信心,如说“彼世尊确实是正自觉者,为遍知如是苦而说法”(《优陀那》)。而且,为了与苦乐相结合或相分离,会修习圆满的戒等,因此苦乐被显示为信等的依止。时节等亦应如理配合。于“以身乐为依止而杀生”等句中,亦应依所说之理了知乐等的依止性。显示巴利原文
Kāyikaṃ sukhaṃ upanissāya dānantiādīsu ‘‘aho vata me idaṃ sukhaṃ na parihāyeyyā’’ti pattassa vā aparihāyanavasena; ‘‘aho vatāhaṃ āyatiṃ evarūpaṃ sukhaṃ pāpuṇeyya’’nti appattassa vā pattivasena; dukkhepi ‘‘aho vata me dukkhaṃ parihāyeyyā’’ti pattassa parihāyanavasena vā; ‘‘āyatiṃ evarūpaṃ nuppajjeyyā’’ti anuppādapatthanāvasena vā sukhadukkhānaṃ upanissayatā veditabbā. Utubhojanasenāsanāni vuttanayāneva. Puna kāyikaṃ sukhantiādīsu yasmā ‘‘sādhu kho, mārisa, moggallāna, buddhasaraṇagamanaṃ hotī’’ti sukhappattānampi, ‘‘sammāsambuddho vata, so bhagavā, yo evarūpassa dukkhassa pariññāya dhammaṃ desetī’’ti (udā. 18) dukkhappattānampi saddhā uppajjati. Sukhadukkhehi ca saṃyogaviyogatthāya sīlādiparipūraṇaṃ kareyya, tasmā sukhadukkhāni saddhādīnaṃ upanissayabhāvena dassitāni. Utuādīnipi yathāyogaṃ yojetabbāni. Kāyikaṃ sukhaṃ upanissāya pāṇaṃ hanatītiādīsupi vuttanayānusāreneva sukhādīnaṃ upanissayatā veditabbā.
然而,在此依止分别中:善对善有三种依止,对不善有两种,对无记有三种;不善对不善有三种,对善有一种,对无记有两种;无记对无记有三种,对善亦三种,对不善亦三种。如是,善有八种,不善有六种,无记有九种,应知依止有二十三种分别方式。显示巴利原文
Imasmiṃ pana upanissayabhājanīye kusalo kusalassa tividhenāpi upanissayo, akusalassa duvidhena, abyākatassa tividhena. Akusalo akusalassa tividhena, kusalassa ekavidhena, abyākatassa duvidhena. Abyākatopi abyākatassa tividhena, tathā kusalassa, tathā akusalassāti. Evaṃ kusalo aṭṭhavidhena, akusalo chabbidhena, abyākato navavidhenāti tevīsatividhena upanissayo bhājitoti veditabbo.
424 在前生缘中,眼等是约粗显而说;然而,水界等亦可作为前生所缘。‘依处是前生,眼处’等,是为了说明怎样的依处成为前生而说。‘依处是异熟无记’,是约转起中的前生缘而说。显示巴利原文
424. Purejāte cakkhādīni oḷārikavasena vuttāni. Āpodhātuādīnipi pana purejātārammaṇāni hontiyeva. Vatthu purejātaṃ cakkhāyatanantiādi yaṃ vatthu hutvā purejātaṃ hoti, taṃ dassetuṃ vuttaṃ. Vatthu vipākābyākatānanti pavattiyaṃ purejātapaccayaṃ sandhāya vuttaṃ.
425 在后生缘中,‘此身’指由四大所造之身。‘以后生缘为缘’,是指以支持的方式成为后生而作缘。正是由于以‘支持’之义为缘,它在此问分中才顺次作为后生缘出现。显示巴利原文
425. Pacchājāte imassa kāyassāti cātumahābhūtikakāyassa. Pacchājātapaccayena paccayoti upatthambhanavasena pacchājāto hutvā paccayo. Upatthambhakaṭṭhena paccayattāyeva hesa pacchājātapaccayoti imasmiṃ pañhāvāre anulomato āgato.
426 在习行缘中,顺次、种姓等被单独列出,其理由当依前文所述之理了知。显示巴利原文
426. Āsevanapaccaye anulomaṃ gotrabhussātiādīnaṃ visuṃ gahaṇe heṭṭhā vuttanayeneva kāraṇaṃ veditabbaṃ.
427 在业缘中,“善思对相应诸法”——由于此处没有俱生与异刹那的差别,故未说“俱生”;而在无记的释答中,此种差别是存在的,故于彼处说之。“结生”是依令造作之色而说。“思对依处”:虽然结生刹那依于依处而安立的非色法,依依处缘而转起,但为了显示思对依处亦为缘,故如此说。显示巴利原文
427. Kammapaccaye kusalā cetanā sampayuttakānanti ettha sahajātanānākkhaṇikavibhāgassa abhāvato sahajātāti na vuttā. Abyākatavissajjane pana so vibhāgo atthi, tasmā tattha vuttā. Paṭisandhiggahaṇaṃ kaṭattārūpānaṃ vasena kataṃ. Cetanā vatthussāti kiñcāpi paṭisandhikkhaṇe vatthupatiṭṭhitā arūpadhammā vatthupaccayā vattanti, cetanā pana vatthussāpi paccayoti dassetuṃ vuttaṃ.
428 在异熟缘中,结生转起之义,应依此理了知。显示巴利原文
428. Vipākapaccaye paṭisandhivāre imināva nayena attho veditabbo.
429-438 在食缘中,“此身”即于此四种相续而转起的四大所造身之中,对食所生者,以食缘为缘令其生起;对其余者,以食缘为缘而作支持。在根缘等中,结生转起亦应依所说之理了知。其余各处,其义明显。显示巴利原文
429-438. Āhārapaccaye imassa kāyassāti imasmiṃ catusantativasena pavatte cātumahābhūtikakāye āhārasamuṭṭhānassa janakavasena, sesassa upatthambhakavasena āhārapaccayena paccayo. Indriyapaccayādīsupi paṭisandhivāro vuttanayeneva veditabbo. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
问分组合之顺次计数显示巴利原文
Pañhāvārassa ghaṭane anulomagaṇanā
439 439. 今为以计数方式显示此处所获之解答,故说“以因缘有七”等。其中,“七”指:善对善、无记、善无记,此三为善等起;不善亦复如是;无记唯对无记。如是共七。“以所缘缘有九”指以一根本一究竟为九。“以增上缘有十”指:善对善由俱生及所缘;对不善唯由所缘;对无记由俱生及所缘;对善无记唯由俱生。如是善根本有四。不善对不善由俱生及所缘;对无记唯由俱生;对不善无记亦然。如是不善根本有三。无记对无记由俱生及所缘;对善唯由所缘;对不善亦然。如是无记根本有三。如是共十。然于此处,所缘增上亦得七种,俱生增上亦得七种。显示巴利原文
439. Idānettha yathāladdhāni vissajjanāni gaṇanāvasena dassetuṃ hetuyā sattātiādi vuttaṃ. Tattha sattāti kusalena kusalaṃ, abyākataṃ, kusalābyākatanti tīṇi. Tathā akusalena; abyākatena abyākatamevāti evaṃ satta. Ārammaṇe navāti ekamūlakaekāvasānāni nava. Adhipatiyā dasāti kusalaṃ kusalassa sahajātato ceva ārammaṇato ca; akusalassa ārammaṇatova abyākatassa sahajātato ceva ārammaṇato ca; kusalābyākatassa sahajātatovāti kusalamūlakāni cattāri. Akusalaṃ akusalassa sahajātato ceva ārammaṇato ca; abyākatassa sahajātatova tathā akusalābyākatassāti akusalamūlakāni tīṇi. Abyākato abyākatassa sahajātato ceva ārammaṇato ca; kusalassa ārammaṇatova tathā akusalassāti abyākatamūlakāni tīṇīti evaṃ dasa. Ettha pana ārammaṇādhipatipi sattadhā, sahajātādhipatipi sattadhāva labbhati.
“以无间缘有七”指:善根本有二,不善根本亦尔,无记根本有三。如是共七。等无间缘亦同此数。“以俱生缘有九”指:善根本有三,不善根本有三,无记根本有一,善无记根本、不善无记根本亦各有一。如是共九。“以相互缘有三”指:善对善、不善对不善、无记对无记。如是共三。“以依止缘有十三”指:唯就俱生而言,善根本有三,不善根本亦尔,无记根本亦尔。然此处亦摄前生,因无记对无记既是俱生亦是前生;对善唯是前生,对不善亦然。又,善无记对善由俱生及前生,对无记唯由俱生,不善无记亦然。如是共十三。“以依止缘有九”指以一根本一究竟为九。于其分别中,显示了二十三种分类。其中,所缘依止有七,无间依止有七,本性依止有九。“以前生缘有三”指:无记对无记、对善、对不善。如是共三。显示巴利原文
Anantare sattāti kusalamūlakāni dve, tathā akusalamūlakāni, abyākatamūlakāni tīṇīti evaṃ satta. Samanantarepi etāneva. Sahajāte navāti kusalamūlakāni tīṇi, akusalamūlakāni tīṇi, abyākatamūlakaṃ ekaṃ, tathā kusalābyākatamūlakaṃ, akusalābyākatamūlakañcāti evaṃ nava. Aññamaññe tīṇīti kusalena kusalaṃ, akusalena akusalaṃ , abyākatena abyākatanti evaṃ tīṇi. Nissaye terasāti sahajātatova kusalamūlakāni tīṇi, tathā akusalamūlakāni, tathā abyākatamūlakāni. Ettha pana purejātampi labbhati. Abyākatañhi abyākatassa sahajātampi hoti purejātampi; kusalassa purejātameva tathā akusalassa. Puna kusalābyākato sahajātapurejātato kusalassa, sahajātatova abyākatassa, tathā akusalābyākatoti evaṃ terasa. Upanissaye navāti ekamūlakekāvasānā nava. Tesaṃ vibhaṅge tevīsati bhedā dassitā. Tesu ārammaṇūpanissaye satta, anantarūpanissaye satta, pakatūpanissaye nava honti. Purejāte tīṇīti abyākato abyākatassa, kusalassa, akusalassāti evaṃ tīṇi.
后生有三种,即:善对无记、不善对无记、无记对无记。习行缘有三种,彼此相似。业缘有七种,如同因缘。其中,于两种解释中也含多刹那业,于五种解释中唯指俱生。果报缘有一种,即无记对无记。食、根、禅那、道诸缘各有七种,都与因缘相似。不过,此处的根缘,是依俱生与前生而说。相应缘有三种,彼此相似。不相应缘有五种,即:由俱生、后生,善对无记;由俱生、后生,不善对无记;由俱生、前生、后生,无记对无记;由依处前生,无记对善;同样,由依处前生,无记对不善。如此,含摄一种善根、一种不善根、三种无记根,共为五法。显示巴利原文
Pacchājātetīṇīti kusalo abyākatassa, akusalo abyākatassa, abyākato abyākatassāti evaṃ tīṇi. Āsevane tīṇi aññamaññasadisāni. Kamme satta hetusadisāni. Tattha dvīsu vissajjanesu nānākkhaṇikakammampi āgataṃ, pañcasu sahajātameva. Vipāke ekaṃ abyākatena abyākataṃ. Āhāraindriyajhānamaggesu satta hetusadisāneva. Indriyaṃ panettha sahajātapurejātavasena āgataṃ. Sampayutte tīṇi aññamaññasadisāni. Vippayutte pañcāti sahajātapacchājātato kusalena abyākataṃ, akusalena abyākataṃ, sahajātapurejātapacchājātato abyākatena abyākataṃ, vatthupurejātato abyākatena kusalaṃ, tathā akusalanti ekaṃ kusalamūlaṃ, ekaṃ akusalamūlaṃ, tīṇi abyākatamūlānīti evaṃ pañca.
有缘有十三种,即:由俱生,善对善;由俱生、后生,善对无记;唯由俱生,善对善与无记。这是善根三种。同样,不善根也有三种。由俱生、前生、后生、食、根,无记对无记;由依处、所缘前生,无记对善;同样,由依处、所缘前生,无记对不善;由俱生、前生,善与无记对不善;此善与无记,由俱生、后生、食、根,以及由俱生、前生,对善;此善与无记,由俱生、后生、食、根,对无记。如此共十三种。无有缘、离去缘各有七种,与无间缘相似。未离去缘有十三种,与有缘相似。如此,此处有七种计数分类:一种、三种、五种、七种、九种、十种、十三种。其中,只依果报缘有一种单一组;依相互、前生、后生、习行、相应诸缘,有五种三法组;只依不相应缘,有一种五法组;依因、无间、等无间、业、食、根、禅那、道、无有、离去诸缘,有十种七法组;依所缘、俱生、亲依止缘,有三种九法组;依增上缘,有一种十法组;依依止、有、未离去缘,有三种十三法组。如此,对于各缘所示之品,依计数善作观察,即可如理了知二法、三法等中缘与缘之间的关联与数目。显示巴利原文
Atthiyā terasāti sahajātato kusalena kusalaṃ, sahajātapacchājātato kusalena abyākataṃ, sahajātatova kusalena kusalābyākatanti kusalamūlāni tīṇi, tathā akusalamūlāni, sahajātapurejātapacchājātāhārindriyato pana abyākatena abyākataṃ, vatthārammaṇapurejātato abyākatena kusalaṃ, tathā akusalaṃ, sahajātapurejātato kusalo ca abyākato ca akusalassa; sveva abyākatassa sahajātapacchājātaāhārindriyato sahajātapurejātato ca kusalo ca abyākato ca kusalassa; sveva abyākatassa sahajātapacchājātaāhārindriyatoti evaṃ terasa. Natthivigatesu satta anantarasadisāni. Avigate terasa atthisadisānīti. Evamettha satta gaṇanaparicchedā ekaṃ tīṇi pañca satta nava dasa terasāti. Tesu vipākavasena ekameva ekakaṃ, aññamaññapurejātapacchājātāsevanasampayuttavasena pañca tikā, vippayuttavasena ekameva pañcakaṃ, hetuanantarasamanantarakammaāhārindriyajhānamagganatthivigatavasena dasa sattakā, ārammaṇasahajātaupanissayavasena tayo navakā, adhipativasena ekaṃ dasakaṃ, nissayaatthiavigatavasena tayo terasakāti evaṃ tasmiṃ tasmiṃ paccaye niddiṭṭhavāre gaṇanavasena sādhukaṃ sallakkhetvā tesaṃ vasena dukatikādīsu paccayasaṃsandane gaṇanā veditabbā.
440 然而,某些缘若是与另一些缘不同类,或彼此相违,便不应将此种缘与彼种缘结合。例如:对于因缘而言,所缘、无间、等无间、亲依止、前生、后生、业、习行、食、禅那、无有、离去诸缘,以及增上缘中除‘观择’之外的其他增上,都是不同类的;俱生等缘则是同类的。何以故?因缘具有‘有’与‘无’之故。因缘对于以它为缘的那些缘,也是俱生等缘,而非所缘等缘,因此所缘等缘与因缘不同类。所以,因缘不应与那些缘结合,那些缘也不应与因缘结合。前生与后生、相应与不相应、有与非有、离去与未离去,彼此相违,它们也不应彼此结合。在这些缘之中,排除不应结合者之后,只将应结合者结合,所得之品类,是为略说,故有‘因缘、增上缘有四’等表述。显示巴利原文
440. Ye pana paccayā yesaṃ paccayānaṃ visabhāgā vā viruddhā vā honti, te tehi saddhiṃ na yojetabbā. Seyyathidaṃ – hetupaccayassa tāva ārammaṇānantarasamanantarūpanissayapurejātapacchājātakammāsevanāhārajhānanatthivigatā adhipatipaccaye ca ṭhapetvā vīmaṃsaṃ sesādhipatino visabhāgā, sahajātādayo sabhāgā. Kasmā? Tathā bhāvābhāvato. Hetupaccayo hi yesaṃ hetupaccayo hoti, tesaṃ sahajātādipaccayopi hoti, ārammaṇādipaccayo pana na hotīti ārammaṇādayo tassa visabhāgā nāma. Tasmā so tehi, te vā tena saddhiṃ, na yojetabbā. Purejātapacchājātasampayuttavippayuttaatthinatthivigatāvigatā ca aññamaññaviruddhā, tepi aññamaññaṃ na yojetabbā. Tattha ayojanīye vajjetvā yojanīyehi yoge ye vārā labbhanti, te saṅkhepato dassetuṃ hetupaccayā adhipatiyā cattārītiādi vuttaṃ.
其中,虽因缘与增上关联时,依较少之数应成七种,但诸增上缘中唯观择是因缘,余者非是,故舍非同类,依同类而说“四”。当如是了知:善法对善法,依因缘为缘、依增上缘为缘;善观择对相应诸蕴;善法对无记法,依因缘为缘、依增上缘为缘;善观择对心等起色;善法对善法及无记法,依因缘为缘、依增上缘为缘;善观择对相应诸蕴及心等起色;无记法对无记法,依因缘为缘、依增上缘为缘;异熟无记、唯作无记之观择,对相应诸蕴及心等起色。此处,异熟无记唯应视作出世间。然所缘缘、无间缘等,因非同类故,未予结合。依此方便,于一切处了知可得与不可得,依可得而举出品目。显示巴利原文
Tattha kiñcāpi hetupaccayassa adhipatinā saṃsandane ūnataragaṇanavasena sattahi vārehi bhavitabbaṃ, yasmā pana adhipatīsu vīmaṃsāva hetupaccayo, na itare, tasmā visabhāge vajjetvā sabhāgavasena ‘‘cattārī’’ti vuttaṃ. Tāni evaṃ veditabbāni – kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo adhipatipaccayena paccayo; kusalā vīmaṃsā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ, kusalo dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo adhipatipaccayena paccayo; kusalā vīmaṃsā cittasamuṭṭhānānaṃ rūpānaṃ, kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa hetupaccayena paccayo adhipatipaccayena paccayo; kusalā vīmaṃsā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānaṃ, abyākato dhammo abyākatassa dhammassa hetupaccayena paccayo adhipatipaccayena paccayo; vipākābyākatā kiriyābyākatā vīmaṃsā sampayuttakānaṃ khandhānaṃ cittasamuṭṭhānānañca rūpānanti. Ettha ca vipākābyākatā lokuttaratova gahetabbā. Ārammaṇapaccayaanantarapaccayādayo pana visabhāgattā na yojitā. Iminā upāyena sabbattha labbhamānañca alabbhamānañca ñatvā labbhamānavasena vārā uddharitabbā.
