9. 法双论
9. Dhammayamakaṃ
1. 施设略说品释
1. Paṇṇattiuddesavāravaṇṇanā
1-161-16. 现在,在那些于根本双论中所说的善等诸法之后,安立了论母,接着对心双论之后所说的法双论进行解释。其中,应如蕴双论中所说的方法来理解巴利文句的界定。如同在那里有施设品等三大品,其余为中间品,此处亦然。然而,由于有“凡修习善法者,即断除不善法”这样的说法,因此这里应知有遍知品与修习品。其中,因为无记法既不应修习,也不应断除,所以那些词句并未被举出。而在施设品中,应知依三种善等法,于清净词句品、清净词句根本轮品、纯法品及纯法根本轮品这四种品中,进行双论的计数。
1-16. Idāni tesaññeva mūlayamake desitānaṃ kusalādidhammānaṃ mātikaṃ ṭhapetvā cittayamakānantaraṃ desitassa dhammayamakassa vaṇṇanā hoti. Tattha khandhayamake vuttanayeneva pāḷivavatthānaṃ veditabbaṃ. Yathā hi tattha paṇṇattivārādayo tayo mahāvārā, avasesā antaravārā ca honti, tathā idhāpi. ‘‘Yo kusalaṃ dhammaṃ bhāveti, so akusalaṃ dhammaṃ pajahatī’’ti āgatattā panettha pariññāvāro, bhāvanāvāro nāmāti veditabbo. Tattha yasmā abyākato dhammo neva bhāvetabbo, na pahātabbo, tasmā taṃ padameva na uddhaṭaṃ. Paṇṇattivāre panettha tiṇṇaṃ kusalādidhammānaṃ vasena padasodhanavāro, padasodhanamūlacakkavāro, suddhadhammavāro, suddhadhammamūlacakkavāroti imesu catūsu vāresu yamakagaṇanā veditabbā.
1. 施设分别品释
1. Paṇṇattiniddesavāravaṇṇanā
17-3217-32. 在施设品的分别中,说到“善法”时,因善法必定是善法,故答“是的”。其余的回答,也是同样的道理。说到“其余的法不是不善法”时,意谓其余的法并非不善法,然而是法。应以此方法理解一切回答。
17-32. Paṇṇattivāraniddese pana kusalā kusaladhammāti kusalānaṃ ekantena kusaladhammattā ‘‘āmantā’’ti vuttaṃ. Sesavissajjanesupi eseva nayo. Avasesā dhammā na akusalā dhammāti avasesā dhammā akusalā na honti, dhammā pana hontīti attho. Iminā nayena sabbavissajjanāni veditabbāni.
2. 转起品释
2. Pavattivāravaṇṇanā
33-34在转起品中,于现在时补特伽罗品的顺次方式,有如下双论:“凡有善法生起者,是否有不善法生起?或凡有不善法生起者,是否有善法生起?”如此,依善法为根本的两个双论,与依不善法为根本的一个双论,合为三个双论。在其逆次方式,以及处所品等中,道理亦同。因此,应知在一切品中,皆准此每三个双论而计数。于义理决断中,此处的特征为:在此法双论的转起大品中,就“生起、灭去”这些生灭而言,善法与不善法唯在转起时获得,而不在死与结生时获得。然而,无记法则在转起、死与结生三种时间中获得。如是,此处凡于何处获得,即依彼于彼处应知决断。
33-34. Pavattivāre panettha paccuppannakāle puggalavārassa anulomanaye ‘‘yassa kusalā dhammā uppajjanti, tassa akusalā dhammā uppajjanti; yassa vā pana akusalā dhammā uppajjanti, tassa kusalā dhammā uppajjantī’’ti kusaladhammamūlakāni dve yamakāni, akusaladhammamūlakaṃ ekanti tīṇi yamakāni honti. Tassa paṭilomanayepi okāsavārādīsupi eseva nayo. Evamettha sabbavāresu tiṇṇaṃ tiṇṇaṃ yamakānaṃ vasena yamakagaṇanā veditabbā. Atthavinicchaye panettha idaṃ lakkhaṇaṃ – imassa hi dhammayamakassa pavattimahāvāre ‘‘uppajjanti nirujjhantī’’ti imesu uppādanirodhesu kusalākusaladhammā tāva ekantena pavattiyaṃyeva labbhanti, na cutipaṭisandhīsu. Abyākatadhammā pana pavatte ca cutipaṭisandhīsu cāti tīsupi kālesu labbhanti. Evamettha yaṃ yattha yattha labbhati, tassa vasena tattha tattha vinicchayo veditabbo.
于此,入门方法如次:首先,由于善与不善法不在同一刹那生起,故以“否”来否定。而“无记法”则是依心等起色而说的。
Tatridaṃ nayamukhaṃ – kusalākusalānaṃ tāva ekakkhaṇe anuppajjanato ‘‘no’’ti paṭisedho kato. Abyākatā cāti cittasamuṭṭhānarūpavasena vuttaṃ.
35-36说到“于何处善法不生”时,是就无想有情而说的。因此,此处回答“是”。说到“生起”时,同样也是就无想有情而说的。然而,由于无记法没有不生起之处,故以“无”来否定。
35-36.Yattha kusalā dhammā nuppajjantīti asaññabhavaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenevettha ‘‘āmantā’’ti vissajjanaṃ kataṃ. Uppajjantīti idampi asaññabhavaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Abyākatānaṃ pana anuppattiṭṭhānassa abhāvā ‘‘natthī’’ti paṭikkhepo kato.
49关于“第二不善”:这是指于有享受而生的爱着速行中,第二个速行心。“当第二心转起时”:是指从结生之后的第二个有分心转起时;或者,将结生心与有分心依果报视为同一,而在对有的爱着所起的转向心中。由于该转向心是唯作心,在无记种类中,从果报来说称为第二。
49.Dutiye akusaleti bhavaṃ assādetvā uppannesu nikantijavanesu dutiye javanacitte. Dutiye citte vattamāneti paṭisandhito dutiye bhavaṅgacitte vattamāne saha vā paṭisandhiyā bhavaṅgaṃ vipākavasena ekameva katvā bhavanikantiyā āvajjanacitte. Tañhi kiriyacittattā abyākatajātiyaṃ vipākato dutiyaṃ nāma hoti.
57“某心之后无间即是最上道”:这是就种姓心而说的。“善法将生起”:这是就那些最上道法而说的。
57.Yassa cittassa anantarāaggamagganti gotrabhucittaṃ sandhāya vuttaṃ. Kusalā dhammā uppajjissantīti te aggamaggadhammeyeva sandhāya vuttaṃ.
79“某心之后无间将证得最上道,该心的生时”:这是依心的种类而说。因为对于同一种类的心,从同一转向而生起,即使在其前心的生时,也能获得这一特征。
79.Yassacittassa anantarā aggamaggaṃ paṭilabhissanti, tassa cittassa uppādakkhaṇeti idaṃ cittajātivasena vuttaṃ. Tajjātikassa hi ekāvajjanena uppannassa tato orimacittassa uppādakkhaṇepi etaṃ lakkhaṇaṃ labbhateva.
99在灭分中,同样因为善法与不善法不会同时灭去,故说为“否”。应以此入门方式,了知一切处的决断。
99. Nirodhavārepi kusalākusalānaṃ ekato anirujjhanato ‘‘no’’ti vuttaṃ. Iminā nayamukhena sabbattha vinicchayo veditabboti.