二十品
20. Vīsatimavaggo
一、非故意论释
1. Asañciccakathāvaṇṇanā
857-862现在名为“非故意论”。于其中,有些人执取这样的见解:“所谓无间业的对象乃是重大、严重的,因此即使是非故意地侵害了这些对象,亦构成无间业。”例如某些北道派。针对他们,自宗论师以“非故意吗?”提问,他宗论师依其见解而予承认。随后,为了对其进行破斥:“因为所谓无间业,乃是具足业道之业。若非故意亦能构成业道的违犯,那么其余的杀生等也应当可以非故意地构成了”,而说“非故意杀生”等语。他宗论师因无此种见解而予以拒绝。其余内容依巴利原文即可推导。“不应说‘是杀母者’”,这是他宗论师的提问,自宗论师针对在治病等情况时非故意的杀害而予以认可。对于“难道母亲不是被夺去生命了吗?”这一问难,自宗论师也是针对非故意地夺去生命而予以认可。然而,他宗论师未能领会此中意旨,却建立起“倘若……”的见解。该见解因不如理地建立,故而不能成立。于杀父等事中,理亦同此。在破僧者一事中,自宗论师针对“认许法之人”提问:“破僧者是无间业吗?”,他宗论师不如理地执取“破和合僧者,于劫中在地狱受苦”这句话而予以承认。当再问“所有(破僧者)皆然吗?”时,自宗论师针对自宗派中认许法的人予以拒绝,而针对他宗派中认许法的人则予以承认。于“认许法之人”
857-862. Idāni asañciccakathā nāma hoti. Tattha ‘‘ānantariyavatthūni nāma garūni bhāriyāni, tasmā asañciccāpi tesu vatthūsu vikopitesu ānantariko hotī’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi ekaccānaṃ uttarāpathakānaṃ; te sandhāya asañciccāti pucchā sakavādissa, laddhivasena paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yasmā ānantariyakammaṃ nāma kammapathappattaṃ. Yadi ca asañcicca kammapathabhedo siyā, avasesā pāṇātipātādayopi asañcicca bhaveyyu’’nti codanatthaṃ asañciccapāṇaṃ hantvātiādimāha. Itaro tathārūpāya laddhiyā abhāvena paṭikkhipati. Sesaṃ yathāpāḷimeva niyyāti. Na vattabbaṃ mātughātakoti pucchā paravādissa, rogapaṭikārādikāle asañcicca ghātaṃ sandhāya paṭiññā sakavādissa. Nanu mātā jīvitā voropitāti pañhepi asañcicca voropitaṃ sandhāya paṭiññā sakavādisseva. Evaṃ adhippāyaṃ pana aggahetvā hañcīti laddhipatiṭṭhāpanaṃ itarassa. Taṃ ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitameva. Pitughātakādīsupi eseva nayo. Saṅghabhedake pana dhammasaññiṃ sandhāya saṅghabhedo ānantarikoti pucchā sakavādissa, ‘‘saṅghaṃ samaggaṃ bhetvāna, kappaṃ nirayamhi paccatī’’ti vacanaṃ ayoniso gahetvā paṭiññā paravādissa. Puna sabbeti puṭṭho sakapakkhe dhammasaññiṃ sandhāya paṭikkhipati, parapakkhe dhammasaññiṃ sandhāya paṭijānāti. Dhammasaññīti pañhadvayepi eseva nayo. Nanu vuttaṃ bhagavatāti suttaṃ ekanteneva dhammavādissa ānantarikabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Āpāyiko nerayikoti gāthāyapi adhammavādīyeva adhippeto. Itaro pana adhippāyaṃ aggahetvā laddhiṃ patiṭṭhapeti. Sā ayoniso patiṭṭhāpitattā appatiṭṭhitāyevāti.
二、智论释
2. Ñāṇakathāvaṇṇanā
863-865现在所论的,名为“智论”。其中,智有两种:世间智与出世间智。世间智包括等至智,也包括依布施等而转起的业自作智;出世间智有决断谛的圣道智和果智。然而,有人不作此区分,而执取这样的见解:“唯独决断谛者才算是智,其他的不是,因此凡夫没有智。”譬如说因派。针对他们而说,自宗提问,他宗承认。又说“慧”等,是为了显示智的同义词。以此阐明:如果他没有智,也就没有慧等;如果他有慧等,也便有智。为什么呢?因为慧等与智并非别异。“初禅”等是为了显示等至智而说。“应布施”等是为了显示业自作智而说。“遍知苦”等是显示出世间道智。然而,并非只有出世间者才是智。
863-865. Idāni ñāṇakathā nāma hoti. Tattha duvidhaṃ ñāṇaṃ – lokiyañca lokuttarañca. Lokiyaṃ samāpattiñāṇampi hoti dānādivasena pavattaṃ kammassakatañāṇampi; lokuttaraṃ saccaparicchedakaṃ maggañāṇampi phalañāṇampi. Imaṃ pana vibhāgaṃ akatvā ‘‘saccaparicchedakameva ñāṇaṃ na itaraṃ, tasmā natthi puthujjanassa ñāṇa’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi hetuvādānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Paññātiādi ñāṇavevacanadassanatthaṃ vuttaṃ. Tenetaṃ dīpeti – yadi tassa ñāṇaṃ natthi, paññādayopi natthi. Atha paññādayo atthi, ñāṇampi atthi. Kasmā? Paññādīnaṃ ñāṇato anaññattāti. Paṭhamaṃ jhānantiādi samāpattiñāṇassa dassanatthaṃ vuttaṃ. Dānaṃ dadeyyātiādi kammassakatañāṇassa. Dukkhaṃ parijānātīti lokuttaramaggañāṇameva dīpeti, na ca lokuttarameva ñāṇanti.
