十一、道支分别
11. Maggaṅgavibhaṅgo
一、经分别释义
1. Suttantabhājanīyavaṇṇanā
486486. 在随后的《道分别》中,“圣八支道”等一切内容,皆应依《谛分别》中“苦灭道迹”解说部分所阐明的方法来理解。于依修习而别别开示的第二种方式中,“修习正见,依止远离”等一切内容,亦应依《觉支分别》所阐明的方法来理解。如此,此《经分别》即以此两种方式,说明了世间与出世间相杂之法。
486. Idāni tadanantare maggavibhaṅge ariyo aṭṭhaṅgiko maggotiādi sabbaṃ saccavibhaṅge dukkhanirodhagāminīpaṭipadāniddese vuttanayeneva veditabbaṃ. Bhāvanāvasena pāṭiyekkaṃ dassite dutiyanayepi sammādiṭṭhiṃ bhāveti vivekanissitantiādi sabbaṃ bojjhaṅgavibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ. Evamidaṃ dvinnampi nayānaṃ vasena suttantabhājanīyaṃ lokiyalokuttaramissakameva kathitaṃ.
2. 论藏分别释义
2. Abhidhammabhājanīyavaṇṇanā
490490. 在《论分别》中,未说“圣”,而但说“八支道”。虽未说,它依然是圣。譬如,已灌顶的国王与已灌顶的王后所生之子,纵使不称“王子”,他仍是王子;同样应知,纵使不称“圣”,此道亦是圣。其余内容,在此亦应依《谛分别》所阐明的方法来理解。
490. Abhidhammabhājanīye ‘ariyo’ti avatvā aṭṭhaṅgiko maggoti vuttaṃ. Evaṃ avuttepi ayaṃ ariyo eva. Yathā hi muddhābhisittassa rañño muddhābhisittāya deviyā kucchismiṃ jāto putto rājaputtoti avuttepi rājaputtoyeva hoti, evamayampi ariyoti avuttepi ariyo evāti veditabbo. Sesamidhāpi saccavibhaṅge vuttanayeneva veditabbaṃ.
493在关于五支的文段中,即使未说八支,也当知即为八支。因为出世间道并无所谓的五支。这是诸阿阇梨一致的通释。然而,诡辩者却说:“出世间道没有八支,唯有五支。”当被要求“请引经文”时,他实在找不到别的,便会援引《大六处经》中的这段经文:“那如实者的见,即是他的正见;那如实者的思惟、精进、念,以及那如实者的定,即是他的正定。而在此之前,他的身业、语业、命早已极为清净。”
493. Pañcaṅgikavārepi aṭṭhaṅgikoti avuttepi aṭṭhaṅgiko eva veditabbo. Lokuttaramaggo hi pañcaṅgiko nāma natthi. Ayamettha ācariyānaṃ samānatthakathā. Vitaṇḍavādī panāha – ‘‘lokuttaramaggo aṭṭhaṅgiko nāma natthi, pañcaṅgikoyeva hotī’’ti. So ‘‘suttaṃ āharāhī’’ti vutto addhā aññaṃ apassanto imaṃ mahāsaḷāyatanato suttappadesaṃ āharissati ‘‘yā tathābhūtassa diṭṭhi, sāssa hoti sammādiṭṭhi. Yo tathābhūtassa saṅkappo, vāyāmo, sati, yo tathābhūtassa samādhi, svāssa hoti sammāsamādhi. Pubbeva kho panassa kāyakammaṃ vacīkammaṃ ājīvo suparisuddho hotī’’ti.
接着,应当对他说:“请引出紧接其后的经文。”若他引出了,那便好;若他未能引出,便自己引出经文,并说道:“如此,他的这圣八支道便达到修习圆满。”(《中部》3.431)“你的论点已被这大师的教说所破斥;出世间道并无所谓的五支,唯有八支。”
Tato ‘‘etassa anantaraṃ suttapadaṃ āharā’’ti vattabbo. Sace āharati iccetaṃ kusalaṃ, no ce āharati sayaṃ āharitvā ‘‘evamassāyaṃ ariyo aṭṭhaṅgiko maggo bhāvanāpāripūriṃ gacchatī’’ti (ma. ni. 3.431) ‘‘iminā te satthusāsanena vādo bhinno; lokuttaramaggo pañcaṅgiko nāma natthi, aṭṭhaṅgikova hotī’’ti vattabbo.
