12. 禅那分别显示巴利原文
12. Jhānavibhaṅgo
一、经分别显示巴利原文
1. Suttantabhājanīyaṃ
508 508.「巴帝摩卡律仪等」:以「等」字摄取了根律仪、饮食知量、正念正知、警寤精勤等。所谓「不净随念」者,指不净禅那与随念禅那。当正念成就了沙门性之预备行时,沙门性本身亦已成就,故说「显示空……等」。因若成就,果亦必成就。为了显示学处的自性、应学之方式及略说分类,故说「于学处」等。其中,「依名身等」指依名身、句身、字身而说。以此显示学处是成就戒之方便、属施设性的本质。于他们学处中,应学之方式唯是不违越导师之教诫,故说「语……于他们」。所谓「于戒分」者,指于所说分类之增上戒学分中。于他们中,受持本身即是应学之方式,故说「以圆满修习而应学」。所谓「是学处之一分」者,指是学处集合之组成部分。因为此处说「此处,比丘」,故以比丘戒为所意指。正如将说:「其余诸戒,则是为显示『戒』字之义而以义摄方式说。」显示巴利原文
508.Pātimokkhasaṃvarādīti ādi-saddena indriyesu guttadvāratā, bhojane mattaññutā, satisampajaññaṃ, jāgariyānuyogoti evamādike saṅgaṇhāti. Asubhānussatiyoti asubhajhānāni, anussatijhānāni ca. Sati samaṇabhāvakarapubbabhāgakaraṇīyasampattiyaṃ samaṇabhāvopi siddhoyeva hotīti āha ‘‘suññā…pe… dassetī’’ti. Kāraṇe hi siddhe phalampi siddhameva hotīti. Sikkhāpadānaṃ sarūpaṃ, sikkhitabbākāraṃ, saṅkhepato vibhāgañca dassetuṃ ‘‘sikkhāpadesū’’tiādi vuttaṃ. Tattha nāmakāyādivasenāti nāmakāyapadakāyabyañjanakāyavasena vuttesu. Iminā sikkhāpadānaṃ sikkhāya adhigamūpāyabhūtapaññattisabhāvataṃ dasseti. Tesu sikkhitabbākāro satthuāṇānatikkamoyevāti āha ‘‘vaca…pe… tabbesū’’ti. Sikkhākoṭṭhāsesūti vuttappabhedesu adhisīlasikkhābhāgesu. Tesu samādānameva sikkhitabbākāroti vuttaṃ ‘‘paripūraṇavasena sikkhitabbesū’’ti. Sikkhāpadekadesabhūtāti sikkhāpadasamudāyassa avayavabhūtā. Bhikkhusikkhā hi idhādhippetā ‘‘idha bhikkhū’’ti vuttattā. Tathā hi vakkhati ‘‘sesasikkhā pana atthuddhāravasena sikkhāsaddassa atthadassanatthaṃ vuttā’’ti (vibha. aṭṭha. 516).
509 509.「已见」者,谓以自生智而亲证。于「忍」等中,亦同此理。因为世尊之忍、喜等,唯是以自生智亲证,而非如他人那样依传闻、思惟等途径。无颠倒义,应知为决定出离之义。「正在学」者,谓正以戒行道。「应学之学处」者,指学处圣典。「三蕴」者,指戒等三蕴。由「一切恶……诸佛之教」之语,故说「成为教诫之三学」。显示巴利原文
509.Diṭṭhattāti sayambhūñāṇena sacchikatattā. Khantiādīsupi eseva nayo. Sayambhūñāṇena sacchikaraṇavaseneva hi bhagavato khamanaruccanādayo, na aññesaṃ viya anussavākāraparivitakkādimukhena. Aviparītaṭṭho ekantaniyyānaṭṭhena veditabbo. Sikkhiyamānoti sikkhāya paṭipajjiyamāno . Sikkhitabbāni sikkhāpadānīti sikkhāpadapāḷiṃ vadati. Khandhattayanti sīlādikkhandhattayaṃ. ‘‘Sabbapāpassa…pe… buddhāna sāsana’’nti (dha. pa. 183; dī. ni. 1.90; netti. 30) vacanato āha ‘‘anusāsanadānabhūtaṃ sikkhattaya’’nti.
「以正见为缘」:意指以道正见为决定因。这里的「正见」,指业自性正见与业道正见。通过果与因的借称——依果的借称而说「以正见为缘」,依因的借称而说「以正见为先导」。「以善法之自一分」是就正见法而说。或者,善的慧与识,以了知与了别的方式显现,称为「见」,这是以部分借称整体的方式而说。「以调伏作用」:指成为教诫的三学。「以法」:指不违离法者。「以无不平之自性」:指无不平之自性,即平等之义。显示巴利原文
Sammādiṭṭhiyā paccayattāti maggasammādiṭṭhiyā ekantahetubhāvato. Ettha ca sammādiṭṭhīti kammassakatāsammādiṭṭhi, kammapathasammādiṭṭhi ca. Phalakāraṇopacārehīti phalūpacārena sammādiṭṭhipaccayattā, kāraṇūpacārena sammādiṭṭhipubbaṅgamattā. Kusaladhammehi attano ekadesabhūtehīti sammādiṭṭhidhamme sandhāyāha. Kusalapaññāviññāṇānaṃ vā pajānanavijānanavasena dassanaṃ diṭṭhīti. Tena avayavadhammena samudāyassa upacaritataṃ dasseti. Vinayanakiriyattāti desanābhūtaṃ sikkhattayamāha. Dhammenāti dhammato anapetena. Avisamasabhāvenāti avisamena sabhāvena, samenāti attho.
510 「以非其他义」:指以不含呵责等其他意义的自义。「着割截衣」:指依比丘相应,以五条等割截而成的衣而穿着。显示巴利原文
510.Anaññatthenāti garahādiaññattharahitena sakatthena. Bhinnapaṭadhareti bhikkhusāruppavasena pañcakhaṇḍādinā chedena chinnacīvaradhare.
这是以「破坏」的同义语来说的,因此,「断除烦恼者」即是「破坏烦恼者」,故称为比丘。显示巴利原文
Bhedanapariyāyavasena vuttaṃ, tasmā kilesānaṃ pahānā kilesānaṃ bhedā bhikkhūti vuttaṃ hoti.
「依功德」:即依有学法等诸功德。由此,从实质义上显示了「比丘」一词。显示巴利原文
Guṇavasenāti sekkhadhammādiguṇānaṃ vasena. Tena bhāvatthato bhikkhusaddo dassito hoti.