俱生中七,即因缘中所获义。相互中三,即纯粹相互缘中所获义。依止中七,即因缘中所获义。果报中一,即纯粹果报缘中所获义。根、道中四,即如前所说之义。相应中三,即纯粹相应缘中所获义。不相应中三,当知是以善等心等起之色为缘所生法。有、未离去中七,即因缘中所获义。显示巴利原文
Sahajātesattāti hetuyā laddhāneva. Aññamaññe tīṇīti suddhikaaññamaññe laddhāneva. Nissaye sattāti hetuyā laddhāneva. Vipāke ekanti suddhikavipāke laddhameva. Indriyamaggesu cattārīti heṭṭhā vuttanayāneva . Sampayutte tīṇīti suddhikasampayutte laddhāneva. Vippayutte tīṇīti kusalādicittasamuṭṭhānaṃ rūpaṃ paccayuppannaṃ katvā veditabbāni. Atthiavigatesu sattāti hetuyā laddhāneva.
441-443 441-443. 如是,为因缘能与增上缘等十一缘相结合者,显示了依二根法门的计数之后,今为显示其依三根法等门,安立其特征,而说“因、俱生、依止、有、不离去,此七”等语。然而,在有些写本中,将“依止、亲依止、增上”等缘的名目写成缺略之形,那只是作为标记而写。因此,在那些地方应当补足完整的巴利文。而此处所安立的特征,正表明此义:此因缘若与俱生等四种缘结合,则获其自分别中所有七种回答。若于此加入相互缘,则获相互缘中所择三项。若加入相应缘,亦获同样三项。若加入不相应缘,则获因不相应二法中所取三项。若加入异熟缘,则与一切异熟同类法结合时,同样获此回答。若于此加入根缘与道缘,与之结合时,唯获二根法中所择四项。若与他们共同再加入相互缘,则于因增上二法所示四种回答中,除去“善法对无记法,善法对善法及无记法”二种,获其余二种。若于彼再加入相应缘,亦获同样二种。若再加入不相应缘,则获另外二种。若于此中加入异熟缘,……显示巴利原文
441-443. Evaṃ yehi adhipatipaccayādīhi ekādasahi paccayehi saddhiṃ hetupaccayo yojanaṃ labhati, tesaṃ vasena dumūlakanaye gaṇanaṃ dassetvā idāni timūlakādīsu tassa dassanatthaṃ lakkhaṇaṃ ṭhapento hetusahajātanissayaatthiavigatanti sattātiādimāha. Potthakesu pana nissaupanissaadhipāti evaṃ parihīnakkharāni paccayanāmāni likhanti, taṃ saññākaraṇamattavasena likhitaṃ. Tasmā tādisesu ṭhānesu paripuṇṇā pāḷi kātabbā. Yaṃ panidaṃ lakkhaṇaṃ ṭhapitaṃ, tena idaṃ dīpeti – ayaṃ hetupaccayo sahajātādīhi catūhi saddhiṃ saṃsandane attano vibhaṅge laddhāni satteva vissajjanāni labhati. Sace panettha aññamaññapaccayo pavisati, aññamaññe laddhāni tīṇi labhati. Sace sampayuttapaccayo pavisati, tāneva tīṇi labhati. Sace vippayuttapaccayo pavisati, hetuvippayuttaduke laddhāni tīṇi labhati. Sace vipākapaccayo pavisati, sabbehi vipākasabhāgehi saddhiṃ saṃsandane evameva vissajjanaṃ labhati. Sace panettha indriyamaggapaccayā pavisanti, tehi saddhiṃ dumūlake laddhāni cattāriyeva labhati. Sace tehi saddhiṃ aññamaññapaccayo pavisati, hetādhipatiduke dassitesu catūsu vissajjanesu ‘‘kusalo dhammo abyākatassa, kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa cā’’ti dve apanetvā sesāni dve labhati. Sacepi tattha sampayuttapaccayo pavisati, tāneva dve labhati. Sace pana vippayuttapaccayo pavisati, itarāni dve labhati. Sace pana tesu vipākapaccayo pavisati, sabbattha ekameva labhati. Adhipatinā pana saddhiṃ hetādhipatidukato ūnataragaṇanesu appavisantesu cattāriyeva labhati. Ūnataragaṇanesu pavisantesu tesaṃ vasena dve ekanti labhati. Evaṃ tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ samāyoge labbhamānaṃ gaṇanaṃ viditvā timūlakādīsu gaṇanā uddharitabbāti.
在这些组合中,最初的四种组合是依普遍的九种因而说,属于非异熟。然而,在以无记法回答无记法时,此处亦可获得异熟因。显示巴利原文
Etesu pana ghaṭanesu sabbapaṭhamāni cattāri ghaṭanāni sāmaññato navannampi hetūnaṃ vasena vuttāni avipākāni. Abyākatena abyākatavissajjane panettha vipākahetupi labbhati.
随后的五种组合是依异熟因而说。其中,一切都是俱生异熟及异熟俱生的色法。其中,第一组合获得异熟及其所等起的色法;第二组合获得异熟及结生时的依处色;第三组合唯是无色法;第四组合唯获得异熟心所等起的色法;第五组合唯是依处色。显示巴利原文
Tato parāni pañca ghaṭanāni vipākahetuvasena vuttāni. Tattha sabbepi sahajātavipākā ceva vipākasahajātarūpā ca. Tesu paṭhame ghaṭane vipākā ceva taṃsamuṭṭhānarūpā ca labbhanti, dutiye vipākā ceva paṭisandhiyañca vatthurūpaṃ. Tatiye arūpadhammāva. Catutthe vipākacittasamuṭṭhānarūpameva labbhati. Pañcame vatthurūpameva.
随后的十五种组合与根、道相结合,是依无痴因而说。其中,前九种无增上,后六种有增上。无增上中,前四种是普遍地依无痴而说,后五种是依异熟无痴而说。在无增上的前四种中,第一种即前面在因增上二法中所显示的四种。第二种,心所等起的色法舍离。第三种,依处色舍离。第四种,“善法于心所等起的诸法,无记法于彼所等起的诸法”,唯得色法。随后的与异熟相关的五种,如前所说方式。有增上中,前三种组合是普遍地依异熟与非异熟因而说。其中,第一种的四种如前所说。第二种,色法舍离;第三种,无色法舍离。随后的三种是依异熟因而说。其中,第一种获得色与无色,第二种唯无色,第三种唯色。如此,了知在种种缘的组合中所能获得的数目之后,应当引出三根法等中的计数。显示巴利原文
Tato parāni pañcadasa ghaṭanāni indriyamaggayuttāni amohahetuvasena vuttāni. Tattha paṭhamāni nava nirādhipatīni, pacchimāni cha sādhipatīni. Nirādhipatikesupi paṭhamāni cattāri sāmaññato sabbattha amohavasena vuttāni, pacchimāni pañca vipākāmohavasena. Tattha nirādhipatikesu paṭhame cattārīti heṭṭhā hetādhipatiduke dassitāneva. Dutiye cittasamuṭṭhānarūpaṃ parihāyati. Tatiye vatthurūpaṃ parihāyati. Catutthe kusalo dhammo cittasamuṭṭhānānaṃ, abyākato taṃsamuṭṭhānānanti rūpameva labbhati. Tato parāni vipākayuttāni pañca heṭṭhā vuttanayāneva. Sādhipatikesu paṭhamāni tīṇi ghaṭanāni sāmaññato vipākāvipākahetuvasena vuttāni. Tesu paṭhame cattāri vuttanayāneva. Dutiye rūpaṃ parihāyati, tatiye arūpaṃ parihāyati. Tato parāni tīṇi vipākahetuvasena vuttāni. Tesu paṭhame rūpārūpaṃ labbhati, dutiye arūpameva, tatiye rūpameva. Evampi tesaṃ tesaṃ paccayānaṃ samāyoge labbhamānaṃ gaṇanaṃ viditvā timūlakādīsu gaṇanā uddharitabbāti.
444 在所缘根法中,增上缘等七缘与所缘缘同类,其余十六缘则不同类,故不结合,唯结合此七种。其中,依增上缘而有七种,即:善法对善法、善法对不善法、善法对无记法,如此善根三种;不善根一种;无记根三种,共为七种。依止缘有三种,即依处而唯是无记根。亲依止缘有七种,如前所说。前生缘有三种,即依处与所缘,唯是无记根。不相应缘有三种,即唯依处。有与不离去有三种,即依处与所缘。然而,正如在因根法中为显示特相而安立组合,在所缘根法等中也是如此。显示巴利原文
444. Ārammaṇamūlakepi adhipatipaccayādayo satta ārammaṇena sabhāgā, sesā soḷasa visabhāgāti te ayojetvā satteva yojitā. Tesu adhipatiyā sattāti kusalo dhammo kusalassa dhammassa, akusalassa dhammassa, abyākatassāti evaṃ kusalamūlāni tīṇi, akusalamūlaṃ ekaṃ, abyākatamūlāni tīṇīti satta. Nissaye tīṇīti vatthuvasena abyākatamūlāneva. Upanissaye satta heṭṭhimāni eva. Purejāte tīṇīti vatthārammaṇavasena abyākatamūlāni. Vippayutte tīṇīti vatthuvaseneva. Atthiavigatesu tīṇīti vatthārammaṇavasena. Yathā pana hetumūlake lakkhaṇadassanatthaṃ ghaṭanāni ṭhapitāni, tathā ārammaṇamūlakādīsupi.
445 在此所缘根法中,暂且安立五种组合。其中,第一种为有增上的,依所缘增上而建立。此中七种,即如于所缘增上二法中所获之解答。第二种为无增上的。此中三种,即依处与所缘,或唯依所缘,而为无记根。第三种为依止而说。此中三种,即依处而为无记根。第四与第五种为有增上的。其中,第四种有一种,即依处与所缘,或唯依所缘,而为无记根中的不善。第五种有一种,即依止而为无记根中的不善。如是,于这些处,应随其所获,了知三法等中之计数。在增上根法等中,也是如此。然我们不展开依所缘、根、异熟所作的详细结合,仅于各处宣说应说之义。显示巴利原文
445. Tattha yāni tāva imasmiṃ ārammaṇamūlake pañca ghaṭanāni ṭhapitāni. Tattha paṭhamaṃ ārammaṇādhipativasena sādhipatikaṃ. Tattha sattāti ārammaṇādhipatiduke laddhavissajjanāneva. Dutiyaṃ nirādhipatikaṃ. Tattha tīṇīti vatthārammaṇavasena ārammaṇavaseneva vā abyākatamūlāni. Tatiyaṃ nissayena vuttaṃ. Tattha tīṇīti vatthuvasena abyākatamūlāni. Catutthapañcamāni sādhipatikāni. Tesu catutthe ekanti vatthārammaṇavasena ārammaṇavaseneva vā abyākatamūlaṃ akusalaṃ. Pañcame ekanti nissayato abyākatamūlakaṃ akusalaṃ. Evamidhāpi labbhamānavasena tikādīsu gaṇanā veditabbā. Tathā adhipatimūlakādīsu. Ārammaṇaindriyavipākavasena vitthārayojanaṃ pana avatvā tattha tattha vattabbayuttakameva vadāmāti.
446 在增上缘根本中,俱生者有七种,即依俱生增上之力:善根三种、不善根三种、无记根一种。然而,俱生增上与所缘增上不可兼得,所缘增上与俱生增上亦不可兼得。相互缘中有三种,即唯依俱生增上之力。依止缘中有八种:善根三种、不善根三种、无记根二种。因为无记增上对无记法,既为俱生依止,又为所缘依止;对不善法,仅为所缘依止;对善法,两者皆非。故无记根唯二种,如此共成八种。亲依止缘中有七种,与所缘缘相似。前生缘中有一,即无记增上以所缘之力成为不善法的缘。异熟缘中有一,即无记法对无记出世间法。食缘等中有七种,如前于一根根本中所说。不相应缘中有四种:善对无记、不善对无记、无记对无记,以及无记对善。有缘与非有缘中有八种,与依止缘相似。显示巴利原文
446. Adhipatimūlake sahajāte sattāti sahajātādhipativasena kusalamūlāni tīṇi, akusalamūlāni tīṇi, abyākatamūlaṃ ekaṃ. Sahajātena pana saddhiṃ ārammaṇādhipati, ārammaṇādhipatinā ca saddhiṃ sahajātaṃ na labbhati. Aññamaññe tīṇīti sahajātādhipativaseneva. Nissaye aṭṭhāti kusalamūlāni tīṇi, akusalamūlāni tīṇi, abyākatamūlāni dve. Abyākato hi adhipati abyākatassa sahajātato ceva ārammaṇato ca nissayo hoti, akusalassa ārammaṇatova. Kusalassa pana ubhayathāpi na hotīti abyākatamūlāni dveyevāti evaṃ aṭṭha. Upanissaye satta ārammaṇasadisāneva. Purejāte ekanti abyākatādhipati ārammaṇavasena akusalassa. Vipāke ekaṃ abyākatena abyākataṃ lokuttaraṃ. Āhārādīsu satta heṭṭhā ekamūlake laddhāneva. Vippayutte cattārīti kusalena abyākataṃ, tathā akusalena, abyākatena abyākatañca kusalañca. Atthiavigatesu aṭṭha nissayasadisāneva.
447-452 第四四七至四五二。然而,这里的组合并非依次以所缘缘等连接,而是先以有缘与非有缘连接。原因何在?因为两种增上相混合之故。其中,第一组合依所缘增上之力,得依处与所缘;第二组合依依止之力,对于尊重依处而生味著者,唯得依处;第三组合中,依俱生增上之力,善等对于色法,又依所缘增上之力,依处对于不善法。随后的三个组合,是依所缘增上之力而说。其中,第一组合的‘七种’,即如前文所说。第二组合的‘一种’,即前生的依处与所缘对于不善法。第三组合中,唯依处对于不善法。此后的三个组合,是异熟与非异熟共通的,依俱生增上之力而说。其中,第一组合得色与非色,第二组合唯得非色,第三组合唯得色。此后的三个组合,是依异熟增上之力而说。其中,第一组合得色与非色,第二组合得非色,第三组合唯得色。此后的六个组合,与食、根相应,是依心增上之力而说。其中,三个是非异熟的,三个是有异熟的。它们的计数显而易见。此后六个组合,同样地,是依精进增上之力而说。难道不应按照增上缘的顺序,首先说依精进增上之力的组合吗?为何不那样说呢?因为与后面的……显示巴利原文
447-452. Ghaṭanāni panettha paṭipāṭiyā ārammaṇādīhi ayojetvā paṭhamaṃ atthiavigatehi yojitāni. Kiṃ kāraṇāti? Ubhayādhipatimissakattā. Tattha paṭhame ghaṭane ārammaṇādhipativasena vatthārammaṇaṃ labbhati , dutiye nissayavasena garuṃ katvā assādentassa vatthumeva, tatiye sahajātādhipativasena kusalādayo rūpānaṃ, ārammaṇādhipativasena vatthu akusalassa. Tato parāni tīṇi ghaṭanāni ārammaṇādhipativasena vuttāni. Tattha paṭhame sattāti heṭṭhā vuttāneva. Dutiye ekanti purejātāni vatthārammaṇāni akusalassa. Tatiye vatthumeva akusalassa. Tato parāni tīṇi ghaṭanāni vipākāvipākasādhāraṇāni sahajātādhipativasena vuttāni. Tattha paṭhame rūpārūpaṃ labbhati, dutiye arūpameva, tatiye rūpameva. Tato parāni tīṇi vipākādhipativasena vuttāni. Tesupi paṭhame rūpārūpaṃ labbhati, dutiye arūpaṃ, tatiye rūpameva. Tato parāni cha ghaṭanāni āhārindriyayuttāni cittādhipativasena vuttāni. Tattha tīṇi avipākāni, tīṇi savipākāni. Tesu gaṇanā pākaṭāyeva. Tato parāni cha ghaṭanāni tatheva viriyādhipativasena vuttāni. Nanu ca adhipatipaṭipāṭiyā paṭhamaṃ viriyādhipativasena vattabbāni siyuṃ, kasmā tathā na vuttānīti? Parato hetuvasena vuttaghaṭanehi sadisattā. Parato hi hetuvasena ghaṭanāni amohassa vīmaṃsādhipatittā vīmaṃsāya ca sammādiṭṭhibhāvato maggasampayuttāni. Viriyampi ca sammāvāyāmamicchāvāyāmabhāvena maggoti tena saddhiṃ ghaṭanāni parato hetuvasena vuttaghaṭanehi sadisānīti parivattetvā vuttāni. Tesupi gaṇanā pākaṭāyeva.
453-456 第四五三至四五六。在无间缘与等无间缘根本中,有七种:即善对善与无记,同样地,不善对不善与无记,无记对三种,如此共为七种。业缘中则有一种,即善的道思对其自果报无记。然而,这些缘中的组合各有三种。它们依多数顺序而说。显示巴利原文
453-456. Anantarasamanantaramūlakesu sattāti kusalo kusalassa abyākatassa ca, tathā akusalo, abyākato tiṇṇannampīti evaṃ satta. Kamme ekanti kusalā maggacetanā attano vipākābyākatassa. Ghaṭanāni panetesu tīṇi tīṇiyeva. Tāni bahutarapaṭipāṭiyā vuttāni.