然而,这三支在前便已清净,在出世间道的刹那则更为清净。那么,“五支道”这一说法又是为何而取呢?是为了显示殊胜的作用。因为在断除邪语、圆满正语之时,并无正业与正命。这五个能令生起的支,仅是为了断除邪语;而正语本身即以远离的方式圆满。在断除邪业、圆满正业之时,并无正语与正命。这五个能令生起的支,仅是为了断除邪业;而正业本身即以远离的方式圆满。在断除邪命、圆满正命之时,并无正语与正业。这五个能令生起的支,仅是为了断除邪命;而正命本身即以远离的方式圆满。正是为了显示这五个能令生起的支有此殊胜作用,才采用了“五支道”的说法。然而,出世间道唯是八支,并无所谓的五支。
Imāni pana tīṇi aṅgāni pubbe parisuddhāni vattanti, lokuttaramaggakkhaṇe parisuddhatarāni honti. Atha ‘pañcaṅgiko maggo’ti idaṃ kimatthaṃ gahitanti? Atirekakiccadassanatthaṃ. Yasmiñhi samaye micchāvācaṃ pajahati, sammāvācaṃ pūreti, tasmiṃ samaye sammākammantasammāājīvā natthi. Imāni pañcakārāpakaṅgāneva micchāvācaṃ pajahanti; sammāvācā pana sayaṃ virativasena pūreti. Yasmiṃ samaye micchākammantaṃ pajahati, sammākammantaṃ pūreti, tasmiṃ samaye sammāvācāsammāājīvā natthi. Imāni pañca kārāpakaṅgāneva micchākammantaṃ pajahanti; sammākammanto pana sayaṃ virativasena pūreti. Yasmiṃ samaye micchāājīvaṃ pajahati, sammāājīvaṃ pūreti, tasmiṃ samaye sammāvācāsammākammantā natthi. Imāni pañca kārāpakaṅgāneva micchāājīvaṃ pajahanti; sammāājīvo pana sayaṃ virativasena pūreti. Imaṃ etesaṃ pañcannaṃ kārāpakaṅgānaṃ kiccātirekataṃ dassetuṃ pañcaṅgiko maggoti gahitaṃ. Lokuttaramaggo pana aṭṭhaṅgikova hoti, pañcaṅgiko nāma natthi.
“若你们说与正语等合为八支道,那么有四种正语思、三种正业思、七种正命思——你们如何从这众多的思中得解脱呢?因此,出世间道仅是五支。”“我们将从众多的思中得解脱,并且会说:出世间道即为八支。”应问他:“你姑且是《大四十经》的诵者,还是不是?”如果他说“不是”,应对他说:“因为你不是诵者,所以你不知道。”如果他说“我是诵者”,应对他说:“请引出经文。”如果他引出了经文,那是好的;如果他未能引出,则应自己从《后五十经》中引出——
‘‘Yadi sammāvācādīhi saddhiṃ aṭṭhaṅgikoti vadatha, catasso sammāvācācetanā, tisso sammākammantacetanā, satta sammāājīvacetanāti imamhā cetanābahuttā kathaṃ muccissatha? Tasmā pañcaṅgikova lokuttaramaggo’’ti. ‘‘Cetanābahuttā ca pamuccissāma; aṭṭhaṅgikova lokuttaramaggoti ca vakkhāma’’. ‘‘Tvaṃ tāva mahācattārīsakabhāṇako hosi, na hosī’’ti pucchitabbo. Sace ‘‘na homī’’ti vadati, ‘‘tvaṃ abhāṇakattā na jānāsī’’ti vattabbo. Sace ‘‘bhāṇakosmī’’ti vadati, ‘‘suttaṃ āharā’’ti vattabbo. Sace suttaṃ āharati iccetaṃ kusalaṃ, no ce āharati sayaṃ uparipaṇṇāsato āharitabbaṃ –
“比丘们,什么是正语?比丘们,我说正语有两种:比丘们,有有漏、有福分、感依着果报的正语;比丘们,也有圣、无漏、出世间、为道支的正语。”
‘‘Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā? Sammāvācaṃpahaṃ, bhikkhave, dvāyaṃ vadāmi – atthi, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā; atthi, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā.
