第3品·安立品·经教二法安立解说
3. 安立篇义注 · 72 段
经教二法安立解说巴利
Suttantikadukanikkhepakathā
1303 在经教二法的论母解说中,因为已经从义理上做了辨析,而且那些解释文句也大多按照前面所说的方式就能很容易理解,所以基本上都是浅显易懂的。不过这里有一个特别之处:在“如电双”中,据说有一个眼力好的人,在乌云密布的夜里赶路。因为黑暗,道路看不见。闪电划出,驱散了黑暗。黑暗消失后,道路就变得清晰了。他第二次又出发前行。黑暗再次笼罩,道路看不见。闪电划出,驱散了它。黑暗消失后,道路又变得清晰了。他第三次又出发前行。黑暗笼罩,道路看不见。闪电划出,驱散了黑暗。巴利
1303. Suttantikadukesu mātikākathāyaṃ atthato vivecitattā yāni ca nesaṃ niddesapadāni tesampi heṭṭhā vuttanayeneva suviññeyyattā yebhuyyena uttānatthāni eva. Idaṃ panettha visesamattaṃ – vijjūpamaduke tāva cakkhumā kira puriso meghandhakāre rattiṃ maggaṃ paṭipajji. Tassa andhakāratāya maggo na paññāyi. Vijju niccharitvā andhakāraṃ viddhaṃsesi. Athassa andhakāravigamā maggo pākaṭo ahosi. So dutiyampi gamanaṃ abhinīhari. Dutiyampi andhakāro otthari. Maggo na paññāyi. Vijju niccharitvā taṃ viddhaṃsesi. Vigate andhakāre maggo pākaṭo ahosi. Tatiyampi gamanaṃ abhinīhari. Andhakāro otthari. Maggo na paññāyi. Vijju niccharitvā andhakāraṃ viddhaṃsesi.
在这里,就像一个有眼睛的人在黑暗中走路,圣弟子为了证得入流道而开始修观。黑暗中看不见路,就像遮蔽四谛的黑暗。闪电划破黑暗、驱散黑暗的那一刻,就像入流道的光明生起、除掉了遮蔽四谛的黑暗。黑暗消失后路就清楚了,就像入流道让四谛变得清楚。而路的清楚,其实就是证得这条道的人自己清楚。第二次出发前行,就像为了证得一来道而开始修观。黑暗中看不见路,就像遮蔽四谛的黑暗。第二次闪电划破黑暗、驱散黑暗的那一刻,就像一来道的光明生起、除掉了遮蔽四谛的黑暗。黑暗消失后路就清楚了,就像一来道让四谛变得清楚。而路的清楚,其实就是证得这条道的人自己清楚。第三次出发前行,就像为了证得不来道而开始修观。黑暗中看不见路,就像遮蔽四谛的黑暗。第三次闪电划破黑暗、驱散黑暗的那一刻,就像不来道的光明生起、除掉了遮蔽四谛的黑暗。黑暗消失后路就清楚了,就像不来道让四谛变得清楚。而路的清楚,其实就是证得这条道的人自己清楚。巴利
Tattha cakkhumato purisassa andhakāre maggapaṭipajjanaṃ viya ariyasāvakassa sotāpattimaggatthāya vipassanārambho. Andhakāre maggassa apaññāyanakālo viya saccacchādakatamaṃ. Vijjuyā niccharitvā andhakārassa viddhaṃsitakālo viya sotāpattimaggobhāsena uppajjitvā saccacchādakatamassa vinoditakālo. Vigate andhakāre maggassa pākaṭakālo viya sotāpattimaggassa catunnaṃ saccānaṃ pākaṭakālo. Maggassa pākaṭaṃ pana maggasamaṅgipuggalassa pākaṭameva. Dutiyagamanābhinīhāro viya sakadāgāmimaggatthāya vipassanārambho. Andhakāre maggassa apaññāyanakālo viya saccacchādakatamaṃ. Dutiyaṃ vijjuyā niccharitvā andhakārassa viddhaṃsitakālo viya sakadāgāmimaggobhāsena uppajjitvā saccacchādakatamassa vinoditakālo. Vigate andhakāre maggassa pākaṭakālo viya sakadāgāmimaggassa catunnaṃ saccānaṃ pākaṭakālo. Maggassa pākaṭaṃ pana maggasamaṅgipuggalassa pākaṭameva. Tatiyagamanābhinīhāro viya anāgāmimaggatthāya vipassanārambho. Andhakāre maggassa apaññāyanakālo viya saccacchādakatamaṃ. Tatiyaṃ vijjuyā niccharitvā andhakārassa viddhaṃsitakālo viya anāgāmimaggobhāsena uppajjitvā saccacchādakatamassa vinoditakālo. Vigate andhakāre maggassa pākaṭakālo viya anāgāmimaggassa catunnaṃ saccānaṃ pākaṭakālo. Maggassa pākaṭaṃ pana maggasamaṅgipuggalassa pākaṭameva.
不过,对金刚来说,没有什么石头或宝珠是它不能击碎的。它落到哪里,哪里就被彻底穿透。金刚掷出去时,能把它所击之物摧毁得一点不剩。被金刚划过的地方,再也不会恢复原样。同样,对阿拉汉道来说,没有什么烦恼是它不能摧破的。它像金刚一样,穿透一切烦恼。阿拉汉道在断除烦恼时,也能把它们灭尽无余。就像被金刚划过的地方再也不会恢复原样,被阿拉汉道断除的烦恼,也再不会重新生起。巴利
Vajirassa pana pāsāṇo vā maṇi vā abhejjo nāma natthi. Yattha patati taṃ vinividdhameva hoti. Vajiraṃ khepentaṃ asesetvā khepeti. Vajirena gatamaggo nāma puna pākatiko na hoti. Evameva arahattamaggassa avajjhakileso nāma natthi. Sabbakilese vinivijjhati vajiraṃ viya. Arahattamaggopi kilese khepento asesetvā khepeti. Vajirena gatamaggassa puna pākatikattābhāvo viya arahattamaggena pahīnakilesānaṃ puna paccudāvattanaṃ nāma natthīti.
1307 在“愚者双”的解说中,对愚者来说,无惭和无愧是最明显的,它们也是其余愚者法的根本。因为一个无惭无愧的人,没有哪一种不善是他不做的。这两者首先被单独说明。在善分(白分)方面,也是同样的道理。在黑双中也是如此。巴利
1307.Bāladukaniddese bālesu ahirikānottappāni pākaṭāni, mūlāni ca sesānaṃ bāladhammānaṃ. Ahiriko hi anottappī ca na kiñci akusalaṃ na karoti nāmāti. Etāni dve paṭhamaṃyeva visuṃ vuttāni. Sukkapakkhepi ayameva nayo. Tathā kaṇhaduke.
1311 在“热恼双”的解说中,应当知道:热恼是因为已作和未作而产生的。身恶行等因为已经做了,所以令人热恼;身善行等因为没有做,所以令人热恼。就像一个人因为“我做了身恶行”而热恼,因为“我没做身善行”而热恼;因为“我做了语恶行”而热恼……乃至因为“我没做意善行”而热恼。非热恼方面也是同样的道理:行善的人不会因为“我做了身善行”而热恼,也不会因为“我没做身恶行”而热恼……乃至不会因为“我没做意恶行”而热恼。巴利
1311.Tapanīyadukaniddese katattā ca akatattā ca tapanaṃ veditabbaṃ. Kāyaduccaritādīni hi katattā tapanti, kāyasucaritādīni akatattā. Tathā hi puggalo ‘kataṃ me kāyaduccarita’nti tappati, ‘akataṃ me kāyasucarita’nti tappati. ‘Kataṃ me vacīduccarita’nti tappati…pe… ‘akataṃ me manosucarita’nti tappati. Atapanīyepi eseva nayo. Kalyāṇakārī hi puggalo ‘kataṃ me kāyasucarita’nti na tappati, ‘akataṃ me kāyaduccarita’nti na tappati…pe… ‘akataṃ me manoduccarita’nti na tappatīti (a. ni. 2.3).
1313 在《增语双论》的解说中,“那些各种法”是指对一切法的统摄。被称为“称说”(saṅkhā),就是被共同言说的意思。怎样被共同言说呢?比如“我”“我的”“他”“他的”“众生”“有”“养育者”“人”“男子”“青年”“帝须”“达多”,以及“床、凳、褥、枕”“精舍、周围住处、门、窗”等,以种种方式被共同言说,所以叫“称说”。被称为“共称”(samaññā),就是被共同称呼的意思。怎样被共同称呼呢?如“我……乃至……窗”被共同称呼,所以叫“共称”。被称为“施设”(paññatti),就是被施设的意思。被称为“惯用语”(vohāra),就是被惯用的意思。怎样被惯用呢?如“我……乃至……窗”被惯用,所以叫“惯用语”。巴利
1313.Adhivacanadukaniddese yā tesaṃ tesaṃ dhammānanti sabbadhammaggahaṇaṃ. Saṅkhāyatīti saṅkhā, saṃkathiyatīti attho. Kinti saṃkathiyati? Ahanti mamanti paroti parassāti sattoti bhāvoti posoti puggaloti naroti māṇavoti tissoti dattoti, ‘mañco pīṭhaṃ bhisi bimbohanaṃ’ ‘vihāro pariveṇaṃ dvāraṃ vātapāna’nti evaṃ anekehi ākārehi saṃkathiyatīti ‘saṅkhā’. Samaññāyatīti samaññā. Kinti samaññāyati? ‘Ahanti…pe… vātapāna’nti samaññāyatīti ‘samaññā’. Paññāpiyatīti paññatti. Vohariyatīti vohāro. Kinti vohariyati? ‘Aha’nti…pe… ‘vātapāna’nti vohariyatīti vohāro.
名有四种:共称名、功德名、假立名、随生名。其中,在最初劫时,由大众共同认可而确立,所以国王名为“大共许”,这就是“共称名”。对此经中说:“婆悉咤,因为大众共同认可,‘大共许’确实是最初产生的名称。”说法者、穿粪扫衣者、持律者、通达三藏者、有信仰者、清净信者——像这样由功德而来的名称,就是“功德名”。世尊、阿拉汉、正自觉者等,如来的数百种名称,也都是功德名。因此说:巴利
Nāmanti catubbidhaṃ nāmaṃ – sāmaññanāmaṃ guṇanāmaṃ kittimanāmaṃ opapātikanāmanti. Tattha paṭhamakappikesu mahājanena sammannitvā ṭhapitattā mahāsammatoti rañño nāmaṃ ‘sāmaññanāmaṃ’ nāma. Yaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘mahājanasammatoti kho, vāseṭṭha, mahāsammato tveva paṭhamaṃ akkharaṃ upanibbatta’’nti (dī. ni. 3.131). Dhammakathiko paṃsukūliko vinayadharo tepiṭako saddho pasannoti evarūpaṃ guṇato āgatanāmaṃ ‘guṇanāmaṃ’ nāma. Bhagavā arahaṃ sammāsambuddhotiādīnipi tathāgatassa anekāni nāmasatāni guṇanāmāneva. Tena vuttaṃ –
“ 大圣者具足功德,所以有无量名称。
依功德安立名称,纵有千名亦不为多。”巴利
‘‘Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino; Guṇena nāmamuddheyyaṃ, api nāmasahassato’’ti.