三、地狱卒论释
3. Nirayapālakathāvaṇṇanā
866现在所论的,名为“地狱狱卒论”。其中,有人执取这样的见解:“在地狱中,只有地狱众生的业以地狱狱卒的形相而行惩罚,并没有名为地狱狱卒的众生。”例如暗派。针对他们而说,自宗提问,他宗承认。接着,为了责难他:“如果那里没有地狱狱卒,也就不会有刑罚的执行。因为有执行者,才有刑罚”,故说“在地狱中没有……”等。
866. Idāni nirayapālakathā nāma hoti. Tattha ‘‘niraye nerayikakammāneva nirayapālarūpavasena vadhenti, natthi nirayapālā nāma sattā’’ti yesaṃ laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi tattha nirayapālā na siyuṃ, kammakāraṇāpi na bhaveyyuṃ. Kāraṇikesu hi sati kāraṇā’’ti codetuṃ natthi nirayesūtiādimāha.
867-868说到“在人类中有……”,是为了以现量令人了知。正如在人类中,有执行者便有刑罚,于彼处也是如此——这是此处的意旨。“在地狱中有……”是他宗的提问,自宗承认。他宗从自宗教义中引来经文:“不是毗沙浮,也不是佩提王。”然而,自宗认可那属教说所摄。其中,毗沙浮是一位天神。佩提王是在饿鬼界中拥有饿鬼神通者。苏摩等是众所周知的。这是说:被自己的业从此处驱遣而往他世的人,并非由这些毗沙浮等所杀害。而是那些业将他驱遣到那里,正是他自己的那些业在那里杀害他。此是显示业之自作,而非说明地狱狱卒不存在。然而,自宗所引的“诸比丘,彼……”等经文,是义理已决定的了。
867-868.Atthi manussesūti paccakkhena ñāpanatthaṃ. Yathā hi manussesu sati kāraṇikesu kāraṇā, evaṃ tatthāpīti ayamettha adhippāyo. Atthi nirayesūti pucchā paravādissa, paṭiññā itarassa. Na vessabhū nopi ca pettirājāti paravādinā sakasamayato suttaṃ ābhataṃ. Taṃ pana sāsanāvacarikanti sakavādinā anuññātaṃ. Tattha vessabhūti eko devo. Pettirājāti pettivisaye petamahiddhiko. Somādayo pākaṭā eva. Idaṃ vuttaṃ hoti – attano kammehi ito paṇunnaṃ paralokaṃ pattaṃ purisaṃ na ete vessabhūādayo hananti. Yehi pana so kammehi tattha paṇunno, tāni sakāni kammāniyeva naṃ tattha hanantīti kammassakataṃ dīpeti, na nirayapālānaṃ abhāvaṃ. Sakavādinā pana tamenaṃ, bhikkhaveti ābhatāni suttapadāni nītatthānevāti.
四、畜生论释
4. Tiracchānakathāvaṇṇanā
869-871869-871. 此处为“畜生论”。在天界中,伊罗婆那等天子变现为象形、马形,那里并无畜生趣的众生。然而,有些人见到这些现畜生形象的天子后,便持“天界中有畜生趣众生”这样的见解,诸如暗派等部。自宗针对他们提出质问,他宗表示承认。接着,为了以“若天界中有畜生趣众生,则畜生趣中亦应有天界众生”之理加以难诘,而说“于畜生趣中有……”等语。“昆虫”等语,是为指明那些他宗不欲承认其存在的事物而说。在“伊罗婆那”这一问中,自宗承认其存在,但并非承认那是畜生趣众生。“象倌”等语,是为了以“若彼处有象等,则亦应有象倌等”之理加以难诘而说。其中,“yāvasikā”意为施草者。“kāraṇikā”意为象师等,他们令象等作种种训练。“bhattakārakā”意为为象等备办饭食者。“非”是他宗对此不认可而加以拒绝。
869-871. Idāni tiracchānakathā nāma hoti. Tattha devesu erāvaṇādayo devaputtā hatthivaṇṇaṃ assavaṇṇaṃ vikubbanti, natthi tattha tiracchānagatā. Yesaṃ pana tiracchānavaṇṇino devaputte disvā ‘‘atthi devesu tiracchānagatā’’ti laddhi, seyyathāpi andhakānaṃ ; te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘yadi devayoniyaṃ tiracchānagatā siyuṃ, tiracchānayoniyampi devā siyu’’nti codetuṃ atthi tiracchānagatesūtiādimāha. Kīṭātiādi yesaṃ so abhāvaṃ icchati, te dassetuṃ vuttaṃ. Erāvaṇoti pañhe tassa atthitāya paṭiññā sakavādissa , na tiracchānagatassa. Hatthibandhātiādi ‘‘yadi tattha hatthiādayo siyuṃ, hatthibandhādayopi siyu’’nti codanatthaṃ vuttaṃ. Tattha yāvasikāti yavassa dāyakā. Kāraṇikāti hatthācariyādayo, yehi te nānāvidhaṃ kāraṇaṃ kareyyuṃ. Bhattakārakāti hatthiādīnaṃ bhattarandhakā. Na hevanti tathā anicchanto paṭikkhipatīti.