457-460 第四五七至四六零。在俱生缘、相互缘、依止缘根本中,凡在二根根本中所说的缘,那些缘本身即与最初所立者相同。因此,了知二根根本中的计数后,对于上面所组合的诸缘,应依其较少计数的原则,了知一切组合中的计数。其中,俱生缘根本有十个组合。其中五个是非异熟的,五个是有异熟的。其中,先就非异熟而言:第一组合中,善对善及无记、善对善与无记、善与无记对无记,如此四种;同样地,不善对不善及无记、无记唯对无记,如此共九种。其中,在善、不善等八个解答中,唯得非色及心生色。在无记的解答中,亦得依处色。第二组合中,在无记的解答中,于色法中唯得依处。第三组合中,于三种中唯得非色。第四组合中,唯得心生色。第五组合中,在结生时,得与依处俱的非色法。在有异熟中:第一组合得异熟及异熟心生色;第二组合得异熟及依处色;第三组合唯得异熟;第四组合唯得异熟心生色;第五组合唯得依处色。显示巴利原文
457-460. Sahajātaaññamaññanissayamūlakesu ye ye dukamūlake paccayā vuttā te teyeva ādito ṭhitena sabhāgā. Tasmā dukamūlake gaṇanaṃ ñatvā ye upari paccayā ghaṭitā, tesu ūnataragaṇanassa vasena sabbaghaṭanesu gaṇanā veditabbā. Tattha sahajātamūlake dasa ghaṭanāni. Tesu pañca avipākāni, pañca savipākāni. Tattha avipākesu tāva paṭhame kusalo kusalassa abyākatassa , kusalābyākatassa, kusalābyākato abyākatassāti cattāri, tathā akusalo, abyākato abyākatassevāti evaṃ nava. Tattha kusalākusalādikesu aṭṭhasu vissajjanesu arūpañceva cittasamuṭṭhānarūpañca labbhati. Abyākate vatthurūpampi. Dutiye ghaṭane abyākatavissajjane rūpesu vatthumeva labbhati, tatiye tīsupi arūpameva, catutthe cittasamuṭṭhānarūpameva, pañcame paṭisandhiyaṃ vatthunā saddhiṃ arūpadhammā. Savipākesu paṭhame vipākā ceva vipākacittasamuṭṭhānarūpañca, dutiye vipākā ceva vatthurūpañca, tatiye vipākameva, catutthe vipākacittasamuṭṭhānameva, pañcame vatthurūpameva labbhati.
相互缘根本有六种组合。其中,前三为非异熟,后三为有异熟。其计数显而易见。显示巴利原文
Aññamaññamūlake cha ghaṭanāni. Tesu paṭhamāni tīṇi avipākāni, pacchimāni tīṇi savipākāni. Tesu gaṇanā pākaṭāyeva.
461 四六一。在依止缘根本中,依止缘于所缘缘有三种,即应知以依处为所缘而生起的善等。亲依止缘中有一,即以依处为所缘亲依止而生起的不善。其余应依二根根本中前文所述方法了知。显示巴利原文
461. Nissayamūlake nissayapaccayā ārammaṇe tīṇīti vatthuṃ ārammaṇaṃ katvā pavattakusalādivasena veditabbāni. Upanissaye ekanti vatthuṃ ārammaṇūpanissayaṃ katvā uppannākusalaṃ. Sesaṃ dumūlake heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ.
462-464 四六二至四六四。在此依止缘中,有二十种组合。其中前六种组合是依前生与俱生之力而说,其后四种唯依前生之力,其后十种唯依俱生之力。于此,第一组合中的“十三种”,即依止缘分别中所说。第二组合中的“八种”,即依俱生增上之力有七种,加上尊重依处而生起的不善,共为八种。第三组合中的“七种”,即根缘中所说。第四组合中的“五种”,即不相应缘中所说。第五组合中的“四种”,即善等对心生色,以及依处对不善。第六组合中的“三种”,即善等对心生色。在依前生之力的四个组合中:第一组合中的“三种”,即依处对善等,以及眼等对无记。第二组合中,唯依处对善等。第三组合中的“一种”,即依处对不善。第四组合中,眼等对五识。依俱生之力的十种组合,应依有异熟与非异熟分为二类,与俱生缘根本中所说方法一致而了知。显示巴利原文
462-464. Imasmiṃ pana nissayapaccaye vīsati ghaṭanāni. Tesu purimāni cha ghaṭanāni purejātasahajātavasena vuttāni, tato cattāri purejātavaseneva, tato dasa sahajātavaseneva. Tattha paṭhame ghaṭane terasāti nissayapaccayavibhaṅge vuttāneva. Dutiye aṭṭhāti sahajātādhipativasena satta, vatthuṃ garuṃ katvā akusalañcāti aṭṭha. Tatiye satta indriyapaccaye laddhāneva. Catutthe pañca vippayutte laddhāni. Pañcame cattārīti kusalādīni cittasamuṭṭhānānaṃ, vatthu ca akusalassa. Chaṭṭhe tīṇīti kusalādīni cittasamuṭṭhānassa. Purejātavasena catūsu paṭhame tīṇīti vatthu kusalādīnaṃ, cakkhādīni ca abyākatassa. Dutiye vatthumeva kusalādīnaṃ. Tatiye ekanti vatthu akusalassa. Catutthe cakkhādīni viññāṇapañcakassa. Sahajātavasena dasa savipākāvipākavasena dvidhā bhinditvā sahajātamūlake vuttanayeneva veditabbāni.
465 在依止根门中,于所缘有七种,即仅于所缘依止中所得者。于增上有七种,亦即这些。于无间、等无间中,即于无间依止中所得者。于依止中有一种,即不善的依处。于前生中有一种,即彼依处或所缘。于习行中有三种,依无间依止之力。于业中有二种,依本性依止之力。然而,出世间善思也可作为无间依止。于不相应中有一种,依所缘依止之力;于有、不离去中亦然。于无、离去中有七种,与无间相同。显示巴利原文
465. Upanissayamūlake ārammaṇe sattāti ārammaṇūpanissaye laddhāneva. Adhipatiyā sattāti tāneva. Anantarasamanantaresu anantarūpanissaye laddhāneva. Nissaye ekanti vatthu akusalassa. Purejāte ekanti tasseva vatthuṃ vā ārammaṇaṃ vā. Āsevane tīṇi anantarūpanissayavasena. Kamme dve pakatūpanissayavasena. Lokuttarakusalacetanā pana anantarūpanissayopi hoti. Vippayutte ekaṃ ārammaṇūpanissayavasena, tathā atthiavigatesu. Natthivigatesu satta anantarasamāneva.
466 然而,依止根门有七种组合。其中前三者依所缘依止之力而说。第一类有七种:即善对善等;同样地,无记;不善唯对不善——如是共七种。第二类有一种:即眼等无记对不善。第三类为依处对不善。此后两种组合依无间依止之力而说,其计数本已明显。再后两种组合依无间与本性依止之力而说。其中第一种应取世间善、不善思为缘的情况,第二种唯取出世间善。显示巴利原文
466. Upanissayamūlakāni pana satta ghaṭanāni honti. Tattha purimāni tīṇi ārammaṇūpanissayavasena vuttāni. Tattha paṭhame sattāti kusalo kusalādīnaṃ, tathā abyākato, akusalo akusalassevāti evaṃ satta. Dutiye ekanti cakkhādiabyākataṃ akusalassa. Tatiye vatthu akusalassa. Tato parāni dve anantarūpanissayavasena vuttāni. Tesu gaṇanā pākaṭāyeva. Tato dve anantarapakatūpanissayavasena vuttāni. Tattha paṭhame lokiyakusalākusalacetanāpaccayabhāvato gahetabbā, dutiye lokuttarakusalāva.
467-468 在前生根门中,于所缘有三种,即无记对善等。于增上有一种,即无记对不善。其余诸门亦同此理。然而,此处有七种组合。其中第一组合依依处与所缘之力而说,第二唯依依处之力,第三依所缘之力,第四依依处的所缘时之力,第五依所缘增上之力,第六依依处的所缘增上时之力,第七依眼等之力。显示巴利原文
467-468. Purejātamūlake ārammaṇe tīṇīti abyākato kusalādīnaṃ. Adhipatiyā ekanti abyākato akusalassa. Sesesupi eseva nayo. Ettha pana satta ghaṭanāni. Tesu paṭhamaṃ vatthārammaṇavasena vuttaṃ, dutiyaṃ vatthuvaseneva, tatiyaṃ ārammaṇavasena, catutthaṃ vatthussa ārammaṇakālavasena, pañcamaṃ ārammaṇādhipativasena, chaṭṭhaṃ vatthuno ārammaṇādhipatikālavasena, sattamaṃ cakkhādivasena.
469-472 在后生根门中,二十种缘不相应,唯有三种缘得相应。此处唯有一种组合,应知此乃依身对善等之力而说。在习行根门中,亦唯有一种组合。显示巴利原文
469-472. Pacchājātamūlake vīsati paccayā na yujjanti, tayova yojanaṃ labhanti. Ekamevettha ghaṭanaṃ, taṃ kāyassa kusalādīnaṃ vasena veditabbaṃ. Āsevanamūlakepi ekameva ghaṭanaṃ.
473-477 在业根门中,于无间有一种组合,是依道思之力而说。于相互作用中有三种组合,此处结生时亦应取依处。于依止中有两种组合,即依无间依止与本性依止之力,如前已说。如是,其余诸缘亦应依前所述之理而了知。然而,此处共有十一种组合。其中最初两种,依本性依止与无间依止的分别,并依不同刹那业之力而说。此后四种,依异熟与非异熟,并依同一刹那业之力而说。其中,第一种得与无色同时生起的心生色,第二种得与无色同时生起的依处,第三种唯为无色,第四种唯为心生色。然而在结生时,亦得业生色。此后五种为有异熟的组合,其理如前所述。异熟根门中有五种组合,其义明显。显示巴利原文
473-477. Kammamūlake anantare ekanti maggacetanāvasena vuttaṃ. Aññamaññe tīṇīti ettha paṭisandhiyaṃ vatthupi gahetabbaṃ. Upanissaye dveti anantarapakatūpanissayavasena heṭṭhā vuttāneva. Evaṃ sesānipi heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāni. Ettha pana ekādasa ghaṭanāni. Tattha paṭhamāni dve pakatūpanissayānantarūpanissayavibhāgato nānākkhaṇikakammavasena vuttāni. Tato parāni cattāri vipākāvipākato ekakkhaṇikakammavasena vuttāni. Tattha paṭhame arūpena saddhiṃ cittasamuṭṭhānarūpaṃ labbhati, dutiye arūpena saddhiṃ vatthu, tatiye arūpameva, catutthe cittasamuṭṭhānarūpameva. Paṭisandhiyaṃ pana kaṭattārūpampi labbhati. Tato parāni pañca savipākāni, tāni heṭṭhā vuttanayāneva. Vipākamūlake pañca ghaṭānāni uttānatthāneva.
478-483 在食根门中,说有七等,如前所述之理。然而此处有三十四种组合。其中最初五种,依异熟与非异熟的共通性而说。其中,第一种可得全部四食;第二种唯得三种非色食。第三种,依处亦为缘生;第四种,其依处舍离;第五种,唯色为缘生。此后五种为有异熟的组合,其理如前所述。此后九种组合,依思食之力而说。再后九种,依无增上识食之力而说。此后六种组合,依有增上识食之力而说。其中三种,依异熟与非异熟的共通性而说;三种唯依异熟而说。其中,由于世间异熟之无有,依处舍离。显示巴利原文
478-483. Āhāramūlake sattātiādīni vuttanayāneva. Ghaṭanāni panettha catuttiṃsa. Tesu paṭhamāni pañca vipākāvipākasāmaññato vuttāni. Tattha paṭhame cattāropi āhārā labbhanti; dutiye tayo arūpāhārāva. Tatiye vatthupi paccayuppannaṃ hoti, catutthe taṃ parihāyati. Pañcame rūpameva paccayuppannaṃ. Tato parāni pañca savipākaghaṭanāni, tāni heṭṭhā vuttanayāneva. Tato parāni nava ghaṭanāni cetanāhāravasena vuttāni. Tato parāni nava nirādhipativiññāṇāhāravasena . Tato parāni sādhipativiññāṇāhāravasena cha ghaṭanāni vuttāni. Tattha tīṇi vipākāvipākasāmaññavasena vuttāni. Tīṇi vipākavaseneva. Tattha lokiyānaṃ vipākānaṃ abhāvato vatthu parihāyati.
484-495 在根根门中,于前生有一,即以眼根等之力,以无记对无记。其余二根门应如前所述之理了知。不过,此处有七十六种组合。其中第一组,一切根皆以缘之义而得。第二组,色命根舍离,因其并非依止。第三组,非色根对色。第四组,眼等对眼识等。此后九种组合依俱生非色根之力而说,再后九种依为道之根之力而说,再后九种依为禅支之力而说,再后九种依为禅与道之力而说,再后九种唯依意根之力而说,再后有增上者六种,再后依精进之力与道相应者六种,再后依无痴因之力,无增上者九种,有增上者六种。于此一切,与异熟缘不相应及相应者,皆应如前所述之理了知。显示巴利原文
484-495. Indriyamūlake purejāte ekanti cakkhundriyādīnaṃ vasena abyākatena abyākataṃ. Sesaṃ dumūlakaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Ghaṭanāni panettha cha sattati. Tattha paṭhame sabbānipi indriyāni paccayaṭṭhena labbhanti. Dutiye rūpajīvitindriyaṃ hāyati. Na hi taṃ nissayo hoti. Tatiye arūpindriyāni rūpānaṃ. Catutthe cakkhādīni cakkhuviññāṇādīnaṃ. Tato parāni nava ghaṭanāni sahajātaarūpindriyavasena vuttāni, tato nava maggabhūtānaṃ indriyānaṃ vasena, tato nava jhānaṅgabhūtānaṃ, tato nava jhānamaggabhūtānaṃ, tato nava manindriyavaseneva, tato sādhipatīni cha, tato vīriyavasena maggasampayuttāni cha, tato amohahetuvasena nirādhipatīni nava, sādhipatīni cha. Tesu sabbesu vipākapaccayena ayuttāni ca yuttāni ca heṭṭhā vuttanayeneva veditabbāni.
496-500 在禅根门中,二根门亦应如前所述之理了知。不过,此处有三十六种组合。其中最初九种,不涉根与道之状态,唯依共通禅支之力而说。此后九种,依为根之禅支之力而说。再后九种,依为道之禅支之力而说。最后九种,依为根与道之禅支之力而说。在此四组九种中,从起始各各四种,为异熟与非异熟之共通者。末尾各各五种唯是异熟,这些即如前所述之理。显示巴利原文
496-500. Jhānamūlakepi dumūlakaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbaṃ. Ghaṭanāni panettha chattiṃsa. Tesu paṭhamāni nava indriyamaggabhāvaṃ anāmasitvā sādhāraṇajhānaṅgavaseneva vuttāni. Tato parāni nava indriyabhūtajhānaṅgavasena, tato nava maggabhūtajhānaṅgavasena, tato nava indriyamaggabhūtajhānaṅgavasena. Catūsupi cetesu navakesu ādito cattāri cattāri vipākāvipākasādhāraṇāni. Avasāne pañca pañca vipākāneva, tāni heṭṭhā vuttanayāneva.
501-508 在道根门中,二根门亦应如前所述之理了知。不过,此处有五十七种组合。其中最初九种,不涉根与禅之状态,唯依纯净道之力而说。此后九种,依为根之道之力而说。再后九种,依为禅之道之力而说。再后九种,依为根与禅之道之力而说。再后六种,依为增上之道之力而说。再后九种,依无增上道因之力而说。再后六种,依有增上道因之力而说。其中,于九种组中各各五种,于六种组中各各三种,为异熟。其余则为共通者,这些即如前所述之理。显示巴利原文
501-508. Maggamūlakepi dumūlakaṃ vuttanayeneva veditabbaṃ. Ghaṭanāni panettha sattapaññāsa. Tesu paṭhamāni nava indriyajhānabhāvaṃ anāmasitvā suddhikamaggavaseneva vuttāni. Tato nava indriyabhūtamaggavasena, tato nava jhānabhūtamaggavasena, tato nava indriyajhānabhūtamaggavasena, tato cha adhipatibhūtamaggavasena, tato nava nirādhipatimaggahetuvasena, tato cha sādhipatimaggahetuvasena, tattha navakesu pañca pañca chakkesu tīṇi tīṇi vipākāni. Sesāni sādhāraṇāni, tāni heṭṭhā vuttanayāneva.
509-510 第509至510句。关于相应根本中的二根本,其义浅显。此处仅有两种组合:一种依共通性而说,一种依果报而说。显示巴利原文
509-510. Sampayuttamūlake dumūlakaṃ uttānatthameva. Ettha pana dveyeva ghaṭanāni. Tattha ekaṃ sādhāraṇavasena, ekaṃ vipākavasena vuttaṃ.
511-514 第511至514句。关于不相应根本中的二根本,其义亦浅显。然此处有十三种组合。第一种为“五种”,即善对无记、不善对无记、无记对三者。在这些组合中,不相应等缘既可为俱生缘,亦可为后生缘与前生缘。第二种仅为前生缘与俱生缘,第三种同样依增上缘而说。其中,善对无记、不善对无记,而无记则对无记及以所缘增上缘的方式对不善,如是共有四种。第四种为“三种”,即善等对无记。然此处诸根既有色根也有非色根。第五种中诸缘仅为非色,第六种依处所仅为色,第七种——依观而对善与无记、依味著而对不善——仅为处所。第八种即彼对不善,第九种眼等对无记,第十种善等对心等起色,第十一种为结生时处所对诸蕴,第十二种为结生时诸蕴对业生色,第十三种为结生时诸蕴对处所。显示巴利原文
511-514. Vippayuttamūlakepi dumūlakaṃ uttānatthameva. Ghaṭanāni panettha terasa. Tattha paṭhame pañcāti kusalo abyākatassa, tathā akusalo, abyākato tiṇṇannampi. Ettha ca ime vippayuttādayo sahajātāpi honti, pacchājātapurejātāpi. Dutiye purejātasahajātāva tatiye teyeva adhipativasena. Tattha kusalo abyākatassa tathā akusalo, abyākato pana abyākatassa ca ārammaṇādhipativasena akusalassa cāti evaṃ cattāri. Catutthe tīṇīti kusalādīni abyākatassa. Indriyāni panettha rūpānipi arūpānipi. Pañcame paccayā arūpāva chaṭṭhe vatthuvasena rūpāva sattame kusalābyākatānaṃ vipassanāvasena, akusalassa assādanavasena vatthumeva. Aṭṭhame tadevākusalassa, navame cakkhādīni abyākatassa, dasame kusalādayo cittasamuṭṭhānānaṃ, ekādasame paṭisandhiyaṃ vatthu khandhānaṃ, dvādasame paṭisandhiyaṃ khandhā kaṭattārūpānaṃ, terasame paṭisandhiyaṃ khandhā vatthussa.
