第二十一品
21. Ekavīsatimavaggo
一、教法论之解释
1. Sāsanakathāvaṇṇanā
878878. 此处称为教法论。其中,关于三种结集,有人执取“教法可被新造”,以及“有任何人新造如来的教法吗”,以及“可以新造如来的教法吗”等见,例如某些北方行者。针对他们,在三论中,问方是自宗论者,答方是他方。所谓教法,即四念处等圣法,以及对善法等之宣说,这些名为教法。其中,若将世尊所教导的四念处等,除他们之外,另修其他四念处等,或者将不善等转变为善等,则可谓教法被新造。然而,有谁如此作呢?有任何人如此作吗?可以如此作吗?此三问为质询而说。其余一切处,皆依巴利原文而通达。
878. Idāni sāsanakathā nāma hoti. Tattha tisso saṅgītiyo sandhāya ‘‘sāsanaṃ navaṃ kata’’nti ca ‘‘atthi koci tathāgatassa sāsanaṃ navaṃ karotī’’ti ca ‘‘labbhā tathāgatassa sāsanaṃ navaṃ kātu’’nti ca yesaṃ laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ; te sandhāya tīsupi kathāsu pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Satipaṭṭhānātiādi sāsanaṃ nāma satipaṭṭhānādayo ceva ariyadhammā, kusalādīnañca desanā. Tattha yesaṃ bhagavatā desitā satipaṭṭhānādayo, ṭhapetvā te aññesaṃ vā satipaṭṭhānādīnaṃ karaṇena akusalādīnaṃ vā kusalādibhāvakaraṇena sāsanaṃ navaṃkataṃ nāma bhaveyya, kiṃ taṃ evaṃ kataṃ kenaci, atthi vā koci evaṃ karoti, labbhā vā evaṃ kātunti tīsupi pucchāsu codanatthaṃ vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha yathāpāḷimeva niyyātīti.
二、不远离论之解释
2. Avivittakathāvaṇṇanā
879-880879-880. 此处称为不远离论。其中,于自宗中确定:某人现起的法,即因该法而称为不远离。然而,因为凡夫未遍知三界诸法,有人便执取“他于同一刹那即与一切三界诸法不远离”之见,如上述那些行者。针对他们,问方是自宗论者,答方是他方。以触等,乃为显示一切触等在同一刹那生起的过失而说。其余一切处,意义明显。
879-880. Idāni avivittakathā nāma hoti. Tattha yassa puggalassa yo dhammo paccuppanno, so tena avivitto nāmāti idaṃ sakasamaye sanniṭṭhānaṃ. Yasmā pana puthujjanena tedhātukā dhammā apariññātā, tasmā so ekakkhaṇeyeva sabbehipi tedhātukehi dhammehi avivittoti yesaṃ laddhi, seyyathāpi tesaññeva, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Phassehītiādi sabbesaṃ phassādīnaṃ ekakkhaṇe pavattidosadassanatthaṃ vuttaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.
三、结缚论之解释
3. Saññojanakathāvaṇṇanā
881-882881-882. 此处称为结缚论。其中,因为阿罗汉不知一切佛境界,有人便以“他必定有未断的无明与疑”之想,执取“有某种结缚未断而证得阿罗汉果”之见,例如大众部。针对他们,问方是自宗论者,答方是他方。说有某种身见等,是为了显示阿罗汉已断除一切结缚。在关于“一切佛境界”的两个问题中,是以阿罗汉不具有一切知智而作否定,并非因为无明与疑未断。然而,他方却针对他们未断,以“因此是低劣的”来建立执见。由于不如理地建立,故不成立。
881-882. Idāni saññojanakathā nāma hoti. Tattha yasmā arahā sabbaṃ buddhavisayaṃ na jānāti, tasmā tassa tattha avijjāvicikicchāhi appahīnāhi bhavitabbanti saññāya ‘‘atthi kiñci saññojanaṃ appahāya arahattappattī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṅghikānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atthi kiñci sakkāyadiṭṭhītiādi arahato sabbasaṃyojanappahānadassanatthaṃ vuttaṃ. Sabbaṃ buddhavisayanti pañhadvaye arahato sabbaññutaññāṇābhāvena paṭisedho kato, na avijjāvicikicchānaṃ appahānena. Itaro pana tesaṃ appahīnataṃ sandhāya tena hīti laddhiṃ patiṭṭhapeti. Sā ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitāva hotīti.