五、道论注释
5. Maggakathāvaṇṇanā
872-875872-875. 此处为“道论”。其中,有些人依据“他的身业、语业、活命早已极为清净”(《增支部》3.431)此一契经之句,以及正语、正业、正命不与心相应之理,而持“依了义说,道唯五支”的见解,例如化地部。自宗针对他们,就“五支”进行提问,他宗予以承认。“正语是道支,而它却不是道”等说,是随顺他宗的主张而说。因为在他宗中,正语等虽被视为道支,但由于是色法,故被解释为不是道。而“正见是道支”等说,则是为了显示道支皆具备道的体性、无有非道之性而说。在“他的身业……早已”这一经句中,是为了显示在预备道阶段的清净性,即“唯有戒行清净者,方有道的修习,余人则无”,而说“身业、语业、活命极为清净”,并非为了显示离开这些道支便是五支。所以经文才说:“如此,他的这圣八支道在修习上达到圆满。”自宗所引的这段经文,正是了义之说。
872-875. Idāni maggakathā nāma hoti. Tattha yesaṃ ‘‘pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī’’ti (a. ni. 3.431) idañceva suttaṃ sammāvācākammantājīvānañca cittavippayuttataṃ nissāya ‘‘nippariyāyena pañcaṅgikova maggo’’ti laddhi, seyyathāpi mahisāsakānaṃ, te sandhāya pañcaṅgikoti pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Sammāvācā maggaṅgaṃ, sā ca na maggotiādi parasamayavasena vuttaṃ. Parasamayasmiñhi sammāvācādayo maggaṅganti āgatā. Rūpattā pana maggo na hotīti vaṇṇitā. Sammādiṭṭhi maggaṅgantiādi maggaṅgassa amaggatā nāma natthīti dassanatthaṃ vuttaṃ. Pubbeva kho panassāti sutte parisuddhasīlassa maggabhāvanā nāma hoti, na itarassāti āgamaniyapaṭipadāya visuddhibhāvadassanatthaṃ ‘‘kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī’’ti vuttaṃ, na imehi vinā pañcaṅgikabhāvadassanatthaṃ. Tenevāha ‘‘evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatī’’ti. Sakavādinā ābhatasuttaṃ nītatthamevāti.
六、智论注释
6. Ñāṇakathāvaṇṇanā
876-877876-877. 此处为“智论”。其中,关于转法轮中的十二行相智,有些人持“以十二事为所依的智是出世间智”的见解,例如东山住部。自宗针对他们提问,他宗表示承认。接着,为了以“若此智是以十二事为所依,则应有十二种道智”之理加以质疑,而说“十二”等语。他宗着眼于道的单一性而予以否认,又着眼于每一谛上谛智、作用智、已作智的差别而承认智有多种。在“十二入流道”等处,理亦同此。“世尊不是曾说过吗”等语,是连同其经文,显示在前分与后分阶段的智有多种,而非显示圣道有十二种智。因此,此说不能成立。
876-877. Idāni ñāṇakathā nāma hoti. Tattha dhammacakkappavattane dvādasākārañāṇaṃ sandhāya ‘‘dvādasavatthukaṃ ñāṇaṃ lokuttara’’nti yesaṃ laddhi, seyyathāpi pubbaseliyānaṃ, te sandhāya pucchā sakavādissa, paṭiññā itarassa. Atha naṃ ‘‘sace taṃ dvādasavatthukaṃ, dvādasahi maggañāṇehi bhavitabba’’nti codetuṃ dvādasātiādimāha. Itaro maggassa ekattaṃ sandhāya paṭikkhipati, ekekasmiṃ sacce saccañāṇakiccañāṇakatañāṇānaṃ vasena ñāṇanānattaṃ sandhāya paṭijānāti. Dvādasa sotāpattimaggātiādīsupi eseva nayo. Nanu vuttaṃ bhagavatāti suttaṃ saddhiṃ pubbabhāgaparabhāgehi ñāṇanānattaṃ dīpeti, na ariyamaggassa dvādasa ñāṇataṃ. Tasmā asādhakanti.