12. 禅那分别随复注巴利 12. Jhānavibhaṅgo
68 段
经分别巴利
1. Suttantabhājanīyaṃ
508 “巴帝摩卡防护等”中的“等”字,涵盖了守护根门、饮食知量、正念正知、勤修警寤等这类内容。“不净随念”指不净禅那和随念禅那。当沙门性的前行准备工作得以成就时,沙门性本身也就自然成就了,所以说“显示空……等”。因为因一旦成就,果也必然成就。为了说明学处的自性、应当修学的方式以及简要的分类,所以说“于学处”等。其中,“依名身等”是指依名身、句身、文身而说。这显示了学处是达成学的方便,其本质属于施设。在那些学处中,应当修学的方式就是不违背导师的教诫,所以说“语……于他们”。所谓“于戒分”,是指在上述分类中的增上戒学部分。在那些当中,受持本身就是应当修学的方式,所以说“以圆满的方式应当修学”。所谓“是学处的一部分”,是指属于学处整体的组成部分。因为这里说的是“此处,比丘”,所以此处所指的就是比丘戒。正如后面将说:“其余诸学处,则是为了显示‘学’这个字的含义而以义摄的方式来说的。”巴利
508.Pātimokkhasaṃvarādīti ādi-saddena indriyesu guttadvāratā, bhojane mattaññutā, satisampajaññaṃ, jāgariyānuyogoti evamādike saṅgaṇhāti. Asubhānussatiyoti asubhajhānāni, anussatijhānāni ca. Sati samaṇabhāvakarapubbabhāgakaraṇīyasampattiyaṃ samaṇabhāvopi siddhoyeva hotīti āha ‘‘suññā…pe… dassetī’’ti. Kāraṇe hi siddhe phalampi siddhameva hotīti. Sikkhāpadānaṃ sarūpaṃ, sikkhitabbākāraṃ, saṅkhepato vibhāgañca dassetuṃ ‘‘sikkhāpadesū’’tiādi vuttaṃ. Tattha nāmakāyādivasenāti nāmakāyapadakāyabyañjanakāyavasena vuttesu. Iminā sikkhāpadānaṃ sikkhāya adhigamūpāyabhūtapaññattisabhāvataṃ dasseti. Tesu sikkhitabbākāro satthuāṇānatikkamoyevāti āha ‘‘vaca…pe… tabbesū’’ti. Sikkhākoṭṭhāsesūti vuttappabhedesu adhisīlasikkhābhāgesu. Tesu samādānameva sikkhitabbākāroti vuttaṃ ‘‘paripūraṇavasena sikkhitabbesū’’ti. Sikkhāpadekadesabhūtāti sikkhāpadasamudāyassa avayavabhūtā. Bhikkhusikkhā hi idhādhippetā ‘‘idha bhikkhū’’ti vuttattā. Tathā hi vakkhati ‘‘sesasikkhā pana atthuddhāravasena sikkhāsaddassa atthadassanatthaṃ vuttā’’ti (vibha. aṭṭha. 516).
509 “已见”是指以自生智亲证。在“忍”等当中也是同样的道理。因为世尊的忍、喜等,唯独是以自生智亲证的方式而有的,不像其他人那样通过传闻、思惟等途径。无颠倒之义,应当以决定出离之义来了知。“正在学”是指正在依学而行。“应当学的学处”是指学处的经典。“三蕴”是指戒等三蕴。由于“一切恶……诸佛的教法”这一说法,所以说“成为教诫的三学”。巴利
509.Diṭṭhattāti sayambhūñāṇena sacchikatattā. Khantiādīsupi eseva nayo. Sayambhūñāṇena sacchikaraṇavaseneva hi bhagavato khamanaruccanādayo, na aññesaṃ viya anussavākāraparivitakkādimukhena. Aviparītaṭṭho ekantaniyyānaṭṭhena veditabbo. Sikkhiyamānoti sikkhāya paṭipajjiyamāno . Sikkhitabbāni sikkhāpadānīti sikkhāpadapāḷiṃ vadati. Khandhattayanti sīlādikkhandhattayaṃ. ‘‘Sabbapāpassa…pe… buddhāna sāsana’’nti (dha. pa. 183; dī. ni. 1.90; netti. 30) vacanato āha ‘‘anusāsanadānabhūtaṃ sikkhattaya’’nti.
“以正见为缘”,意思是:以道正见作为决定性的因。这里说的“正见”,是指业自性正见和业道正见。“通过果与因的借称”,意思是:依果的借称,说它“以正见为缘”;依因的借称,说它“以正见为先导”。“以善法之自一分”,是就正见法而说的。或者说,善的慧与识,以了知和了别的方式显现,所以称为“见”,这是以部分来借称整体。“以调伏作用”,指的是作为教诫的三学。“以法”,意思是不背离法。“以无不平之自性”,意思是具有无不平的自性,也就是平等的意思。巴利
Sammādiṭṭhiyā paccayattāti maggasammādiṭṭhiyā ekantahetubhāvato. Ettha ca sammādiṭṭhīti kammassakatāsammādiṭṭhi, kammapathasammādiṭṭhi ca. Phalakāraṇopacārehīti phalūpacārena sammādiṭṭhipaccayattā, kāraṇūpacārena sammādiṭṭhipubbaṅgamattā. Kusaladhammehi attano ekadesabhūtehīti sammādiṭṭhidhamme sandhāyāha. Kusalapaññāviññāṇānaṃ vā pajānanavijānanavasena dassanaṃ diṭṭhīti. Tena avayavadhammena samudāyassa upacaritataṃ dasseti. Vinayanakiriyattāti desanābhūtaṃ sikkhattayamāha. Dhammenāti dhammato anapetena. Avisamasabhāvenāti avisamena sabhāvena, samenāti attho.
510 不是别的意思,是指不含呵责等其他含义、只就它自身的含义来说。穿着割截衣,是指按照适合比丘的方式,把布裁成五块等形状之后再穿。巴利
510.Anaññatthenāti garahādiaññattharahitena sakatthena. Bhinnapaṭadhareti bhikkhusāruppavasena pañcakhaṇḍādinā chedena chinnacīvaradhare.
这是用“破坏”这个同义词来说的,因此,舍断烦恼就是破坏烦恼,所以称为比丘。巴利
Bhedanapariyāyavasena vuttaṃ, tasmā kilesānaṃ pahānā kilesānaṃ bhedā bhikkhūti vuttaṃ hoti.
从功德的角度来说,是就有学法等功德而言。由此,从实质意义上显示了“比丘”这个词。巴利
Guṇavasenāti sekkhadhammādiguṇānaṃ vasena. Tena bhāvatthato bhikkhusaddo dassito hoti.