不过,当生下来的小孩在取名那天,亲戚们供养了应受供养的人之后,站在旁边,经过商量筹划,说“这个孩子叫某某”,然后给他取名字,这种叫做“假立名”。而如果先前的施设落到了后来的施设上,先前的叫法落到了后来的叫法上,比如:在前一劫中,月亮就叫月亮,现在也还是叫月亮;过去太阳……大海……大地……山就叫山,现在也还是叫山——这种叫做“随生名”。这里说的这四种名,在这里都只是名而已。巴利
Yaṃ pana jātassa kumārakassa nāmaggahaṇadivase dakkhiṇeyyānaṃ sakkāraṃ katvā samīpe ṭhitā ñātakā kappetvā pakappetvā ‘ayaṃ asukonāmā’ti nāmaṃ karonti, idaṃ ‘kittimanāma’ nāma. Yā pana purimapaññatti pacchimapaññattiyaṃ patati, purimavohāro pacchimavohāre patati, seyyathidaṃ – purimakappepi cando candoyeva nāma, etarahipi candova. Atīte sūriyo… samuddo… pathavī… pabbato pabbatoyeva, nāma, etarahipi pabbatoyevāti idaṃ ‘opapātikanāmaṃ’ nāma. Idaṃ catubbidhampi nāmaṃ ettha nāmameva hoti.
名业就是命名。名号就是安立名称。释词就是名称的解释。文句就是名称的文句。因为这东西能阐明含义,所以才这样说。称谓就是名称的称谓本身。一切法都是增语所行之道,也就是说,没有任何一法不是增语所行之道。一法落入一切法中,一切法落入一法中。怎么讲呢?这个名施设就是一法,它落入所有四地法中。即使是众生和诸行,也没有脱离名而存在的。巴利
Nāmakammanti nāmakaraṇaṃ. Nāmadheyyanti nāmaṭṭhapanaṃ. Niruttīti nāmanirutti. Byañjananti nāmabyañjanaṃ. Yasmā panetaṃ atthaṃ byañjeti tasmā evaṃ vuttaṃ. Abhilāpoti nāmābhilāpova. Sabbeva dhammā adhivacanapathāti adhivacanassa nopathadhammo nāma natthi. Ekadhammo sabbadhammesu nipatati, sabbadhammā ekadhammasmiṃ nipatanti. Kathaṃ? Ayañhi nāmapaññatti ekadhammo, so sabbesu catubhūmakadhammesu nipatati. Sattopi saṅkhāropi nāmato muttako nāma natthi.
在森林、山地等地方,树木对当地人来说也是一种负担。因为他们被问到“这树叫什么名字”时,会说出自己知道的名称,比如“相思树”“紫荆树”。对于不知道名字的,他们就说“没名字”。那个也就成了它的名称而存在。海里的鱼、龟等也是如此。其余两对——名与名号、释词与文句——意义和这个是一样的。巴利
Aṭavīpabbatādīsu rukkhopi jānapadānaṃ bhāro. Te hi ‘ayaṃ kiṃ rukkho nāmā’ti puṭṭhā ‘khadiro’ ‘palāso’ti attanā jānanakanāmaṃ kathenti. Yassa nāmaṃ na jānanti tampi ‘anāmako’ nāmāti vadanti. Tampi tassa nāmadheyyameva hutvā tiṭṭhati. Samudde macchakacchapādīsupi eseva nayo. Itare dve dukā iminā samānatthā eva.
1316 在名色一对里,以命名之义、以朝向之义、以使朝向之义而称为“名”。其中,四种蕴首先以命名之义而成为“名”。譬如因为大众公认,大众认可者才有了“大众认可者”这个名;又如父母给儿子取一个约定的名字,说“让这个孩子名叫帝须,名叫弗沙吧”;又如从功德而得名“说法者”“持律者”。然而受等并不是这样。因为受等就像大地等一样,是自带其名而生起的。它们生起时,它们的名也就随之生起了。没有人会对已生起的受说“你要名叫受”,也没有为它命名的必要。正如大地生起时,没有为它命名的必要说“你要名叫大地”;轮围山、须弥山、月、日、星宿生起时,也没有为它们命名的必要说“你要名叫轮围山,你要名叫星宿”,名就随之生起,落入自然化生的概念施设中;同样,受生起时,没有为它命名的必要说“你要名叫受”,它一生起,“受”这个名就随之生起,落入自然化生的概念施设中。想等蕴也是同样的道理。因为过去的受就是受,想……行……识就是识;未来、现在也一样。至于涅槃,则始终就是涅槃。这就是以命名之义而成为“名”。巴利
1316.Nāmarūpaduke nāmakaraṇaṭṭhena ca namanaṭṭhena ca nāmanaṭṭhena ca nāmaṃ. Tattha cattāro khandhā tāva nāmakaraṇaṭṭhena ‘nāmaṃ’. Yathā hi mahājanasammatattā mahāsammatassa mahāsammatoti nāmaṃ ahosi, yathā vā mātāpitaro ‘ayaṃ tisso nāma hotu, phusso nāma hotū’ti evaṃ puttassa kittimanāmaṃ karonti, yathā vā ‘dhammakathiko’ ‘vinayadharo’ti guṇato nāmaṃ āgacchati, na evaṃ vedanādīnaṃ. Vedanādayo hi mahāpathavīādayo viya attano nāmaṃ karontāva uppajjanti. Tesu uppannesu tesaṃ nāmaṃ uppannameva hoti. Na hi vedanaṃ uppannaṃ ‘tvaṃ vedanā nāma hohī’ti koci bhaṇati. Na ca tassā nāmaggahaṇakiccaṃ atthi. Yathā pathaviyā uppannāya ‘tvaṃ pathavī nāma hohī’ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi, cakkavāḷasinerucandimasūriyanakkhattesu uppannesu ‘tvaṃ cakkavāḷaṃ nāma hohi tvaṃ nakkhattaṃ nāma hohī’ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi, nāmaṃ uppannameva hoti, opapātikapaññattiyaṃ nipatati, evaṃ vedanāya uppannāya ‘tvaṃ vedanā nāma hohī’ti nāmaggahaṇakiccaṃ natthi. Tāya uppannāya vedanāti nāmaṃ uppannameva hoti. Opapātikapaññattiyaṃ nipatati. Saññādīsupi eseva nayo. Atītepi hi vedanā vedanāyeva, saññā… saṅkhārā… viññāṇaṃ viññāṇameva. Anāgatepi, paccuppannepi. Nibbānaṃ pana sadāpi nibbānamevāti. ‘Nāmakaraṇaṭṭhena’ nāmaṃ.
在这里,四蕴也以“朝向”的意思而称为“名”,因为它们面向所缘而朝向。以“使朝向”的意思来说,一切法都是“名”:因为四蕴在所缘上互相使对方朝向;而涅槃则以所缘增上缘的力量,使无过失的诸法朝向自己。巴利
‘Namanaṭṭhenā’pi cettha cattāro khandhā nāmaṃ. Te hi ārammaṇābhimukhā namanti. ‘Nāmanaṭṭhena’ sabbampi nāmaṃ. Cattāro hi khandhā ārammaṇe aññamaññaṃ nāmenti. Nibbānaṃ ārammaṇādhipatipaccayatāya attani anavajjadhamme nāmeti.
1318 无明、有与渴爱这三样被举出来,是为了显示它们就是轮回的根本运作方式。巴利
1318. Avijjābhavataṇhā vaṭṭamūlasamudācāradassanatthaṃ gahitā.
1320 认为“我以及世间将会存在”,也就是把五蕴这个集合执取为“我以及世间”,以“它将会存在”的方式执取,这就是牢牢安住的常见。第二种,以“它将会不存在”的方式执取,这就是牢牢安住的断灭见。巴利
1320.Bhavissati attā ca loko cāti khandhapañcakaṃ attā ca loko cāti gahetvā ‘taṃ bhavissatī’ti gahaṇākārena niviṭṭhā sassatadiṭṭhi. Dutiyā ‘na bhavissatī’ti ākārena niviṭṭhā ucchedadiṭṭhi.
1326 “依于前际”是指把过去那一部分作为所缘。通过这句话,就涵盖了《梵网经》里讲到的十八种前际邪见。“依于后际”是指把未来那一部分作为所缘。通过这句话,就涵盖了同一部经里讲到的四十四种后际邪见。巴利
1326.Pubbantaṃārabbhāti atītakoṭṭhāsaṃ ārammaṇaṃ karitvā. Iminā brahmajāle āgatā aṭṭhārasa pubbantānudiṭṭhiyo gahitā. Aparantaṃ ārabbhāti anāgatakoṭṭhāsaṃ ārammaṇaṃ karitvā. Iminā tattheva āgatā catucattālīsa aparantānudiṭṭhiyo gahitā.