“比丘们,什么是有漏、有福分、感依着果报的正语?远离妄语、远离离间语、远离粗恶语、远离杂秽语——比丘们,这就是有漏、有福分、感依着果报的正语。”
‘‘Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā? Musāvādā veramaṇī, pisuṇāya vācāya veramaṇī, pharusāya vācāya veramaṇī, samphappalāpā veramaṇī – ayaṃ, bhikkhave, sammāvācā sāsavā puññabhāgiyā upadhivepakkā.
比丘们,什么是圣、无漏、出世间道支的正语?比丘们,凡成就圣心、无漏心,具足圣道、修习圣道者,于四种语恶行,不近、远离、彻底远离、断除——比丘们,这就是圣、无漏、出世间道支的正语。……(略)……
‘‘Katamā ca, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā? Yā kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato catūhi vacīduccaritehi ārati virati paṭivirati veramaṇī – ayaṃ, bhikkhave, sammāvācā ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgā…pe….
比丘们,什么是正业?比丘们,我说正业有两种……(略)……有依着果报的。
‘‘Katamo ca, bhikkhave, sammākammanto? Sammākammantaṃpahaṃ, bhikkhave, dvayaṃ vadāmi…pe… upadhivepakko.
比丘们,什么是圣、无漏、出世间的正业?……(略)……
‘‘Katamo ca, bhikkhave, sammākammanto ariyo anāsavo lokuttaro…pe….
比丘们,什么是正命?比丘们,我说正命有两种:……(略)……即有依着的果报。
‘‘Katamo ca, bhikkhave, sammāājīvo? Sammāājīvaṃpahaṃ, bhikkhave, dvāyaṃ vadāmi…pe… upadhivepakko.
比丘们,什么是圣、无漏、出世间、道支的正命?比丘们,拥有圣心、无漏心,具足圣道并修习圣道的人,对于邪命的厌离、远离、彻底远离、戒绝——这,比丘们,就是圣、无漏、出世间、道支的正命。
‘‘Katamo ca, bhikkhave, sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo? Yā kho, bhikkhave, ariyacittassa anāsavacittassa ariyamaggasamaṅgino ariyamaggaṃ bhāvayato micchāājīvā ārati virati paṭivirati veramaṇī – ayaṃ, bhikkhave, sammāājīvo ariyo anāsavo lokuttaro maggaṅgo’’ti (ma. ni. 3.138 ādayo).
如是,在此,对四种语恶行、三种身恶行与邪命,一一远离,即被称为圣、无漏、出世间的道支。‘在此,何来多策心?何来五支道?这部经对于不情愿者,正是阐明出世间道是八支的。’如果以此就能领会,那是好的;如果不能领会,则应再举出其他理由令他了知。因为世尊曾这样说:
Evamettha catūhi vacīduccaritehi, tīhi kāyaduccaritehi, micchājīvato cāti ekekāva virati ariyā anāsavā lokuttarā maggaṅgāti vuttā. ‘‘Kuto ettha cetanābahuttaṃ? Kuto pañcaṅgiko maggo? Idaṃ te suttaṃ akāmakassa lokuttaramaggo aṭṭhaṅgikoti dīpeti’’. Sace ettakena sallakkheti iccetaṃ kusalaṃ, no ce sallakkheti aññānipi kāraṇāni āharitvā saññāpetabbo. Vuttañhetaṃ bhagavatā –
苏跋达,在任何法、律中,若不能证得圣八支道,那里便没有沙门……苏跋达,而在此法、律中,圣八支道是可证的;就在此处,苏跋达,才有沙门……其他外道之中则无沙门。
‘‘Yasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo na upalabbhati, samaṇopi tattha na upalabbhati…pe… imasmiṃ kho, subhadda, dhammavinaye ariyo aṭṭhaṅgiko maggo upalabbhati; idheva , subhadda, samaṇo…pe… suññā parappavādā samaṇehi aññehīti (dī. ni. 2.214).