这里说的“二”,是指后面从“在此处”等开始、为显示所含内容而说的“有学”等两句话。“以此”是指通过说明“有学比丘,因为已经破坏诸恶”这些词句的含义。“不共”则是因为它表明了有学、无学、凡夫与无学之间的差别。“彼”指的是第一对。这不是权宜之说,因为它表明了诸圣者以及唯独无学者的状态,也就是有学已破坏烦恼的状态。“已说”是承诺之语,意思是真实已说,但并非此处所指,因为这里是以义摄的方式加以显示。巴利
Idaṃ dvayanti ‘‘ettha cā’’tiādinā parato saṅgahadassanavasena vuttaṃ ‘‘sekkho’’tiādikaṃ vacanadvayaṃ. Imināti ‘‘sekkho bhikkhu bhinnattā pāpakāna’’nti padānaṃ atthadassanena. Na sameti sekkhaasekkhaputhujjanāsekkhadīpanato. Tadidanti paṭhamadvayaṃ. Nippariyāyadassanaṃ ariyānaṃ , asekkhānaṃyeva ca sekkhabhinnakilesabhāvadīpanato. Vuttoti paṭiññāvacanaṃ, saccaṃ vuttoti attho. Na pana idhādhippeto atthuddhāravasena dassitattā.
世尊之言,指的是授达上的甘马语。“与彼相应”,意思是与彼相称,也就是如所说的那样。众、事、界的成就,已经由“以和合僧团、不可动摇”这句话显示出来,所以对“适宜之处”这个词,只说了“无缺……中略……未说”这么多含义。巴利
Bhagavato vacananti upasampadākammavācamāha. Tadanurūpanti tadanucchavikaṃ, yathāvuttanti attho. Parisāvatthusīmāsampattiyo ‘‘samaggena saṅghena akuppenā’’ti (vibha. 510) iminā pakāsitāti ‘‘ṭhānāraha’’nti padassa ‘‘anūna…pe… avutta’’nti ettakameva atthamāha.
511 “以不违犯之离为性”这句话是说:以受持不违犯为本质的离,在达到止持戒之后,这离本身就是根本;因此也以“思戒”的名义间接地说明了它。“城市建筑师、地基专家”这一句,是为了指出这里所意指的城市建筑师。建筑师的知识有两种:地基知识和宫殿知识。“应舔的”指应品尝的;“应饮的”指应喝的。巴利
511.Avītikkamanaviratibhāvatoti avītikkamasamādānabhūtā viratīti katvā vārittasīlaṃ patvā virati eva padhānanti cetanāsīlassapi pariyāyatā vuttā. ‘‘Nagaravaḍḍhakī vatthuvijjācariyo’’ti idaṃ idhādhippetanagaravaḍḍhakīdassanaṃ. Vatthuvijjā, pāsādavijjāti duvidhā hi vaḍḍhakīvijjā. Lehitabbanti sāyitabbaṃ. Cubitabbanti pātabbaṃ.
“以根律仪为因”是指以根律仪为原因。巴帝摩卡戒就是学处戒,不能把它当成自然戒等来理解,所以说“巴帝摩卡以外的戒,是通过身不违犯等来理解的”。但不能说它不被巴帝摩卡戒所包含,因为身、语律仪不可能离开巴帝摩卡戒而存在——为了说明这个意思,所以说“依此意趣而说”。巴利
Indriyasaṃvarāhārattāti indriyasaṃvarahetukattā. Pātimokkhasīlaṃ sikkhāpadasīlaṃ na pakatisīlādikena gayhatīti āha ‘‘pātimokkhato aññaṃ sīlaṃ kāyikaavītikkamādiggahaṇena gahita’’nti. Taṃ pana pātimokkhasīlena na saṅgayhatīti na sakkā vattuṃ, kāyikavācasikasaṃvarassa tabbinimuttassa abhāvatoti dassento ‘‘iminā adhippāyena vutta’’nti āha.
在这里,应该这样理解“巴帝摩卡”这个词的意思:因为烦恼力量强大,造恶很容易,行善却很难,所以众生一次又一次堕入恶趣,因此叫“pātī”,也就是凡夫;或者因为无常,被业力抛掷到各种存在境界中,像被转动的陶轮一样无法停住地流转,因此叫“pātī”,也就是流转者;或者因为死亡,在各种众生群体中舍弃身体,因此叫“pātī”,也就是众生的相续,或者单指心。让这个堕落者从轮回之苦中解脱出来,所以叫“巴帝摩卡”。因为心解脱了,众生也被称为“解脱者”。正如经中说:“由心清净而得以清净”,又说:“心不执取,从诸漏中解脱。”或者,以无明等为因,在轮回中堕落、前行、流转,所以叫“pātī”。正如经中说:“被无明遮障、被渴爱系缚的众生,奔走、轮回。”这个堕落的众生,通过它从渴爱等三种杂染中解脱出来,所以叫“巴帝摩卡”。应该知道,这个复合词的构成方式就像“kaṇṭhekāḷo”(黑喉)等词一样。巴利
Tattha pātimokkhasaddassa evaṃ attho veditabbo – kilesānaṃ balavabhāvato, pāpakiriyāya sukarabhāvato, puññakiriyāya ca dukkarabhāvato bahukkhattuṃ apāyesu patanasīloti pātī, puthujjano, aniccatāya vā bhavādīsu kammavegakkhitto ghaṭiyantaṃ viya anavaṭṭhānena paribbhamanato gamanasīloti pātī, maraṇavasena vā tamhi tamhi sattanikāye attabhāvassa pātanasīloti pātī, sattasantāno, cittameva vā. Taṃ pātinaṃ saṃsāradukkhato mokkhetīti pātimokkhaṃ. Cittassa hi vimokkhena sattopi ‘‘vimutto’’ti vuccati. Vuttañhi ‘‘cittavodānā visujjhantī’’ti (saṃ. ni. 3.100), ‘‘anupādāya āsavehi cittaṃ vimutta’’nti (mahāva. 28) ca. Atha vā avijjādinā hetunā saṃsāre patati gacchati pavattatīti pātī. ‘‘Avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarata’’nti (saṃ. ni. 2.124; 3.99; 5.520; kathā. 75) hi vuttaṃ. Tassa pātino sattassa taṇhādisaṃkilesattayato mokkho etenāti pātimokkhaṃ. ‘‘Kaṇṭhekāḷo’’tiādīnaṃ viya tassa samāsasiddhi veditabbā.
或者,“pāti”的意思是:令心堕落、令心陷落、令心受苦。正如所说:“世间被心引导,被心牵引。”这个堕落者通过它而解脱,所以叫“pātimokkha”。或者,通过它而堕入恶趣之苦或轮回之苦的,就是“pātī”,也就是渴爱等杂染。正如所说:“渴爱产生人,渴爱是人的伴侣”等等。从那里解脱,所以叫“pātimokkha”。巴利
Atha vā pāteti vinipāteti dukkheti pāti, cittaṃ. Vuttañhi ‘‘cittena nīyati loko, cittena parikassatī’’ti (saṃ. ni. 1.62). Tassa pātino mokkho etenāti pātimokkhaṃ. Patati vā etena apāyadukkhe vā saṃsāradukkhe vāti pātī, taṇhādisaṃkileso. Vuttañhi ‘‘taṇhā janeti purisaṃ (saṃ. ni. 1.55-57), taṇhādutiyo puriso’’ti (itivu. 15; mahāni. 191; cūḷani. pārāyanānugītigāthā niddesa 107) ca ādi. Tato mokkhoti pātimokkhaṃ.