「此二」:即「此处」等,为显示后面所摄而说「有学」等二语。「以此」:即通过阐明「有学比丘,因已破坏诸恶」等词之义而显示。此言不共,因为它显示了有学、无学、凡夫与有学的差别。「彼」:指第一对。此非权说之显示,因它表明了圣者及唯独无学者那已破烦恼的有学状态。「已说」:是承诺语,意为真实已说,而并非此处所指,因为这里是以义摄的方式作显明。显示巴利原文
Idaṃ dvayanti ‘‘ettha cā’’tiādinā parato saṅgahadassanavasena vuttaṃ ‘‘sekkho’’tiādikaṃ vacanadvayaṃ. Imināti ‘‘sekkho bhikkhu bhinnattā pāpakāna’’nti padānaṃ atthadassanena. Na sameti sekkhaasekkhaputhujjanāsekkhadīpanato. Tadidanti paṭhamadvayaṃ. Nippariyāyadassanaṃ ariyānaṃ , asekkhānaṃyeva ca sekkhabhinnakilesabhāvadīpanato. Vuttoti paṭiññāvacanaṃ, saccaṃ vuttoti attho. Na pana idhādhippeto atthuddhāravasena dassitattā.
「世尊之言」:指授具足戒的甘马语。「与彼相应」:意为与彼相称,即如所说之义。至于众、事、界的成就,已由「以和合僧团、不可动摇」此语显示,故对「适宜之处」一词,唯说「无缺……乃至……未说」这等含义。显示巴利原文
Bhagavato vacananti upasampadākammavācamāha. Tadanurūpanti tadanucchavikaṃ, yathāvuttanti attho. Parisāvatthusīmāsampattiyo ‘‘samaggena saṅghena akuppenā’’ti (vibha. 510) iminā pakāsitāti ‘‘ṭhānāraha’’nti padassa ‘‘anūna…pe… avutta’’nti ettakameva atthamāha.
511 “以不违犯之离为性”者:即以其受持不违犯为本体的离;在成就止持戒之后,此离即是根本——由此也说明了思愿戒的权说之义。“城市建筑师、地基专家”,此处意在指示所指的城市建筑师。地基知识与殿堂知识,是建筑师知识的两种。“应舔者”指应品尝之物;“应饮者”指应饮用之物。显示巴利原文
511.Avītikkamanaviratibhāvatoti avītikkamasamādānabhūtā viratīti katvā vārittasīlaṃ patvā virati eva padhānanti cetanāsīlassapi pariyāyatā vuttā. ‘‘Nagaravaḍḍhakī vatthuvijjācariyo’’ti idaṃ idhādhippetanagaravaḍḍhakīdassanaṃ. Vatthuvijjā, pāsādavijjāti duvidhā hi vaḍḍhakīvijjā. Lehitabbanti sāyitabbaṃ. Cubitabbanti pātabbaṃ.
“以根律仪为因”者:即以根律仪为原因。巴帝摩卡戒即是学处戒,并非以自然戒等所摄,故说“巴帝摩卡以外的戒,已由身不违犯等的摄受而摄”。然而,不能说彼不被巴帝摩卡戒所摄,因为身、语律仪不可能脱离彼而存在——为显明此义,故说“依此意趣而说”。显示巴利原文
Indriyasaṃvarāhārattāti indriyasaṃvarahetukattā. Pātimokkhasīlaṃ sikkhāpadasīlaṃ na pakatisīlādikena gayhatīti āha ‘‘pātimokkhato aññaṃ sīlaṃ kāyikaavītikkamādiggahaṇena gahita’’nti. Taṃ pana pātimokkhasīlena na saṅgayhatīti na sakkā vattuṃ, kāyikavācasikasaṃvarassa tabbinimuttassa abhāvatoti dassento ‘‘iminā adhippāyena vutta’’nti āha.
在此,应当这样理解“巴帝摩卡”一词的含义:由于烦恼势力强盛,造恶容易,行善艰难,因而屡屡堕入恶趣,故称为“pātī”(堕落者),此即凡夫;或者,由于无常,在诸有等处被业力之流抛掷,如同旋转的陶轮般不得安住而流转,故称为“pātī”(流转者);或者,由于死亡,在种种众生聚落中舍弃身躯,故称为“pātī”(舍弃者),此即众生的相续,或唯指心。令彼堕落者从轮回之苦中解脱,故称为“巴帝摩卡”。因为通过心的解脱,众生也被称为“解脱者”。正如所说:“依心清净而得净化”,以及“心无取著,解脱诸漏”。或者,以无明等为因,于轮回中堕落、行进、流转,故称为“pātī”。正如所说:“为无明所覆、为渴爱所缚的众生,流转、轮回。”彼堕落众生由此而从渴爱等三种杂染中解脱,故为“巴帝摩卡”。应知此复合词的构成方式,如同“kaṇṭhekāḷo”(黑喉)等词。显示巴利原文
Tattha pātimokkhasaddassa evaṃ attho veditabbo – kilesānaṃ balavabhāvato, pāpakiriyāya sukarabhāvato, puññakiriyāya ca dukkarabhāvato bahukkhattuṃ apāyesu patanasīloti pātī, puthujjano, aniccatāya vā bhavādīsu kammavegakkhitto ghaṭiyantaṃ viya anavaṭṭhānena paribbhamanato gamanasīloti pātī, maraṇavasena vā tamhi tamhi sattanikāye attabhāvassa pātanasīloti pātī, sattasantāno, cittameva vā. Taṃ pātinaṃ saṃsāradukkhato mokkhetīti pātimokkhaṃ. Cittassa hi vimokkhena sattopi ‘‘vimutto’’ti vuccati. Vuttañhi ‘‘cittavodānā visujjhantī’’ti (saṃ. ni. 3.100), ‘‘anupādāya āsavehi cittaṃ vimutta’’nti (mahāva. 28) ca. Atha vā avijjādinā hetunā saṃsāre patati gacchati pavattatīti pātī. ‘‘Avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarata’’nti (saṃ. ni. 2.124; 3.99; 5.520; kathā. 75) hi vuttaṃ. Tassa pātino sattassa taṇhādisaṃkilesattayato mokkho etenāti pātimokkhaṃ. ‘‘Kaṇṭhekāḷo’’tiādīnaṃ viya tassa samāsasiddhi veditabbā.
或者,“pāteti”(令堕落)、“vinipāteti”(令陷落)、“dukkheti”(令受苦)——此即“pāti”(堕落者),指心。如所说:“世间为心所引导,为心所牵引。”彼堕落者由此而解脱,故名“pātimokkha”。或者,以此而堕入恶趣之苦或轮回之苦者,为“pātī”(堕落之因),即渴爱等杂染。如所说:“渴爱产生人,渴爱是人的伴侣”等。从此中解脱,故名“pātimokkha”。显示巴利原文
Atha vā pāteti vinipāteti dukkheti pāti, cittaṃ. Vuttañhi ‘‘cittena nīyati loko, cittena parikassatī’’ti (saṃ. ni. 1.62). Tassa pātino mokkho etenāti pātimokkhaṃ. Patati vā etena apāyadukkhe vā saṃsāradukkhe vāti pātī, taṇhādisaṃkileso. Vuttañhi ‘‘taṇhā janeti purisaṃ (saṃ. ni. 1.55-57), taṇhādutiyo puriso’’ti (itivu. 15; mahāni. 191; cūḷani. pārāyanānugītigāthā niddesa 107) ca ādi. Tato mokkhoti pātimokkhaṃ.