1332 在“难调教性”的解释中,“对同法者所说”是指:当有人指出世尊所制定的学处,举出具体事由,指出所犯的罪,然后对他说“你犯了这样的罪,来吧,发露、出罪、忏悔”时,他正在被这样说。
“难调教”等词中:当一个人这样被劝诫时,如果他以反劝诫或不肯顺从接受来回应,这种难调教的行为就是“难调教性”。那行为本身也叫“难调教”,它的状态就是“难调教性”。另一个词是它的同义词。
“违逆执取”就是反向执取。以违逆执取为特征的对抗状态,乐于此中者名为“乐于对抗”。“取了对抗的立场,一句话就让他安静下来”,这是对轻易获得安乐者的称呼。这种状态就是“乐于对抗性”。
以不纳受教诫为特征的不敬状态,就是“不敬”。另一个词是它的同义词。或者,不纳受的形态就是不敬重。
因不住于尊重而产生的不尊重状态,就是“不尊重”。因不住于尊长而产生的不听从状态,就是“不听从”。
这被称为——这样的难调教性就被称为“难调教性”。但从意义上看,它是以那种方式生起的四蕴,或者仅仅是行蕴。在“恶友”等词中也是同样的道理。因为难调教性、恶友等,并没有单独存在的心所法。巴利
1332. Dovacassatāniddese sahadhammike vuccamāneti sahadhammikaṃ nāma yaṃ bhagavatā paññattaṃ sikkhāpadaṃ, tasmiṃ vatthuṃ dassetvā āpattiṃ āropetvā ‘idaṃ nāma tvaṃ āpattiṃ āpanno, iṅgha desehi vuṭṭhāhi paṭikarohī’ti vuccamāne. Dovacassāyantiādīsu evaṃ codiyamānassa paṭicodanāya vā appadakkhiṇagāhitāya vā dubbacassa kammaṃ dovacassāyaṃ. Tadeva dovacassantipi vuccati. Tassa bhāvo dovacassiyaṃ. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Vippaṭikūlagāhitāti vilomagāhitā. Vilomagahaṇasaṅkhātena vipaccanīkena sātaṃ assāti vipaccanīkasāto. ‘Paṭāṇikagahaṇaṃ gahetvā ekapadeneva taṃ nissaddamakāsi’nti sukhaṃ paṭilabhantassetaṃ adhivacanaṃ. Tassa bhāvo vipaccanīkasātatā. Ovādaṃ anādiyanavasena anādarassa bhāvo anādariyaṃ. Itaraṃ tasseva vevacanaṃ. Anādiyanākāro vā anādaratā. Garuvāsaṃ avasanavasena uppanno agāravabhāvo agāravatā. Sajeṭṭhakavāsaṃ avasanavasena uppanno appaṭissavabhāvo appaṭissavatā. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ evarūpā dovacassatā nāma vuccati. Atthato panesā tenākārena pavattā cattāro khandhā, saṅkhārakkhandhoyeva vāti. Pāpamittatādīsupi eseva nayo. Dovacassatā pāpamittatādayo hi visuṃ cetasikadhammā nāma natthi.
1333 1333. “无信”是指他们没有信,意思是他们不信佛等对象。“恶戒”是指戒的善名在他们那里不存在,也就是没有戒。“寡闻”是指缺乏听闻。“悭吝”是指他们有五种悭吝。“恶慧”是指没有慧。以亲近的方式称为“亲近”,以强力亲近的方式称为“依止”,以全方位亲近的方式称为“遍亲近”。或者,这是通过前缀使词义扩展,三者说的都是亲近。“交往”是指接近。“全面交往”是指全方位地交往,或者通过前缀使词义扩展。“爱敬”是指坚固的爱敬。“全面爱敬”是指全方位的爱敬,或者通过前缀使词义扩展。两者说的都是坚固的爱敬。“倾心于他们”是指在那些人的身上,身心两方面都倾心;意思是倾向于他们、朝向他们、归向他们。巴利
1333. Natthi etesaṃ saddhāti assaddhā; buddhādīni vatthūni na saddahantīti attho. Dussīlāti sīlassa dunnāmaṃ natthi, nissīlāti attho. Appassutāti sutarahitā. Pañca macchariyāni etesaṃ atthīti maccharino. Duppaññāti nippaññā. Sevanakavasena sevanā. Balavasevanā nisevanā. Sabbatobhāgena sevanā saṃsevanā. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ. Tīhipi sevanāva kathitā. Bhajanāti upasaṅkamanā. Sambhajanāti sabbatobhāgena bhajanā. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ. Bhattīti daḷhabhatti. Sambhattīti sabbatobhāgena bhatti. Upasaggavasena vā padaṃ vaḍḍhitaṃ. Dvīhipi daḷhabhatti eva kathitā. Taṃsampavaṅkatāti tesu puggalesu kāyena ceva cittena ca sampavaṅkabhāvo; tanninnatā tappoṇatā tappabbhāratāti attho.
1334 关于“易调教性”这一组的解释,也应该按照前面所说的相反方式来理解。巴利
1334. Sovacassatādukaniddesopi vuttapaṭipakkhanayena veditabbo.
1336 五罪聚,是指按照论母的解释所说的波罗夷、僧残、波逸提、波罗提应悔过、恶作这五种罪。七罪聚,是指按照律的解释所说的波罗夷、僧残、土喇咤亚、波逸提、波罗提应悔过、恶作、恶说这七种罪。其中,连同事由一起,能了知这些罪各自界限的智慧,叫做罪巧。而连同羯磨语一起,能了知出罪界限的智慧,则叫做出罪巧。巴利
1336.Pañcapiāpattikkhandhāti mātikāniddesena ‘pārājikaṃ saṅghādisesaṃ pācittiyaṃ pāṭidesanīyaṃ dukkaṭa’nti imā pañca āpattiyo. Sattapi āpattikkhandhāti vinayaniddesena ‘pārājikaṃ saṅghādisesaṃ thullaccayaṃ pācittiyaṃ pāṭidesanīyaṃ dukkaṭaṃ dubbhāsita’nti imā satta āpattiyo. Tattha saha vatthunā tāsaṃ āpattīnaṃ paricchedajānanakapaññā āpattikusalatā nāma. Saha kammavācāya āpattivuṭṭhānaparicchedajānanakapaññā pana āpattivuṭṭhānakusalatā nāma.
1338 等至,是因为应当进入而称为等至。与加行一起,能了知安止的界限的智慧,就叫作等至善巧。比如心里决定“当月亮、太阳或星宿运行到某个位置时,我就出定”,到时候能毫无差错地在那个时刻出定,因为具有这种出定的智慧,就叫作等至出定善巧。巴利
1338. Samāpajjitabbato samāpatti. Saha parikammena appanāparicchedajānanakapaññā pana samāpattikusalatā nāma. ‘Cande vā sūriye vā nakkhatte vā ettakaṃ ṭhānaṃ gate vuṭṭhahissāmī’ti avirajjhitvā tasmiṃyeva samaye vuṭṭhānakapaññāya atthitāya samāpattivuṭṭhānakusalatā nāma.
1340 对十八界的掌握、作意、听闻、受持、判别、了知的智慧,叫做界善巧。对同样这些界的掌握、作意、了知的智慧,叫做作意善巧。巴利
1340. Aṭṭhārasannaṃ dhātūnaṃ uggahamanasikārasavanadhāraṇaparicchedajānanakapaññā dhātukusalatā nāma. Tāsaṃyeva uggahamanasikārajānanakapaññā manasikārakusalatā nāma.
1342 对十二处的学习、作意、听闻、受持、区分、了知的智慧,叫做“处巧”。或者,在这三种善巧当中,学习、作意、听闻、观察、通达、省察——这一切都适用。其中,听闻、学习和省察属于世间,通达属于出世间,观察和作意则世间与出世间都有。“无明缘行”等,将在缘起分别中详细说明。了知“由于这个缘,所以有这个”的智慧,叫做“缘起巧”。巴利
1342. Dvādasannaṃ āyatanānaṃ uggahamanasikārasavanadhāraṇaparicchedajānanakapaññā latā nāma. Tīsupi vā etāsu kusalatāsu uggaho manasikāro savanaṃ sammasanaṃ paṭivedho paccavekkhaṇāti sabbaṃ vaṭṭati. Tattha savanauggahapaccavekkhaṇā lokiyā, paṭivedho lokuttaro. Sammasanamanasikārā lokiyalokuttaramissakā. ‘Avijjāpaccayā saṅkhārā’tiādīni (vibha. aṭṭha. 225) paṭiccasamuppādavibhaṅge āvibhavissanti. ‘Iminā pana paccayena idaṃ hotī’ti jānanakapaññā paṭiccasamuppādakusalatā nāma.
1344 在“处非处善巧”这一对法的解释中,“因”和“缘”这两个词其实是同一个意思的不同说法。因为眼净色以色为所缘,使眼识得以生起,所以它既是因也是缘。同样地,耳净色等对于耳识等、芒果种子等对于芒果果实等,也是如此。在第二种方式中,“哪些法”是在举例说明属于不同类别的缘法;“对于哪些”是在举例说明由不同类别的缘所生起的法。“非因非缘”是指:眼净色对于以声音为所缘而生起的耳识,既不是因也不是缘。同样地,耳净色等对于其余各种识等、芒果等对于棕榈等的生起,也是如此。应当这样理解其中的含义。巴利
1344. Ṭhānāṭṭhānakusalatādukaniddese hetū paccayāti ubhayampetaṃ aññamaññavevacanaṃ. Cakkhupasādo hi rūpaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjanakassa cakkhuviññāṇassa hetu ceva paccayo ca. Tathā sotapasādādayo sotaviññāṇādīnaṃ, ambabījādīni ca ambaphalādīnaṃ. Dutiyanaye ye ye dhammāti visabhāgapaccayadhammānaṃ nidassanaṃ. Yesaṃ yesanti visabhāgapaccayasamuppannadhammanidassanaṃ. Na hetū na paccayāti cakkhupasādo saddaṃ ārammaṇaṃ katvā uppajjanakassa sotaviññāṇassa na hetu na paccayo. Tathā sotapasādādayo avasesaviññāṇādīnaṃ. Ambādayo ca tālādīnaṃ uppattiyāti evamattho veditabbo.
1346 在解释“正直”和“柔和”这两项时,“心谦下性”这个说法只是名称上的区别而已。它的意思是:因为没有慢,心就谦下,所以叫“心谦下”;心谦下的状态,就是“心谦下性”。至于其余的心正直性和心柔和性,在分别解释词语的部分里已经讲过了。巴利
1346. Ajjavamaddavaniddese nīcacittatāti padamattameva viseso. Tassattho – mānābhāvena nīcaṃ cittaṃ assāti nīcacitto. Nīcacittassa bhāvo nīcacittatā. Sesaṃ cittujukatācittamudutānaṃ padabhājanīye āgatameva.
1348 在“忍”的解释中,能忍的样态就是忍,能忍的形态就是忍性。人们以这种忍来承受、把它放在自己身上而安住,既不抗拒,也不站在对立面,这就叫安忍性。不暴躁的状态,就是不暴躁性。不粗恶:所谓粗恶,指的是粗恶语,因为它没有妥善安立;与之相反的,就是不粗恶,也就是善妙语——这是这里的含义。这样一来,此处是以果来指称因。心满意足:指以喜悦之心使心自我满足,是心自身的状态,而不是被嗔恨染污的心——这就是其含义。巴利
1348. Khantiniddese khamanakavasena khanti. Khamanākāro khamanatā. Adhivāsenti etāya, attano upari āropetvā vāsenti, na paṭibāhanti, na paccanīkatāya tiṭṭhantīti adhivāsanatā. Acaṇḍikassa bhāvo acaṇḍikkaṃ. Anasuropoti asuropo vuccati na sammāropitattā duruttavacanaṃ. Tappaṭipakkhato anasuropo suruttavācāti attho. Evamettha phalūpacārena kāraṇaṃ niddiṭṭhaṃ. Attamanatā cittassāti somanassavasena cittassa sakamanatā, attano cittasabhāvoyeva, na byāpannacittatāti attho.