或者,因为会在这里面堕落,所以叫“pātīni”,也就是六内处和六外处。正如经上说的:“世间在六处中生起,在六处中建立亲近。”从被称为六内处、六外处的这个堕落之处中解脱出来,所以叫“pātimokkha”。巴利
Atha vā patati etthāti pātīni, cha ajjhattikabāhirāni āyatanāni. Vuttañhi ‘‘chasu loko samuppanno, chasu kubbati santhava’’nti (saṃ. ni. 1.70; su. ni. 171). Tato chaajjhattikabāhirāyatanasaṅkhātato pātito mokkhoti pātimokkhaṃ.
或者,由于它有堕落和陷落,所以叫“pātī”,也就是轮回;从它那里解脱出来,所以叫“pātimokkha”。巴利
Atha vā pāto vinipāto assa atthīti pātī, saṃsāro, tato mokkhoti pātimokkhaṃ.
或者,因为是一切世间的主宰,法自在者世尊被称为“patī”(主);通过它而解脱,所以叫“mokkha”(解脱);由于主的解脱,并且依据这个意义而安立名称,所以叫“patimokkha”;patimokkha就是pātimokkha。或者,因为是一切功德的根本,以最上的意义来说,既是主,又具有前面所说的解脱意义,所以叫“patimokkha”;patimokkha就是pātimokkha。正如经中所说:“pātimokkha就是此门,此为首要之门”,这是详细解释。巴利
Atha vā sabbalokādhipatibhāvato dhammissaro bhagavā ‘‘patī’’ti vuccati, muccati etenāti mokkho, patino mokkho tena paññattattāti patimokkho, patimokkho eva pātimokkhaṃ. Sabbaguṇānaṃ vā mūlabhāvato uttamaṭṭhena pati ca so yathāvuttenatthena mokkho cāti patimokkho, patimokkho eva pātimokkhaṃ. Tathā hi vuttaṃ ‘‘pātimokkhanti mukhametaṃ pamukhameta’’nti (mahāva. 135) vitthāro.
或者,“pa-”表示方式,“ati”是表示究竟义的不变词,因此,以种种方式究竟解脱,所以叫“pātimokkha”。因为此戒本身通过彼分断而解脱,与定相应、与慧相应的戒则通过镇伏断和正断而究竟解脱、令解脱,所以叫“pātimokkha”。或者,各别各别地解脱,所以叫“patimokkha”,意思是从种种违犯过失中个别地解脱出来;patimokkha就是pātimokkha。或者,解脱就是涅槃,戒是那解脱的影像,所以叫“patimokkha”。因为戒的防护属于抉择分,就像太阳升起前的曙光,是涅槃生起的相,与那涅槃相似,由于能随宜熄灭烦恼,所以叫“patimokkha”;patimokkha就是pātimokkha。巴利
Atha vā pa-iti pakāre, atīti accantatthe nipāto, tasmā pakārehi accantaṃ mokkhetīti pātimokkhaṃ. Idañhi sīlaṃ sayaṃ tadaṅgavasena, samādhisahitaṃ paññāsahitañca vikkhambhanavasena samucchedavasena ca accantaṃ mokkheti mocetīti pātimokkhaṃ. Pati pati mokkhoti vā patimokkho, tamhā tamhā vītikkamadosato paccekaṃ mokkhoti attho, patimokkhoyeva pātimokkhaṃ. Mokkho vā nibbānaṃ, tassa mokkhassa paṭibimbabhūtoti patimokkhaṃ. Sīlasaṃvaro hi nibbedhabhāgiyo sūriyassa aruṇuggamanaṃ viya nibbānassa udayabhūto tappaṭibhāgo viya hoti yathārahaṃ kilesanibbāpanatoti patimokkhaṃ, patimokkhaṃyeva pātimokkhaṃ.
或者,它是朝着解脱而进行,或者面向解脱,所以叫“巴帝摩卡”;巴帝摩卡本身就是“巴帝摩卡”。这里也只是显示“巴帝摩卡”这个词的一个大概面貌而已。然而,从一切方面来说,只有世尊——胜者之巴帝摩卡——才能圆满地解说无过失的巴帝摩卡、巴帝摩卡。巴利
Atha vā mokkhaṃ pati vattati, mokkhābhimukhanti vā patimokkhaṃ, patimokkhaṃyeva pātimokkhanti. Idampi pātimokkhasaddassa mukhamattadassanameva. Sabbākaārena pana jinapātimokkho bhagavāva anavajjapatimokkhaṃ pātimokkhaṃ saṃvaṇṇeyya.
513 因为它的作用是分配重物,所以叫“重物分配”。属于重物一类的,就是固定物等。如果不够,就不应该做,所以说为“补足业”。价值过多的,或者正好与其等值的,才可以使用。如前面所说,就是从水池里清除泥土等固定作业。巴利
513. Garubhaṇḍavissajjanakaraṇabhūtaṃ etassa atthīti garubhaṇḍavissajjanaṃ. Garubhaṇḍantarabhūtaṃ thāvarādi. Ūnakaṃ na vaṭṭatīti phātikammaṃ vuttaṃ. Atirekagghanakaṃ, tadagghanakameva vā vaṭṭatīti. Yathāvuttanti pokkharaṇito paṃsuuddharaṇādithāvarakammaṃ.
她抚养、养育或照料别人的孩子。巴利
Dhāreti, poseti vā paresaṃ dārake.
为在家人所做的事,才说是为在家人做的,不是为僧团或群体做的,这就是意思。“Piṇḍapaṭipiṇḍa”是省略了后一个词,又在前一个词上也省略了后一个词,然后加以解说,所以说“piṇḍattha”(团食之义)等。不恰当地思量,就是不如实的行持。巴利
Gihīnaṃ kariyamānaṃ vuttaṃ, na saṅghassa, gaṇassa vāti attho. Piṇḍapaṭipiṇḍanti uttarapadalopaṃ, purimapade uttarapadalopañca katvā niddesoti āha ‘‘piṇḍattha’’ntiādi. Ayoniso vicāraṇaṃ ayāthāvapaṭipatti.
514 它们各自在自己的活动范围内行走,所以叫“牛”,也就是眼等诸根。巴利
514. Gacchanti yathāsakaṃ visaye pavattantīti gāvo, cakkhādīni indriyāni.
意思是抖落、拍掉、冲走。巴利
Vidhunanaṃ papphoṭanaṃ, pavāhananti attho.