或者,于此中堕落,故名“pātīni”(堕落之处),即六内、外处。如所说:“世间于六处生起,于六处建立亲密。”从名为六内、外处的堕落之处中解脱,故名“pātimokkha”。显示巴利原文
Atha vā patati etthāti pātīni, cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Vuttañhi ‘‘chasu loko samuppanno, chasu kubbati santhava’’nti (saṃ. ni. 1.70; su. ni. 171). Tato chaajjhattikabāhirāyatanasaṅkhātato pātito mokkhoti pātimokkhaṃ.
或者,具有堕落与陷落,故名“pātī”(有堕落者),即轮回;从此中解脱,故名“pātimokkha”。显示巴利原文
Atha vā pāto vinipāto assa atthīti pātī, saṃsāro, tato mokkhoti pātimokkhaṃ.
或者,由于是一切世间的主宰,法自在者世尊被称为“patī”(主);由此而解脱,故为“mokkha”(解脱);因为由主之解脱且随之而制定,故为“patimokkha”;patimokkha即是pātimokkha。或者,因为是一切功德的根本,以最上义,既是主,又具有如前所说的解脱义,故为“patimokkha”;patimokkha即是pātimokkha。正如所说:“pātimokkha即是此门,此为首要之门”等,此为广说。显示巴利原文
Atha vā sabbalokādhipatibhāvato dhammissaro bhagavā ‘‘patī’’ti vuccati, muccati etenāti mokkho, patino mokkho tena paññattattāti patimokkho, patimokkho eva pātimokkhaṃ. Sabbaguṇānaṃ vā mūlabhāvato uttamaṭṭhena pati ca so yathāvuttenatthena mokkho cāti patimokkho, patimokkho eva pātimokkhaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘pātimokkhanti mukhametaṃ pamukhameta’’nti (mahāva. 135) vitthāro.
或者,“pa-”表方式,“ati”是表究竟义的不变词,因此,以种种方式究竟解脱,故为“pātimokkha”。因为此戒自身以彼分断而解脱,与定俱行、与慧俱行者则以镇伏断与正断而究竟解脱、令解脱,故为“pātimokkha”。或者,各别各别地解脱,故为“patimokkha”,即从彼彼违犯过失中个别解脱之义;patimokkha即是pātimokkha。或者,解脱即涅槃,戒是彼解脱的影像,故为“patimokkha”。因为戒律的防护属于顺决择分,如同日出前的曙光,是涅槃生起的相,与此相似,由于能随宜熄灭烦恼,故为“patimokkha”;patimokkha即是pātimokkha。显示巴利原文
Atha vā pa-iti pakāre, atīti accantatthe nipāto, tasmā pakārehi accantaṃ mokkhetīti pātimokkhaṃ. Idañhi sīlaṃ sayaṃ tadaṅgavasena, samādhisahitaṃ paññāsahitañca vikkhambhanavasena samucchedavasena ca accantaṃ mokkheti mocetīti pātimokkhaṃ. Pati pati mokkhoti vā patimokkho, tamhā tamhā vītikkamadosato paccekaṃ mokkhoti attho, patimokkhoyeva pātimokkhaṃ. Mokkho vā nibbānaṃ, tassa mokkhassa paṭibimbabhūtoti patimokkhaṃ. Sīlasaṃvaro hi nibbedhabhāgiyo sūriyassa aruṇuggamanaṃ viya nibbānassa udayabhūto tappaṭibhāgo viya hoti yathārahaṃ kilesanibbāpanatoti patimokkhaṃ, patimokkhaṃyeva pātimokkhaṃ.
或者,朝向解脱而转,或面向解脱,故为“patimokkha”;patimokkha即是pātimokkha。这也仅是显示pātimokkha一词的概要而已。然而,以一切方式,胜者之pātimokkha唯有世尊能圆满解说无过失的patimokkha、pātimokkha。显示巴利原文
Atha vā mokkhaṃ pati vattati, mokkhābhimukhanti vā patimokkhaṃ, patimokkhaṃyeva pātimokkhanti. Idampi pātimokkhasaddassa mukhamattadassanameva. Sabbākaārena pana jinapātimokkho bhagavāva anavajjapatimokkhaṃ pātimokkhaṃ saṃvaṇṇeyya.
513 因其有重物分配之作用,故称“重物分配”。属于重物范围的,即固定物等。若不足则不应施行,故说为“补足业”。价值过高者,或与其等值者,方可使用。如前所说,即从池中清除泥土等固定作业。显示巴利原文
513. Garubhaṇḍavissajjanakaraṇabhūtaṃ etassa atthīti garubhaṇḍavissajjanaṃ. Garubhaṇḍantarabhūtaṃ thāvarādi. Ūnakaṃ na vaṭṭatīti phātikammaṃ vuttaṃ. Atirekagghanakaṃ, tadagghanakameva vā vaṭṭatīti. Yathāvuttanti pokkharaṇito paṃsuuddharaṇādithāvarakammaṃ.
受持、哺育或养护他人之子。显示巴利原文
Dhāreti, poseti vā paresaṃ dārake.
这是指为在家人所做之事,并非为僧团或团体而作,此为其义。“Piṇḍapaṭipiṇḍa”一词省略了后词,且在前词中也作了后词省略而作解说,故说“piṇḍattha”(作团食)等。不如理思惟,即是行持不如实。显示巴利原文
Gihīnaṃ kariyamānaṃ vuttaṃ, na saṅghassa, gaṇassa vāti attho. Piṇḍapaṭipiṇḍanti uttarapadalopaṃ, purimapade uttarapadalopañca katvā niddesoti āha ‘‘piṇḍattha’’ntiādi. Ayoniso vicāraṇaṃ ayāthāvapaṭipatti.
514 它们于各自的境界中游走,故称为“牛”,即眼等诸根。显示巴利原文
514. Gacchanti yathāsakaṃ visaye pavattantīti gāvo, cakkhādīni indriyāni.
意为抖落、拍除、驱除。显示巴利原文
Vidhunanaṃ papphoṭanaṃ, pavāhananti attho.