515-518 第515至518句。关于有缘根本中,依止缘有一种,即依所缘依止缘,无记对不善。其余在二根本中,其义浅显。然此处有二十九种组合。其中,第一种依非色、处所、所缘、大种、根、食而获得俱生缘、前生缘、后生缘。第二种不获得后生段食。即第一与第二种组合,与增上缘一起,在上方成为第三与第四种。又,仅第一种与四食一起成为第五种,与色根一起成为第六种,与色根及非色根一起成为第七种。或者,仅第二种与诸根一起成为第七种。即第一与第二种,与不相应缘一起成为第八与第九种。其中,第九种与增上缘一起成为第十种。此后,第十一种中依缘而舍弃处所。第十二种中唯有非色法为缘,第十三种中处所与所缘为缘,第十四种中唯有处所,第十五种中唯有处所,第十六种中唯有处所为所缘,然第十七种中即彼以所缘增上缘的状态,第十八种中亦即彼依所缘依止缘,第十九种中唯有眼等为缘。此十九种名为杂合组合,是不取俱生而说的。此后十种是依俱生而说的。显示巴利原文
515-518. Atthipaccayamūlake upanissaye ekanti ārammaṇūpanissayavasena abyākataṃ akusalassa. Sesaṃ dumūlake uttānameva. Ghaṭanāni panettha ekūnatiṃsa. Tesu paṭhame arūpavatthārammaṇamahābhūtaindriyāhārānaṃ vasena sahajātapurejātapacchājātapaccayā labbhanti. Dutiye pacchājātakabaḷīkārāhārā na labbhanti. Paṭhamadutiyaghaṭanāneva adhipatinā saddhiṃ upari tatiyacatutthāni katāni. Puna paṭhamameva catūhi āhārehi saddhiṃ pañcamaṃ, rūpindriyehi saddhiṃ chaṭṭhaṃ, rūpārūpindriyehi saddhiṃ sattamaṃ kataṃ. Dutiyameva vā pana indriyehi saddhiṃ sattamaṃ kataṃ. Paṭhamadutiyāneva vippayuttapaccayena saddhiṃ aṭṭhamanavamāni. Tesu navamaṃ adhipatinā saddhiṃ dasamaṃ kataṃ. Tato ekādasame paccayavasena vatthu hāyati. Dvādasame arūpadhammāyeva paccayā, terasame vatthārammaṇā, cuddasame vatthumeva, pannarasame ārammaṇameva, soḷasame vatthumeva ārammaṇaṃ, sattarasame pana tadeva ārammaṇādhipatibhāvena, aṭṭhārasamepi tadeva ārammaṇūpanissayavasena, ekūnavīsatime cakkhādayova paccayā. Imāni ekūnavīsati pakiṇṇakaghaṭanāni nāma sahajātaṃ aggahetvā vuttāni. Tato parāni dasa sahajātavasena vuttāni.
519 在无有、离去根本中,如同在无间、等无间根本中一样,依止、习行、业力而有三种组合。离去根本则与有根本相似。显示巴利原文
519. Natthivigatamūlakesu anantarasamanantaramūlakesu viya upanissayāsevanakammavasena tīṇiyeva ghaṭanāni, avigatamūlakaṃ atthimūlakasadisamevāti.
然而,于此问分中所说的这些组合,全都只有两种:杂合与俱生。其中,一切所缘根本等,从最初不取俱生而说的,即名为杂合。在所缘根本中有五种,增上根本中六种,无间根本中三种,等无间根本中同样三种,依止根本中十种,依止缘根本中七种,前生根本中七种,后生根本中仅一种,习行根本中同样一种,业根本中二种,食根本中一种,根根本中四种,不相应根本中九种,有根本中十九种,无有根本中三种,离去根本中同样三种,离去根本中另有十九种。如此全部共有一百零三种。然而,这些是依俱生与依止的状态而说为杂合的。显示巴利原文
Yāni panetāni imasmiṃ pañhāvāre ghaṭanāni vuttāni, tāni sabbānipi duvidhāniyeva – pakiṇṇakato sahajātato ca. Tattha sabbesampi ārammaṇamūlakādīnaṃ ādito sahajātaṃ aggahetvā vuttāni pakiṇṇakāni nāma. Tāni ārammaṇamūlake pañcapi, adhipatimūlake cha, anantaramūlake tīṇipi, tathā samanantaramūlake, nissayamūlake dasa, upanissayamūlake satta, purejātamūlake satta, pacchājātamūlake ekameva, tathā āsevanamūlake, kammamūlake dve, āhāramūlake ekaṃ, indriyamūlake cattāri, vippayuttamūlake nava, atthimūlake ekūnavīsati, natthimūlake tīṇipi, tathāvigatamūlake. Avigatamūlake ekūnavīsatīti sabbānipi satañceva tīṇi ca honti. Sahajātanissayabhāvena panetāni pakiṇṇakānīti vuttāni.
而凡是能获得俱生的,即称为俱生组合。这些在缘于所缘根本、无间、等无间、前生、后生、习行、无有、离去根本时不可得,因为那些缘并非俱生法的缘。正如不是俱生法的缘一样,因缘、俱生缘、相互缘、果报缘、禅那缘、道缘、相应缘也是如此。非俱生者,即在因根本中,所有二十四种组合都是俱生组合。同样地,增上根本中二十四种,俱生根本中十种,相互根本中六种,依止根本中十种,业根本中九种,果报根本中五种,食根本中三十三种,根根本中七十二种,禅那根本中三十六种,道根本中五十七种,相应根本中二种,不相应根本中四种,有根本中十种,离去根本中十种。如此全部共有三百一十二种。像这样,前一百零三种与此三百一十二种,全部在问分中总共有四百一十五种组合。其中,那些缘法若依名称而不明显,也应当在因根本等理趣的最初,依果报与非果报的共相而说的组合中显示。因为,仅有十二因、六所缘、四增上、四食、二十根、七禅支、十二道支名为缘法。对于其中的法,若是决定善、决定不善、决定善果报、决定不善果报、决定果报、决定非果报,应善加辨别之后,将其中是果报的,于果报显示巴利原文
Yāni pana sahajātaṃ labbhanti, tāni sahajātaghaṭanāni nāmāti vuccanti. Tāni ārammaṇamūlake anantarasamanantarapurejātapacchājātaāsevananatthivigatamūlakesu na labbhanti. Na hi te paccayā sahajātānaṃ paccayā honti. Yathā ca sahajātānaṃ na honti, tathā hetusahajātaaññamaññavipākajhānamaggasampayuttapaccayā. Asahajātānanti hetumūlake sabbāni catuvīsatipi ghaṭanāni sahajātaghaṭanāneva. Tathā adhipatimūlake catuvīsati, sahajātamūlake dasapi, aññamaññamūlake chapi, nissayamūlake dasa, kammamūlake nava, vipākamūlake pañcapi, āhāramūlake tettiṃsa, indriyamūlake dvāsattati jhānamūlake chattiṃsāpi, maggamūlake sattapaññāsampi, sampayuttamūlake dvepi, vippayuttamūlake cattāri, atthimūlake dasa, avigatamūlake dasāti sabbānipi tīṇi satāni dvādasa ca honti. Iti purimāni sataṃ tīṇi ca imāni ca dvādasuttarāni tīṇi satānīti sabbānipi pañcadasādhikāni cattāri ghaṭanasatāni pañhāvāre āgatāni. Tesu ye ye paccayadhammā nāmavasena na pākaṭā hutvā paññāyanti, tepi hetumūlakādīnaṃ nayānaṃ ādito vipākāvipākasāmaññato vuttesu ghaṭanesu dassetabbā. Dvādaseva hi hetū cha ārammaṇā cattāro adhipatayo cattāro āhārā vīsati indriyāni satta jhānaṅgāni dvādasa maggaṅgānīti ete paccayadhammā nāma. Tesu ye ye dhammā ekantena kusalā, ekanteneva akusalā, ekantena kusalavipākā, ekantenevākusalavipākā, ekanteneva vipākā, ekanteneva avipākā te te sādhukaṃ sallakkhetvā ye tattha vipākā, te vipākaghaṭanesu, ye avipākā, te avipākaghaṭanesu yathāyogaṃ yojetabbāti.
逆向摘举的解说。显示巴利原文
Paccanīyuddhāravaṇṇanā
527 现在说明遮缘。其中,如同在缘起分等中,依所得之缘、随所得之问,以“依不善法,不善法以非因缘生起”等方式,按其自性详细展开。未作如是广释,而以一个特相略示遮缘,结集之法师以“善法对善法以所缘缘为缘”等方式,从顺次举出了善等之缘。而且,那些缘是依集合体,而非逐一依各别缘而说;因此,凡于某处从集合体所示者,应当分别了知。因为这一切二十四缘都归入八种缘中。哪八种?所缘、俱生、亲依止、前生、后生、业、食、根。如何归入?除了此八缘,在其余十六缘中:因缘、相互缘、异熟缘、禅那缘、道缘、相应缘,此六缘必定成为俱生且唯对俱生法作缘,故归入俱生缘。无间缘、等无间缘、习缘、无有缘、离去缘,此五缘于灭去后,生起而唯对紧接其后生起者作缘,故以无间亲依止相归入亲依止缘。依止缘依俱生、前生之别而有二种。其中,俱生依止唯对俱生法作依止缘,故归入俱生缘;前生依止则归入前生缘。显示巴利原文
527. Idāni paccanīyaṃ hoti. Tattha yathā paṭicca vārādīsu ‘‘akusalaṃ dhammaṃ paṭicca akusalo dhammo uppajjati nahetupaccayā’’tiādinā nayena labbhamānā pañhā labbhamānānaṃ paccayānaṃ vasena sarūpatova vitthāritā. Evaṃ avitthāretvā ekena lakkhaṇena saṅkhepato paccanīyaṃ dassetuṃ dhammasaṅgāhakehi kusalo dhammo kusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayotiādinā nayena anulomato kusalādīnaṃ paccayā uddhaṭā. Te ca kho paccayā samūhavasena, no ekekapaccayavaseneva; tasmā ye yattha samūhato dassitā, te vibhajitvā veditabbā. Sabbepi hi ime catuvīsati paccayā aṭṭhasu paccayesu saṅgahaṃ gacchanti. Kataresu aṭṭhasu? Ārammaṇe, sahajāte, upanissaye, purejāte, pacchājāte, kamme, āhāre, indriyeti. Kathaṃ? Ṭhapetvā hi ime aṭṭha paccaye sesesu soḷasasu hetupaccayo aññamaññavipākajhānamaggasampayuttapaccayoti ime cha paccayā ekantena sahajātā hutvā sahajātānaññeva paccayabhāvato sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Anantarapaccayo samanantaraāsevananatthivigatapaccayoti ime pana pañca uppajjitvā niruddhā attano anantaraṃ uppajjamānānaññeva paccayabhāvato anantarūpanissayalakkhaṇena upanissaye saṅgahaṃ gacchanti. Nissayapaccayo sahajātapurejātabhedato duvidho. Tattha sahajātanissayo sahajātānaññeva nissayapaccayabhāvato sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchati, purejātanissayo purejātapaccaye saṅgahaṃ gacchati.
增上缘亦依俱生增上与所缘增上而有二种。其中,俱生增上唯对俱生法作增上缘,故归入俱生缘。所缘增上即是所缘亲依止,故以所缘亲依止相归入亲依止缘。不相应缘依俱生、前生、后生之别而有三种。其中,俱生不相应唯对俱生法作不相应缘,故归入俱生缘。前生不相应因先生起而对后生起者作缘,故归入前生缘。后生不相应因后生起而对先生起者以资助之力作缘,故归入后生缘。有缘与不离缘依俱生、前生、后生、食、根,以及有与不离各自之力,而有六种分类。其中,俱生有与俱生不离唯对俱生法作有缘、不离缘,故归入俱生缘。前生有与不离因先生起而对后生起者作缘,故归入前生缘。后生有与不离因后生起而对先生起者以资助之力作缘,故归入后生缘。作为食者归入段食缘。作为根者归入色命根缘。应如此了知:以上十六缘归入此八缘中。显示巴利原文
Adhipatipaccayopi sahajātādhipatiārammaṇādhipativasena duvidho. Tattha sahajātādhipati sahajātānaṃyeva adhipatipaccayabhāvato sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Ārammaṇādhipati ārammaṇūpanissayo hotiyevāti ārammaṇūpanissayalakkhaṇena upanissayapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Vippayuttapaccayo sahajātapurejātapacchājātabhedato tividho. Tattha sahajātavippayutto sahajātānaññeva vippayuttapaccayabhāvato sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Purejātavippayutto pure uppajjitvā pacchā uppajjamānānaṃ paccayabhāvato purejāte saṅgahito. Pacchājātavippayutto pacchā uppajjitvā pure uppannānaṃ upatthambhanavasena paccayabhāvato pacchājātapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Atthipaccayaavigatapaccayā sahajātapurejātapacchājātaāhārindriyānañceva atthiavigatesu ca ekekassa vasena chahi bhedehi ṭhitā. Tattha sahajātaatthiavigatā sahajātānaññeva atthiavigatapaccayabhāvato. Sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Purejātā pure uppajjitvā pacchā uppajjamānānaṃ paccayabhāvato purejātapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Pacchājātā pacchā uppajjitvā pure uppannānaṃ upatthambhanavasena paccayabhāvato pacchājātapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Āhārabhūtā kabaḷīkārāhārapaccaye saṅgahaṃ gacchanti. Indriyabhūtā rūpajīvitindriyapaccaye saṅgahaṃ gacchantīti evaṃ ime soḷasa paccayā imesu aṭṭhasu paccayesu saṅgahaṃ gacchantīti veditabbā.
此外,此八缘彼此之间亦有相互归摄。首先所说之所缘缘,依有增上与无增上而为二种。其中,成为增上者以所缘亲依止相归入亲依止缘。非增上者即是纯粹所缘缘。业缘亦依俱生与异刹那而为二种。其中,俱生业唯对与自己俱生者作业缘,故唯归入俱生缘。异刹那业依强、弱而有二种。其中,强业对异熟法唯作亲依止为缘,故归入亲依止缘。然而,强业对色法、弱业对非色法,唯以异刹那业缘为缘。食缘亦依色、非色而有二种。其中,非色食唯对与自己俱生者作缘,故归入俱生缘。色食不对俱生、前生、后生者作缘,而是越过自己的生刹那,达至住位时成就食缘性,故唯是食缘。根缘亦依色、非色而有二种。其中,非色根缘唯成就与自己俱生者的根缘性,故唯归入俱生缘。然而,色根缘依内、外之别而有二种。其中,内根缘先生起,对后生起的俱生相应法如眼识等作根缘,故唯归入前生缘。所谓外根缘即色命根,它虽对俱生者作缘,但唯以守护之力而非以生起之力,故唯是根缘。应如此了知:此八缘本身之间亦有相互归摄。以上是余十六缘及此八缘之间相互归摄的方法。显示巴利原文
Imesampi pana aṭṭhannaṃ paccayānaṃ aññamaññaṃ saṅgaho atthiyeva. Ādito niddiṭṭho hi ārammaṇapaccayo adhipatianadhipatibhedena duvidho. Tattha adhipatibhūto ārammaṇūpanissayalakkhaṇena upanissaye saṅgahaṃ gacchati. Anadhipatibhūto suddho ārammaṇapaccayova. Kammapaccayopi sahajātanānākkhaṇikavasena duvidho. Tattha sahajātakammaṃ attanā sahajātānaññeva kammapaccayabhāvato sahajāteyeva saṅgahaṃ gacchati. Nānākkhaṇikakammaṃ balavadubbalavasena duvidhaṃ. Tattha balavakammaṃ vipākadhammānaṃ upanissayova hutvā paccayo hotīti upanissaye saṅgahaṃ gacchati. Balavampi pana rūpānaṃ dubbalañca arūpānaṃ nānākkhaṇikakammapaccayeneva paccayo. Āhārapaccayopi rūpārūpato duvidho. Tattha arūpāhāro attanā sahajātānaññeva paccayo hotīti sahajātapaccaye saṅgahaṃ gacchati. Rūpāhāro sahajātapurejātapacchājātānaṃ paccayo na hoti. Attano pana uppādakkhaṇaṃ atikkamitvā ṭhitippatto āhārapaccayataṃ sādhetīti āhārapaccayova hoti. Indriyapaccayopi rūpārūpato duvidho. Tattha arūpindriyapaccayo attanā sahajātānaññeva indriyapaccayataṃ sādhetīti sahajāteyeva saṅgahaṃ gacchati. Rūpindriyapaccayo pana ajjhattabahiddhābhedato duvidho. Tattha ajjhattaṃ indriyapaccayo pure uppajjitvā pacchā uppajjamānānaṃ sasampayuttadhammānaṃ cakkhuviññāṇādīnaṃ indriyapaccayo hotīti purejāteyeva saṅgahaṃ gacchati. Bāhiro indriyapaccayo nāma rūpajīvitindriyaṃ, taṃ sahajātānaṃ paccayo hontampi anupālanamattavaseneva hoti, na janakavasenāti indriyapaccayova hoti. Evaṃ ime aṭṭha paccayā aññamaññampi saṅgahaṃ gacchantīti veditabbā. Ayaṃ tāva aṭṭhasu paccayesu avasesānaṃ soḷasannañceva tesaṃyeva ca aṭṭhannaṃ aññamaññavasena saṅgahanayo.