515 就像“应作”这个词有“应当去做”的意思,同样也有“应当散布”的意思,所以注释者说“应当分散”,意思是应当摧毁。或者,应当自制、应当实行自制:心里决定“我不再这样做”,克制自己、以心坚持、确立,这就是自制;应当自制就是应当防护。因此,自制和防护都只依赖于心,这是阿阇梨所主张的,所以说“导向无犯的”。不过,内住长老认为,如果没有心的生起和作意,教说也就不成立,因此他以教说清净作为出离。巴利
515. Yathā karaṇattho karaṇīyasaddo, evaṃ vikiraṇatthopi hotīti āha ‘‘vikkhipitabbānī’’ti, viddhaṃsitabbānīti attho. Saṃyamanīyāni vā saṃyamakaraṇīyāni, ‘‘na puna evaṃ karomī’’ti attano dahanaṃ manasā adhiṭṭhānaṃ saṃyamanaṃ, saṃyamanakaraṇīyāni saṃvarakaraṇīyānīti cittamattāyattā eva saṃyamasaṃvarā ācariyena adhippetāti āha ‘‘anāpattigamanīyānī’’ti . Antevāsikatthero pana desanāpi cittuppādamanasikārehi vinā na hotīti desanāvisuddhiṃ nissaraṇaṃ vadati.
516 在“即使打扮得漂漂亮亮……他仍是比丘”这类话里,就像《法句经》第142偈那样,这里说的比丘也是从功德的角度来说的。正如《分别论注》355所说:“这里说‘比丘’,是为了显示通过修行而有比丘的身份。”针对一个人能够毫无遗漏地全部受持的范围,所以说“由这样的受持,一切学处就都被受持了”,就像通过达上的圆满,毫无遗漏地受持达上的学处一样。“那”指的是那种受持。“于众多”是指在各自不同的受持中。正如已受持的学处应当以一切方式、完全不去违犯,这就是应当学的方式;同样,在违犯的时候,对于可以通过忏悔而除罪的,就忏悔;对于可以通过出罪而除罪的,就出罪;以及作为其方法的别住义务等做法,所以说“不违犯……方式”。如果某个学处因为放逸而被违犯,那么它就不再是正在修学,这就叫“有残余”,所以说“由违犯而有残余”。巴利
516. ‘‘Alaṅkato cepi…pe… sa bhikkhū’’tiādīsu (dha. pa. 142) viya idhāpi guṇato bhikkhu adhippeto. Tathā ca vuttaṃ ‘‘idha bhikkhūti paṭipattiyā bhikkhubhāvadassanato evamāhā’’ti (vibha. aṭṭha. 355). Yattakaṃ ekena puggalena asesetvā samādātuṃ sakkā, taṃ sandhāyāha ‘‘yena samādānena sabbāpi sikkhā samādinnā hontī’’ti yathā upasampadāpāripūriyā asesaṃ upasampannasikkhāsamādānaṃ. Tanti samādānaṃ. Anekesūti visuṃ visuṃ samādānesu. Yathā samādinnāya sikkhāya sabbena sabbaṃ avītikkamanaṃ sikkhitabbākāro, evaṃ sati vītikkame desanāgāminiyā desanā, vuṭṭhānagāminiyā vuṭṭhānaṃ tadupāyabhūtaṃ pārivāsikavattacaraṇādīti vuttaṃ ‘‘avīti…pe… ākārenā’’ti. Yaṃ sikkhāpadaṃ pamādena vītikkantaṃ, taṃ sikkhiyamānaṃ na hotīti sesitaṃ nāma hotīti āha ‘‘vītikkamanavasena sesassā’’ti.
519 心清净修习:是指以心清净为本质、能镇伏障碍法的止观修习,这就是心清净修习。能把握睡眠:是指能把握睡眠。此:这种不间断地超越有分、也就是唯作心不转起的状态,名为睡眠。也就是从有分超越而说。在此之前,从这种唯作心生起之后,就不再生起。身的疲劳以及昏沉睡眠,是这部经生起的因缘。巴利
519.Cittaparisodhanabhāvanāti cittassa parisodhanabhūtā āvaraṇīyadhammavikkhambhikā samādhivipassanābhāvanā cittaparisodhanabhāvanā. Suppapariggāhakanti niddāpariggāhakaṃ. Idanti idaṃ abbokiṇṇabhavaṅgottaraṇasaṅkhātaṃ kiriyamayacittānaṃ appavattanaṃ suppaṃ nāma. Ito bhavaṅgottaraṇato. Pubbe ito kiriyamayacittappavattito parañca natthi. Ayaṃ kāyakilamatho, thinamiddhañca etassa suttassa paccayo.
522 “念处等”是指:念处、正勤、神足,以及某些道支,它们不能同时生起,所以经中没有提到它们,这就是这里的用意。有人可能会说:这些(念处等)既然不能在同一所缘上同时生起,那就不该采纳它们;那为什么没有采纳根和力呢?所以回答说“生起……成为”。即便如此,信等根和力并不被觉支所包含,那又怎么能说它们含摄在觉支之中呢?针对这个责难,所以说“喜……已说过故”。巴利
522.Satipaṭṭhānādayoti satipaṭṭhānasammappadhānaiddhipādā, ekacce ca maggadhammā saha na pavattanti, tasmā pāḷiyaṃ na vuttāti adhippāyo. Ete tāva ekasmiṃ ārammaṇe saha na pavattantīti na gaṇheyyuṃ, indriyabalāni kasmā na gahitānīti āha ‘‘pavatta…pe… hontī’’ti. Evampi saddhindriyabalāni bojjhaṅgehi na saṅgayhantīti kathaṃ tesaṃ tadantogadhatāti codanaṃ sandhāyāha ‘‘pīti…pe… vuttattā’’ti.
523 从一切方面:就是在一切部分、一切前进后退等动作中;或者从一切方面,就是在这些前进后退等当中,从有利无利等一切方面,以一切方式。正:就是不颠倒、如理地。平等:就是不偏斜,在可爱等所缘上,去除贪等偏斜而作,这就是平等的含义。巴利
523.Samantatoti sabbabhāgesu sabbesu abhikkamādīsu, sabbabhāgato vā tesu eva abhikkamādīsu atthānatthādisabbabhāgato sabbākārato. Sammāti aviparītaṃ yoniso. Samanti avisamaṃ, iṭṭhādiārammaṇe rāgādivisamarahitaṃ katvāti attho.
在乞食的行处,也就是乞食托钵所行的地方,那本身就是行境;或者说,因为乞食的行走是正知的所缘领域,所以是行境,即在那个乞食的行境当中。然而,那个行境因前进等而有所不同,所以以限定的方式说“在前进等当中”。所谓“称为业处”:就是在称为瑜伽修行生起之处的所缘上,或者就是修行本身这个业处;又因为它是瑜伽者获得殊胜之乐的原因,所以称为业处,以正知的所缘领域作为行境。所谓“在前进等当中”:就是在前进、返回等当中,以及在穿衣等当中。所谓“不迷惑”:就是如实了知这些动作的发生,仅仅是通过心、业、风界的活动而进行,而不是别的样子。巴利
Bhikkhā carīyati etthāti bhikkhācāro, bhikkhāya caraṇaṭṭhānaṃ, so eva gocaro, bhikkhāya caraṇameva vā sampajaññassa visayabhāvato gocaro, tasmiṃ bhikkhācāragocare. So pana abhikkamādibhedabhinnanti visesanavasena vuttaṃ ‘‘abhikkamādīsu panā’’ti. Kammaṭṭhānasaṅkhāteti yogakammassa bhāvanāya pavattiṭṭhānasaṅkhāte ārammaṇe, bhāvanākammeyeva vā, yogino sukhavisesahetutāya vā kammaṭṭhānasaṅkhāte sampajaññassa visayabhāvena gocare. Abhikkamādīsūti abhikkamapaṭikkamādīsu ceva cīvarapārupanādīsu ca. Asammuyhanaṃ cittakiriyāvāyodhātuvipphāravaseneva tesaṃ pavatti, na aññathāti yāthāvato jānanaṃ.
