13. 无量分别随复注
13. Appamaññāvibhaṅgo
12 段
经分别的注释
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
642以方位限定：就是以“一个方位”等所说的方位限定，以及以精舍、村庄、城镇、城市、国家、地区、王国等所作的方位限定。以众生限定：就是以“一切女人、一切男人、圣者、凡夫”等方式进行的众生限定。此者的：就是这个词，或者这个词的含义。随转的：就是依所缘领域而生起的。那两者：就是“如是”这个词和“如此”这个词这两者。因为说“如是第二”时，就显示了这个意思：“就像以与慈俱行的心遍满东方等一个方位而住，同样也以与慈俱行的心遍满第二个方位而住。”其余两者也是同样的道理。由于这个“iti”一词表示方式，也就是说“如此”的意思，因此它显示了这个意思：“就像以与慈俱行的心遍满一个方位、第二个、第三个、第四个方位而住，同样也以与慈俱行的心遍满上方、下方、横向而住。”所以说“慈……中略……那两者”。那两者的：就是这二者的。遍满之间等的立足处：遍满之外的另一种遍满就是“遍满之间”，以它为首的就是“遍满之间等”。这个“遍满之间”就是慈修习的广大性。“等”这个词则包括地遍之间等的熟练状态等。作为那“遍满之间等”的立足处、即其处所的，就是以“以广大”等所说的慈修习的差别。对于只执取所说种类的那两者来说，这是非处、没有机会。因此，由于这个理由，所以不说那两者，这就是意思。
642.Disādesodhināti ‘‘ekaṃ disa’’ntiādidisodhinā, vihāragāmanigamanagarajanapadarajjādidesodhinā ca. Sattodhināti ‘‘sabbā itthiyo, sabbe purisā, ariyā, anariyā’’tiādivasappavattena sattodhinā. Etassāti etassa padassa, padatthassa vā. Anuvattakanti adhikāravasena pavattakaṃ. Taṃ dvayanti tathā-saddo, iti-saddoti ubhayaṃ. ‘‘Tathā dutiya’’nti hi vutte ‘‘tathā-saddo yathā mettāsahagatena cetasā puratthimādīsu ekaṃ disaṃ pharitvā viharati, tathā dutiyampi disaṃ mettāsahagatena cetasā pharitvā viharatī’’ti imamatthaṃ dīpeti. Sesadvayepi eseva nayo. Yasmā itīti ayaṃ iti-saddo pakāratthe, evanti vuttaṃ hoti, tasmā ‘‘yathā mettāsahagatena cetasā ekaṃ, dutiyaṃ, tatiyaṃ, catutthaṃ disaṃ pharitvā viharati, evaṃ uddhaṃ, adho, tiriyaṃ mettāsahagatena cetasā pharitvā viharatī’’ti imamatthaṃ dīpeti. Tena vuttaṃ ‘‘mettā…pe… taṃ dvaya’’nti. Tassāti dvayassa. Pharaṇantarādiṭṭhānanti pharaṇato aññaṃ pharaṇantaraṃ, taṃ ādi yassa, taṃ pharaṇantarādi. Pharaṇantarañhetaṃ mettābhāvanāya, yadidaṃ vipulatā. Ādi-saddena bhummantarapaguṇabhāvādi gayhati, tassa pharaṇantarādino ṭhānaṃ ṭhānabhūto ‘‘vipulenā’’tiādinā vuccamāno mettābhāvanāviseso. Vuttappakāramattaparāmasanassa tassa dvayassa aṭṭhānaṃ anokāsoti. Iti katvā iminā kāraṇena na vuttaṃ taṃ dvayanti attho.
643贪，就是欲贪。爱著，就是对子女等的爱著。失坏，就是慈心修习的失坏、毁损——这慈心修习被称为贪与爱著。不生起，就是依靠惭与愧的力量使它不生起。
643.Rāgassāti kāmarāgassa. Sinehassāti puttasinehādisinehassa. Vipattiyāti rāgasinehasaṅkhātāya mettābhāvanāya vipattiyā vināsassa. Anuppattito hirottappabalena anuppajjanato.
645“胜解之后”的意思是：把修习之心很好地投放到所缘上。而这里的胜解，因为是依遍满的方式发生的，所以经文说“善好地扩展开来”。又因为只有对所缘善好地不游移，才是慈修习的胜解，所以说“以强有力的胜解而胜解”。
645.Adhimuñcitvāti bhāvanācittaṃ ārammaṇe suṭṭhu vissajjetvā, taṃ panettha adhimuccanaṃ yasmā pharaṇavaseneva hoti, tasmā vuttaṃ ‘‘suṭṭhu pasāretvā’’ti. Yasmā pana ārammaṇe suṭṭhu asaṃsappanavaseneva taṃ mettābhāvanāya adhimuccanaṃ hoti, tasmā ‘‘balavatā vā adhimokkhena adhimuccitvā’’ti ca vuttaṃ.
648对于这些词句，是以全部、整体的方式，即以方位、地域等一切区分和限定来说的；换言之，即以遍满一切限定之方位、地域的方式，也就是以遍满一切限定所指的方位、地域、个人的各种方式。
648.Etesaṃ padānaṃ sabbena sakalena disādesādibhedena avadhinā. Sabbāvadhidisādipharaṇākārehīti sabbāvadhibhūtadisādesapuggalapharaṇappakārehi.
650以毁坏的方式，即通过镇伏。
650.Vighātavasenāti vikkhambhanavasena.
3. 提问者注释
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
699对于已说的善等诸法，在这个无量分别中讲到的无量，从自性上说都只是世间法，不像在蕴分别等中讲到的蕴等法那样也通于出世间。为了确定地表明一切无量都只是世间法，注释书里才说了“然而在这个……”等话。为了显示这个意思，就说了“然而在这个…………是”。
699.Kathitānaṃ kusalādidhammānaṃ. Imasmiṃ pana appamaññāvibhaṅge kathitā appamaññā, tā ca sabhāvato lokiyā eva, na khandhavibhaṅgādīsu kathitā khandhādayo viya lokuttarāpīti ekaṃsato sabbāsaṃ appamaññānaṃ lokiyabhāvameva dīpetuṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘imasmiṃ panā’’tiādi vuttanti imamatthaṃ dassento āha ‘‘imasmiṃ pana…pe… hotī’’ti.