515 正如“所作”一词有应作之义,同样也有应散布之义,故说“应分散者”,即应破坏者之义。或者,应自制者、应作自制者:心中决意“我不再如此做”,以心持守、确立,这便是自制;应自制者即应防护者。因此,自制与防护唯系于心,此为阿阇梨所意许,故说“不应犯者”。然而,内住长老认为,若没有心的生起与作意,则戒也不成立,因此,以说戒清净为出离。显示巴利原文
515. Yathā karaṇattho karaṇīyasaddo, evaṃ vikiraṇatthopi hotīti āha ‘‘vikkhipitabbānī’’ti, viddhaṃsitabbānīti attho. Saṃyamanīyāni vā saṃyamakaraṇīyāni, ‘‘na puna evaṃ karomī’’ti attano dahanaṃ manasā adhiṭṭhānaṃ saṃyamanaṃ, saṃyamanakaraṇīyāni saṃvarakaraṇīyānīti cittamattāyattā eva saṃyamasaṃvarā ācariyena adhippetāti āha ‘‘anāpattigamanīyānī’’ti . Antevāsikatthero pana desanāpi cittuppādamanasikārehi vinā na hotīti desanāvisuddhiṃ nissaraṇaṃ vadati.
516 516.“即使身着华饰……他仍是比丘”等句中,如同(《法句经》第142偈)一样,此处也是就德性而言比丘。正如《分别论注》355所说:“此处说‘比丘’,是为了显示通过行道而有比丘身份。” 针对一个人能无余受持的全部,而说“由这样的受持,一切学处便都被受持”,就如通过具足戒的圆满而无余地受持具足戒学处。“那”即指那种受持。“于众多”是说于各各不同的受持。正如已受持的学处,于一切处无有违犯,是应学的行相;同样,违犯之时,对于依忏悔而可出的罪,有忏悔;对于依出罪而可出的罪,有出罪;以及作为其方便的履行别住等义务,所以说“不违犯……行相”。如果某学处由于放逸而有了违犯,那么该学处便不再是正在学,从而成为有残,因此说“由违犯故,有残余”。显示巴利原文
516. ‘‘Alaṅkato cepi…pe… sa bhikkhū’’tiādīsu (dha. pa. 142) viya idhāpi guṇato bhikkhu adhippeto. Tathā ca vuttaṃ ‘‘idha bhikkhūti paṭipattiyā bhikkhubhāvadassanato evamāhā’’ti (vibha. aṭṭha. 355). Yattakaṃ ekena puggalena asesetvā samādātuṃ sakkā, taṃ sandhāyāha ‘‘yena samādānena sabbāpi sikkhā samādinnā hontī’’ti yathā upasampadāpāripūriyā asesaṃ upasampannasikkhāsamādānaṃ. Tanti samādānaṃ. Anekesūti visuṃ visuṃ samādānesu. Yathā samādinnāya sikkhāya sabbena sabbaṃ avītikkamanaṃ sikkhitabbākāro, evaṃ sati vītikkame desanāgāminiyā desanā, vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhānaṃ tadupāyabhūtaṃ pārivāsikavattacaraṇādīti vuttaṃ ‘‘avīti…pe… ākārenā’’ti. Yaṃ sikkhāpadaṃ pamādena vītikkantaṃ, taṃ sikkhiyamānaṃ na hotīti sesitaṃ nāma hotīti āha ‘‘vītikkamanavasena sesassā’’ti.
519 519.“心清净修习”:指心的清净之修习,即能镇伏障碍法的止观修习,称为心清净修习。“如簸箕般能把握”:指能把握睡眠。“此”:指这种不间断的有分超越,也就是唯作心不转起的状态,名为簸箕。即从有分超越而说。在此之前,从此唯作心生起后,就不再生起。身的疲劳及惛沉睡眠,是本经生起的因缘。显示巴利原文
519.Cittaparisodhanabhāvanāti cittassa parisodhanabhūtā āvaraṇīyadhammavikkhambhikā samādhivipassanābhāvanā cittaparisodhanabhāvanā. Suppapariggāhakanti niddāpariggāhakaṃ. Idanti idaṃ abbokiṇṇabhavaṅgottaraṇasaṅkhātaṃ kiriyamayacittānaṃ appavattanaṃ suppaṃ nāma. Ito bhavaṅgottaraṇato. Pubbe ito kiriyamayacittappavattito parañca natthi. Ayaṃ kāyakilamatho, thinamiddhañca etassa suttassa paccayo.
522 522.“念处等”:指念处、正勤、神足,以及某些道支不能同时生起,因此经文未将它们列出,这是它的含义。如果说“这些(念处等)不能在同一所缘上同时生起,所以不应被采纳”,那么为何不采纳根与力呢?因此说“生起……成为”。即便如此,信等根、力并不被觉支所摄,又怎么能说它们包含于其中呢?为应答此难,而说“喜……已说过故”。显示巴利原文
522.Satipaṭṭhānādayoti satipaṭṭhānasammappadhānaiddhipādā, ekacce ca maggadhammā saha na pavattanti, tasmā pāḷiyaṃ na vuttāti adhippāyo. Ete tāva ekasmiṃ ārammaṇe saha na pavattantīti na gaṇheyyuṃ, indriyabalāni kasmā na gahitānīti āha ‘‘pavatta…pe… hontī’’ti. Evampi saddhindriyabalāni bojjhaṅgehi na saṅgayhantīti kathaṃ tesaṃ tadantogadhatāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘pīti…pe… vuttattā’’ti.
523 “从一切方面”:谓于一切部分、一切进退等中;或从一切方面,即于进退等中,从义、非义等一切方面,以一切行相。“正”者,不颠倒,如理作意。“平等”者,不偏邪,于可爱等所缘,去除贪等偏邪而作,此为平等之义。显示巴利原文
523.Samantatoti sabbabhāgesu sabbesu abhikkamādīsu, sabbabhāgato vā tesu eva abhikkamādīsu atthānatthādisabbabhāgato sabbākārato. Sammāti aviparītaṃ yoniso. Samanti avisamaṃ, iṭṭhādiārammaṇe rāgādivisamarahitaṃ katvāti attho.