把业处放在首位:即使在穿衣、整理身体等时候,也只是把作意业处放在首位。巴利
Kammaṭṭhānaṃ padhānaṃ katvāti cīvarapārupanādisarīrapariharaṇakiccakālepi kammaṭṭhānamanasikārameva padhānaṃ katvā.
“因此”是说:因为你生起了热忱,极其恳切地请求我;又因为你说了生命危难难以预知,而且你的诸根已经成熟,所以用“因此”。“Tihā”只是一个小品词。“Te”就是你。“Evaṃ”是现在要说明的修行方式。“应当学”,就是依增上戒学等三种学而应当修学。那么应当怎样学呢?为了说明这一点,就说了“在所见中,只是所见”等话。巴利
Tasmāti yasmā ussukkajāto hutvā ativiya maṃ yācasi, yasmā ca jīvitantarāyānaṃ dujjānataṃ vadasi, indriyāni ca te paripākaṃ gatāni, tasmā. Tihāti nipātamattaṃ. Te tayā. Evanti idāni vattabbākāraṃ vadati. Sikkhitabbanti adhisīlasikkhādīnaṃ tissannampi sikkhānaṃ vasena sikkhanaṃ kātabbaṃ. Yathā pana sikkhitabbaṃ, taṃ dassento ‘‘diṭṭhe diṭṭhamattaṃ bhavissatī’’tiādimāha.
在这里,“于所见中,唯是所见”,意思是在色处上,由眼识所见的仅仅是被见到的那个程度而已。就像眼识在看色时,只看到色本身,并不会去看它是不是常等等这些性质;同样地,我也应当这样学:在其余诸门识那里,对我而言,也只是被见到的那个程度而已。这就是这段话的意思。
另一种解释是:“于所见中”的“所见”,指的就是眼识,也就是在色中识别色。而“量”就是标准。“所见就是它的标准”,意思是:我的心将仅仅以眼识为限度。这就是它的含义。这里要表达的是:就像眼识面对出现在眼前的色时,不贪、不嗔、不迷;同样地,我也要让自己的速行心远离贪等,仅仅以眼识为限度,我就以眼识这个标准来安住它。
还有一种解释是:“所见”指的是由眼识所见的色。而在“于所见中”的“所见”,指的是在那里生起的、被称为领受、推度、确定这三种心。就像那三种心不贪、不嗔、不迷;同样地,对于出现在眼前的色,我也要只以那领受等的标准来生起速行心,不让它越过这个标准,以贪染等方式生起。这里应当这样理解。
对“所闻”“所觉”也是同样的道理。而“所觉”应当理解为香、味、触处,连同以它们为对象的识。
在“于所识中,唯是所识”这里,“所识”指的是由意门转向所识知的所缘,在那个所识上。“唯是所识”就是以转向为标准。就像转向不贪、不嗔、不迷;同样地,不让心以贪染等方式生起,而只以转向为标准来安住它。这就是这里的含义。
巴希亚,你就应当这样学。也就是说,巴希亚,你应当依照这种修行方式,随顺这三种学来修学。
这样,世尊因为巴希亚喜欢简略,就把由六种识身和六种所缘区分开来的观行所缘,用所见等四种分类加以说明,并在这里为他显示了对已知之法的通达与遍知。巴利
Tattha diṭṭhe diṭṭhamattanti rūpāyatane cakkhuviññāṇena diṭṭhamattaṃ. Yathā hi cakkhuviññāṇaṃ rūpe rūpamattameva passati, na niccādisabhāvaṃ, evaṃ sesataṃdvārikaviññāṇehipi me ettha diṭṭhamattameva bhavissatīti sikkhitabbanti attho. Atha vā diṭṭhe diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇaṃ, rūpe rūpavijānananti attho. Mattāti pamāṇaṃ. Diṭṭhaṃ mattā etassāti diṭṭhamattaṃ, cakkhuviññāṇamattameva me cittaṃ bhavissatīti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yathā āpāthagate rūpe cakkhuviññāṇaṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rāgādivirahena cakkhuviññāṇamattameva me javanaṃ bhavissati, cakkhuviññāṇappamāṇeneva naṃ ṭhapessāmīti. Atha vā diṭṭhaṃ nāma cakkhuviññāṇena diṭṭharūpaṃ. Diṭṭhe diṭṭhaṃ nāma tattheva uppannaṃ sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanasaṅkhātaṃ cittattayaṃ. Yathā taṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ āpāthagate rūpe teneva sampaṭicchanādippamāṇena javanaṃ uppādessāmi, nāssa taṃ pamāṇaṃ atikkamitvā rajjanādivasena uppajjituṃ dassāmīti evamettha attho daṭṭhabbo. Esa nayo sutamutesu. Mutanti ca tadārammaṇaviññāṇehi saddhiṃ gandharasaphoṭṭhabbāyatanaṃ veditabbaṃ. Viññāte viññātamattanti ettha pana viññātaṃ nāma manodvārāvajjanena viññātārammaṇaṃ, tasmiṃ viññāte. Viññātamattanti āvajjanappamāṇaṃ. Yathā āvajjanaṃ na rajjati na dussati na muyhati, evaṃ rajjanādivasena uppajjituṃ adatvā āvajjanappamāṇeneva cittaṃ ṭhapessāmīti ayamettha attho. Evañhi te bāhiya sikkhitabbanti evaṃ imāya paṭipadāya tayā bāhiya tissannaṃ sikkhānaṃ anupavattanavasena sikkhitabbaṃ. Iti bhagavā bāhiyassa saṃkhittarucitāya chahi viññāṇakāyehi saddhiṃ chaḷārammaṇabhedabhinnaṃ vipassanāvisayaṃ diṭṭhādīhi catūhi koṭṭhāsehi vibhajitvā tatthassa ñātatīraṇapariññaṃ dasseti.
怎么理解呢?在这里,色处因为具有“能被看见”的意义,所以称为“所见”;而眼识连同由那个门所产生的其他识,则因为具有“看”的意义。这两者都只是随因缘而生的纯粹法而已,在这里并没有任何造作者或指使造作者的人。因此,它因为“存在之后又消失”的意义而无常,因为“被生起与坏灭所逼迫”的意义而苦,因为“不能自主控制”的意义而无我。既然如此,智者在那里怎么还会有贪染等的余地呢?这就是这里的意旨。对“所闻”等也是如此。巴利
Kathaṃ? Ettha hi rūpāyatanaṃ passitabbaṭṭhena diṭṭhaṃ nāma, cakkhuviññāṇaṃ pana saddhiṃ taṃdvārikaviññāṇehi dassanaṭṭhena, tadubhayampi yathāpaccayaṃ pavattamānaṃ dhammamattameva, na ettha koci kattā vā kāretā vā. Yato taṃ hutvā abhāvaṭṭhena aniccaṃ, udayabbayapaṭipīḷanaṭṭhena dukkhaṃ, avasavattanaṭṭhena anattāti kuto tattha paṇḍitassa rajjanādīnaṃ okāsoti ayañhettha adhippāyo. Esa nayo sutādīsupi.