1349 在“调伏”的解释中:身不违犯,指三种身善行;语不违犯,指四种语善行。“身与语不违犯”这句话,涵盖了由身门和语门生起的活命第八戒。这就称为调伏——因为从恶法中善巧地远离,所以称为调伏。“一切戒律防护”:之所以这样说,是因为众生不仅以身和语行非道,也会以意行非道,所以为了涵盖并说明意戒而说了这句话。巴利
1349. Soraccaniddese kāyiko avītikkamoti tividhaṃ kāyasucaritaṃ. Vācasiko avītikkamoti catubbidhaṃ vacīsucaritaṃ. Kāyikavācasikoti iminā kāyavacīdvārasamuṭṭhitaṃ ājīvaṭṭhamakasīlaṃ pariyādiyati. Idaṃ vuccati soraccanti idaṃ pāpato suṭṭhu oratattā soraccaṃ nāma vuccati. Sabbopi sīlasaṃvaroti idaṃ yasmā na kevalaṃ kāyavācāheva anācāraṃ ācarati manasāpi ācarati eva, tasmā mānasikasīlaṃ pariyādāya dassetuṃ vuttaṃ.
1350 在“柔和语”的解释中,“有疣”是说:就像有病的树上会长出疣瘤一样,同样,由于语有过失,用轻蔑、辱骂等言语就生出疣瘤。“粗涩”是指腐坏,就像腐坏的树粗糙、流出粉末一样,这种话也粗涩,像摩擦耳孔一样进入,所以说“粗涩”。“对他辛辣”是指对他人辛辣、不可意、引起嗔恼。“对他缠缚”是指像弯曲的荆棘枝刺入皮肤一样,对他人缠缚,即使想走也走不了,造成黏着。“近于嗔”是指接近嗔怒。“不引向定”是指不引向安止定或近行定。以上这些都是有过失言语的同义词。“舍离如是之语”这句是为了说明:没有断除粗恶语而住的人,其间即使生起柔和语,也根本不是柔和语。巴利
1350. Sākhalyaniddese aṇḍakāti yathā sadose rukkhe aṇḍakāni uṭṭhahanti, evaṃ sadosatāya khuṃsanavambhanādivacanehi aṇḍakā jātā. Kakkasāti pūtikā sā yathā nāma pūtirukkho kakkaso hoti paggharitacuṇṇo evaṃ kakkasā hoti. Sotaṃ ghaṃsayamānā viya pavisati. Tena vuttaṃ ‘kakkasā’ti. Parakaṭukāti paresaṃ kaṭukā amanāpā dosajananī. Parābhisajjanīti kuṭilakaṇṭakasākhā viya cammesu vijjhitvā paresaṃ abhisajjanī, gantukāmānampi gantuṃ adatvā lagganakārī. Kodhasāmantāti kodhassa āsannā. Asamādhisaṃvattanikāti appanāsamādhissa vā upacārasamādhissa vā asaṃvattanikā. Iti sabbānevetāni sadosavācāya vevacanāni. Tathārūpiṃ vācaṃ pahāyāti idaṃ pharusavācaṃ appajahitvā ṭhitassa antarantare pavattāpi saṇhavācā asaṇhavācā eva nāmāti dīpanatthaṃ vuttaṃ.
“无过失”:“过失”指的是嗔。没有过失,就是“无过失”,意思是离于嗔。就像“无过失之肢、白色覆盖”这句话里所说的“无过失”一样。“悦耳”:因为言辞甜美,所以让耳朵感到舒服,不会像针刺那样造成耳朵的刺痛。“可爱”:因为意义甜美,不会让身体生起恼怒,只会让人生起喜爱,所以叫“可爱”。“入心”:没有抵触,愉快地进入心中,所以叫“入心”。“城市语”:因为功德圆满,所以是“城市里有的”,叫“城市语”。就像在城市里长大的女子那样柔和,所以也叫“城市语”。或者说,这是属于城市的,也就是城市居民的说法。城市居民说话确实得体,称父亲为“父亲”,称兄弟为“兄弟”。这样的话为众人所喜爱,所以叫“众人喜爱”。正因为令人喜爱,所以让众人觉得可意、使心生欢喜,因此叫“众人可意”。其中,“对此人而言”就是“对那个人而言”。“柔和语性”就是温和语性,“亲切语性”就是柔软语性,“不粗恶语性”就是不粗硬语性。巴利
Neḷāti eḷaṃ vuccati doso. Nāssā eḷanti neḷā; niddosāti attho. ‘‘Neḷaṅgo setapacchādo’’ti (udā. 65; saṃ. ni. 4.347; peṭako. 25) ettha vuttaneḷaṃ viya. Kaṇṇasukhāti byañjanamadhuratāya kaṇṇānaṃ sukhā, sūcivijjhanaṃ viya kaṇṇasūlaṃ na janeti. Atthamadhuratāya sarīre kopaṃ ajanetvā pemaṃ janetīti pemanīyā. Hadayaṃ gacchati, appaṭihaññamānā sukhena cittaṃ pavisatīti hadayaṅgamā. Guṇaparipuṇṇatāya pure bhavāti porī. Pure saṃvaḍḍhanārī viya sukumārātipi porī. Purassa esātipi porī; nagaravāsīnaṃ kathāti attho. Nagaravāsino hi yuttakathā honti. Pitimattaṃ pitāti bhātimattaṃ bhātāti vadanti. Evarūpī kathā bahuno janassa kantā hotīti bahujanakantā. Kantabhāveneva bahuno janassa manāpā cittavuḍḍhikarāti bahujanamanāpā. Yā tatthāti yā tasmiṃ puggale. Saṇhavācatāti maṭṭhavācatā. Sakhilavācatāti muduvācatā. Apharusavācatāti akakkhaḷavācatā.
1351 在“摄益”的解说中,“财摄益”是指:由于得不到财物,自己与他人的裂缝得以覆盖、隐藏,这样以财物来行摄益。“法摄益”是指:由于得不到法,自己与他人的裂缝得以覆盖、隐藏,这样以法来行摄益。“成为摄益者”:世间共同生活确实只有这两种裂缝,他就是针对这两种裂缝而成为摄益者。以财摄益或以法摄益:就是由这两种摄益而成为摄益者,行摄益,使之无间断。巴利
1351. Paṭisanthāraniddese āmisapaṭisanthāroti āmisaalābhena attanā saha paresaṃ chiddaṃ yathā pihitaṃ hoti paṭicchannaṃ evaṃ āmisena paṭisantharaṇaṃ. Dhammapaṭisanthāroti dhammassa appaṭilābhena attanā saha paresaṃ chiddaṃ yathā pihitaṃ hoti paṭicchannaṃ, evaṃ dhammena paṭisantharaṇaṃ. Paṭisanthārako hotīti dveyeva hi lokasannivāsassa chiddāni, tesaṃ paṭisanthārako hoti. Āmisapaṭisanthārena vā dhammapaṭisanthārena vāti iminā duvidhena paṭisanthārena paṭisanthārako hoti, paṭisantharati, nirantaraṃ karoti.
这里从头开始讲:一位懂得待人接物的比丘,一看见有客比丘来了,就应该迎上前去,接过他的衣钵,给他安排座位,用扇子给他扇风,帮他洗脚、涂油;如果有酥油、糖蜜之类的,就应当拿给他当药;还要问他需不需要喝水,并帮他收拾好住处。这样,就算是做到了一部分的财物上的接待。巴利
Tatrāyaṃ ādito paṭṭhāya kathā – paṭisanthārakena hi bhikkhunā āgantukaṃ āgacchantaṃ disvāva paccuggantvā pattacīvaraṃ gahetabbaṃ, āsanaṃ dātabbaṃ, tālavaṇṭena bījitabbaṃ, pādā dhovitvā makkhetabbā, sappiphāṇite sati bhesajjaṃ dātabbaṃ, pānīyena pucchitabbo, āvāso paṭijaggitabbo. Evaṃ ekadesena āmisapaṭisanthāro kato nāma hoti.
傍晚时,即使对方是较晚出家的比丘,也不必等到轮到自己侍奉的时候,就可以先到他那里去,坐下之后,不要问超出他能力范围的问题,而要在他擅长的范围内提问。不要问“您是诵持哪部经典的”,而应问“您的戒师、教授师是依哪部经典修学的”,然后在他能够回答的范围内提问。如果他能解说,那很好;如果不能,就自己为他解说。这样就算是做了法方面的部分摄受。巴利
Sāyaṃ pana navakatarepi attano upaṭṭhānaṃ anāgateyeva, tassa santikaṃ gantvā nisīditvā avisaye apucchitvā tassa visaye pañho pucchitabbo. ‘Tumhe katarabhāṇakā’ti apucchitvā tumhākaṃ ‘ācariyupajjhāyā kataraṃ ganthaṃ vaḷañjentī’ti pucchitvā pahonakaṭṭhāne pañho pucchitabbo. Sace kathetuṃ sakkoti iccetaṃ kusalaṃ. No ce sakkoti sayaṃ kathetvā dātabbaṃ. Evaṃ ekadesena dhammapaṭisanthāro kato nāma hoti.
如果他就住在自己附近,就应该经常带着他一起去乞食。如果他想离开,第二天就顺着他要去的方向,带他到某个村子里一起乞食,然后送他走。如果另一个方向有比丘们受到邀请,而这位比丘也想去,就应该带他一起去。如果他说“那个方向跟我不合适”,不愿意去,就派其他比丘去,自己带着他去乞食。自己得到的食物应该分给他。这样就算是做到了以食物摄受。巴利
Sace attano santike vasati taṃ ādāya nibaddhaṃ piṇḍāya caritabbaṃ. Sace gantukāmo hoti punadivase gamanasabhāgena taṃ ādāya ekasmiṃ gāme piṇḍāya caritvā uyyojetabbo. Sace aññasmiṃ disābhāge bhikkhū nimantitā honti taṃ bhikkhuṃ icchamānaṃ ādāya gantabbaṃ. ‘Na mayhaṃ esā disā sabhāgā’ti gantuṃ anicchante sesabhikkhū pesetvā taṃ ādāya piṇḍāya caritabbaṃ. Attanā laddhāmisaṃ tassa dātabbaṃ. Evaṃ ‘āmisapaṭisanthāro’ kato nāma hoti.