“乞食行处”:于此行乞食,故名乞食行处,即行乞之处。此本身即是行境;或由于行乞的行走是正知的境界,故为行境,即“于乞食行处行境中”。然而,此行境因前进等而有差别,故以简别说“于前进等中”。“于称为业处者”:即于瑜伽业修习所起之处——所缘,或即修习业本身;因是瑜伽者乐于殊胜之因,故称为业处,以此为正知的境界而为行境。“于前进等中”:即于前进、返回等,以及于穿衣等中。“不迷惑”:即如实了知这些动作的生起,只是依于心、业、风大之转动,而非其他。显示巴利原文
Bhikkhā carīyati etthāti bhikkhācāro, bhikkhāya caraṇaṭṭhānaṃ, so eva gocaro, bhikkhāya caraṇameva vā sampajaññassa visayabhāvato gocaro, tasmiṃ bhikkhācāragocare. So pana abhikkamādibhedabhinnanti visesanavasena vuttaṃ ‘‘abhikkamādīsu panā’’ti. Kammaṭṭhānasaṅkhāteti yogakammassa bhāvanāya pavattiṭṭhānasaṅkhāte ārammaṇe, bhāvanākammeyeva vā, yogino sukhavisesahetutāya vā kammaṭṭhānasaṅkhāte sampajaññassa visayabhāvena gocare. Abhikkamādīsūti abhikkamapaṭikkamādīsu ceva cīvarapārupanādīsu ca. Asammuyhanaṃ cittakiriyāvāyodhātuvipphāravaseneva tesaṃ pavatti, na aññathāti yāthāvato jānanaṃ.
“以业处为要”:即使在穿衣等养护身体之时,也唯以作意业处为首要。显示巴利原文
Kammaṭṭhānaṃ padhānaṃ katvāti cīvarapārupanādisarīrapariharaṇakiccakālepi kammaṭṭhānamanasikārameva padhānaṃ katvā.
“因此”——因为你生起热忱,极度地恳求我;又因为你宣说生命危难的难知性,且你的诸根已达成熟,所以用“因此”。而“Tihāti”仅为小品词。“Te”意为“你”。“Evaṃ”是如今应当宣说之行相。“应学”:即依增上戒学等三学而应当修学。然而,为了显示应如何学,才说“于所见中,唯是所见”等。显示巴利原文
Tasmāti yasmā ussukkajāto hutvā ativiya maṃ yācasi, yasmā ca jīvitantarāyānaṃ dujjānataṃ vadasi, indriyāni ca te paripākaṃ gatāni, tasmā. Tihāti nipātamattaṃ. Te tayā. Evanti idāni vattabbākāraṃ vadati. Sikkhitabbanti adhisīlasikkhādīnaṃ tissannampi sikkhānaṃ vasena sikkhanaṃ kātabbaṃ. Yathā pana sikkhitabbaṃ, taṃ dassento ‘‘diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissatī’’tiādimāha.
其中,“于所见中,唯是所见”:即在色处上,由眼识所见的仅仅是所见而已。正如眼识于色只见到色本身,而不见常等自性,同样,我也应如此修学:在其余诸门识中,对此也唯是所见。这是其含义。或者,“于所见中”的“所见”是指眼识,于色即了别色。“量”是标准。“所见即量”意为:具有所见为其标准,即我的心将仅止于眼识本身。这是其含义。此处所要表达的是:如同眼识对于现前之色不贪染、不嗔恚、不痴迷,同样,我的速行心也将远离贪等,唯是眼识本身,我将仅以眼识的标准来安立它。或者,“所见”是指由眼识所见的色。于所见中的“所见”,是指在那里生起的、称为领受、推度、确定的三心。如同这三心不贪染、不嗔恚、不痴迷,同样,对于现前之色,我将仅以那领受等的标准来生起速行心,不会让它超过那个标准而生起贪染等。应如此理解此处的含义。对于“闻”和“觉”也是如此。而“觉”应被理解为香、味、触处,连同彼所缘识。在“于所识中,唯是所识”这里,“所识”是指由意门转向所识知的所缘,在那个所识上。“唯是所识”是指以转向为标准。如同转向不贪染、不嗔恚、显示巴利原文
Tattha diṭṭhe diṭṭhamattanti rūpāyatane cakkhuviññāṇena diṭṭhamattaṃ. Yathā hi cakkhuviññāṇaṃ rūpe rūpamattameva passati, na niccādisabhāvaṃ, evaṃ sesataṃdvārikaviññāṇehipi me ettha diṭṭhamattameva bhavissatīti sikkhitabbanti attho. Atha vā diṭṭhe diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ, rūpe rūpavijānananti attho. Mattāti pamāṇaṃ. Diṭṭhaṃ mattā etassāti diṭṭhamattaṃ, cakkhuviññāṇamattameva me cittaṃ bhavissatīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā āpāthagate rūpe cakkhuviññāṇaṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rāgādivirahena cakkhuviññāṇamattameva me javanaṃ bhavissati, cakkhuviññāṇappamāṇeneva naṃ ṭhapessāmīti. Atha vā diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇena diṭṭharūpaṃ. Diṭṭhe diṭṭhaṃ nāma tattheva uppannaṃ sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanasaṅkhātaṃ cittattayaṃ. Yathā taṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ āpāthagate rūpe teneva sampaṭicchanādippamāṇena javanaṃ uppādessāmi, nāssa taṃ pamāṇaṃ atikkamitvā rajjanādivasena uppajjituṃ dassāmīti evamettha attho daṭṭhabbo. Esa nayo sutamutesu. Mutanti ca tadārammaṇaviññāṇehi saddhiṃ gandharasaphoṭṭhabbāyatanaṃ veditabbaṃ. Viññāte viññātamattanti ettha pana viññātaṃ nāma manodvārāvajjanena viññātārammaṇaṃ, tasmiṃ viññāte. Viññātamattanti āvajjanappamāṇaṃ. Yathā āvajjanaṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rajjanādivasena uppajjituṃ adatvā āvajjanappamāṇeneva cittaṃ ṭhapessāmīti ayamettha attho. Evañhi te bāhiya sikkhitabbanti evaṃ imāya paṭipadāya tayā bāhiya tissannaṃ sikkhānaṃ anupavattanavasena sikkhitabbaṃ. Iti bhagavā bāhiyassa saṃkhittarucitāya chahi viññāṇakāyehi saddhiṃ chaḷārammaṇabhedabhinnaṃ vipassanāvisayaṃ diṭṭhādīhi catūhi koṭṭhāsehi vibhajitvā tatthassa ñātatīraṇapariññaṃ dasseti.
如何?在此,色处以应被看之义而称为“所见”,而眼识连同彼门诸识,以“看”为义。这两者都只是依缘而转起的唯法而已,其中没有任何造作者或令造作者。因此,它以“有已还无”之义为无常,以“被生灭逼迫”之义为苦,以“不自在”之义为无我。如此,智者于此怎会有贪染等的余地呢?这是此处的意旨。对于“闻”等也是如此。显示巴利原文
Kathaṃ? Ettha hi rūpāyatanaṃ passitabbaṭṭhena diṭṭhaṃ nāma, cakkhuviññāṇaṃ pana saddhiṃ taṃdvārikaviññāṇehi dassanaṭṭhena, tadubhayampi yathāpaccayaṃ pavattamānaṃ dhammamattameva, na ettha koci kattā vā kāretā vā. Yato taṃ hutvā abhāvaṭṭhena aniccaṃ, udayabbayapaṭipīḷanaṭṭhena dukkhaṃ, avasavattanaṭṭhena anattāti kuto tattha paṇḍitassa rajjanādīnaṃ okāsoti ayañhettha adhippāyo. Esa nayo sutādīsupi.