现在,为了说明已经安住在知遍知和审度遍知上的人,进一步连同果证一起来显示断遍知,就开始了“巴希亚,当你……”这段经文。
其中,“yato”意思是“当……的时候”,或者“因为”。“te”意思是“你的”。“tato”意思是“那时”,或者“因此”。“tena”意思是“以那所见等”,或者“以那与所见等相关联的贪等”。
这里说的是:巴希亚,当你按照我所说的方式,在所见等上面修习的时候,由于不颠倒地通达真实本性,就会只有所见等本身;在那个时刻,或者由于那个原因,你不会与那跟所见等相关联的贪等在一起,不会成为贪染的人、嗔恨的人或愚痴的人,因为贪等已经被断除了;或者你不会与那所见等相关联。
“巴希亚,那时你不在那里”:当你不会因为那贪而贪染,不会因为那嗔而嗔恨,不会因为那痴而愚痴的时候,那时,或者因此,你就不在那所见等里面,不会在所见、所闻、所觉、所识当中,被渴爱、慢和见执著为“这是我的,这就是我,这是我的我”,不会执著地安住在那里。
到这里,就把断遍知推到了顶点,显示了漏尽者的境界。
“巴希亚,那时你既不在此处,也不在彼处,也不在两者之间”:巴希亚,当你不会因为那贪等而在那所见等当中相关联的时候,那时你既不在此世间,也不在他世间,也不在两者之间。
“这就是苦的终结”:对于烦恼之苦和轮回之苦,这就是它的终结,这就是它的界限,这就是彻底灭尽。这里的意思就是这样。
不过,有些人抓住“两者之间”这个词,主张有中阴身,他们的说法是错误的。关于这一点应该说的内容,后面在“中阴论”里会说明。巴利
Idāni ñātatīraṇapariññāsu patiṭṭhitassa upari saha phalena pahānapariññaṃ dassetuṃ ‘‘yato kho te bāhiyā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha yatoti yadā, yasmā vā. Teti tava. Tatoti tadā, tasmā vā. Tenāti tena diṭṭhādinā, diṭṭhādipaṭibaddhena vā rāgādinā. Idaṃ vuttaṃ hoti – bāhiya, tava yasmiṃ kāle, yena vā kāraṇena diṭṭhādīsu mayā vuttavidhiṃ paṭipajjantassa aviparītasabhāvāvabodhena diṭṭhādimattaṃ bhavissati, tasmiṃ kāle, tena vā kāraṇena tvaṃ tena diṭṭhādipaṭibaddhena rāgādinā saha na bhavissasi, ratto vā duṭṭho vā mūḷho vā na bhavissasi pahīnarāgādikattā, tena vā diṭṭhādinā saha paṭibaddho na bhavissasīti. Tato tvaṃ, bāhiya, na tatthāti yadā, yasmā vā tvaṃ tena rāgena vā ratto, dosena vā duṭṭho, mohena vā mūḷho na bhavissasi, tadā, tasmā vā tvaṃ tattha diṭṭhādike na bhavissasi, tasmiṃ diṭṭhe vā sutamutaviññāte vā ‘‘etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’ti (mahāva. 21) taṇhāmānadiṭṭhīhi allīno patiṭṭhito na bhavissasi. Ettāvatā pahānapariññaṃ matthakaṃ pāpetvā khīṇāsavabhūmi dassitā. Tato tvaṃ, bāhiya, nevidha, na huraṃ, na ubhayamantarenāti yadā tvaṃ, bāhiya, tena rāgādinā tattha diṭṭhādīsu paṭibaddho na bhavissasi, tadā tvaṃ neva idha loke, na paraloke, na ubhayattha hosi. Esevanto dukkhassāti kilesadukkhassa, vaṭṭadukkhassa ca ayameva anto ayaṃ paricchedo parivaṭumabhāvoti ayameva hi ettha attho . Ye pana ‘‘ubhayamantarenā’’ti padaṃ gahetvā antarābhavaṃ nāma icchanti, tesaṃ taṃ micchā. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ parato antarābhavakathāyaṃ (kathā. 505 ādayo ) āvi bhavissati.
这些是指过度和不足。巴利
Etesanti atiharaṇavītiharaṇānaṃ.
这里说“在此”等语,是为了说明:在五识路中,最初生起的非如理作意,以非如理转向等方式,在转向等阶段,对可爱等所缘,只是生起贪等而已,并没有对女人、男人等的概念执取;那种执取只发生在意门。所谓“它的”,是指对“女人、男人”等的贪染。所谓“有分等”,是指有分、转向、见,以及领受、推度、确定、五门速行。所谓“以未曾有和短暂之力”,是指以未曾有性和短暂性之力。巴利
‘‘Tattha hī’’tiādinā pañcaviññāṇavīthiyaṃ puretaraṃ pavattaayonisomanasikāravasena āvajjanādīnaṃ ayoniso āvajjanādinā iṭṭhādiārammaṇe lobhādippavattimattaṃ hoti, na pana itthipurisādivikappagāho, manodvāreyeva pana so hotīti dasseti. Tassāti ‘‘itthī, puriso’’ti rajjanādikassa. Bhavaṅgādīti bhavaṅgaāvajjanadassanāni, sampaṭicchanasantīraṇavoṭṭhabbanapañcadvārikajavanañca. Apubbatittaratāvasenāti apubbatāittarabhāvānaṃ vasena.
“移送”是指越过口门而带走。“成为种种识的生成者”是指:它成为种种寻求等对象以及识的生成者。因为,通过某种努力使寻求等得以产生,它也就被称为生起以那些为对象的识。“正行”是指在诸法上无颠倒的行持,也就是如实的了知。巴利
Atiharatīti mukhadvāraṃ atikkamitvā harati. Taṃtaṃvijānananipphādakoti tassa tassa pariyesanādivisayassa, vijānanassa ca nipphādako. Yena hi payogena pariyesanādi nipphajjati, so tabbisayaṃ vijānanampi nipphādeti nāma hoti. Sammāpaṭipattinti dhammesu aviparītapaṭipattiṃ yathābhūtāvabodhaṃ.
“乃至行走”是指在行走的运用上。移送,是让保持原状的身体朝向想要去的方向。行走,是到达另一个地方。将要说的,是接下来要说明的差别:所谓“前进、后退……乃至以长途行走的方式所说;行走、站立、坐下——这里则是按在精舍中以细步抬足的威仪方式所说”(《分别论注》523)。巴利
Gamanepīti gamanapayogepi. Atiharaṇaṃ yathāṭhitasseva kāyassa icchitadesābhimukhakaraṇaṃ. Gamanaṃ desantaruppatti. Vakkhamānoti ‘‘abhikkante paṭikkanteti…pe… addhāgamanavasena kathito. Gate ṭhite nisinneti ettha vihāre cuṇṇikapāduddhārairiyāpathavasena kathito’’ti (vibha. aṭṭha. 523) vakkhamāno viseso.