那么,用财物来待人接物的人,自己得到的东西应该给谁呢?首先应该给新来的客人。如果有生病的人,或者有需要照顾的人,也应该给他们。应该给戒师和教授师。应该给帮忙拿东西的人。而用可尊敬的法来待人接物的人,即使来了一百次一千次,也应该从长老的座位开始,依次给每一个来的人。而用一般方式待人接物的人,谁没得到,就应该给谁。走出村子以后,如果看到年老的人、无依无靠的比丘或比丘尼,也应该给他们。巴利
Āmisapaṭisanthārakena pana attanā laddhaṃ kassa dātabbanti? Āgantukassa tāva dātabbaṃ. Sace gilāno vā avassiko vā atthi, tesampi dātabbaṃ. Ācariyupajjhāyānaṃ dātabbaṃ. Bhaṇḍagāhakassa dātabbaṃ. Sārāṇīyadhammapūrakena pana satavārampi sahassavārampi āgatāgatānaṃ therāsanato paṭṭhāya dātabbaṃ. Paṭisanthārakena pana yena yena na laddhaṃ, tassa tassa dātabbaṃ. Bahigāmaṃ nikkhamitvā jiṇṇakaṃ vā anāthaṃ bhikkhuṃ vā bhikkhuniṃ vā disvā tesampi dātabbaṃ.
这里有一件事:据说,盗贼袭击护法村的时候,一位刚从灭尽定出来的漏尽长老尼,立刻让一位年轻比丘尼带上她的东西,和众人一起上路。正午时分,她到了鼬鼠城的村门口,在一棵树下坐下来。那时,住在黑蔓藤凉亭的大那伽长老在鼬鼠城托钵后出来,看见长老尼,就用食物问候她。她说:我没有钵。长老说:就用这个吃吧。说着连钵一起给了她。长老尼吃完饭,洗了钵,还给长老,说:今天您托钵辛苦了,但从今以后,你们不会再为托钵而苦恼了,贤友。从那时起,长老的托钵食再也没有少于一个钱的价值。这叫作财物摄益。巴利
Tatridaṃ vatthu – corehi kira guttasālagāme pahate taṅkhaṇaññeva ekā nirodhato vuṭṭhitā khīṇāsavattherī daharabhikkhuniyā bhaṇḍakaṃ gāhāpetvā mahājanena saddhiṃ maggaṃ paṭipajjitvā ṭhitamajjhanhike nakulanagaragāmadvāraṃ patvā rukkhamūle nisīdi. Tasmiṃ samaye kāḷavallimaṇḍapavāsī mahānāgatthero nakulanagaragāme piṇḍāya caritvā nikkhanto theriṃ disvā bhattena āpucchi. Sā ‘patto me natthī’ti āha. Thero ‘imināva bhuñjathā’ti saha pattena adāsi. Therī bhattakiccaṃ katvā pattaṃ dhovitvā therassa datvā āha – ‘ajja tāva bhikkhācārena kilamissatha, ito paṭṭhāya pana vo bhikkhācāraparittāso nāma na bhavissati, tātā’ti. Tato paṭṭhāya therassa ūnakahāpaṇagghanako piṇḍapāto nāma na uppannapubbo. Ayaṃ ‘āmisapaṭisanthāro’ nāma.
做了这样的摄益之后,比丘应当站在摄受的一方,为那位比丘讲说业处,教授法义,消除疑虑,处理已生起的事务,应当给予出罪、别住、敬悦等。应当让适合出家的人出家,让适合受具足戒的人受具足戒。如果有比丘尼希望在自己面前受具足戒,为她作羯磨语也是可以的。这称为法摄益。巴利
Imaṃ paṭisanthāraṃ katvā bhikkhunā saṅgahapakkhe ṭhatvā tassa bhikkhuno kammaṭṭhānaṃ kathetabbaṃ, dhammo vācetabbo, kukkuccaṃ vinodetabbaṃ, uppannaṃ kiccaṃ karaṇīyaṃ kātabbaṃ, abbhānavuṭṭhānamānattaparivāsā dātabbā. Pabbajjāraho pabbājetabbo upasampadāraho upasampādetabbo. Bhikkhuniyāpi attano santike upasampadaṃ ākaṅkhamānāya kammavācaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ayaṃ ‘dhammapaṭisanthāro’ nāma.
比丘用这两种摄益,能让还没得到的利养生起,让已经得到的利养保持稳固,在危险的地方保护自己的性命,就像那位长老在盗贼出没的大森林里,只用钵沿接食、用手抓钵那样。至于让未得利养生起,应当讲大那伽王逃到对岸,在一位长老跟前得到摄受,后来又回来登上王位,在白石广场一辈子做大药布施的故事。至于让已得利养保持稳固,应当讲长部诵者无畏长老得到摄益后,在支提山被贼人抢劫时,他的东西没有被抢走的故事。巴利
Imehi dvīhi paṭisanthārehi paṭisanthārako bhikkhu anuppannaṃ lābhaṃ uppādeti, uppannaṃ thāvaraṃ karoti, sabhayaṭṭhāne attano jīvitaṃ rakkhati coranāgarañño pattaggahaṇahattheneva aggaṃ gahetvā patteneva bhattaṃ ākiranto thero viya. Aladdhalābhuppādane pana ito palāyitvā paratīraṃ gatena mahānāgaraññā ekassa therassa santike saṅgahaṃ labhitvā puna āgantvā rajje patiṭṭhitena setambaṅgaṇe yāvajīvaṃ pavattitaṃ mahābhesajjadānavatthu kathetabbaṃ. Uppannalābhathāvarakaraṇe dīghabhāṇakaabhayattherassa hatthato paṭisanthāraṃ labhitvā cetiyapabbate corehi bhaṇḍakassa aviluttabhāve vatthu kathetabbaṃ.
1352 1352. 在“于诸根不防护门”的解说中,“以眼见色”的意思是:这里的“眼”是因眼而得名,指具足见色能力的眼识;以这眼识见色。然而古德们说:“眼不见色,因为它没有心;心不见色,因为它没有眼。只是借门与所缘的接触,以依于净色处的心才见。这种说法,就像‘以弓射’等说法一样,是带有工具词的表述。因此,是‘以眼识见色’。”这就是此处的含义。“取总相”:就是执取男相、女相或净相等作为烦恼所依的总相,以欲贪去执取它,不满足于仅仅看见。“取细相”:就是执取那些能使烦恼显现出来的细相,即手、足、笑、语、顾、视等种种行相,这些被称为细相。“以此因缘……”等句中:由于什么原因,对于什么人,这些贪欲等法会追逐、跟随、淹没他——即那个不依念门防护眼根、不关闭眼门而住的人。“不为其防护而行”:修习时不是以念门关闭眼根,这就称为不守护眼根、于眼根不防护。巴利
1352. Indriyesu aguttadvāratāniddese cakkhunā rūpaṃ disvāti kāraṇavasena cakkhūti laddhavohārena rūpadassanasamatthena cakkhuviññāṇena rūpaṃ disvā. Porāṇā panāhu – ‘‘cakkhu rūpaṃ na passati, acittakattā; cittaṃ na passati, acakkhukattā; dvārārammaṇasaṅghaṭṭanena pana pasādavatthukena cittena passati. Īdisī panesā ‘dhanunā vijjatī’tiādīsu viya sasambhārakathā nāma hoti. Tasmā cakkhuviññāṇena rūpaṃ disvā’’ti ayamevettha atthoti. Nimittaggāhīti itthipurisanimittaṃ vā subhanimittādikaṃ vā kilesavatthubhūtaṃ nimittaṃ chandarāgavasena gaṇhāti, diṭṭhamatteyeva na saṇṭhāti. Anubyañjanaggāhīti kilesānaṃ anubyañjanato pākaṭabhāvakaraṇato anubyañjananti laddhavohāraṃ hatthapādasitahasitakathitaālokitavilokitādibhedaṃ ākāraṃ gaṇhāti. Yatvādhikaraṇamenantiādimhi yaṃkāraṇā yassa cakkhundriyāsaṃvarassa hetu, etaṃ puggalaṃ satikavāṭena cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ apihitacakkhudvāraṃ hutvā viharantaṃ ete abhijjhādayo dhammā anvāssaveyyuṃ anubandheyyuṃ ajjhotthareyyuṃ. Tassa saṃvarāya na paṭipajjatīti tassa cakkhundriyassa satikavāṭena pidahanatthāya na paṭipajjati. Evaṃbhūtoyeva ca na rakkhati cakkhundriyaṃ, na cakkhundriye saṃvaraṃ āpajjatīti vuccati.
在这里,虽然眼根上并没有所谓的防护或不防护,因为依靠眼净色并不会生起正念或失念。但是,当色所缘进入眼的范围时,有分心识生灭两次之后,执行转向作用的唯作意界生起并灭去。接着,眼识执行看的作用;接着,异熟意界执行领受的作用;接着,异熟无因意识界执行推度的作用;接着,唯作无因意识界执行确定的作用,如此生起并灭去。紧接着,速行心开始运作。在这里,不论是在有分的时刻,还是在转向等任何一个时刻,都没有防护或不防护。然而在速行的刹那,如果生起了破戒、失念、无智、不能忍或懈怠,那就是不防护。巴利
Tattha kiñcāpi cakkhundriye saṃvaro vā asaṃvaro vā natthi, na hi cakkhupasādaṃ nissāya sati vā muṭṭhassaccaṃ vā uppajjati. Apica yadā rūpārammaṇaṃ cakkhussa āpāthamāgacchati tadā bhavaṅge dvikkhattuṃ uppajjitvā niruddhe kiriyamanodhātu āvajjanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati. Tato cakkhuviññāṇaṃ dassanakiccaṃ, tato vipākamanodhātu sampaṭicchanakiccaṃ, tato vipākāhetukamanoviññāṇadhātu santīraṇakiccaṃ, tato kiriyāhetukamanoviññāṇadhātu voṭṭhabbanakiccaṃ sādhayamānā uppajjitvā nirujjhati. Tadanantaraṃ javanaṃ javati. Tatrāpi neva bhavaṅgasamaye na āvajjanādīnaṃ aññatarasamaye saṃvaro vā asaṃvaro vā atthi. Javanakkhaṇe pana dussīlyaṃ vā muṭṭhassaccaṃ vā aññāṇaṃ vā akkhanti vā kosajjaṃ vā uppajjati, asaṃvaro hoti.