现在,为了显示那些已立足于知遍知与审度遍知者,进而结合果证开示断遍知,便开始宣说“巴希亚,当你……”。其中,“yato”意为“当……时”或“因……故”;“te”意为“你的”;“tato”意为“那时”或“因此故”;“tena”意为“以彼所见等”,或“以与所见等相应的贪等”。此即说:巴希亚,当你以我所说的方式修习于所见等时,由于通达不颠倒的真实相,将会有“仅止于所见等”的那个时刻,或者依于那个原因;那时,或因此故,你将不与被所见等相应的贪等共存,不会成为贪染者、嗔恚者或愚痴者,因为已断除了贪等;或者你将不与彼所见等相应。“巴希亚,那时你不在彼处”:当你不会因彼贪而贪染,因嗔而嗔恚,因痴而愚痴时,那时,或因此故,你不在彼所见等处,即不在所见、所闻、所觉、所识之中,不依渴爱、慢、见而执著安住于“这是我的,我是这个,这是我的我”。至此,将断遍知推向顶点,显示了漏尽者之地。“巴希亚,那时你既不在此界,不在彼界,也不在两者之间”:巴希亚,当你因彼贪等而不在彼所见等中相应时,那时,你既不在此世间,也不在他世间,也不显示巴利原文
Idāni ñātatīraṇapariññāsu patiṭṭhitassa upari saha phalena pahānapariññaṃ dassetuṃ ‘‘yato kho te bāhiyā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha yatoti yadā, yasmā vā. Teti tava. Tatoti tadā, tasmā vā. Tenāti tena diṭṭhādinā, diṭṭhādipaṭibaddhena vā rāgādinā. Idaṃ vuttaṃ hoti – bāhiya, tava yasmiṃ kāle, yena vā kāraṇena diṭṭhādīsu mayā vuttavidhiṃ paṭipajjantassa aviparītasabhāvāvabodhena diṭṭhādimattaṃ bhavissati, tasmiṃ kāle, tena vā kāraṇena tvaṃ tena diṭṭhādipaṭibaddhena rāgādinā saha na bhavissasi, ratto vā duṭṭho vā mūḷho vā na bhavissasi pahīnarāgādikattā, tena vā diṭṭhādinā saha paṭibaddho na bhavissasīti. Tato tvaṃ, bāhiya, na tatthāti yadā, yasmā vā tvaṃ tena rāgena vā ratto, dosena vā duṭṭho, mohena vā mūḷho na bhavissasi, tadā, tasmā vā tvaṃ tattha diṭṭhādike na bhavissasi, tasmiṃ diṭṭhe vā sutamutaviññāte vā ‘‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’ti (mahāva. 21) taṇhāmānadiṭṭhīhi allīno patiṭṭhito na bhavissasi. Ettāvatā pahānapariññaṃ matthakaṃ pāpetvā khīṇāsavabhūmi dassitā. Tato tvaṃ, bāhiya, nevidha, na huraṃ, na ubhayamantarenāti yadā tvaṃ, bāhiya, tena rāgādinā tattha diṭṭhādīsu paṭibaddho na bhavissasi, tadā tvaṃ neva idha loke, na paraloke, na ubhayattha hosi. Esevanto dukkhassāti kilesadukkhassa, vaṭṭadukkhassa ca ayameva anto ayaṃ paricchedo parivaṭumabhāvoti ayameva hi ettha attho . Ye pana ‘‘ubhayamantarenā’’ti padaṃ gahetvā antarābhavaṃ nāma icchanti, tesaṃ taṃ micchā. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ parato antarābhavakathāyaṃ (kathā. 505 ādayo ) āvi bhavissati.
这些是指过度与不足。显示巴利原文
Etesanti atiharaṇavītiharaṇānaṃ.
此处说“在此……”等,是为了显示:在五识路中,由于先前已起的非如理作意,转向等以非如理转向等方式,对于可爱等所缘,仅有贪等的生起,并没有“女人”“男人”等的概念执取;那种执取只发生在意门。“它的”:指对于“女人”“男人”等的贪染。“有分等”:指有分、转向、见,以及领受、推度、确定、五门速行。“以未曾有和短暂之力”:指以未曾有性与短暂性之力。显示巴利原文
‘‘Tattha hī’’tiādinā pañcaviññāṇavīthiyaṃ puretaraṃ pavattaayonisomanasikāravasena āvajjanādīnaṃ ayoniso āvajjanādinā iṭṭhādiārammaṇe lobhādippavattimattaṃ hoti, na pana itthipurisādivikappagāho, manodvāreyeva pana so hotīti dasseti. Tassāti ‘‘itthī, puriso’’ti rajjanādikassa. Bhavaṅgādīti bhavaṅgaāvajjanadassanāni, sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanapañcadvārikajavanañca. Apubbatittaratāvasenāti apubbatāittarabhāvānaṃ vasena.
「Atiharatī」意思是越过口门而带走。「Taṃtaṃvijānananipphādako」指的是:它是种种寻求等对象以及识的生成者。因为,通过某种努力而令寻求等得以产生,它也便生起了以这些为对象的识。所谓「sammāpaṭipatti」,是指对于诸法无颠倒的行持,亦即如实的觉了。显示巴利原文
Atiharatīti mukhadvāraṃ atikkamitvā harati. Taṃtaṃvijānananipphādakoti tassa tassa pariyesanādivisayassa, vijānanassa ca nipphādako. Yena hi payogena pariyesanādi nipphajjati, so tabbisayaṃ vijānanampi nipphādeti nāma hoti. Sammāpaṭipattinti dhammesu aviparītapaṭipattiṃ yathābhūtāvabodhaṃ.
「乃至行走」是指行走的作用。‘移送’是使保持原状的身体转向所欲之处。‘行走’是到达另一处。‘将说’:即‘前进、后退……乃至……以长途行走的方式所说;行走、站立、坐下——此处依在精舍中细步抬足之威仪方式所说’(《分别论注》523),这是将要说明的差别。显示巴利原文
Gamanepīti gamanapayogepi. Atiharaṇaṃ yathāṭhitasseva kāyassa icchitadesābhimukhakaraṇaṃ. Gamanaṃ desantaruppatti. Vakkhamānoti ‘‘abhikkante paṭikkanteti…pe… addhāgamanavasena kathito. Gate ṭhite nisinneti ettha vihāre cuṇṇikapāduddhārairiyāpathavasena kathito’’ti (vibha. aṭṭha. 523) vakkhamāno viseso.