现在,在这八种缘中,每一种缘所摄的二十四种缘里,哪些被归入、哪些不被归入,应当了知。其中,就第一所缘缘而言:唯有所缘缘本身被归入,其余二十三种不被归入。就第二俱生缘而言:有因缘、俱生增上缘、俱生缘、相互缘、俱生依止缘、俱生业缘、异熟缘、俱生食缘、俱生根缘、禅那缘、道缘、相应缘、俱生不相应缘、俱生有缘、俱生不离去缘,这十五种缘被归入。就第三亲依止缘而言:有作为增上的所缘缘、作为所缘的增上缘、无间缘、等无间缘、亲依止缘、习行缘、异刹那强业缘、无有缘、离去缘,这九种缘被归入。就第四前生缘而言:有前生依止缘、前生缘、前生根缘、前生不相应缘、前生有缘、前生不离去缘,这六种缘被归入。就第五后生缘而言:有后生缘、后生不相应缘、后生有缘、后生不离去缘,这四种缘被归入。就第六业缘而言:唯有异刹那业缘被归入。就第七食缘而言:唯依段食而有食缘、食有缘、食不离去缘,这三种缘被归入。就第八根缘而言:有命根色缘、根有缘、根不离去缘,这三种缘被归入。如此,在每一种缘中,应知如是诸缘被归入。显示巴利原文
Idāni imesaṃ aṭṭhannaṃ paccayānaṃ ekekasmiṃ catuvīsatiyāpi paccayesu ye ye saṅgahaṃ gacchanti, te te veditabbā. Tattha aṭṭhannaṃ tāva sabbapaṭhame ārammaṇapaccaye ārammaṇapaccayova saṅgahaṃ gacchati, na sesā tevīsati. Dutiye sahajātapaccaye hetupaccayo sahajātādhipatipaccayo sahajātapaccayo aññamaññapaccayo sahajātanissayapaccayo sahajātakammapaccayo vipākapaccayo sahajātaāhārapaccayo sahajātaindriyapaccayo jhānapaccayo maggapaccayo sampayuttapaccayo sahajātavippayuttapaccayo sahajātatthipaccayo sahajātāvigatapaccayoti ime pannarasa paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Tatiye upanissayapaccaye adhipatibhūto ārammaṇapaccayo ārammaṇabhūto adhipatipaccayo anantarasamanantaraupanissayaāsevanapaccayā nānākkhaṇiko balavakammapaccayo natthipaccayo vigatapaccayoti ime nava paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Catutthe purejātapaccaye purejātanissayapaccayo purejātapaccayo purejātindriyapaccayo purejātavippayuttapaccayo purejātatthipaccayo purejātāvigatapaccayoti ime cha paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Pañcame pacchājātapaccaye pacchājātapaccayo pacchājātavippayuttapaccayo pacchājātatthipaccayo pacchājātāvigatapaccayoti ime cattāro paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Chaṭṭhe kammapaccaye nānākkhaṇikakammapaccayova saṅgahito. Sattame āhārapaccaye kabaḷīkārāhāravaseneva āhārapaccayo āhāratthipaccayo āhārāvigatapaccayoti ime tayo paccayā saṅgahitā. Aṭṭhame indriyapaccaye rūpajīvitindriyapaccayo indriyatthipaccayo indriyāvigatapaccayoti ime tayo paccayā saṅgahaṃ gacchanti. Evaṃ imesaṃ aṭṭhannaṃ paccayānaṃ ekekasmiṃ ime cime ca paccayā saṅgahaṃ gatāti ñatvā ye yattha saṅgahaṃ gatā, te tassa gaṇanena gahitāva hontīti veditabbā.
如此,依这八种摄尽一切缘的缘,在四十九问中,于此处遮遣分里,提取出“善法对善法以所缘缘为缘”等十五问而作解答。其中,善对善、善对不善、善对无记、善对善与无记,此为善等四问;同样有不善等四问;无记方面,无记对无记、无记对善、无记对不善,此为无记等三问;善与无记对善,善与无记对无记,不善与无记对不善,不善与无记对无记,此为以二为根本、以一为结尾的四问。在这些问题中,初问应存在的缘全部摄在一起,说明了三种缘;第二问两种,第三问五种,第四问仅一种,第五问三种,第六问两种,第七问五种,第八问仅一种,第九问七种,第十问三种,第十一问三种,第十二问两种,第十三问四种,第十四问两种,第十五问也是四种。那些缘并未说为“以俱生缘”,而是说为“俱生、后生”,其中的原因将在后面说明。显示巴利原文
Evaṃ sabbapaccayasaṅgāhakānaṃ imesaṃ aṭṭhannaṃ paccayānaṃ vasena ekūnapaññāsāya pañhesu imasmiṃ paccanīye ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo’’tiādayo ime pannarasa pañhā uddharitvā vissajjitā. Tattha kusalo kusalassa, kusalo akusalassa, kusalo abyākatassa, kusalo kusalābyākatassāti kusalādikā cattāro pañhā; tathā akusalādikā; abyākato pana abyākatassa, abyākato kusalassa, abyākato akusalassāti abyākatādikā tayo; kusalo ca abyākato ca kusalassa; tathā abyākatassa; akusalo ca abyākato ca akusalassa; tathā abyākatassāti dumūlakekāvasānā cattāro honti. Tesu paṭhame pañhe yehi bhavitabbaṃ, te sabbe saṅgahetvā tayo paccayā vuttā. Dutiye dve, tatiye pañca, catutthe ekova pañcame tayo, chaṭṭhe dve, sattame pañca, aṭṭhame ekova navame satta, dasame tayo, ekādasame tayo, dvādasame dve, terasame cattāro, cuddasame dve, pannarasamepi cattārova. Te ‘‘sahajātapaccayenā’’ti avatvā ‘‘sahajātaṃ pacchājāta’’nti vuttā. Tattha kāraṇaṃ parato vakkhāma.
而在这里的略说中,缘的类别唯有一、二、三、四、五、七这六种。这便是问分遮遣中,依最高标准所作的问题分类,以及将各缘摄合而显示的缘分类。因为在“非因缘”等句中,即便在二十四缘的缘遮遣中,乃至单一遮遣中,越过这一数目,更无问题或缘可得;若低于此数,则仍可得。因此,于那些问题中,如“善法对善与无记法以俱生缘为缘”,像这样只有一种缘出现;若该缘被否定,那些问题便消失。又有如“善法对不善法以所缘缘为缘、以亲依止缘为缘”,像这样有两种缘出现;其中,即便以“非所缘缘”否定了其中一缘,仍可依另一缘而获得该问题;然而,若两种缘都被否定,该部分便断绝。同样地,在那些可有三种、四种、五种或七种缘的问题中,除被否定的缘以外,仍可依其余诸缘而获得那些问题;若所有缘都被否定,所有那些部分便断绝,这便是此处的特征。依此特征,从起始处,于那些问题中,应知略说的缘之分别,以及在每种遮遣中,那些问题的消失。显示巴利原文
Samāsato panettha eko dve tayo cattāro pañca sattāti chaḷeva paccayaparicchedā honti. Ayaṃ pañhāvārassa paccanīye ukkaṭṭhavasena pañhāparicchedo ceva te te paccaye saṅgahetvā dassitapaccayaparicchedo ca. ‘‘Na hetupaccayo’’tiādīsu hi catuvīsatiyāpi paccayapaccanīyesu ekapaccanīyepi ito uddhaṃ pañhā vā paccayā vā na labbhanti, heṭṭhā labbhanti. Tasmā yesu pañhesu ‘‘kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa sahajātapaccayena paccayo’’ti evaṃ ekova paccayo āgato, tasmiṃ paccaye paṭikkhitte te pañhā parihāyanti. Yasmiṃ pana pañhe ‘‘kusalo dhammo akusalassa dhammassa ārammaṇapaccayena paccayo upanissayapaccayena paccayo’’ti evaṃ dve paccayā āgatā. Tattha nārammaṇapaccayāti evaṃ ekasmiṃ paccaye paṭikkhittepi itarassa paccayassa vasena so pañho labbhateva. Tesu pana dvīsupi paccayesu paṭikkhittesu so vāro pacchijjati. Evameva yesu pañhesu tayo cattāro pañca satta vā labbhanti, tesu ṭhapetvā paṭikkhitte paccaye avasesānaṃ vasena te pañhā labbhantiyeva. Sabbesu pana paccayesu paṭikkhittesu sabbepi te vārā pacchijjantīti idameva cettha lakkhaṇaṃ. Iminā lakkhaṇena ādito paṭṭhāya tesu tesu pañhesu saṅkhipitvā vuttapaccayānaṃ pabhedo ca tasmiṃ tasmiṃ paccanīye tesaṃ tesaṃ pañhānaṃ parihāni ca veditabbā.
此处为广释:首先,在第一问中,以三种缘显示了十九种缘。如何显示?善法对善法,唯除前生缘、后生缘、异熟缘及不相应缘之外,不作为缘;以其余二十种为缘。其中,所缘缘仅为一种;而在俱生缘中,以总摄的方式说包含了十五种缘。在这些当中,除去因缘时,则成为十四种。然而,善法对善法既非异熟缘,亦非不相应缘,因此除去这两种后,对于其余的十二种,说为以俱生缘为缘。在亲依止缘中,也以总摄的方式说包含了九种缘。在这些当中,作为增上的所缘缘,以及作为所缘的增上缘,皆以所缘亲依止的方式,归入亲依止缘本身。然而,善法对善法并非异刹那的业缘,因此除去这一种后,对于其余的六种,说为以亲依止缘为缘。应知在第一问中,即是以此三种缘显示了十九种缘。在这些当中,于因缘被否定时,应如‘善法以非因缘为缘而作为善法的缘——施与布施后、受持戒后、行布萨业后,观察它;观察先前已修习的’等文,以所述所缘缘等处同样的方式,摘出而显示巴利文。显示巴利原文
Tatrāyaṃ vitthārakathā – paṭhamapañhe tāva tīhi paccayehi ekūnavīsati paccayā dassitā. Kathaṃ? Kusalo hi kusalassa purejātapacchājātavipākavippayutteheva paccayo na hoti , sesehi vīsatiyā hoti, tesu ārammaṇapaccayo ekova sahajāte pana sabbasaṅgāhikavasena pannarasa paccayā saṅgahaṃ gacchantīti vuttā. Tesu hetupaccaye paṭikkhitte cuddasa honti. Kusalo pana kusalassa neva vipākapaccayo na, vippayuttapaccayoti te dve apanetvā sese dvādasa sandhāya sahajātapaccayena paccayoti vuttaṃ. Upanissayapaccayepi sabbasaṅgāhikavasena nava paccayā saṅgahaṃ gacchantīti vuttā. Tesu adhipatibhūto ārammaṇapaccayo ārammaṇabhūto ca adhipatipaccayo ārammaṇūpanissayavasena upanissayameva anupaviṭṭho. Kusalo pana kusalassa nānākkhaṇikakammapaccayo na hotīti taṃ apanetvā sese cha sandhāya upanissayapaccayena paccayoti vuttaṃ. Evaṃ paṭhamapañhe tīhi paccayehi ekūnavīsatipaccayā dassitāti veditabbā. Tesu imasmiṃ hetupaccanīye ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassa nahetupaccayena paccayoti dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ paccavekkhati, pubbe suciṇṇāni paccavekkhatī’’ti evamādinā ārammaṇapaccayādīsu vuttanayeneva uddharitvā pāḷi dassetabbā.
然而,当所缘缘被否定时,应除去它的广释,加入因缘的广释,显示同一段巴利文;在其余诸缘的否定中,亦是同样的方法。而当该缘被否定时,那些所缺的转起分,我们将在后面说明。显示巴利原文
Ārammaṇapaccaye pana paṭikkhitte tassa vitthāraṃ apanetvā hetupaccayavitthāraṃ pakkhipitvā sāyeva pāḷi dassetabbā, sesapaccayapaṭikkhepesupi eseva nayo. Tasmiṃ pana paccaye paṭikkhitte ye vārā parihāyanti, te parato vakkhāma.
然而,在第二问中,以两种缘显示了三种缘。如何显示?善法对不善法,不以无间缘等的方式为缘。因此,除去那些之后,针对以所缘亲依止的方式所包含的所缘增上,以及自然亲依止,说为以亲依止缘为缘。因此,纯粹的所缘缘、以所缘增上的方式为增上缘、亲依止缘——应知在第二问中,即以这两种缘显示了这三种缘。显示巴利原文
Dutiyapañhe pana dvīhi paccayehi tayo paccayā dassitā. Kathaṃ? Kusalo hi akusalassa anantarādivasena paccayo na hoti. Tasmā te apanetvā ārammaṇūpanissayavasena saṅgahitaṃ ārammaṇādhipatiñceva pakatūpanissayañca sandhāya upanissayapaccayena paccayoti vuttaṃ. Tasmā suddho ārammaṇapaccayo ārammaṇādhipativasena adhipatipaccayo upanissayapaccayoti dutiyapañhe dvīhi paccayehi ime tayo paccayā dassitāti veditabbā.
而在第三问中,通过五种缘显示了十八种缘。如何显示的呢?因为善法对无记法,除了相互缘、前生缘、习行缘、异熟缘及相应缘之外,不作缘;以其余十九种为缘。其中,所缘缘为一种。然而,由于善法对无记法不以相互、异熟、相应的方式为缘,因缘亦被否定,业缘则被单独摄持,因此除去这五种后,便以俱生缘显示了十种缘。就亲依止缘而言,在下述六种中,除去习行缘,其余为五种。后生缘仅为一种;同样,业缘以俱生和异刹那的方式而为两种。应知在第三问中,如此通过五种缘显示了这十八种缘。显示巴利原文
Tatiyapañhe pana pañcahi paccayehi aṭṭhārasa paccayā dassitā. Kathaṃ? Kusalo hi abyākatassa aññamaññapurejātāsevanavipākasampayuttehiyeva paccayo na hoti, sesehi ekūnavīsatiyā hoti. Tesu ārammaṇapaccayo eko. Yasmā pana kusalo abyākatassa aññamaññavipākasampayuttavasena paccayo na hoti, hetupaccayo paṭikkhitto, kammapaccayo visuṃ gahito, tasmā ime pañca apanetvā sahajātena dasa paccayā dassitā. Upanissayena heṭṭhā vuttesu chasu ṭhapetvā āsevanaṃ sesā pañca. Pacchājāto ekova tathā sahajātanānākkhaṇikavasena duvidhopi kammapaccayoti evaṃ tatiyapañhe pañcahi paccayehi ime aṭṭhārasa paccayā dassitāti veditabbā.
而在第四问中,通过一种缘显示了十种缘。如何显示的呢?因为善法对善法及无记法,在俱生所论的十五种缘中,不以相互缘、异熟缘、相应缘、不相应缘为缘,因缘亦被否定。如此,除去这五种后,其余的十种缘,应知在此是通过一种缘来显示的。显示巴利原文
Catutthapañhe pana ekena paccayena dasa. Kathaṃ? Kusalo hi kusalābyākatassa sahajāte vuttesu pannarasasu aññamaññavipākasampayuttavippayuttehi paccayo na hoti, hetupaccayo paṭikkhitto. Iti ime pañca apanetvā sesā dasa paccayā ettha ekena paccayena dassitāti veditabbā.
528 正如在这四种关于善等的问中所示,同样,在四种关于不善等的问中,也应知通过各自的缘,显示了各自相同的缘。显示巴利原文
528. Yathā ca imesu kusalādikesu catūsu, tathā akusalādikesupi catūsu pañhesu tehi tehi paccayehi te teyeva paccayā dassitāti veditabbā.
529 其次,对于其余的无记等三问,第一问中以七种缘开示了二十三种缘。如何开示?无记法对于无记法,本以二十四种缘为缘,若不取因缘则为二十三种。其中,所缘缘唯有一种。由于此处也为了包含非俱生者,故别立食缘与根缘。因此,除去这三种后,以俱生缘开示了十二种缘。以亲依止缘,有如下所述的六种;前生缘唯有一种;后生缘、食缘、根缘亦各为一种。应知,此第一问中,即以如是七种缘开示了这二十三种缘。第二问中,以三种缘开示了十二种缘。如何开示?所缘缘为一种;以亲依止缘,依所缘亲依止而开示了所缘增上、无间、等无间、无有、离去、亲依止缘这六种;以前生缘,则有前生、依止、不相应、有、不离去这五种。应知,此第二问中,即以如是三种缘开示了这十二种缘。第三问中,同理。显示巴利原文
529. Tato parānaṃ abyākatādīnaṃ tiṇṇaṃ pañhānaṃ paṭhamapañhe sattahi paccayehi tevīsati paccayā dassitā. Kathaṃ? Abyākato hi abyākatassa catuvīsatiyāpi paccayehi paccayo hoti. Hetupaccaye pana paṭikkhitte tevīsati honti. Tesu ārammaṇapaccayo ekova. Yasmā panettha asahajātānampi saṅgahaṇatthaṃ āhārindriyapaccayā visuṃ gahitā. Tasmā ime tayo apanetvā sahajātena dvādasa paccayā dassitā. Upanissayena heṭṭhā vuttā cha, purejāto ekova tathā pacchājātaāhārindriyapaccayāti evamettha sattahi paccayehi ime tevīsati paccayā dassitāti veditabbā. Dutiye tīhi paccayehi dvādasa dassitā. Kathaṃ? Ārammaṇapaccayo eko, upanissayena pana ārammaṇūpanissayavasena ārammaṇādhipatianantarasamanantaranatthivigataupanissayapaccayoti cha dassitā. Purejātena purejātanissayavippayuttaatthiavigatā pañcāti evamettha tīhi paccayehi ime dvādasa paccayā dassitāti veditabbā. Tatiyepi eseva nayo.