虽然如此,这个人还是被称为“在眼根上没有防护”。为什么?因为当这种不防护存在时,门也没有被守护,有分也没有被守护,转向等路心也没有被守护。就像什么呢?就像一座城邑的四座城门没有关闭时,即使里面的内宅、门楼、内室等都关得很严,城里所有的财物仍然是没有被守护、没有得到保护的。因为盗贼从城门进来后,就能为所欲为。同样地,当速行心中生起恶戒等时,由于这种不防护存在,门也没有被守护,有分也没有被守护,转向等路心也没有被守护。巴利
Evaṃ honto pana so ‘cakkhundriye asaṃvaro’ti vuccati. Kasmā? Yasmā tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi aguttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittāni. Yathā kiṃ? Yathā nagare catūsu dvāresu asaṃvutesu kiñcāpi antogharadvārakoṭṭhakagabbhādayo susaṃvutā, tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ arakkhitaṃ agopitameva hoti. Nagaradvārena hi pavisitvā corā yadicchakaṃ kareyyuṃ. Evameva javane dussīlyādīsu uppannesu tasmiṃ asaṃvare sati dvārampi aguttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittānīti.
“以耳闻声”等句里,道理也是这样。“这些……根”:对于不这样守持这六根的人,这六根的不关闭、不遮蔽、不看守、不约束,就是不关闭、不遮挡的意思。巴利
Sotena saddaṃ sutvātiādīsupi eseva nayo. Yā imesanti evaṃ saṃvaraṃ anāpajjantassa imesaṃ channaṃ indriyānaṃ yā agutti yā agopanā yo anārakkho yo asaṃvaro, athakanaṃ, apidahananti attho.
1353 在“饮食不知量”的解说中,“这里有些人”指的是这个有情世界中的某一些人。“不加简择”是指不以简择的智慧了知、不加以考量。“不如理”是指用不正确的方式。“食物”是指所吃、所喝等需要吞咽的东西。“吃”是指受用、吞咽。“为了嬉戏等”是为了说明不正确的方式。因为用不正确的方式吃东西的人,是为了嬉戏、为了陶醉、为了打扮、为了装饰而吃,不是为了这个身体的需要。其中“不满足的状态”是指在那种不如理的饮食受用中不满足、不知足。“不知量”是指不知量的状态,即不知道所谓的量、不知道限度。这种因为不省察而受用所生起的饮食不知量,就称为“饮食不知量”。巴利
1353. Bhojane amattaññutāniddese idhekaccoti imasmiṃ sattaloke ekacco. Appaṭisaṅkhāti paṭisaṅkhānapaññāya ajānitvā anupadhāretvā. Ayonisoti anupāyena. Āhāranti asitapītādiajjhoharaṇīyaṃ. Āhāretīti paribhuñjati ajjhoharati. Davāyātiādi anupāyadassanatthaṃ vuttaṃ. Anupāyena hi āhārento davatthāya madatthāya maṇḍanatthāya vibhūsanatthāya vā āhāreti, no idamatthitaṃ paṭicca. Yā tattha asantuṭṭhitāti yā tasmiṃ ayoniso āhāraparibhoge asantussanā asantuṭṭhibhāvo. Amattaññutāti amattaññubhāvo, pamāṇasaṅkhātāya mattāya ajānanaṃ. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ apaccavekkhitaparibhogavasena pavattā bhojane amattaññutā nāma vuccati.
1354 在“守护诸根门”的解说中,“以眼……”等句应当依照前面所说的方式理解。“不执取相”是指不因贪欲而执取前面所说的那种相。其余各句也应当依照前面所说的相反方式理解。就像前面说过的:“当速行心中生起恶戒等时,由于那种不防护,门也没有被守护,有分心也没有被守护,转向等路心也没有被守护。”同样地,在这里,当戒等生起时,门也被守护,有分心也被守护,转向等路心也被守护。这是什么意思呢?譬如城门严密关闭时,虽然城内的房屋等没有另外设防,但城内所有财物仍然被妥善守护、严密保护——因为城门关闭了,盗贼就进不来——同样地,当速行心中生起戒等时,门也被守护,有分心也被守护,转向等路心也被守护。因此,即使在速行刹那中生起的,也被称为“于眼根防护”。“以耳闻声后”等句也应当依照同样的道理理解。巴利
1354. Indriyesu guttadvāratāniddese cakkhunātiādi vuttanayeneva veditabbaṃ. Na nimittaggāhī hotīti chandarāgavasena vuttappakāraṃ nimittaṃ na gaṇhāti. Evaṃ sesapadānipi vuttapaṭipakkhanayeneva veditabbāni. Yathā ca heṭṭhā ‘javane dussīlyādīsu uppannesu tasmiṃ asaṃvare sati, dvārampi aguttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittānī’ti vuttaṃ, evamidha tasmiṃ sīlādīsu uppannesu dvārampi guttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittāni. Yathā kiṃ? Yathā nagaradvāresu susaṃvutesu, kiñcāpi antogharādayo asaṃvutā honti, tathāpi antonagare sabbaṃ bhaṇḍaṃ surakkhitaṃ sugopitameva hoti – nagaradvāresu pihitesu corānaṃ paveso natthi – evameva javane sīlādīsu uppannesu dvārampi guttaṃ hoti, bhavaṅgampi, āvajjanādīnipi vīthicittāni. Tasmā javanakkhaṇe uppajjamānopi ‘cakkhundriye saṃvaro’ti vutto. Sotena saddaṃ sutvātiādīsupi eseva nayo.
1355 在“饮食知量”的解说中,“如理省思而食”是指:以省察的智慧了知之后,用正确的方式受用食物。现在为了说明这种正确的方式,说出了“不为嬉戏”等话。巴利
1355. Bhojane mattaññutāniddese paṭisaṅkhā yoniso āhāraṃ āhāretīti paṭisaṅkhānapaññāya jānitvā upāyena āhāraṃ paribhuñjati. Idāni taṃ upāyaṃ dassetuṃ neva davāyātiādi vuttaṃ.
在这里,“不为嬉戏”的意思是不为了嬉戏而吃。其中,舞者、跳艺人等,才算是为了嬉戏而吃。因为吃了某种食物之后,由舞蹈、歌唱、诗词、偈颂等构成的嬉戏会显得更加起劲,他们以非法、不正当的方式寻求那种食物来吃。但这位比丘不这样吃。巴利
Tattha ‘neva davāyā’ti davatthāya na āhāreti. Tattha naṭalaṅghakādayo davatthāya āhārenti nāma. Yañhi bhojanaṃ bhuttassa naccagītakabyasilokasaṅkhāto davo atirekatarena paṭibhāti, taṃ bhojanaṃ adhammena visamena pariyesitvā te āhārenti. Ayaṃ pana bhikkhu evaṃ na āhāreti.
“不为陶醉”是指:不是为了增长我慢、陶醉和男子气概的陶醉而吃东西。在这里,国王、大臣等人就是所谓为了陶醉而吃的人。他们为了增长自己的我慢、陶醉和男子气概的陶醉,而享用团食、珍馐等上等食物。但这位比丘不是这样吃的。巴利
Namadāyāti mānamadapurisamadānaṃ vaḍḍhanatthāya na āhāreti. Tattha rājarājamahāmattā madatthāya āhārenti nāma. Te hi attano mānamadapurisamadānaṃ vaḍḍhanatthāya piṇḍarasabhojanādīni paṇītabhojanāni bhuñjanti. Ayaṃ pana bhikkhu evaṃ na āhāreti.
“不为装饰”是指:不是为了装饰身体而吃东西。在这里,那些靠色相谋生的女人、后宫嫔妃等人,会喝酥油和糖浆之类,她们吃滑润、柔软、细嫩的食物,心里想:“这样我们的肢体就会匀称,身上的肤色就会明净。”但这位比丘不是这样吃东西的。巴利
Na maṇḍanāyāti sarīramaṇḍanatthāya na āhāreti. Tattha rūpūpajīviniyo mātugāmā antepurikādayo ca sappiphāṇitaṃ nāma pivanti, te hi siniddhaṃ muduṃ mandaṃ bhojanaṃ āhārenti ‘evaṃ no aṅgalaṭṭhi susaṇṭhitā bhavissati, sarīre chavivaṇṇo pasanno bhavissatī’ti. Ayaṃ pana bhikkhu evaṃ na āhāreti.
“不为打扮”是指:不是为了装饰身体而吃东西。在这里,摔跤手、拳师等人用非常滑嫩的鱼肉等食物来养壮身上的肌肉,心想:“这样我们的肌肉就会鼓起来,好承受打击。”但这位比丘不是这样,不是为了装饰身体的肌肉而吃东西。巴利
Na vibhūsanāyāti sarīre maṃsavibhūsanatthāya na āhāreti. Tattha nibbuddhamallamuṭṭhikamallādayo susiniddhehi macchamaṃsādīhi sarīramaṃsaṃ pīṇenti ‘evaṃ no maṃsaṃ ussadaṃ bhavissati pahārasahanatthāyā’ti. Ayaṃ pana bhikkhu evaṃ sarīre maṃsavibhūsanatthāya na āhāreti.
“只是为了这个目的”是为了说明取用食物的目的有其限定和确定。“为了这个身体的存续”是为了维持这个由四大种所成的、由业所生的身体而取用食物,这就是取用食物的目的。“为了延续”是为了维持命根而取用食物。“为了止息伤害”中,“伤害”指的是因为没吃东西而产生的饥饿,为了止息它、让它平息而取用食物。“为了助成梵行”中,“梵行”指的是三学、整个教法,为了助成这个梵行而取用食物。巴利
Yāvadevāti āhārāharaṇe payojanassa paricchedaniyamadassanaṃ. Imassa kāyassa ṭhitiyāti imassa catumahābhūtikakarajakāyassa ṭhapanatthāya āhāreti. Idamassa āhārāharaṇe payojananti attho. Yāpanāyāti jīvitindriyayāpanatthāya āhāreti. Vihiṃsūparatiyāti vihiṃsā nāma abhuttapaccayā uppajjanakā khuddā. Tassā uparatiyā vūpasamanatthāya āhāreti. Brahmacariyānuggahāyāti brahmacariyaṃ nāma tisso sikkhā, sakalaṃ sāsanaṃ, tassa anuggaṇhanatthāya āhāreti.