4. 神通论释
4. Iddhikathāvaṇṇanā
883-884此处名为神通论。其中,所谓神通,在某些情况下成就,在某些情况下不成就;若欲令无常等转为常等,则决定不成就。然而,当为了某些人的利益,依于他们的福德等因缘,转变同类相续而成异类相续,或依同类相续而令其更加久住时,便能在某些情况下成就,例如为比丘们将水变为酥油、乳等,又如《大界藏》中令灯等相续久住。这是自宗的定论。然而,基于具寿毕陵达瓦差决意国王宫殿成为黄金之事,有人执取‘有决意神通’,例如案达罗派。针对他们,自宗论者提问:‘有决意神通吗?’其中,决意神通即决意所得之神通,意为随所决意而成就的神通。他方仅依执取答‘是’。然后,为审问他能否令无常等成为常等,便说‘愿树成为常叶’等。此处其余意义明显。在成立执取时,成为黄金实依国王的福因缘,并非仅由长老的决意所成,因此这种说法不能成立。
883-884. Idāni iddhikathā nāma hoti. Tattha iddhi nāmesā katthaci ijjhati, katthaci na ijjhati, aniccādīnaṃ niccādikaraṇe ekanteneva na ijjhati. Sabhāgasantatiṃ pana parivattetvā visabhāgasantatikaraṇe vā sabhāgasantativaseneva ciratarappavattane vā yesaṃ atthāya kariyati, tesaṃ puññādīni kāraṇāni nissāya katthaci ijjhati, bhikkhūnaṃ atthāya pānīyassa sappikhīrādikaraṇe viya mahādhātunidhāne dīpādīnaṃ cirasantānappavattane viya cāti idaṃ sakasamaye sanniṭṭhānaṃ. Yaṃ pana āyasmā pilindavaccho rañño pāsādaṃ suvaṇṇantveva adhimucci, taṃ nissāya yesaṃ ‘‘atthi adhippāyaiddhī’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya atthi adhippāyaiddhīti pucchā sakavādissa. Tattha adhippāyaiddhīti adhippāyaiddhi, yathādhippāyaṃ ijjhanaiddhīti attho. Āmantāti laddhimatte ṭhatvā paṭiññā paravādissa. Atha naṃ aniccādīnaṃ niccāditāya anuyuñjituṃ niccapaṇṇā rukkhā hontūtiādimāha. Sesamettha uttānatthameva. Laddhipatiṭṭhāpane suvaṇṇo ca panāsīti rañño puññūpanissayena āsi, na kevalaṃ therassa adhippāyeneva. Tasmā asādhakametanti.
5. 佛陀论释
5. Buddhakathāvaṇṇanā
885此处名为佛陀论。其中,除了在不同时处所现的身量差别、寿量差别、威光差别之外,就其余佛法而言,诸佛之间并无高下之分。然而,有人执取‘诸佛全无差别’,例如案达罗派。针对他们,自宗论者提问:‘诸佛有……吗?’他方予以承诺。然后,为以佛法审问,便说‘以四念处等’。他方由于看不出其中有高下之别,便予以拒绝。
885. Idāni buddhakathā nāma hoti. Tattha ṭhapetvā tasmiṃ tasmiṃ kāle sarīravemattataṃ āyuvemattataṃ pabhāvemattatañca sesehi buddhadhammehi buddhānaṃ buddhehi hīnātirekatā nāma natthi. Yesaṃ pana aviseseneva atthīti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya atthi buddhānanti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ buddhadhammehi anuyuñjituṃ satipaṭṭhānatotiādimāha. Itaro tesaṃ vasena hīnātirekataṃ apassanto paṭikkhipatiyevāti.
6. 一切方论释
6. Sabbadisākathāvaṇṇanā
886此处名为一切方论。其中,有人以为在四方、下方、上方——即周遭一切世界聚落中,一切世界皆有佛陀,由此生起自己的思辩技巧,执取‘佛陀住于一切方’,例如大众部。针对他们,自宗论者提问,他方承诺。当被问‘在东方’时,他针对释迦牟尼世尊而拒绝。再次被问时,他依其执取,针对住于其他世界的佛陀而承诺。‘彼世尊何名’等,是为质询:‘你若知晓,便以其名等说明他’。一切处之义,当依此了知。
886. Idāni sabbadisākathā nāma hoti. Tattha catūsu disāsu heṭṭhā uparīti samantato lokadhātusannivāsaṃ, sabbalokadhātūsu ca buddhā atthīti attano vikappasippaṃ uppādetvā ‘‘sabbadisāsu buddhā tiṭṭhantī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi mahāsaṅghikānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Puratthimāyāti puṭṭho sakyamuniṃ sandhāya paṭikkhipati. Puna puṭṭho laddhivasena aññalokadhātuyaṃ ṭhitaṃ sandhāya paṭijānāti. Kinnāmo so bhagavātiādi ‘‘sace tvaṃ jānāsi, nāmādivasena naṃ kathehī’’ti codanatthaṃ vuttaṃ. Iminā upāyena sabbattha attho veditabboti.