「Pavatteti」是指在经行等活动中所转起的色法与非色法。对于正在观察这些法的人来说,是从无常等角度加以观察的。显示巴利原文
Pavatteti caṅkamādīsu pavatte rūpārūpadhamme. Pariggaṇhantassa aniccādito.
生起身语造作等的速行,依果的假托而说为“身等造作所生”;而“由造作而起”则是依因的假托而说。显示巴利原文
Kāyikakiriyādinibbattakajavanaṃ phalūpacārena ‘‘kāyādikiriyāmaya’’nti vuttaṃ. Kiriyāsamuṭṭhitattāti pana kāraṇūpacārena.
526 “Kammaṭṭhānaupāsanassa”意为业处的修习。“yogapatha”则指修行道,即于适合修习的业处中所转起的道路。显示巴利原文
526.Kammaṭṭhānaupāsanassāti kammaṭṭhānabhāvanāya. Yogapathanti bhāvanāyoggakiriyāya pavattanamaggaṃ.
537 “Kāyādīsu”是指在身、受、心、法之中。“善转起”指以不净观等方便而转起。“出离性”即是正念本身。“Upaṭṭhāna”是从作用上显示念。在此应知:如前所说的“观察”已于此念中生起,故称“已观察者”,意即以此已观察、成为出离的念而作。显示巴利原文
537.Kāyādīsūti kāyavedanācittadhammesu. Suṭṭhu pavattiyāti asubhānupassanādivasena pavattiyā. Niyyānasabhāvo sammāsatitā eva . Upaṭṭhānanti satiṃ kiccato dasseti. Ettha ca yathāvutto pariggaho jāto etissāti pariggahitā, taṃ pariggahitaṃ niyyānabhūtaṃ satiṃ katvāti attho veditabbo.
542-3 542-3. 此处,「Pakuppana」是指变异的状态。显示巴利原文
542-3. Pakuppanaṃ idha vikārāpattibhāvo.
550 550. 「Tappaṭipakkhasaññā」即昏沉睡眠的对治想。就义而言,它是以彼分断等方式现起、与善思相应、能消除昏沉睡眠之相的想;或者应知,那种状态的心生起,是以想的名目而说的。显示巴利原文
550.Tappaṭipakkhasaññāti thinamiddhapaṭipakkhasaññā. Sā atthato tadaṅgādivasena thinamiddhavinodanākārappavattā kusalavitakkasampayuttasaññā, tathābhūto vā cittuppādo saññāsīsena vuttoti veditabbo.
553 553. 「有发动」:即有发动,意为与发动俱。「无障碍作意」:即因昏沉睡眠的黑暗消散,而得无障碍之等引想。「开敞」:即不覆藏。显示巴利原文
553.Sārambhanti ārambhavantaṃ, sahārambhanti attho. Nirāvaraṇābhogā thinamiddhandhakāravigamena nirāvaraṇasamannāhārasaññā. Vivaṭā appaṭicchādanā.
564 564. 【此处「处处」】,见于「具足此巴帝摩卡律仪」等处(《分别论》511)。显示巴利原文
564.Tattha tatthāti ‘‘iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hotī’’tiādīsu (vibha. 511).
588 588. 犹如某物被倒置,依平常的智慧便不能了知“这是某某”,同样地,以一切方式不被了知者,恰如被倒置一般,故说“以一切方式不被了知,即是倒置的状态”。“无余决断不存在”,是说由于难以了知,因此无余地应被决断这件事并不存在,或者决断者并不存在。因为深奥的义理,仅能凭一分而被了知。显示巴利原文
588. Yathā kenaci nikkujjitaṃ ‘‘idaṃ nāmeta’’nti pakatiñāṇena na ñāyati, evaṃ sabbappakārena aviditaṃ nikkujjitaṃ viya hotīti āha ‘‘sabbathā aññātatā nikkujjitabhāvo’’ti. Niravasesaparicchindanābhāvoti duviññeyyatāya niravasesato paricchinditabbatābhāvo, paricchindikābhāvo vā. Ekadeseneva hi gambhīraṃ ñāyati.
“宣说”等:从最初便清晰明了地讲说。“教示”:以开导的方式而说,或令其觉悟。“令了知”:令人了解,即令其明白。“建立”:以种种方式无有混淆地安立。“开显”:令其开敞显露。“分别”:令其分析辨别。“令浅明”:将未显明的深奥义理,令其浅显明白。此中,“令了知”等六词,是显示义句;而“宣说”“教示”二词,是显示文句。以此,通过具足义句与文句的殊胜赞叹来表明赞扬之意。至于于这些义句、文句中应当言说的内容,已于《导论注疏》(《导论注》23起)中广为详述,故当依照彼处所说之方式而了知。显示巴利原文
Ācikkhantītiādito paribyattaṃ kathenti. Desentīti upadisanavasena vadanti, pabodhenti vā. Paññāpentīti pajānāpenti, saṃpakāsentīti attho. Paṭṭhapentīti pakārehi asaṅkarato ṭhapenti. Vivarantīti vivaṭaṃ karonti. Vibhajantīti vibhattaṃ karonti. Uttānīkarontīti anuttānaṃ gambhīraṃ uttānaṃ pākaṭaṃ karonti. Ettha ca ‘‘paññāpentī’’tiādīhi chahi padehi atthapadāni dassitāni. ‘‘Ācikkhanti desentī’’ti pana dvīhi padehi byañjanapadānīti evaṃ atthabyañjanapadasampannāya uḷārāya pasaṃsāya pasaṃsanaṃ dasseti. Yaṃ panetesu atthabyañjanapadesu vattabbaṃ, taṃ nettiaṭṭhakathāyaṃ (netti. aṭṭha. 23 ādayo) vitthārato vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.
602 应如此结合:因为它通过超越下地,而显示了证得殊胜之地的方法。“于一切处”,即是在“超越色想”“超越空无边处”等一切超越之说中。显示巴利原文
602.Etthevayojetabbaṃ tassa heṭṭhābhūmisamatikkamanamukhena bhūmivisesādhigamupāyadīpanato. Sabbatthāpīti ‘‘rūpasaññānaṃ samatikkamā, ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti sabbesupi samatikkamavacanesu.