530 其次,对于其余以二法为根本的四问,第一问中未说“以俱生缘、以前生缘”,而说“俱生”、“前生”,由此二词,依止、有、不离去,显示了三种缘。善蕴与依处一同成就善的缘时,虽为俱生,然因与依处相杂,故非俱生缘。因此,对于这些俱生者,以依止、有、不离去的方式说为“俱生”。于依处,道理亦同:那依处虽为前生,因与蕴相杂,并非前生缘,唯以前生之依止等方式而说为“前生”。显示巴利原文
530. Tato parānaṃ dukamūlakānaṃ catunnaṃ pañhānaṃ paṭhamapañhe ‘‘sahajātapaccayena purejātapaccayenā’’ti avatvā ‘‘sahajātaṃ purejāta’’nti vuttehi dvīhi nissayaatthiavigatavasena tayo paccayā dassitā. Kusalā hi khandhā vatthunā saddhiṃ ekato kusalassa paccayabhāvaṃ sādhayamānā kiñcāpi sahajātā, sahajātapaccayā pana na honti vatthumissakattā . Tasmā tesaṃ sahajātānaṃ nissayaatthiavigatānaṃ vasena sahajātanti vuttaṃ. Vatthumhipi eseva nayo. Tampi hi kiñcāpi purejātaṃ, khandhamissakattā pana purejātapaccayo na hoti. Kevalaṃ purejātānaṃ nissayādīnaṃ vasena purejātanti vuttaṃ.
第二问中,由“俱生、后生、食、根”之语,依俱生、依止、有、不离去显示了四种缘。因为在此转起中,俱生缘可得,后生缘等则不可得。然而,此说是依后生法及称为食、根者,其有与不离去的状态而说。善诸蕴与无记四大种,对于所造色,以俱生缘、依止缘、有缘、不离去缘四种方式为缘。此后生的善法,与同一四大种一起,对于同一所造色,唯以有与不离去为缘。段食亦与后生善法同,对于先生之身,唯以有与不离去为缘。色命根亦与后生善法同,对于业生色,唯以有缘与不离去缘为缘。如此,考虑到这四种缘的状态,故说“俱生、后生、食、根”之语。然而,后生缘、食缘、根缘在此处全然不可得。此后,于不善与混合二问中,理亦相同。应如此了知,于此处各问中,对略说诸缘之分类。然于各缘中,各问之减损与不减损,将于后阐明。显示巴利原文
Dutiyapañhe ‘‘sahajātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriya’’nti vuttehi catūhipi sahajātanissayaatthiavigatavasena cattāro paccayā dassitā. Imasmiñhi vāre sahajātapaccayo labbhati, pacchājātapaccayādayo na labbhanti. Pacchājātānaṃ pana āhārindriyasaṅkhātānañca atthiavigatānaṃ vasenetaṃ vuttaṃ. Kusalā hi khandhā abyākatā ca mahābhūtā upādārūpānaṃ sahajātapaccayena nissayapaccayena atthiavigatapaccayehīti catudhā paccayā honti. Pacchājātā pana kusalā tehiyeva bhūtehi saddhiṃ tesaññeva upādārūpānaṃ atthiavigatavasena paccayo. Kabaḷīkārāhāropi pacchājātehi kusalehi saddhiṃ purejātassa kāyassa atthiavigatavaseneva paccayo. Rūpajīvitindriyampi pacchājātehi kusalehi saddhiṃ kaṭattārūpānaṃ atthiavigatapaccayeneva paccayo. Iti imaṃ catudhā paccayabhāvaṃ sandhāya ‘‘sahajātaṃ pacchājātaṃ, āhāraṃ indriya’’nti idaṃ vuttaṃ. Pacchājātāhārindriyapaccayā panettha na labbhantiyeva. Parato akusalamissakapañhādvayepi eseva nayoti. Evamettha tesu tesu pañhesu saṅkhipitvā vuttapaccayānaṃ pabhedo veditabbo. Tasmiṃ tasmiṃ pana paccaye tesaṃ tesaṃ pañhānaṃ parihānāparihāniṃ parato āvikarissāmāti.
逆缘计数的解释。显示巴利原文
Paccanīyagaṇanavaṇṇanā
532 532. 现在,这些“善法对善法”等,已依顺次显示了十五轮转。由于在逆次中也仅有这些,不会超过此数;而下面则是有的,因此为从起始处以计数显示:对于一一缘,在逆次中可获得哪些轮转,便开始了“于非因有十五”等。显示巴利原文
532. Idāni ete ‘‘kusalo dhammo kusalassa dhammassā’’tiādayo anulomavasena pannarasa vārā dassitā. Yasmā paccanīyepi eteyeva, na ito uddhaṃ; heṭṭhā pana honti, tasmā yassa yassa paccayassa paccanīye ye ye vārā labbhanti, te te ādito paṭṭhāya gaṇanavasena dassetuṃ nahetuyā pannarasātiādi āraddhaṃ.
其中,于非因,依所有已显示之缘的力量,可得十五轮转。于非所缘,有俱生中的因缘进入。在各轮转中,减去纯粹的所缘缘后,依其余缘的力量,那些轮转得以成立。如于非所缘,其余也是如此。于俱生,有因缘进入。而在各轮转中,于非亲依止、非无间等——如此从逆的角度安立的诸缘被减去后,依剩余的缘的力量,那些轮转得以成立。然而于非俱生,“善法对善与无记、不善法对不善与无记、善与无记法对善、不善与无记法对不善”这四个轮转被减去。因为在这四个中的前两个,以俱生缘为缘,依十一缘力,说为同一缘摄。当俱生缘被遮止时,它们无法依其他方式成立。对于后两个,是考虑到依止、有、不离去缘而说“俱生、前生”。当俱生被遮止时,它们无法依剩余的因等以及前生依止、有、不离去的力而成立,因此这四个轮转全被减去。依剩余力故,说为“十一”。显示巴利原文
Tattha nahetuyā sabbesampi yathādassitānaṃ paccayānaṃ vasena pannarasa labbhanti. Nārammaṇe sahajāte hetupaccayo pavisati. Tasmiṃ tasmiṃ vāre suddho ārammaṇapaccayo parihāyati, sesapaccayavasena te vārā vissajjanaṃ labhanti. Yathā ca nārammaṇe, evaṃ sesesupi. Sahajāte hetupaccayo pavisati. Tasmiṃ tasmiñca vāre naupanissaye naanantareti evaṃ paccanīyato ṭhitā paccayā parihāyanti, avasesapaccayavasena te te vārā vissajjanaṃ labhanti. Nasahajāte pana ‘‘kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca, akusalo dhammo akusalassa ca abyākatassa ca, kusalo ca abyākato ca dhammā kusalassa, akusalo ca abyākato ca dhammā akusalassāti ime cattāro vārā parihāyanti. Etesañhi catunnaṃ purimesu dvīsu sahajātapaccayena paccayoti ekādasannaṃ paccayānaṃ vasena ekova paccayasaṅgaho vutto. Te tasmiṃ paṭikkhitte aññenākārena vissajjanaṃ na labhanti. Pacchimesu dvīsu nissayaatthiavigatapaccaye sandhāya ‘‘sahajātaṃ purejāta’’nti vuttaṃ. Te sahajāte paṭikkhitte avasesānaṃ hetuādīnañca purejātānañceva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti, tasmā ime cattāropi vārā parihāyanti. Avasesānaṃ vasena ‘‘ekādasā’’ti vuttaṃ.
这里或许有这样的疑问:如同因被遮止时,依其余增上等力,那些轮转可以获得;同样地,俱生被遮止时,为何不能依剩余的因等力而获得呢?因为俱生是无余的。因等仅是俱生诸法的一部分,是有余的,因此当它们被遮止时,可依其他力获得那些轮转。然而俱生是无余的,它含摄了一切因等,所以当俱生被遮止时,那些也全都被遮止了。毕竟没有非俱生的因缘等存在。因此,由于俱生是无余的,当它被遮止时,那两个轮转全都不可得。而在那些以“俱生、前生”解答的轮转中,虽非有俱生缘本身,但在此处,正是俱生的非色蕴以依止、有、不离去的状态为缘,当遮止俱生时,纯粹俱生的依止、有、不离去也必然被遮止,因此由遮止彼故,那些轮转也不可得。如此,在此处以一切方式,这四个轮转被减去。唯依剩余力故,说为“十一”。显示巴利原文
Tattha siyā – yathā hetumhi paṭikkhitte sesānaṃ adhipatiādīnaṃ vasena te vārā laddhā, evaṃ sahajāte paṭikkhitte avasesānaṃ hetuādīnaṃ vasena kasmā na labbhantīti? Nippadesattā. Hetuādayo hi sahajātānaṃ ekadesamattato sappadesā, tasmā tesu paṭikkhittesu aññesaṃ vasena te vārā labbhanti. Sahajāto pana nippadeso sabbepi hetuādayo gaṇhāti, tasmā tasmiṃ paṭikkhitte sabbepi te paṭikkhittā honti. Na hi asahajātā hetupaccayādayo nāma atthi . Iti sahajātassa nippadesattā tasmiṃ paṭikkhitte sabbepi te ubhopi vārā na labbhanti. ‘‘Sahajātaṃ purejāta’’nti vissajjitavāresu pana kiñcāpi sahajātapaccayoyeva natthi, yasmā panettha sahajātāva arūpakkhandhā nissayaatthiavigatavasena paccayā, sahajāte ca paṭikkhitte ekantena sahajātanissayaatthiavigatā paṭikkhittā honti, tasmā tassa paṭikkhittattā tepi vārā na labbhantīti evaṃ sabbathāpettha ime cattāro vārā parihāyanti. Avasesānaññeva vasena ekādasāti vuttaṃ.
在非相互、非依止、非相应中,同样的那些轮转也会不成就。为什么?因为它们以俱生为趣归。正如俱生缘作为非色法,以无余的方式摄持四个非色蕴,相互、依止、相应也是如此,由于以俱生为趣归,所以当这些缘也被遮止时,应知那些轮转便不可得。因此说:于非相互有十一,于非依止有十一,于非相应有十一。显示巴利原文
Naaññamaññananissayanasampayuttepi teyeva vārā parihāyanti. Kasmā? Sahajātagatikattā. Yatheva hi arūpadhammabhūto sahajātapaccayo nippadesena cattāro arūpakkhandhe gaṇhāti, tathā aññamaññanissayasampayuttāpīti sahajātagatikattā etesupi paṭikkhittesu te vārā na labbhantīti veditabbā. Tena vuttaṃ naaññamaññe ekādasa, nanissaye ekādasa, nasampayutte ekādasāti.
于此或许有这样的疑问:虽然说这些缘总括善等四种蕴,因而皆以俱生为趣,但是善法除了俱生缘之外,并不能以其他方式成为善与无记的缘,所以当俱生缘被遮止时,那个俱生组别自当舍去;然而,善法对于善与无记,原本就不是相互缘,那在相互缘被遮止时,为什么那个相互缘组别也要舍去呢?因为它们依相互缘法而有转起。正如善与无记并不是善的俱生缘,但依于俱生法,得以依止缘等方式而转起,所以当俱生缘被遮止时,那个组别便舍去;同样,在此依于相互缘法,得以俱生等方式而转起,所以当相互缘被遮止时,那个组别便舍去。因为“非以相互缘为缘”这句话的意思是:那些已摄入相互缘的法,并不以它们为缘。而善法在以俱生等方式成为善与无记的缘时,正是以相互缘法为缘,因此当相互缘被遮止时,那个组别便舍去。如同那个组别一样,其余三个组别也是如此,这四种组别全都舍去。显示巴利原文
Tattha siyā – kiñcāpi ime avisesena kusalādibhedānaṃ catunnaṃ khandhānaṃ saṅgāhakattā sahajātagatikā, kusalo pana kusalābyākatassa ṭhapetvā sahajātapaccayaṃ aññathā paccayova na hoti, tasmā tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyatu. Kusalo pana kusalābyākatānaṃ neva aññamaññapaccayo hoti, tasmiṃ paṭikkhitte so vāro kasmā parihāyatīti? Aññamaññapaccayadhammavasena pavattisabbhāvato. Yatheva hi kusalābyākatā kusalassa sahajātapaccayova na honti. Sahajātadhammavasena pana nissayapaccayādīhi pavattisabbhāvato tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati, evamidhāpi aññamaññapaccayadhammavasena sahajātādīhi pavattisabbhāvato tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati. Naaññamaññapaccayena paccayoti padassa hi ayamattho – ye dhammā aññamaññapaccayasaṅgahaṃ gatā, na tehi paccayo. Kusalo ca kusalābyākatānaṃ sahajātādivasena paccayo honto aññamaññapaccayadhammeheva paccayo hoti, tasmā tasmiṃ paṭikkhitte so vāro parihāyati. Yathā ca so vāro, tathā sesāpi tayoti cattāropi te vārā parihāyanti.
在“非依止有十一”中也是如此:因为那些组别全然是以俱生缘法为依止,所以当依止缘被遮止时,它们便舍去。“非前生有十三”:于“俱生、前生”的释答中,除去二根中的两个,得十三。正如当俱生缘被遮止时,它们不能依前生缘的依止、有、不离去而获得释答;同样,当前生缘被遮止时,它们也不能依俱生缘的依止、有、不离去而获得释答,因此除去那两个之后,应知为十三。显示巴利原文
Nanissayeekādasāti etthāpi yasmā tesaṃ vārānaṃ ekentena sahajātapaccayadhammāva nissayabhūtā, tasmā nissaye paṭikkhitte parihāyanti. Napurejāte terasāti sahajātaṃ purejātanti vuttavissajjane dvimūlake dve apanetvā terasa. Yathā hi te sahajāte paṭikkhitte purejātānaññeva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti, tathā purejātepi paṭikkhitte sahajātānaññeva nissayaatthiavigatānaṃ vasena vissajjanaṃ na labhanti, tasmā te apanetvā terasāti veditabbā.
“非后生有十五”:在此,除了在“以后生缘为缘”或“俱生、后生、食、根”等出现之处,除去后生,依其余诸法亦可获得那些问的释答,故说为十五。于“非业”等中,由于业、异熟、食、根、禅那、道亦只是善等四种蕴的一部分,因此除去那些法,依其余诸法,俱生法成为缘,故无有任何问的释答被舍去。“非相应有十一”:因为在此四组中,相应法以俱生等缘为缘,所以当相应缘被遮止时,那些组别便舍去,应如是了知。“非不相应有九”:二根一终之四、一根二终之二,此六组绝对与不相应缘法相应。它们以俱生等方式成为缘,故当不相应缘被遮止时,这些一切皆舍去,仅得九组。由此而说“非不相应有九”。于“非有、非不离去”中,亦应如是了知。因为那些组别绝对与有、不离去缘法相应,故当它们被遮止时,那些组别便舍去。对于所能获得者,应依所缘或以无间等方式作释答。不应依俱生、前生、后生、食、根的差别,或依五种有、不离去、不相应的法而作释答。显示巴利原文
Napacchājāte pannarasāti ettha ‘‘pacchājātapaccayena paccayo’’ti vā ‘‘sahajātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriya’’nti vā āgataṭṭhānesu ṭhapetvā pacchājātaṃ avasesavasenapi te pañhā labbhanti, tasmā pannaraseva vuttā. Nakammetiādīsu yasmā kammavipākāhārindriyajhānamaggāpi kusalādibhedānaṃ catunnaṃ khandhānaṃ ekadesova tasmā ṭhapetvā te dhamme avasesadhammavasena sahajātadhammā paccayā hontīti ekampi pañhāvissajjanaṃ na parihīnaṃ . Nasampayutte ekādasāti yasmā tesu catūsu vāresu sampayuttadhammā sahajātādipaccayena paccayā honti, tasmā sampayuttapaccayapaṭikkhepena teyeva vārā parihāyantīti veditabbā. Navippayutte navāti dumūlakaekāvasānā cattāro ekamūlakadukāvasānā dve cāti ime cha vārā ekantena vippayuttapaccayadhammehi yuttā. Tehi sahajātādivasena paccayā honti, tasmā vippayutte paṭikkhitte sabbepi te parihāyantīti naveva labbhanti. Tena vuttaṃ ‘‘navippayutte navā’’ti. Noatthinoavigatesupi teyeva veditabbā. Ekantena hi te vārā atthiavigatapaccayadhammayuttā, tasmā te tesaṃ paṭikkhepe parihāyanti. Yepi labbhanti, tesu ārammaṇavasena anantarādivasena vā vissajjanāni kātabbāni. Sahajātapurejātapacchājātaāhārindriyabhedato pañcannaṃ atthiavigatānaṃ vippayuttadhammānaṃ vā vasena na kātabbānīti.
533 533. 如此,以计数显示了遮诠中所获得的组别后,现在为了以二根等方式显示缘的计数,开始解说“非因缘、非所缘有十五”等。其中,在非因二根组别中,计数多者与计数少者结合时,即成为计数少者。显示巴利原文
533. Evaṃ paccanīye laddhavāre gaṇanato dassetvā idāni dumūlakādivasena paccayagaṇanaṃ dassetuṃ nahetupaccayā nārammaṇe pannarasātiādi āraddhaṃ. Tattha nahetumūlakadukesu atirekagaṇano ūnataragaṇanena saddhiṃ yojito ūnataragaṇanova hoti.
“三根中非亲依止有十三”:善对不善、不善对善,此二组别舍去。何以故?因其与非所缘一起,已与非亲依止相结合。因为它们的转起是依于所缘与亲依止。而此二者皆已被遮止。所缘增上则确实已被摄于所缘亲依止中。显示巴利原文
Timūlake naupanissaye terasāti kusalo akusalassa, akusalo kusalassāti dve vārā parihāyanti. Kasmā? Nārammaṇena saddhiṃ naupanissayassa ghaṭitattā. Ārammaṇavasena hi upanissayavasena ca imesaṃ pavatti. Tañca ubhayaṃ paṭikkhittaṃ. Ārammaṇādhipati ca ārammaṇūpanissayaggahaṇena gahito hotiyeva.