7. 法论之解释
7. Dhammakathāvaṇṇanā
887-888今为法论。其中,因色等诸法以色等自性而确定,不舍离彼自性,故有的人执取“一切法都是确定的”,如案达罗派和部分北道派。针对他们,自宗者提出“一切法”之问,他宗者认可。于是,为责难他:“若诸法于你是确定的,那么它们非邪性确定即是正性确定,除此别无确定之理”,便说出“是邪性确定吗”等语。于此,他宗者既有拒绝,也有承认。“色以色义而确定”等语,是针对他所说的“以某种义而确定”,依其见地而作责难。这里的用意是:当说“色以色义而确定”时,应当理解为“色就是色,不是受等的自性”,不可作余解。何以故?因为除色义之外,并无其他的色。色的自性即是色义,而色的自性即是色本身,并非异于色。然而,为显示它和受等的差别,才有此说。因此,说“色以色义而确定”时,就等于说“色是确定的”。而所谓确定,非邪性确定即是正性确定,别无其他确定。那么,他为何承认?因为含义不同。在“色以色义而确定”……
887-888. Idāni dhammakathā nāma hoti. Tattha yasmā rūpādayo rūpādisabhāvena niyatā na taṃ sabhāvaṃ vijahanti, tasmā sabbadhammā niyatāti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānañceva ekaccānañca uttarāpathakānaṃ; te sandhāya sabbe dhammāti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘sace te niyatā, micchattaniyatā vā siyuṃ sammattaniyatā vā, ito añño niyāmo nāma natthī’’ti codetuṃ micchattaniyatātiādimāha. Tattha paṭikkhepo ca paṭiññā ca paravādissa. Rūpaṃ rūpaṭṭhenātiādi yenatthena niyatāti vadati, tassa vasena codetuṃ vuttaṃ. Tatrāyaṃ adhippāyo – rūpañhi rūpaṭṭhena niyatanti rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti adhippāyena vattabbaṃ, ito aññathā na vattabbaṃ. Kasmā? Rūpaṭṭhato aññassa rūpassa abhāvā. Rūpasabhāvo hi rūpaṭṭho, rūpasabhāvo ca rūpameva, na rūpato añño. Vedanādīhi panassa nānattapaññāpanatthaṃ esa vohāro hotīti. Tasmā ‘‘rūpaṃ rūpaṭṭhena niyata’’nti vadantena rūpaṃ niyatanti vuttaṃ hoti. Niyatañca nāma micchattaniyataṃ vā siyā sammattaniyataṃ vā, ito añño niyāmo nāma natthīti. Atha kasmā paṭijānātīti? Atthantaravasena. Rūpaṃ rūpaṭṭhena niyatanti ettha hi rūpaṃ rūpameva, na vedanādisabhāvanti ayamattho. Tasmā paṭijānāti. Ito aññathā panassa niyatattaṃ natthīti puna teneva nayena codetuṃ micchattaniyatantiādimāha . Taṃ sabbaṃ uttānatthameva. Tena hi rūpanti laddhipi ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitāva hotīti.
8. 业论之解释
8. Kammakathāvaṇṇanā
889-891今为业论。其中,因“现法受业等以现法受义等而确定”,故有的人执取“一切业都是确定的”,即同样是那些案达罗派和部分北道派。针对他们,自宗者提问,他宗者认可。“以现法受义而确定”一语中,现法受业即是现法受义本身。若它能在现世给予果报,就给予;若不能,则成为“无有业”——针对这个含义,自宗者表示认可。然而,依邪性与正性确定的方式来看,这恰恰是不确定的。一切应如前文所述方式理解。
889-891. Idāni kammakathā nāma hoti. Tattha ‘‘yasmā diṭṭhadhammavedanīyādīni diṭṭhadhammavedanīyaṭṭhādīhi niyatāni, tasmā sabbe kammā niyatā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi tesaññeva; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Diṭṭhadhammavedanīyaṭṭhena niyatanti ettha diṭṭhadhammavedanīyaṃ diṭṭhadhammavedanīyaṭṭhameva. Sace diṭṭheva dhamme vipākaṃ dātuṃ sakkoti deti, no ce ahosikammaṃ nāma hotīti imamatthaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Micchattasammattaniyāmavasena panetaṃ aniyatamevāti sabbaṃ heṭṭhā vuttanayeneva veditabbanti.