在经行等活动中,它使色法和非色法运转起来。对于正在观察这些法的人来说,是从无常等角度去观察的。巴利
Pavatteti caṅkamādīsu pavatte rūpārūpadhamme. Pariggaṇhantassa aniccādito.
能产生身体动作等的速行,依果的假托而称为“身等动作所成”。而“由动作所起”则是依因的假托而说。巴利
Kāyikakiriyādinibbattakajavanaṃ phalūpacārena ‘‘kāyādikiriyāmaya’’nti vuttaṃ. Kiriyāsamuṭṭhitattāti pana kāraṇūpacārena.
526 Kammaṭṭhānaupāsanassa是指对业处的修习。Yogapatha则是指适合修习之行动的进行道路,也就是为了修习而持续进行的修行之道。巴利
526.Kammaṭṭhānaupāsanassāti kammaṭṭhānabhāvanāya. Yogapathanti bhāvanāyoggakiriyāya pavattanamaggaṃ.
537 在身等之中,是指在身、受、心、法之中。善转起,是指以不净观等方式而转起。出离的本质就是正念本身。Upaṭṭhāna是从作用上显示念。在这里应当知道:如前所说的占有已在此念中生起,所以称为已占有;意思是以那已成为出离的、已占有的念而作。巴利
537.Kāyādīsūti kāyavedanācittadhammesu. Suṭṭhu pavattiyāti asubhānupassanādivasena pavattiyā. Niyyānasabhāvo sammāsatitā eva . Upaṭṭhānanti satiṃ kiccato dasseti. Ettha ca yathāvutto pariggaho jāto etissāti pariggahitā, taṃ pariggahitaṃ niyyānabhūtaṃ satiṃ katvāti attho veditabbo.
542-3 在这里,“Pakuppana”指的是变异的状态。巴利
542-3. Pakuppanaṃ idha vikārāpattibhāvo.
550 这里说的“与它相对立的想”,就是指对治昏沉睡眠的想。从含义上说,它是以“彼分”等方式、以去除昏沉睡眠的方式运作、与善寻相应的想;或者也可以理解为,那种状态下的心生起,只是以“想”这个名目来表述而已。巴利
550.Tappaṭipakkhasaññāti thinamiddhapaṭipakkhasaññā. Sā atthato tadaṅgādivasena thinamiddhavinodanākārappavattā kusalavitakkasampayuttasaññā, tathābhūto vā cittuppādo saññāsīsena vuttoti veditabbo.
553 有发动,就是具有发动,意思是与发动一起。无障碍作意,是指由于昏沉睡眠的黑暗消失,而成为无障碍作意之想。开敞,就是不遮蔽。巴利
553.Sārambhanti ārambhavantaṃ, sahārambhanti attho. Nirāvaraṇābhogā thinamiddhandhakāravigamena nirāvaraṇasamannāhārasaññā. Vivaṭā appaṭicchādanā.
564 其中,“处处”是指“具足此巴帝摩卡防护”等说法中的情形。巴利
564.Tattha tatthāti ‘‘iminā pātimokkhasaṃvarena upeto hotī’’tiādīsu (vibha. 511).
588 就像某样东西被倒扣过来,普通人靠日常的认知没法知道“这是什么”,同样,如果以一切方式都无法被了知,那就如同被倒扣的东西一样,所以论中说“以一切方式不被了知,就是倒扣的状态”。“无余决断不存在”,意思是由于难以了知,所以完全无法对它作出决断,或者说没有能决断它的人。因为深奥的道理,只能被了知一部分而已。巴利
588. Yathā kenaci nikkujjitaṃ ‘‘idaṃ nāmeta’’nti pakatiñāṇena na ñāyati, evaṃ sabbappakārena aviditaṃ nikkujjitaṃ viya hotīti āha ‘‘sabbathā aññātatā nikkujjitabhāvo’’ti. Niravasesaparicchindanābhāvoti duviññeyyatāya niravasesato paricchinditabbatābhāvo, paricchindikābhāvo vā. Ekadeseneva hi gambhīraṃ ñāyati.
“宣说”等:从一开始就讲得清楚明白。“教示”:以开导的方式来说,或者让人觉醒。“令了知”:让人明白,也就是让人清楚。“建立”:以各种方式安立,不混杂。“开显”:让它敞开显现。“分别”:把它分析清楚。“令浅明”:把不明显的、深奥的,变得浅显明白。这里,“令了知”等六个词,显示的是义句;“宣说”“教示”这两个词,显示的则是文句。这样,就是以具足义句和文句的殊胜赞叹来表明赞扬。至于这些义句和文句中应当说的内容,在《导论注》里已经详细讲过了,所以应当按那里所说的方式来理解。巴利
Ācikkhantītiādito paribyattaṃ kathenti. Desentīti upadisanavasena vadanti, pabodhenti vā. Paññāpentīti pajānāpenti, saṃpakāsentīti attho. Paṭṭhapentīti pakārehi asaṅkarato ṭhapenti. Vivarantīti vivaṭaṃ karonti. Vibhajantīti vibhattaṃ karonti. Uttānīkarontīti anuttānaṃ gambhīraṃ uttānaṃ pākaṭaṃ karonti. Ettha ca ‘‘paññāpentī’’tiādīhi chahi padehi atthapadāni dassitāni. ‘‘Ācikkhanti desentī’’ti pana dvīhi padehi byañjanapadānīti evaṃ atthabyañjanapadasampannāya uḷārāya pasaṃsāya pasaṃsanaṃ dasseti. Yaṃ panetesu atthabyañjanapadesu vattabbaṃ, taṃ nettiaṭṭhakathāyaṃ (netti. aṭṭha. 23 ādayo) vitthārato vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.
602 这里应当这样结合理解:因为它是通过说明超越下地的方式,来显示证得更高层次之地的途径。“于一切处”则是指在“超越色想”“超越空无边处”等所有关于超越的说法中。巴利
602.Etthevayojetabbaṃ tassa heṭṭhābhūmisamatikkamanamukhena bhūmivisesādhigamupāyadīpanato. Sabbatthāpīti ‘‘rūpasaññānaṃ samatikkamā, ākāsānañcāyatanaṃ samatikkammā’’ti sabbesupi samatikkamavacanesu.