“六根中非亲依止有十三”,这也一样,就是同样的十三。“七根中非亲依止有七”:由于与非俱生结合,在此加上所去掉的四个,即“善对善、善对不善、不善对不善、不善对善”——这些依无间、亲依止、自然亲依止而转起的四种,总共有八个被去掉,因此依剩余的说法而有七。“非前生有十一”:由于与非俱生结合,故有十一。“非后生有九”:在这十一组中,就“俱生、后生、食、根”已得解答的部分,除去两种以无记结尾的二根。因为即使俱生缘被遮止,它们依后生缘也不舍去;但当俱生与后生一起被遮止时,它们便舍去,因此依剩余的说法而有九。“第八根中非依止有十一”:一切都与前述类似。“第九根中非亲依止有五”:善等至无记结尾的三个二根,以及无记结尾的两个,一共五个。应知其中依异刹那业、段食、色命根、后生法而作解说。显示巴利原文
Chamūlakepi naupanissaye terasāti teyeva terasa. Sattamūlake pana naupanissaye sattāti nasahajātena saddhiṃ ghaṭitattā tattha parihīnehi catūhi saddhiṃ ‘‘kusalo kusalassa, kusalo akusalassa, akusalo akusalassa, akusalo kusalassā’’ti ime anantarūpanissayapakatūpanissayavasena pavattamānā cattāroti aṭṭha parihāyanti, tasmā avasesānaṃ vasena sattāti vuttaṃ. Napurejāte ekādasāti nasahajātena saddhiṃ ghaṭitattā ekādasa. Napacchājāte navāti tesu ekādasasu sahajātaṃ pacchājātaṃ āhāraṃ indriyanti laddhavissajjanesu dumūlake abyākatante dve vāre apanetvā. Te hi sahajāte paṭikkhittepi pacchājātavasena aparihīnā. Sahajātena pana saddhiṃ pacchājāte paṭikkhitte parihāyantīti sesānaṃ vasena navāti vuttaṃ. Aṭṭhamūlake nanissaye ekādasāti sabbaṃ heṭṭhā vuttasadisameva. Navamūlake naupanissaye pañcāti kusalādayo abyākatantā tayo dumūlakā abyākatantā dve cāti pañca. Tesu nānākkhaṇikakammakabaḷīkārāhārarūpajīvitindriyapacchājātadhammavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ.
在第十根本中,非前生有五种等,也同样就是那些。非后生有三种:即凭后生之力可得的,在二根本中除去两个无记结尾后,剩下的三种。非不相应也是同样的三种。非有有两种:即依不同刹那的业力,善与不善对于令生色。然而,这里的果报由于与非亲依止结合,故不可得。第十一根本中,计数与前述相似。第十二根本中,非业中有一,即无记对无记。其中应知依食与根之力而作解说。在第十三根本等中,凡是出现‘一’之处,都应取此。但在非食中,应知依根力而作解说;在非根中,则依食力。在第十四根本等中,由于与非业结合,非有、非离去不可得,故未说。非食缘、非禅那缘是除去非根后而说,因此那里应知依根力有一种。非果报缘、非根缘是除去非食后而说,因此那里应知依食力有一种。然而,这些在遮止中的两者并无计数,故未一并显示。显示巴利原文
Dasamūlake napurejāte pañcātiādīsupi teyeva. Napacchājāte tīṇīti pacchājātavasena labbhamāne dumūlake abyākatante dve apanetvā avasesā. Navippayuttepi teyeva tayo. Noatthiyā dveti nānākkhaṇikakammavasena kusalañca akusalañca kaṭattārūpassa. Vipākaṃ panettha naupanissayena saddhiṃ ghaṭitattā na labbhati. Ekādasamūlake heṭṭhā vuttasadisāva gaṇanā. Dvādasamūlake nakamme ekanti abyākatena abyākataṃ. Tattha ca āhārindriyavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ. Terasamūlakādīsupi sabbattha ekanti āgataṭṭhāne idameva gahetabbaṃ. Nāhāre pana indriyavasena vissajjanaṃ veditabbaṃ. Naindriye āhāravasena. Cuddasamūlakādīsu nakammena saddhiṃ ghaṭitattā noatthinoavigatā na labbhantīti na vuttā. Nāhārapaccayā najhānapaccayāti naindriyaṃ apanetvā vuttaṃ. Tasmā tattha indriyavasena ekaṃ veditabbaṃ. Navipākapaccayā naindriyapaccayāti nāhāraṃ apanetvā vuttaṃ, tasmā tattha āhāravasena ekaṃ veditabbaṃ. Imesu pana dvīsu paccanīyato ṭhitesu gaṇanā nāma natthi, tasmā ekato na dassitāti.
534 534. 在非所缘根本等中,十五、十三、十一、九,在一切二中,只有四种根本计数的限定。然而,在三法等中,当众多缘结合时,其他的七、五、三、二、一等限定的计数解答,确实可得。其中,哪些缘结合时得到什么,应依前文所述方法善加注意后提取。在所有这些非所缘根本等中,超越非所缘等词,先与因词结合后,才作成轮转。然而,由于它们与非因根本中所说的相似,故不详细显示,而作简略显示。其中,正如在非因根本中,非所缘与非亲依止各自分别可得十五转,但在结合时得十三转,同样,在一切处都只得十三转。又如,非所缘、非俱生与非亲依止结合时有七转,同样,非亲依止、非所缘与非俱生结合时也有七转。显示巴利原文
534. Nārammaṇamūlakādīsupi pannarasaterasaekādasanavāti sabbadukesu cattārova mūlagaṇanaparicchedā. Tikādīsu pana bahupaccayasamāyoge itarānipi satta pañca tīṇi dve ekanti paricchinnagaṇanāni vissajjanāni labbhantiyeva. Tesu yesaṃ paccayānaṃ samāyoge yaṃ yaṃ labbhati, taṃ taṃ heṭṭhā vuttanayena sādhukaṃ sallakkhetvā uddharitabbaṃ. Sabbesu cetesu nārammaṇamūlakādīsu nārammaṇādīni padāni atikkantena hetupadena saddhiṃ paṭhamaṃ bandhitvāva cakkāni katāni. Yasmā pana tāni nahetumūlake vuttasadisāneva honti, tasmā vitthārena adassetvā saṅkhepaṃ katvā dassitāni. Tattha yathā nahetumūlake nārammaṇanaupanissayā visuṃ visuṃ pannarasa vāre labhantāpi samāyoge terasa labhiṃsu, evaṃ sabbattha teraseva labhanti. Yathā ca nārammaṇanasahajātehi saddhiṃ naupanissaye satta vārā honti, evaṃ naupanissayanārammaṇehi saddhiṃ nasahajātepi satta.
538 538. 于非依止缘、非亲依止缘及非后生缘中,有善等对无记之三种。其中,令生色与食等起色为缘所生法。显示巴利原文
538.Nanissayapaccayānaupanissayapaccayā napacchājāte tīṇīti kusalādīni abyākatantāni. Tesu kaṭattārūpañca āhārasamuṭṭhānañca paccayuppannaṃ.
543-544 543-544. 在非食、非根根本的四支分组中,因未与业缘结合,如同非因根本那般,得以确定。在非根根本中,除非亲依止与非前生之外,当说非食中有三种。是故,从非根缘开始,结合此二缘:非根缘……乃至……非亲依止缘,非食中有三种。非根缘……乃至……非前生缘,非食中有三种。如此,与这些缘一起,非食缘的计数亦应完成,此为彼义。其中,三种即善等对于无记。其中,善与不善以令生色及前生色身为所依,以后生缘为缘;而无记心心所则唯以后生缘为缘。依这些力,当完成三种解答。然而,后文因与非后生结合,故说非食中有二。其中,依令生色之力,善对于无记,不善亦同,仅得这些。然而,由于食被遮止,段食即使以有缘、不离去缘之力,亦不成为缘。显示巴利原文
543-544. Nāhāranaindriyamūlakesu catukkesu nakammena saddhiṃ aghaṭitattā nahetumūlake viya ekentena labbhanti. Naindriyamūlake naupanissaye ca napurejāte ca ṭhapetvā nāhāre tīṇīti kātabbanti naindriyapaccayato paṭṭhāya ime dve paccaye ghaṭetvā naindriyapaccayā…pe… naupanissayapaccayā nāhāre tīṇī. Naindriyapaccayā…pe… napurejātapaccayā nāhāre tīṇīti evaṃ imehi paccayehi saddhiṃ nāhārapaccaye ca gaṇanā kātabbāti attho. Tattha tīṇīti kusalādīneva abyākatassa. Tattha kusalākusalā kaṭattārūpānaṃ purejātassa ca kāyassa pacchājātapaccayena, abyākatā pana cittacetasikā pacchājātapaccayenevāti imesaṃ vasena tīṇi vissajjanāni kātabbāni. Parato pana napacchājātena saddhiṃ ghaṭitattā nāhāre dveti vuttaṃ. Tattha kaṭattārūpavasena kusalaṃ abyākatassa, tathā akusalanti ettakameva labbhati. Āhārassa pana paṭikkhittattā kabaḷīkārāhāro atthiavigatavasenāpi paccayabhāvaṃ na labhati.
545 545. 于非不相应根本的四根本中,非亲依止中有五种,即:善对于俱生善,善对于称作令生色的无记,不善对于俱生不善,同样对于称作令生色的无记,无记对于俱生无记——如此有五种。非不相应缘……乃至……非亲依止中有三种,即依前文所述方式,善等三种对于无记。显示巴利原文
545. Navippayuttamūlakassa catumūlake naupanissaye pañcāti kusalo sahajātakusalassa, kusalo kaṭattārūpasaṅkhātassa abyākatassa, akusalo sahajātaakusalassa, tathā kaṭattārūpasaṅkhātassa abyākatassa, abyākato sahajātaabyākatassāti evaṃ pañca. Navippayuttapaccayā…pe… naupanissaye tīṇīti heṭṭhā vuttanayeneva kusalādayo tayo abyākatassa.
546 非有缘、非因缘中有九,即非因缘、非有缘中所说的那九种。因为这一切皆是以一根本、一终结,依无间缘与本性亲依止缘之力而获得。非所缘缘中有九,也同样是那些,立于非所缘缘后,于非亲依止中应作二。乃至依止缘也是如此:在非有缘为根本的方法中,“非有缘、非因缘、非所缘缘”,如此依轮转而行,立于非所缘缘之后,与这三者,或从此以后的非增上缘等某一或另一缘相结合,乃至到达依止缘。如此行去后,于非亲依止中应作二种解答,这就是其义。显示巴利原文
546.Noatthipaccayā nahetuyā navāti nahetupaccayā noatthiyā vuttā naveva. Sabbepi hi te ekamūlakekāvasānā anantarapakatūpanissayavasena labbhanti. Nārammaṇe navātipi teyeva nārammaṇe ṭhatvā naupanissaye dve kātabbā. Yāva nissayampīti noatthimūlake naye ‘‘noatthipaccayā nahetupaccayā nārammaṇapaccayā’’ti evaṃ cakkabandhagamanena nārammaṇapaccaye ṭhatvā imehi vā tīhi, ito paresu nādhipatiādīsu aññataraññatarena vā saddhiṃ yāva nissayapaccayaṃ pāpuṇāti, tāva gantvā naupanissaye dve vissajjanāni kātabbānīti attho.
如此确定特征之后,再从所缘缘开始,乃至依止缘,取七种缘,故说于非亲依止中有二。其中,非有缘、非因缘、非所缘缘,于非亲依止有二;非有缘、非因非所缘非增上缘,于非亲依止有二。应如此将所缘缘与前后诸句,乃至以依止缘为终的所有句进行连结。而此处之“二”,应知是依不同刹那的业而有的“善对无记、不善对无记”的令生色之缘力。与非亲依止句一起,在非前生缘等一切处中皆有二。然而,此处未取业缘。若取彼,则此二句亦断,唯不得释出。如此,凡于何种配对中,所得与所失者,皆善加观察后,应于一切逆缘中抽出其计数。显示巴利原文
Evaṃ lakkhaṇaṃ ṭhapetvā puna nārammaṇato paṭṭhāya yāva nissayā satta paccaye gahetvā naupanissaye dveti āha. Tattha noatthipaccayā nahetupaccayā nārammaṇapaccayā naupanissaye dve, noatthipaccayā nahetunārammaṇanādhipatipaccayā naupanissaye dveti evaṃ nārammaṇato purimapacchimehi nissayapariyosānehi sabbapadehi saddhiṃ yojanā kātabbā. Dveti panettha kusalo abyākatassa, akusalo abyākatassāti nānākkhaṇikakammavasena kaṭattārūpassa paccayavasena veditabbāni. Naupanissayapadena saddhiṃ napurejātādīsu sabbattha dve. Kammapaccayo panettha na gahito. Tasmiñhi gahite tepi dve vārā chijjanti, vissajjanameva na labbhati. Evaṃ yena yena saddhiṃ yassa yassa saṃsandane. Yaṃ labbhati, yañca parihāyati, taṃ sabbaṃ sādhukaṃ sallakkhetvā sabbapaccanīyesu gaṇanā uddharitabbāti.
顺逆释显示巴利原文
Anulomapaccanīyavaṇṇanā
550 于顺逆中,若“因缘七,所缘缘九”如是于顺,“非因缘十五,非所缘缘十五”如是于逆,则于所得计数的诸缘中,凡依顺而安立的缘,其于顺中所得之句,与依逆而安立的缘于逆中所得之句中相似的句,依此应知计数。于顺中,因缘得“因缘七”之七句;于逆中,非所缘缘得“非所缘缘十五”之十五句。其中,与所说因缘七句相似者,于非所缘缘所说十五句中,有“善对善、无记、善无记;不善对不善、无记、不善无记;无记对无记”此七相似。依此而说“因缘、非所缘缘有七”。“非增上缘有七”等亦同此理。显示巴利原文
550. Anulomapaccanīye ‘‘hetuyā satta, ārammaṇe navā’’ti evaṃ anulome ‘‘nahetuyā pannarasa, nārammaṇe pannarasā’’ti evaṃ paccanīye ca laddhagaṇanesu paccayesu yo paccayo anulomato ṭhito, tassa anulome laddhavārehi saddhiṃ ye paccanīyato ṭhitassa paccanīye laddhavāresu sadisavārā, tesaṃ vasena gaṇanā veditabbā. Anulomasmiñhi hetupaccaye ‘‘hetuyā sattā’’ti satta vārā laddhā, paccanīye nārammaṇapaccaye ‘‘nārammaṇe pannarasā’’ti pannarasa laddhā. Tesu ye hetuyā satta vuttā, tehi saddhiṃ nārammaṇe vuttesu pannarasasu ‘‘kusalo kusalassa, abyākatassa, kusalābyākatassa, akusalo akusalassa, abyākatassa, akusalābyākatassa, abyākato abyākatassā’’ti ime satta sadisā. Te sandhāya hetupaccayā naārammaṇe sattāti vuttaṃ. Naadhipatiyā sattātiādīsupi eseva nayo.
然而,非俱生中因缘不存在,故于非俱生中一无所得,因此不与彼作连结。非相互中,善等三对色无记得,依彼说为三。非相应中亦然。非不相应中,善对善、不善对不善、无记对无记,依无色法应知有三。非依止、非有、非无有、非不离犹如非俱生,一无所得,故亦不与他们作连结。如是,此处有七与三,唯二种计数分齐,依彼,以较少计数与较多计数之计数亦舍后,于缘组合中应知计数。显示巴利原文
Nasahajātassa pana hetupaccayassa abhāvā nasahajāte ekopi na labbhati, tasmā tena saddhiṃ yojanā na katā. Naaññamaññe kusalādayo tayo rūpābyākatassa labbhanti, te sandhāya tīṇīti vuttaṃ. Tathā nasampayutte. Navippayutte pana kusalaṃ kusalassa, akusalaṃ akusalassa, abyākataṃ abyākatassāti arūpadhammavasena tīṇi veditabbāni. Nanissayanoatthinoavigatā nasahajāto viya na labbhantiyevāti tehipi saddhiṃ yojanā na katā. Evamettha satta tīṇīti dveyeva gaṇanaparicchedā, tesaṃ vasena ūnataragaṇanena saddhiṃ atirekagaṇanassapi gaṇanaṃ parihāpetvā paccayaghaṭanesu gaṇanā veditabbā.
551 其中,因、俱生、依止、有、不离,即非所缘缘有七:善法对善法以因缘为缘,以俱生、依止、有、不离缘为缘,以非所缘缘为缘。善因对相应诸蕴以因缘为缘,以俱生、依止、有、不离缘为缘,以非所缘缘为缘。依此理,应抽出七句。“非增上缘有七”等亦同此理。第二组合中,因相互已入,故除非相应,于其余中说三。非相应中,则依结生名色之相互不相应而说一。此处,相互缘因已入顺组合,故于逆中不得,因此不说“非相互”。如是,于余组合中,已入之缘于逆中不得,故不说。第三组合中,因相应已入,一切处唯三。第四组合中,因不相应已入,善等三为心生色之三。第五中,因异熟已入,一切处唯无记对无记之一。此后于异熟相应等中,亦同此理。显示巴利原文
551. Tattha hetusahajātanissayaatthiavigatanti nārammaṇe sattāti kusalo dhammo kusalassa dhammassa hetupaccayena paccayo, sahajātanissayaatthiavigatapaccayena paccayo, nārammaṇapaccayena paccayo. Kusalā hetū sampayuttakānaṃ khandhānaṃ hetupaccayena paccayo, sahajātanissayaatthiavigatapaccayena paccayo, nārammaṇapaccayena paccayoti iminā nayena satta vārā uddharitabbā. Nādhipatiyā sattātiādīsupi eseva nayo. Dutiye ghaṭane aññamaññassa paviṭṭhattā ṭhapetvā nasampayuttaṃ sesesu tīṇīti vuttaṃ. Nasampayutte pana aññamaññavippayuttaṃ paṭisandhināmarūpaṃ sandhāya ekanti vuttaṃ. Aññamaññapaccayo cettha anulomaghaṭane paviṭṭhattā paccanīyato na labbhati, tasmā ‘‘naaññamaññe’’ti na vuttaṃ. Yathā cettha, evaṃ sesaghaṭanesupi paviṭṭhapaccayā paccanīyato na labbhantīti na vuttā. Tatiyaghaṭane sampayuttassa paviṭṭhattā sabbattha tīṇiyeva. Catutthaghaṭane vippayuttassa paviṭṭhattā tīṇi kusalādīni cittasamuṭṭhānarūpassa. Pañcame vipākassa paviṭṭhattā sabbattha ekaṃ abyākatena abyākataṃ. Ito paresupi vipākasampayuttesu eseva nayo.