“如此”是显示方法;意思是“用这个方法”。“我要消除旧受”中的“旧受”,是指因为还没吃东西而生起的感受。为了消除它而进食。“我要不让新受生起”中的“新受”,是指因为吃太多而生起的感受。为了不让它生起而进食。或者,“新受”是指由已吃下的食物为缘而不生起的感受,为了让那尚未生起的感受不生起而进食。“我将得以维持”是指我将活下去。“以及没有过失”这里,有过失,也有没有过失。其中,以不如法的方式寻求、以不如法的方式接受、以不如法的方式享用,这叫做“有过失”。以如法的方式寻求、以如法的方式接受、省察之后享用,这叫做“没有过失”。有些人把本来没有过失的事变成有过失:心想“我得到了”,就吃得超过限度。没办法消化,就因上吐下泻等而受苦。寺院里的比丘们为了照顾他的身体、寻找药物等而忙碌。有人问“这是怎么回事”时,他们就说“某某比丘肚子胀起来了”之类的话。他们批评、指责说:“这人平时就一直这样,本性如此,根本不知道自己的肚量。”这就是把本来没有过失的事变成有过失。不这样做,而是想着“我要做到没有过失”而进食。巴利
Itīti upāyanidassanaṃ; iminā upāyenāti attho. Purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmīti purāṇavedanā nāma abhuttappaccayā uppajjanakavedanā. Taṃ paṭihanissāmīti āhāreti. Navañca vedanaṃ na uppādessāmīti navavedanā nāma atibhuttappaccayena uppajjanakavedanā. Taṃ na uppādessāmīti āhāreti. Atha vā, ‘navavedanā’ nāma bhuttappaccayā nauppajjanakavedanā. Tassā anuppannāya anuppajjanatthameva āhāreti. Yātrā ca me bhavissatīti yāpanā ca me bhavissati. Anavajjatā cāti ettha atthi sāvajjaṃ atthi anavajjaṃ. Tattha adhammikapariyesanā adhammikapaṭiggahaṇaṃ adhammena paribhogoti idaṃ ‘sāvajjaṃ’ nāma. Dhammena pariyesitvā dhammena paṭiggahetvā paccavekkhitvā paribhuñjanaṃ ‘anavajjaṃ’ nāma. Ekacco anavajjeyeva sāvajjaṃ karoti, ‘laddhaṃ me’ti katvā pamāṇātikkantaṃ bhuñjati. Taṃ jīrāpetuṃ asakkonto uddhaṃvirecanaadhovirecanādīhi kilamati. Sakalavihāre bhikkhū tassa sarīrapaṭijagganabhesajjapariyesanādīsu ussukkaṃ āpajjanti. ‘Kiṃ ida’nti vutte ‘asukassa nāma udaraṃ uddhumāta’ntiādīni vadanti. ‘Esa niccakālampi evaṃpakatikoyeva, attano kucchipamāṇaṃ nāma na jānātī’ti nindanti garahanti. Ayaṃ anavajjeyeva sāvajjaṃ karoti nāma. Evaṃ akatvā ‘anavajjatā ca bhavissatī’ti āhāreti.
说到“安乐住”,这里也有安乐住和非安乐住两种情况。其中,五种婆罗门的吃法就叫非安乐住,也就是:取手者、衣已足者、就地翻滚者、乌鸦啄食者、食已呕吐者。这五种人当中,“取手者”是吃得太多,自己已经站不起来,只能喊“把手拿过来”;“衣已足者”是肚子胀得太大,就算站起来也没法穿好衣服;“就地翻滚者”是站不起来,就地打滚;“乌鸦啄食者”是食物一直塞到嘴边,像乌鸦能来啄一样;“食已呕吐者”是嘴里含不住,当场就吐出来。不这样吃,而是想着“我要安乐住”来吃东西。所谓安乐住,就是吃到还差四五口就停下,让肚子不满。只吃这么多,然后再喝水,行、住、坐、卧四种姿势都能轻松自在地进行。所以法将这样说:巴利
Phāsuvihāro cāti etthāpi atthi phāsuvihāro atthi na phāsuvihāro. Tattha ‘āharahatthako alaṃsāṭako tatthavaṭṭako kākamāsako bhuttavamitako’ti imesaṃ pañcannaṃ brāhmaṇānaṃ bhojanaṃ na phāsuvihāro nāma. Etesu hi ‘āharahatthako’ nāma bahuṃ bhuñjitvā attano dhammatāya uṭṭhātuṃ asakkonto ‘āhara hattha’nti vadati. ‘Alaṃsāṭako’ nāma accuddhumātakucchitāya uṭṭhitopi sāṭakaṃ nivāsetuṃ na sakkoti. ‘Tatthavaṭṭako’ nāma uṭṭhātuṃ asakkonto tattheva parivaṭṭati. ‘Kākamāsako’ nāma yathā kākehi āmasituṃ sakkā hoti, evaṃ yāva mukhadvārā āhāreti. ‘Bhuttavamitako’ nāma mukhena sandhāretuṃ asakkonto tattheva vamati. Evaṃ akatvā ‘phāsuvihāro ca me bhavissatī’ti āhāreti. Phāsuvihāro nāma catūhi pañcahi ālopehi ūnūdaratā. Ettakañhi bhuñjitvā pānīyaṃ pivato cattāro iriyāpathā sukhena pavattanti. Tasmā dhammasenāpati evamāha –
“ 不吃四五口饭,就喝水;
这足以让心志坚定的比丘安住于安乐。”巴利
‘‘Cattāro pañca ālope, abhutvā udakaṃ pive; Alaṃ phāsuvihārāya, pahitattassa bhikkhuno’’ti. (theragā. 983);
在这里,应当把各个支分归纳起来。“不为嬉戏”是一支,“不为骄慢”是一支,“不为装饰”是一支,“不为庄严”是一支,“只是为了这个身体的维持和延续”是一支,“为了停止伤害、为了资助梵行”是一支,“这样,我要消除旧的感受,不让新的感受生起”是一支,“我将能够维持下去”是一支。没有过失和安乐住,就是这里饮食的利益。大西瓦长老则说:下面四支叫作遮止,上面八支应当归纳。其中,“只是为了这个身体的维持”是一支,“为了延续”是一支,“为了停止伤害”是一支,“为了资助梵行”是一支,“这样,我要消除旧的感受”是一支,“不让新的感受生起”是一支,“我将能够维持下去”是一支,“没有过失”是一支;安乐住则是饮食的利益。这样,进食时具备八支的人,就叫作于食知量。这就是所说的:在寻求、接受和受用食物时,以恰当的分量来观察而受用,这叫作于食知量。巴利
Imasmiṃ pana ṭhāne aṅgāni samodhānetabbāni. ‘Neva davāyā’tihi ekaṃ aṅgaṃ, ‘na madāyā’ti ekaṃ, ‘na maṇḍanāyā’ti ekaṃ, ‘na vibhūsanāyā’ti ekaṃ, ‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā yāpanāyā’ti ekaṃ, ‘vihiṃsūparatiyā brahmacariyānuggahāyā’ti ekaṃ, ‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmi navañca vedanaṃ na uppādessāmī’ti ekaṃ, ‘yātrā ca me bhavissatī’ti ekaṃ aṅgaṃ. Anavajjatā ca phāsuvihāro cāti ayamettha bhojanānisaṃso. Mahāsīvatthero panāha – heṭṭhā cattāri aṅgāni paṭikkhepo nāma. Upari pana aṭṭhaṅgāni samodhānetabbānīti – tattha ‘yāvadeva imassa kāyassa ṭhitiyā’ti ekaṃ aṅgaṃ, ‘yāpanāyā’ti ekaṃ, ‘vihiṃsūparatiyāti’ ekaṃ, ‘brahmacariyānuggahāyā’ti ekaṃ, ‘iti purāṇañca vedanaṃ paṭihaṅkhāmī’ti ekaṃ, ‘navañca vedanaṃ na uppādessāmī’ti ekaṃ, ‘yātrā ca me bhavissatī’ti ekaṃ, ‘anavajjatā’ cāti ekaṃ. Phāsuvihāro pana bhojanānisaṃsoti. Evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgataṃ āhāraṃ āhārento bhojane mattaññū nāma hoti. Ayaṃ vuccatīti ayaṃ pariyesanapaṭiggahaṇaparibhogesu yuttappamāṇajānanavasena pavatto paccavekkhitaparibhogo bhojane mattaññutā nāma vuccati.
1356 在“失念”的解释中,“无念”是指缺少念的四种蕴。“不随念、不忆念”是把前缀加进去后扩展出来的词。“无忆念性”就是不忆念的状态。“无持性”就是没有能力执持。因为具有这种性质的人,既不能安立,也不能贮藏。就像水中的葫芦器一样,在所缘上漂浮,所以叫“漂浮性”。“忘失性”就是已经失去、已经忘掉的念。因为具有这种性质的人,就像放下食物的乌鸦,又像放下肉的豺狼。巴利
1356. Muṭṭhassaccaniddese asatīti sativirahitā cattāro khandhā. Ananussati appaṭissatīti upasaggavasena padaṃ vaḍḍhitaṃ. Asaraṇatāti asaraṇākāro. Adhāraṇatāti dhāretuṃ asamatthatā. Tāya hi samannāgato puggalo ādhānappatto nidhānakkhamo na hoti. Udake alābukaṭāhaṃ viya ārammaṇe pilavatīti pilāpanatā. Saṃmusanatāti naṭṭhamuṭṭhassatitā. Tāya hi samannāgato puggalo nikkhittabhatto viya kāko, nikkhittamaṃso viya ca siṅgālo hoti.
1361 在解释修习力时,说到“诸善法”,指的是诸菩提分法;“亲近修习”就是初习。“修习”就是增长。“多作”就是一次又一次地去做。巴利
1361. Bhāvanābalaniddese kusalānaṃ dhammānanti bodhipakkhiyadhammānaṃ āsevanāti ādisevanā. Bhāvanāti vaḍḍhanā. Bahulīkammanti punappunaṃ karaṇaṃ.
1368 戒坏的解释,要从戒具足的解释的反面来理解。见坏的解释,要从见具足的解释的反面来理解;见具足的解释,要从见取的解释的反面来理解。戒清净的解释,虽然和戒具足的解释一样,但那里讲的是能使人达到清净的巴帝摩卡防护戒,这里讲的是已经达到清净的戒。念与正知、审察力与修习力、止与观、止相与策励相、策励与不散乱、戒具足与见具足——通过这六对,四地所摄的世间法和出世间法都已经讲到了。巴利
1368. Sīlavipattiniddeso sīlasampadāniddesapaṭipakkhato veditabbo. Diṭṭhivipattiniddeso ca diṭṭhisampadāniddesapaṭipakkhato diṭṭhisampadāniddeso ca diṭṭhupādānaniddesapaṭipakkhato. Sīlavisuddhiniddeso kiñcāpi sīlasampadāniddesena samāno, tattha pana visuddhisampāpakaṃ pātimokkhasaṃvarasīlaṃ kathitaṃ, idha visuddhippattaṃ sīlaṃ. Sati ca sampajaññañca, paṭisaṅkhānabalañca bhāvanābalañca, samatho ca vipassanā ca, samathanimittañca paggahanimittañca, paggāho ca avikkhepo ca, sīlasampadā ca diṭṭhisampadā cāti imehi pana chahi dukehi catubhūmakāpi lokiyalokuttaradhammāva kathitā.