610 “那即是遍满虚空的识”这句话的意思是:以“无边”的作意,触证并遍满那除去遍相后的虚空而安住的初无色界识,再作意“无边的识”。在第二种解释中,因为共相的说明要依于别相才能成立,所以“phuṭaṃ”(遍满/触)这个词其实指的就是识,因此“phuṭaṃ viññāṇaṃ”(遍满的识)说的是初无色界识。因为那识确实是遍满虚空的识。而“viññāṇena”(以识)是工具格,表示“以……为工具”的意思,并且指的是第二无色界识,所以说“以识无边处识而作意”。“Tena”(以此)指的是以初无色界识。“Gahitākāraṃ”(所执取的相)指的是以无边遍满的方式所执取的相。“Manasi karoti”(作意)指的是以第二无色界遍作的作意而作意。“Evaṃ”(如是)指的是:像上面所说的那样,在除去遍相的虚空中,以初无色界识依无边遍满的方式所执取的相,正在作意那个相的时候。“Taṃ viññāṇaṃ”(那识)指的是那第二无色界识。“Anantaṃ pharati”(遍满为无边)就是遍满为“无边”的意思,因此第二种解释才是合理的。用“Yañhi”等句子,是为了让上面所说的含义变得清楚。“Taṃpharaṇākārasahitaṃ”指的是与那种遍满的行相一起的。“Viññāṇaṃ”指的是初无色界识。巴利
610.Taṃyeva ākāsaṃ phuṭaṃ viññāṇanti taṃyeva kasiṇugghāṭimākāsaṃ ‘‘ananta’’nti manasikārena phuṭaṃ pharitvā ṭhitaṃ paṭhamāruppaviññāṇaṃ ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti manasi karotīti attho. Dutiyavikappe pana sāmaññajotanā visese tiṭṭhatīti ‘‘phuṭa’’nti iminā viññāṇameva vuttanti phuṭaṃ viññāṇanti paṭhamāruppaviññāṇamāha. Tañhi ākāsassa sapharaṇakaviññāṇaṃ. Viññāṇenāti ca karaṇatthe karaṇavacanaṃ, tañca dutiyāruppaviññāṇaṃ vadatīti āha ‘‘viññāṇañcāyatanaviññāṇena manasi karotī’’ti. Tenāti paṭhamāruppaviññāṇena. Gahitākāranti anantapharaṇavasena gahitākāraṃ. Manasi karotīti dutiyāruppaparikammamanasikārena manasi karoti. Evanti yathāvuttākāraṃ kasiṇugghāṭimākāse paṭhamāruppaviññāṇena anantapharaṇavasena yo gahitākāro, taṃ manasi karontaṃyeva. Taṃ viññāṇanti taṃ dutiyāruppaviññāṇaṃ. Anantaṃ pharatīti ‘‘ananta’’nti pharati, tasmā dutiyoyevattho yuttoti. ‘‘Yañhī’’tiādinā yathāvuttamatthaṃ pākaṭaṃ karoti. Taṃpharaṇākārasahitanti tasmiṃ ākāse pharaṇākārasahitaṃ. Viññāṇanti paṭhamāruppaviññāṇaṃ.
615 先前,是指在修第二无色界禅那的准备工作阶段。那时作意“识是无边的”,所指的就是初无色界的识本身。因为他不修习那个初无色界的识。这些等至,是通过超越所缘而获得的。巴利
615.Pubbeti dutiyāruppaparikammakāle. Yaṃ ‘‘anantaṃ viññāṇa’’nti manasi kataṃ, taṃyeva paṭhamāruppaviññāṇameva. Taṃyeva hi abhāveti. Ārammaṇātikkamavasena hi etā samāpattiyo laddhabbāti.
2. 阿毗达摩分别注释巴利
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
623 在四禅的分类里,对于有些人来说,第二禅本身的伺不会以粗显的方式呈现,而对于另一些人来说则会以粗显的方式呈现。依照这两种情况把它分成两类来说明,因此五禅的分类就是从四禅的分类中引申出来的。所以说:“所举出的四种……以及由于见……”巴利
623. Catukkanaye dutiyajjhānameva yesaṃ vicāro oḷārikato na upaṭṭhāti, yesañca upaṭṭhāti, tesaṃ vasena dvidhā bhinditvā desitanti catukkanayato pañcakanayo nīhatoti āha ‘‘uddhaṭānaṃyeva catunnaṃ…pe… dassanato cā’’ti.
3. 提问者注释巴利
3. Pañhapucchakavaṇṇanā
640 “在三者中”是指在初禅等三者当中。因为这是按四法的方式来说的。像这样进行分类的,被称为无量。因此说“意思是:就是出世间的”。限定虚空遍……等等,以及第四禅,因为它们是轮回观和观禅的基础,所以说“摄在一切处基础第四禅当中”。巴利
640.Tīsūti paṭhamādīsu tīsu. Catukkanayena hi taṃ vuttaṃ. Evaṃkoṭṭhāsikāti appamāṇāti vuttā. Tenāha ‘‘lokuttarabhūtā evāti adhippāyo’’ti. Paricchinnākāsa…pe… catutthānaṃ vaṭṭavipassanāpādakattā ‘‘sabbatthapādakacatutthe saṅgahitānī’’ti vuttaṃ.
这段论题指的是“小所缘”等论题。下面的圣者无法证悟上面圣者的出世间心,所以说“不能……能够”。巴利
Ayaṃ kathāti parittārammaṇādikathā. Heṭṭhimo ariyo uparimassa ariyassa lokuttaracittāni paṭivijjhituṃ na sakkotīti vuttaṃ ‘‘na ca…pe… sakkotī’’ti.
也有“从作用来说,十二种”这样的文本。意思是说:因为与出世间果的第四有共通性,所以一起说。在这里,为了显示“一切”这个词是就部分而说“一切”,即使缺少某一部分,也应当理解为在一切处都具有基础性,所以说“在一切处……应当见”。限定虚空遍第四禅等——用“等”字把入出息第四禅等也包括进来了。因为不可说性,也就是因为所缘不可说。巴利
‘‘Kiriyato dvādasanna’’nti ca pāṭho atthi. Saha vadati lokuttaraphalacatutthatāsāmaññenāti adhippāyo. Idha sabbasaddassa padesasabbavācibhāvato ekadesassa asambhavepi sabbatthapādakatā eva veditabbāti dassetuṃ ‘‘sabbattha…pe… daṭṭhabba’’nti āha. Paricchinnākāsakasiṇacatutthādīnīti ādi-saddena ānāpānacatutthādayo saṅgahitā. Navattabbatāyāti navattabbārammaṇatāya.
应该说“以及涅槃”,因为即使以涅槃为所缘的心,也属于外所缘。巴利
Nibbānañcāti vattabbaṃ tadārammaṇassāpi bahiddhārammaṇabhāvato.
“即使属于自身相续”这句话,应当与“色”和“业”两个词连起来理解,也就是:“就像天眼通能看清即使属于自身相续但不明显的色,它也能看清即使属于自身相续但不明显的业。”不过,对于自身相续中已经明显的色和业,神通智是用不上的,所以要特别加上“不明显”来限定。巴利
‘‘Sasantānagatampī’’ti idaṃ rūpa-saddena, kamma-saddena ca sambandhitabbaṃ ‘‘sasantānagatampi apākaṭaṃ rūpaṃ dibbacakkhu viya sasantānagatampi apākaṭaṃ kammaṃ vibhāvetī’’ti. Pākaṭe pana sasantānagate rūpe, kamme ca abhiññāñāṇena payojanaṃ natthīti ‘‘apākaṭa’’nti visesetvā vuttaṃ.