552 因缘、俱生缘、依止缘、根缘、道缘、有缘、不离缘——此中非所缘缘有四种,即:善对善、善对无记、善对善无记;无记对无记。应依此而了知。其余诸缘,理趣亦同。非相互缘有二种,即善对无记,无记亦然;于后二类,理趣亦同。以此方便,于一切组合中,随所得而了知计数。而此一切,于此顺与逆中,依俱生说及杂论,共说有一百一十五种组合。其中,于每一种组合中,凡依顺而安立的缘,每一缘在逆中皆不可得。此处,于因根的第一组合中,顺立五缘,是故于逆中可得十九缘。同理,于其余组合中,凡顺立之余缘,于逆中可得。当知此处,虽于顺中立有多缘,于逆中只能各别得一。如于因根所说,于所缘等诸根,此一切规则皆应如理了知。显示巴利原文
552.Hetusahajātanissayaindriyamaggaatthiavigatanti nārammaṇe cattārīti kusalo kusalassa, abyākatassa, kusalābyākatassa; abyākato abyākatassāti imesaṃ vasena veditabbāni. Sesesupi eseva nayo. Naaññamaññe dveti kusalo abyākatassa, tathā abyākato. Paratopi dvīsu eseva nayo. Iminā upāyena sabbaghaṭanesu labbhamānavasena gaṇanā veditabbā. Sabbānipi cetāni imasmiṃ anulomapaccanīye sahajātavasena ceva pakiṇṇakavasena ca pannarasādhikāni cattāri ghaṭanasatāni vuttāni. Tesu tasmiṃ tasmiṃ ghaṭane ye anulomato ṭhitā paccayā, tesaṃ ekopi paccanīyato na labbhati. Hetumūlake cettha paṭhame ghaṭane anulomato pañcannaṃ paccayānaṃ ṭhitattā paccanīyato ekūnavīsati paccayā āgatā. Evaṃ sesesupi anulomato ṭhitāvasesā paccanīyato āgatā. Anulomato cettha bahūsupi ṭhitesu paccanīyato ekekova āgatoti veditabbo. Yathā ca hetumūlake, evaṃ ārammaṇādimūlakesupi sabbametaṃ vidhānaṃ yathānurūpato veditabbanti.
逆顺解释。显示巴利原文
Paccanīyānulomavaṇṇanā
631 在逆顺中,也应依此方式了知计数:即于顺中,如“因缘有七,所缘缘有九”等所得之计数;于逆中,如“非因缘有十五,非所缘缘有十五”等所得之计数。于已得计数的诸缘中,凡是从逆的角度安立者,其从逆的角度所得的分际中,与从顺的角度安立者、从顺的角度所得的分际相似的那些分际,便依这些分际来了解计数。因为在逆中,于非因缘下,得到了“非因缘有十五”这十五个分际;在顺中,于所缘缘下,得到了“所缘缘有九”这九个分际。其中,于所说的非因缘十五分际中,与所说的所缘缘九分际相似的那些,应依它们来了知计数。即:所说的所缘缘九分际,与非因缘所说的十五分际中,善法对善、不善、无记,不善法对不善、善、无记,无记法对无记、善、不善——这九种相似,针对这些而说“非因缘中,所缘缘有九”。“增上缘有十”等,也是同样的道理。应知:在顺的计数中所说的所缘缘等分际,在与非因缘配对时,也都能全部获得。应以“善法对善法,以非因缘为缘、以所缘缘为缘;于布施后、受持戒后、行布萨后观察它,观察以前所作善行”这种方式,引出它们的圣典文句。显示巴利原文
631. Paccanīyānulomepi ‘‘hetuyā satta, ārammaṇe navā’’ti evaṃ anulome ‘‘nahetuyā pannarasa, nārammaṇe pannarasā’’ti evaṃ paccanīye ca laddhagaṇanesu paccayesu yo paccanīyato ṭhito, tassa paccanīyato laddhavāresu ye anulomato ṭhitassa anulomato laddhavārehi sadisā vārā, tesaṃ vasena gaṇanā veditabbā. Paccanīyasmiñhi nahetupaccaye ‘‘nahetuyā pannarasā’’ti pannarasa vārā laddhā, anulome ārammaṇapaccaye ‘‘ārammaṇe navā’’ti nava vārā laddhā. Tattha ye nahetuyā pannarasa vuttā, tesu ye vārā ārammaṇe vuttehi navahi sadisā, tesaṃ vasena gaṇanā veditabbā. Tattha ye ārammaṇe nava vuttā, te nahetuyā vuttesu pannarasasu kusalo ‘‘kusalākusalābyākatānaṃ, akusalo akusalakusalābyākatānaṃ, abyākato abyākatakusalākusalāna’’nti imehi navahi sadisā, te sandhāya nahetuyā ārammaṇe navāti vuttaṃ. Adhipatiyā dasātiādīsupi eseva nayo. Ārammaṇādīnañhi anulomagaṇanāya ye vārā vuttā nahetupaccayena saddhiṃ saṃsandanepi te sabbe labbhantīti veditabbā. ‘‘Kusalo dhammo kusalassa dhammassa nahetupaccayena paccayo ārammaṇapaccayena paccayo, dānaṃ datvā sīlaṃ samādiyitvā uposathakammaṃ katvā taṃ paccavekkhati, pubbe suciṇṇāni paccavekkhatī’’ti iminā upāyena tesaṃ pāḷi uddharitabbā.
“非因缘中,增上缘有十”:此处应除去观增上,依其余三种增上,引出顺的分别中所说的分际。如此,这里有九、十、七、三、十三、一,共六种计数分界。依这些分界,在舍弃较少计数与较多计数的计数后,即于非因根等理趣与三根等的一切配对中,应了知计数。以上是共通的特征。然而,此法并非遍一切处。于何缘与何缘的配对中,哪些分际相互违背,除去那些,依剩余的分际,在这里了解计数。显示巴利原文
Nahetupaccayā adhipatiyā dasāti ettha ṭhapetvā vīmaṃsādhipatiṃ sesādhipativasena anulomavibhaṅge āgatavārā uddharitabbā. Evamettha nava dasasattatīṇiterasaekanti cha gaṇanaparicchedā, tesaṃ vasena ūnataragaṇanena saddhiṃ atirekagaṇanassāpi gaṇanaṃ parihāpetvā nahetumūlakādīnaṃ nayānaṃ timūlakādīsu sabbasaṃsandanesu gaṇanā veditabbā. Idaṃ tāva sādhāraṇalakkhaṇaṃ . Na panetaṃ sabbasaṃsandanesu gacchati, yehi pana paccayehi saddhiṃ yesaṃ paccayānaṃ saṃsandane ye vārā virujjhanti, te apanetvā avasesānaṃ vasenapettha gaṇanā veditabbā.
在“非因缘、非所缘缘中,增上缘有七”一句中,依所缘增上而可得的三种情况——善对不善、无记对善、无记对不善——是相违的。为什么呢?因为此处说的是“非所缘缘”。因此,应当除去那些,而依俱生增上之理趣来了解此处的七个分际,即:善对善、无记、善与无记;不善对不善、无记、不善与无记;无记对无记。再者,由于说了“非因缘”,也应除去观增上,只取其余增上。如此,于一切处,都应依较少计数的缘,以及依不相违的计数来了解计数。显示巴利原文
Nahetupaccayā naārammaṇapaccayā adhipatiyā sattāti ettha hi kusalo akusalassa; abyākato kusalassa, akusalassāti ime ārammaṇādhipativasena labbhamānā tayo vārā virujjhanti. Kasmā? Naārammaṇapaccayāti vuttattā. Tasmā te apanetvā sahajātādhipatinayenevettha ‘‘kusalo kusalassa, abyākatassa, kusalābyākatassa; akusalo akusalassa, abyākatassa, akusalābyākatassa; abyākato abyākatassā’’ti satta vārā veditabbā. Tepi nahetupaccayāti vacanato ṭhapetvā vīmaṃsādhipatiṃ sesādhipatīnaṃ vasena. Evaṃ sabbattha ūnataragaṇanapaccayavasena avirujjhamānagaṇanavasena ca gaṇanā veditabbā.
进而,对于那些以遮止方式安立的缘,哪些以随顺方式不能成立,也应当了知。即如下:当无间缘以遮止方式安立时,等无间缘、习行缘、无有缘、离去缘以随顺方式不成立;当俱生缘以遮止方式安立时,因缘、相互缘、异熟缘、禅那缘、道缘、相应缘以随顺方式不成立;当依止缘以遮止方式安立时,依处缘、前生缘以随顺方式不成立;当食缘或根缘以遮止方式安立时,因缘、相互缘、异熟缘、禅那缘、道缘、相应缘以随顺方式不成立。然而,当所缘缘以遮止方式安立时,增上缘、亲依止缘以随顺方式不成立,但所缘增上、所缘亲依止则不可得。应以此方法,于一切处了知何者可得、何者不可得,进而依可得者引出分际。显示巴利原文
Yesu ca paccayesu paccanīyato ṭhitesu ye anulomato na tiṭṭhanti, tepi veditabbā. Seyyathidaṃ – anantare paccanīyato ṭhite samanantarāsevananatthivigatā anulomato na tiṭṭhanti, sahajāte paccanīyato ṭhite hetuaññamaññavipākajhānamaggasampayuttā anulomato na tiṭṭhanti, nissaye paccanīyato ṭhite vatthupurejāto anulomato na tiṭṭhati. Āhāre vā indriye vā paccanīyato ṭhite hetuaññamaññavipākajhānamaggasampayuttā anulomato na tiṭṭhanti. Ārammaṇe pana paccanīyato ṭhite adhipatiupanissayā anulomato na tiṭṭhanti, ārammaṇādhipatiārammaṇūpanissayā pana na labbhanti. Iminā upāyena sabbattha yaṃ labbhati, yañca na labbhati, taṃ jānitvā labbhamānavasena vārā uddharitabbā.
其中,于一切三根等方法中,“无间缘有七”等,即是于二根法中所获得的分际。而在七根等方法中,“非俱生缘中,依止缘有三”:这是依前生而说,指依处依止缘有三。“业缘有二”,唯依异刹那而说。“食缘有一”,依段食而说。“根缘有一”,依色根而说。依次,“不相应缘有三”:即善等以无记为边际的三者,依后生缘。“有缘、无有缘有五”,即前述三者,再加“善与无记对无记,不善与无记对无记”此二者,依后生缘、食缘、根缘。然而,从后生缘以遮止方式安立开始,“有缘、无有缘中有一”,即无记对无记,依食缘、根缘。不应在取“非食缘”时,同时又取“非根缘”;同样,也不应在取“非根缘”时,同时又取“非食缘”。为什么呢?因为取其中之一时,即无应计算的分际。在禅那缘、道缘等以遮止方式安立时,并不从食缘或根缘作一个随顺安立,而是在最后说:“根缘有一,有缘有一,无有缘有一,食缘有一,有缘有一,无有缘有一。”其余此处意义明显。显示巴利原文
Tattha sabbesupi timūlakādīsu anantare sattātiādayo dumūlake laddhavārāyeva sattamūlakādīsu pana nasahajātapaccayā nissaye tīṇīti purejātavasena vatthunissaye tīṇi. Kamme dve nānākkhaṇikavaseneva. Āhāreekaṃ kabaḷīkārāhāravasena. Indriye ekaṃ rūpindriyavasena. Kamena gantvā vippayutte tīṇīti kusalādīnaṃ abyākatantāni pacchājātavasena. Atthiavigatesu pañcāti tāni ceva tīṇi, kusalābyākatā abyākatassa, akusalābyākatā abyākatassāti imāni ca dve pacchājātāhārindriyavasenāti. Pacchājātapaccayassa paccanīkabhāvato paṭṭhāya pana atthiavigatesu ekanti abyākato abyākatassa āhārindriyavasena. Nāhāre gahite naindriyapaccayāti na gahetabbaṃ. Tathā naindriye gahite nāhārapaccayāti. Kasmā? Dvīsu ekato gahitesu gaṇetabbavārassa abhāvato. Jhānamaggādīsupi paccanīkato ṭhitesu āhārato vā indriyato vā ekaṃ anulomaṃ akatvāva avasāne indriye ekaṃ, atthiyā ekaṃ, avigate ekaṃ, āhāre ekaṃ, atthiyā ekaṃ, avigate ekanti vuttaṃ. Sesamettha uttānatthamevāti.
636 于非所缘根等、非相互根中:“非相互缘中,因缘有三”——即善等,为心等起。“增上缘有八”:于所说增上缘的十种中,除去“善对善与无记,不善对不善与无记”两种,余剩八种。“俱生缘有五”:即与因缘中所说的三种一起,加上“善与无记对无记,不善与无记对无记”这两种。“依止缘有七”:即与彼五种一起,加上“无记对善,无记对不善”这两种,依止于依处。“业缘有三”:即因缘中所说的那些。于其余三法中,道理亦同。“增上缘有三”:即前文所说的那些。显示巴利原文
636. Nārammaṇamūlakādīsu naaññamaññamūlake naaññamaññapaccayā hetuyā tīṇīti kusalādīni cittasamuṭṭhānānaṃ. Adhipatiyā aṭṭhāti adhipatiyā vuttesu dasasu ‘‘kusalo kusalābyākatassa, akusalo akusalābyākatassā’’ti dve apanetvā sesāni aṭṭha. Sahajāte pañcāti hetuyā vuttehi tīhi saddhiṃ ‘‘kusalo ca abyākato ca abyākatassa, akusalo ca abyākato ca abyākatassā’’ti ime dve. Nissaye sattāti tehi pañcahi saddhiṃ ‘‘abyākato kusalassa, abyākato akusalassā’’ti ime dve vatthuvasena. Kamme tīṇīti hetuyā vuttāneva. Sesatikesupi eseva nayo. Adhipatiyā tīṇīti heṭṭhā vuttāneva.
644 于非食根中,“相互缘有三”:应知是除去食后,依其余心所得。而且,正如前文,此处亦于非食、非根中各取其一,而非同时取二。显示巴利原文
644. Nāhāramūlake aññamaññe tīṇīti ṭhapetvā āhāre sesacetasikavasena veditabbāni. Yathā ca heṭṭhā, tathā idhāpi nāhāranaindriyesu ekekameva gahitaṃ, na dve ekato.
648 于无相应缘中,因有三项,即如前文“非相互缘”中所说。增上缘有八项,如前所说。于无不相应缘为根中,业缘有五项:即俱生的善等思对俱生的善等,以及异刹那的善、不善思对业生色——如是共五。食、根中各有三项,与俱生的情况相似。禅那、道等中各有三项,与因的情况相似。显示巴利原文
648.Nasampayuttapaccayāhetuyā tīṇīti heṭṭhā naaññamaññe vuttāneva. Adhipatiyā aṭṭhāti vuttāneva. Navippayuttamūlake kamme pañcāti kusalādicetanā sahajātakusalādīnaṃ, nānākkhaṇikā kusalākusalacetanā kammasamuṭṭhānarūpassāti evaṃ pañca. Āhārindriyesu tīṇi sahajātasadisāni. Jhānamaggādīsu tīṇi hetusadisāni.
650 以无有缘为根本时,由于“因”并非名为“无有”,而必定是“有”,因此不取彼,说“于所缘中有九”。正如“因”一样,其他具备“有缘”特征的缘,在此处也不依顺法而立。“于业中有二”——这是依异刹那业而说。依逆法,一切缘皆可得。然而,某些缘虽依顺法可得却不被取;位于它之前的那些缘依逆法被取,它便在后来的组合中获得。因此,此处说:“从无有缘、非因缘……乃至非离去缘,于业中有二。”为何它不在其自身位上被取?因为当其余诸缘依逆法安立时,唯有一缘依顺法可得。这正是在此缘顺法中的特征:当所有缘依逆法安立时,唯有一缘依顺法可得,它便在后被宣说。在“从无有缘、非因缘……乃至非离去缘,于亲依止中有九”中,也是如此。不过,这是依本性亲依止而说的。应以这一方法,了知一切处中可得与不可得、先说与后说的情况。显示巴利原文
650. Noatthimūlake yasmā hetu noatthi nāma na hoti, niyamato atthiyeva, tasmā taṃ aggahetvā nārammaṇe navāti vuttaṃ. Yathā ca hetu, tathā aññepi atthipaccayalakkhaṇayuttā ettha anulomato na tiṭṭhanti. Kamme dveti idaṃ pana nānākkhaṇikakammavasena vuttaṃ. Paccanīyato sabbe labbhanti. Yaṃ pana anulomato labbhamānampi aggahetvā tato puretarā paccayā paccanīyato gayhanti, so pacchā yojanaṃ labhati. Tenevettha ‘‘noatthipaccayā nahetupaccayā…pe… noavigatapaccayā kamme dve’’ti vuttaṃ. Kasmā panesa sakaṭṭhāneyeva na gahitoti ? Yasmā avasesesupi paccanīyato ṭhitesu ekova anulomato labbhati. Idañhi imasmiṃ paccayānulome lakkhaṇaṃ – yo sabbesu paccanīyato ṭhitesu ekova anulomato labbhati, so pacchā vuccatīti. Noatthipaccayā nohetupaccayā…pe… noavigatapaccayā upanissaye navāti etthāpi eseva nayo. Idaṃ pana pakatūpanissayavasena vuttaṃ. Iminā upāyena sabbattha labbhamānaṃ alabbhamānaṃ purevuttaṃ pacchāvuttañca veditabbanti.