610 “Taṃyeva ākāsaṃ phuṭaṃ viññāṇaṃ”(那即是虚空被触的识)是指:即以“无边的”之作意触证、遍满那除去遍相后的虚空而安住的初无色界识,作意“无边的识”。这是其义。在第二种解释中,由于共相指示的作用于别相中成立,故以“phuṭaṃ”一词唯指识,因此“phuṭaṃ viññāṇaṃ”(被触的识)即指初无色界识——那遍满虚空之识。而“viññāṇena”(以识)是工具格,表示工具义,且是指第二无色界识,故说“以识无边处识而作意”。“Tena”(以此)是指以初无色界识。“Gahitākāraṃ”(所执取之相)是指以无边的遍满方式而执取之相。“Manasi karoti”(作意)是指以第二无色界遍作之作意而作意。“Evaṃ”(如是)是指如所说的方式,即当于除去遍相的虚空中,以初无色界识依无边的遍满方式所执取之相,正在作意彼相时。“Taṃ viññāṇaṃ”(彼识)是指那第二无色界识。“Anantaṃ pharati”(遍满为无边)是指遍满为“无边的”,因此第二义才是合理的。以“Yañhi”等句,令如上所述之义得以明了。“Taṃpharaṇākārasahitaṃ”是指与彼遍满之行相俱者。显示巴利原文
610.Taṃyeva ākāsaṃ phuṭaṃ viññāṇanti taṃyeva kasiṇugghāṭimākāsaṃ ‘‘ananta’’nti manasikārena phuṭaṃ pharitvā ṭhitaṃ paṭhamāruppaviññāṇaṃ ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti manasi karotīti attho. Dutiyavikappe pana sāmaññajotanā visese tiṭṭhatīti ‘‘phuṭa’’nti iminā viññāṇameva vuttanti phuṭaṃ viññāṇanti paṭhamāruppaviññāṇamāha. Tañhi ākāsassa sapharaṇakaviññāṇaṃ. Viññāṇenāti ca karaṇatthe karaṇavacanaṃ, tañca dutiyāruppaviññāṇaṃ vadatīti āha ‘‘viññāṇañcāyatanaviññāṇena manasi karotī’’ti. Tenāti paṭhamāruppaviññāṇena. Gahitākāranti anantapharaṇavasena gahitākāraṃ. Manasi karotīti dutiyāruppaparikammamanasikārena manasi karoti. Evanti yathāvuttākāraṃ kasiṇugghāṭimākāse paṭhamāruppaviññāṇena anantapharaṇavasena yo gahitākāro, taṃ manasi karontaṃyeva. Taṃ viññāṇanti taṃ dutiyāruppaviññāṇaṃ. Anantaṃ pharatīti ‘‘ananta’’nti pharati, tasmā dutiyoyevattho yuttoti. ‘‘Yañhī’’tiādinā yathāvuttamatthaṃ pākaṭaṃ karoti. Taṃpharaṇākārasahitanti tasmiṃ ākāse pharaṇākārasahitaṃ. Viññāṇanti paṭhamāruppaviññāṇaṃ.
615 “Pubbe”(先前)是指在第二无色界遍作之时。那被作意为“无边的识”者,就是初无色界识本身。因为正是修习那位初无色界识。这些等至是通过超越所缘而证得的。显示巴利原文
615.Pubbeti dutiyāruppaparikammakāle. Yaṃ ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti manasi kataṃ, taṃyeva paṭhamāruppaviññāṇameva. Taṃyeva hi abhāveti. Ārammaṇātikkamavasena hi etā samāpattiyo laddhabbāti.
2. 阿毗达摩分别注释显示巴利原文
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
623 在四禅分类中,第二禅本身,对于那些伺不现起为粗者与现起为粗者,依这两种情况分为二而作解说。由此,五禅分类是从四禅分类中导出的,故云:“正是从所举列的四种……由于见到……”。显示巴利原文
623. Catukkanaye dutiyajjhānameva yesaṃ vicāro oḷārikato na upaṭṭhāti, yesañca upaṭṭhāti, tesaṃ vasena dvidhā bhinditvā desitanti catukkanayato pañcakanayo nīhatoti āha ‘‘uddhaṭānaṃyeva catunnaṃ…pe… dassanato cā’’ti.
3. 问分注释显示巴利原文
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
640 “在三者中”指在初禅等三者中。因为那是依四法解说来说的。如此分类者,即称为无量。因此说“意思是:即是出世间者”。限定虚空遍……第四禅等,因为是轮回观的基础,故说“摄于一切处基础第四禅中”。显示巴利原文
640.Tīsūti paṭhamādīsu tīsu. Catukkanayena hi taṃ vuttaṃ. Evaṃkoṭṭhāsikāti appamāṇāti vuttā. Tenāha ‘‘lokuttarabhūtā evāti adhippāyo’’ti. Paricchinnākāsa…pe… catutthānaṃ vaṭṭavipassanāpādakattā ‘‘sabbatthapādakacatutthe saṅgahitānī’’ti vuttaṃ.
此论题指小所缘等论题。下位的圣者不能证悟上位的圣者的出世间心,故说“不能……证得”。显示巴利原文
Ayaṃ kathāti parittārammaṇādikathā. Heṭṭhimo ariyo uparimassa ariyassa lokuttaracittāni paṭivijjhituṃ na sakkotīti vuttaṃ ‘‘na ca…pe… sakkotī’’ti.
也有“从作用言,十二种”的文本。意谓:与出世间果第四禅有共通性而一同说。此处,为显示“一切”一词在此指部分的一切,即使缺少某一部分,也应当理解为一切处基础性,故说“一切处……应见”。限定虚空遍第四禅等——以“等”字含摄入出息第四禅等。由于不可说性,即由于所缘不可说。显示巴利原文
‘‘Kiriyato dvādasanna’’nti ca pāṭho atthi. Saha vadati lokuttaraphalacatutthatāsāmaññenāti adhippāyo. Idha sabbasaddassa padesasabbavācibhāvato ekadesassa asambhavepi sabbatthapādakatā eva veditabbāti dassetuṃ ‘‘sabbattha…pe… daṭṭhabba’’nti āha. Paricchinnākāsakasiṇacatutthādīnīti ādi-saddena ānāpānacatutthādayo saṅgahitā. Navattabbatāyāti navattabbārammaṇatāya.
应说“以及涅槃”,因为即使以涅槃为所缘的心,也属外所缘。显示巴利原文
Nibbānañcāti vattabbaṃ tadārammaṇassāpi bahiddhārammaṇabhāvato.
“即使属于自身相续”这一句,应与“色”和“业”关联起来理解:“正如天眼能阐明即使属于自身相续而不明显的色,也能阐明即使属于自身相续而不明显的业。”然而,对于自身相续中明显的色与业,神通智并不起作用,因此特别以“不明显”来简别。显示巴利原文
‘‘Sasantānagatampī’’ti idaṃ rūpa-saddena, kamma-saddena ca sambandhitabbaṃ ‘‘sasantānagatampi apākaṭaṃ rūpaṃ dibbacakkhu viya sasantānagatampi apākaṭaṃ kammaṃ vibhāvetī’’ti. Pākaṭe pana sasantānagate rūpe, kamme ca abhiññāñāṇena payojanaṃ natthīti ‘‘apākaṭa’’nti visesetvā vuttaṃ.