在其他数百部经典中,所开示的同样都是八支道。在《论事》中亦说:
Aññesupi anekesu suttasatesu aṭṭhaṅgikova maggo āgato. Kathāvatthuppakaraṇepi vuttaṃ –
诸道之中,八支最胜;诸谛之中,四谛最胜;
诸法中,离染为最胜;两足中,具眼者为最胜。
‘‘Maggānaṃ aṭṭhaṅgiko seṭṭho, saccānaṃ caturo padā; Virāgo seṭṭho dhammānaṃ, dvipadānañca cakkhumā’’ti (kathā. 872) –
“确有经证吗?”“有的。”“那么,便是八支道。”若如此仍不能令他信解,则可打发他说:“去吧,到寺院喝粥去。”再举更多理由,绝无可能。此中余义,文句显明。
‘‘Attheva suttantoti’’? ‘‘Āmantā’’‘‘tena hi aṭṭhaṅgiko maggo’’ti. Sace pana ettakenāpi saññattiṃ na gacchati, ‘‘gaccha, vihāraṃ pavisitvā yāguṃ pivāhī’’ti uyyojetabbo. Uttarimpana kāraṇaṃ vakkhatīti aṭṭhānametaṃ. Sesamettha uttānatthameva.
然而,此中应计理趣。于八支道,以总问总答的方式,在四道中开演了四千理趣。于五支道,以总问总答得四理趣;以各别问答的方式,于五支各得四,计二十理趣。如此,前八与这二十,在道分别中合为二万八千理趣。而且,那些属于出世间善法。在果报中,则应作善法三倍的理趣。
Nayā panettha gaṇetabbā. Aṭṭhaṅgikamaggasmiñhi ekato pucchitvā ekato vissajjane catūsu maggesu cattāri nayasahassāni vibhattāni. Pañcaṅgikamagge ekato pucchitvā ekato vissajjane cattāri; pāṭiyekkaṃ pucchitvā pāṭiyekkaṃ vissajjane cattāri cattārīti pañcasu aṅgesu vīsati. Iti purimāni aṭṭha imāni ca vīsatīti sabbānipi maggavibhaṅge aṭṭhavīsati nayasahassāni vibhattāni. Tāni ca kho nibbattitalokuttarāni kusalāneva. Vipāke pana kusalato tiguṇā nayā kātabbāti.
3. 问分注释
3. Pañhāpucchakavaṇṇanā
504在问分中,应随巴利原文而了知道支的善等性质。然而,于所缘三法中,所有这些道支,由于缘取无量涅槃而转起,故唯是无量所缘,而非道所缘。因为道不以道为所缘,果亦不以道为所缘。此处,以俱生因而言,它们是善、道因;以精进或观慧为上首,在修道时,是道增上;以欲、心为上首的修道,不可说为道增上;在果时亦不可说。
504. Pañhāpucchake pāḷianusāreneva maggaṅgānaṃ kusalādibhāvo veditabbo. Ārammaṇattikesu pana sabbānipetāni appamāṇaṃ nibbānaṃ ārabbha pavattito appamāṇārammaṇāneva, na maggārammaṇāni. Neva hi maggo na phalaṃ maggaṃ ārammaṇaṃ karoti. Sahajātahetuvasena panettha kusalāni maggahetukāni; vīriyaṃ vā vīmaṃsaṃ vā jeṭṭhakaṃ katvā maggabhāvanākāle maggādhipatīni; chandacittajeṭṭhikāya maggabhāvanāya na vattabbāni maggādhipatīnīti; phalakālepi na vattabbāneva.
在过去等分类中,也不可说它们具有单一所缘性;然而,由于涅槃是外法,故称为外所缘。如是,于此问分中所说的,也唯是出世间道支。因为正自觉者在经分别中,说了世间与出世间的道支;而在阿毗达摩分别及问分中,则唯说出世间的。如此,此道分别即以三转的方式予以分析阐明。
Atītādīsu ekārammaṇabhāvenapi na vattabbāni; nibbānassa pana bahiddhādhammattā bahiddhārammaṇāni nāma hontīti evametasmiṃ pañhāpucchakepi nibbattitalokuttarāneva maggaṅgāni kathitāni. Sammāsambuddhena hi suttantabhājanīyasmiṃyeva lokiyalokuttarāni maggaṅgāni kathitāni; abhidhammabhājanīye pana pañhāpucchake ca lokuttarānevāti evamayaṃ maggavibhaṅgopi teparivaṭṭaṃ nīharitvāva bhājetvā dassitoti.