1373 在“见清净”的解释中,“业自性智”是指了知“此业是自己的,此业不是自己的”的智慧。在这里,无论是自己做的,还是别人做的,一切不善业都不是自己的。为什么呢?因为它破坏利益、产生不利。而善业因为破坏不利、产生利益,所以称为“自己的”。在这里,就像有一个拥有财富和受用的人,走上长途旅程,途中在村落、城镇等地遇到节庆喧闹,他不去想“我是客人,该依靠谁来过节”,而是随自己的意愿,用各种方式过节,快乐地越过荒野;同样,安住在这个业自性智中,这些众生虽然积集了许多导向轮回的业,却能快乐地享受安乐,最终证得阿拉汉果,数量多到无法计算。“谛随顺智”是指随顺四谛的观智。“具足道者的智、具足果者的智”就是指道智和果智本身。巴利
1373. Diṭṭhivisuddhiniddese kammassakataññāṇanti ‘idaṃ kammaṃ sakaṃ, idaṃ no saka’nti jānanapaññā. Tattha attanā vā kataṃ hotu parena vā sabbampi akusalakammaṃ no sakaṃ. Kasmā? Atthabhañjanato anatthajananato ca. Kusalakammaṃ pana anatthabhañjanato atthajananato ca ‘sakaṃ’ nāma. Tattha yathā nāma sadhano sabhogo puriso addhānamaggaṃ paṭipajjitvā antarāmagge gāmanigamādīsu nakkhatte saṅghuṭṭhe ‘ahaṃ āgantuko, kaṃ nu kho nissāya nakkhattaṃ kīḷeyya’nti acintetvā yathā yathā icchati tena tena nīhārena nakkhattaṃ kīḷanto sukhena kantāraṃ atikkamati, evameva imasmiṃ kammassakataññāṇe ṭhatvā ime sattā bahuṃ vaṭṭagāmikammaṃ āyūhitvā sukhena sukhaṃ anubhavantā arahattaṃ pattā gaṇanapathaṃ vītivattā. Saccānulomikañāṇanti catunnaṃ saccānaṃ anulomaṃ vipassanāñāṇaṃ. Maggasamaṅgissa ñāṇaṃ phalasamaṅgissa ñāṇanti maggañāṇaphalañāṇāniyeva.
1374 在解释“然而见清净”这个词时,通过“慧、了知”等词句,只是分别说明了前面已经讲过的业自性智等四种智。巴利
1374. ‘Diṭṭhivisuddhi kho panā’tipadassa niddese yā paññā pajānanātiādīhi padehi heṭṭhā vuttāni kammassakataññāṇādīneva cattāri ñāṇāni vibhattāni.
1375 在解释“如所见者的精勤”这个词时,通过“心所的精进努力”等词句所说明的精进,只是随智慧而行的。因为应当知道:依于智慧,在世间的情况下,[精进]便是世间的;在出世间的情况下,[精进]便是出世间的。巴利
1375.‘Yathādiṭṭhissaca padhāna’nti padassa niddese yo cetasiko vīriyārambhotiādīhi padehi niddiṭṭhaṃ vīriyaṃ paññāgatikameva; paññāya hi lokiyaṭṭhāne lokiyaṃ lokuttaraṭṭhāne lokuttaranti veditabbaṃ.
1376 在“悚惧”这一双联项目的解释中,“生之怖畏”指的是:把生看作可怕,因而安住下来的智慧。对于老之怖畏、死之怖畏等,也是同样的道理。巴利
1376. Saṃvegadukaniddese jātibhayanti jātiṃ bhayato disvā ṭhitañāṇaṃ. Jarāmaraṇabhayādīsupi eseva nayo.
1377 “未生之恶”等语句,说明的是一个人在把生等看作可怕之事、想要从生、老、病、死中解脱出来时,所应当采用的善巧方法和精勤努力。至于逐词分别解释的含义,将在《分别论注》(觉支品注释)中清楚说明。巴利
1377.Anuppannānaṃ pāpakānantiādīhi jātiādīni bhayato disvā jātijarābyādhimaraṇehi muccitukāmassa upāyapadhānaṃ kathitaṃ. Padabhājanīyassa panattho vibhaṅgaṭṭhakathāyaṃ (vibha. aṭṭha. 367 bojjhaṅgapabbavaṇṇanā) āvi bhavissati.
1378 对“于诸善法中不满足”这一句的解释里,“更欲求”指的是对殊胜之境的欲求。这里,有人一开始只是布施半月食、筹食、布萨食或斋日食,他对这些不满足,于是又布施常供食、僧团食、雨安居食,建造住所,甚至布施四种资具。对这些仍然不满足,就去皈依三宝,受持五戒。对此仍不满足,就出家。出家之后,他学通一部尼柯耶、两部尼柯耶,乃至通达三藏佛语,修习八种等至,增长观智,最终证得阿拉汉果。从证得阿拉汉果那一刻起,他才真正称为大满足者。像这样,一直到证得阿拉汉果为止,这种对殊胜之境的欲求就叫作“更欲求”。巴利
1378.‘Asantuṭṭhitā ca kusalesu dhammesū’ti padaniddese bhiyyokamyatāti visesakāmatā. Idhekacco hi āditova pakkhikabhattaṃ vā salākabhattaṃ vā uposathikaṃ vā pāṭipadikaṃ vā deti, so tena asantuṭṭho hutvā puna dhurabhattaṃ saṅghabhattaṃ vassāvāsikaṃ deti, āvāsaṃ kāreti, cattāropi paccaye deti. Tatrāpi asantuṭṭho hutvā saraṇāni gaṇhāti, pañca sīlāni samādiyati. Tatrāpi asantuṭṭho hutvā pabbajati. Pabbajitvā ekaṃ nikāyaṃ dve nikāyeti tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ gaṇhāti, aṭṭha samāpattiyo bhāveti, vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ gaṇhāti . Arahattappattito paṭṭhāya mahāsantuṭṭho nāma hoti. Evaṃ yāva arahattā visesakāmatā ‘bhiyyokamyatā’ nāma.
1379 在解释“于精进不退缩”这一词句时,因为有人在偏远寂静的住处,对修习增上善法感到厌倦,这就叫作“退缩精进”;如果不感到厌倦,就叫作“不退缩”。因此,为了说明这个道理,便说了“于善法”等语。其中,“恭敬行”是指恭敬地行持善法;“常行”是指恒常不断地行持;“无间行”是指不中断、不停止地行持;“不退缩行”是指不怯懦地生活,或者不怯懦地运作;“不舍欲”是指不舍弃对善法的欲求;“不舍担”是指不舍弃行持善法时的精进之担。巴利
1379.‘Appaṭivānitā ca padhānasmi’nti padassa niddese yasmā pantasenāsanesu adhikusalānaṃ dhammānaṃ bhāvanāya ukkaṇṭhamāno padhānaṃ paṭivāseti nāma , anukkaṇṭhamāno no paṭivāseti nāma, tasmā taṃ nayaṃ dassetuṃ yā kusalānaṃ dhammānantiādi vuttaṃ. Tattha sakkaccakiriyatāti kusalānaṃ karaṇe sakkaccakāritā. Sātaccakiriyatāti satatameva karaṇaṃ. Aṭṭhitakiriyatāti khaṇḍaṃ akatvā aṭṭhapetvā karaṇaṃ. Anolīnavuttitāti alīnajīvitā, alīnapavattitā vā. Anikkhittachandatāti kusalacchandassa anikkhipanaṃ. Anikkhittadhuratāti kusalakaraṇe vīriyadhurassa anikkhipanaṃ.
1380 “宿住随念智为明”这句话里,“宿住”是指过去世曾经居住的诸蕴,以及和这些蕴相关联的事物。对宿住的随念,就是宿住随念;与这种随念相应的智,就是宿住随念智。这个智能穿透覆盖过去世诸蕴的黑暗,所以叫“明”;它穿透那黑暗之后,让那些蕴被了知、被显现出来,所以从“令了知”这个意义上说,也叫“明”。巴利
1380.‘Pubbenivāsānussatiñāṇaṃvijjā’ti ettha pubbenivāsoti pubbe nivutthakkhandhā ca khandhapaṭibaddhañca. Pubbenivāsassa anussati pubbenivāsānussati. Tāya sampayuttaṃ ñāṇaṃ pubbenivāsānussatiñāṇaṃ. Tayidaṃ pubbe nivutthakkhandhapaṭicchādakaṃ tamaṃ vijjhatīti vijjā. Taṃ tamaṃ vijjhitvā te khandhe vidite pākaṭe karotīti viditakaraṇaṭṭhenāpi vijjā.
“死生智”就是关于死和结生的智。这个智也穿透覆盖众生死与结生的黑暗,所以叫“明”。它穿透那黑暗之后,让众生的死与结生了知、显现出来,所以从“令了知”这个意义上说,也是“明”。“漏尽智”就是在一切烦恼灭尽时的智。它穿透覆盖四圣谛的黑暗,所以叫“明”。它穿透那黑暗之后,让四圣谛了知、显现出来,所以从“令了知”这个意义上说,也是“明”。巴利
Cutūpapāte ñāṇanti cutiyañca upapāte ca ñāṇaṃ. Idampi sattānaṃ cutipaṭisandhicchādakaṃ tamaṃ vijjhatīti vijjā. Taṃ tamaṃ vijjhitvā sattānaṃ cutipaṭisandhiyo viditā pākaṭā karotīti viditakaraṇaṭṭhenāpi vijjā. Āsavānaṃ khaye ñāṇanti sabbakilesānaṃ khayasamaye ñāṇaṃ. Tayidaṃ catusaccacchādakatamaṃ vijjhatīti vijjā. Taṃ tamaṃ vijjhitvā cattāri saccāni viditāni pākaṭāni karotīti viditakaraṇaṭṭhenāpi vijjā.
1381 “心之胜解与涅槃”这一句里,八种等至因为以所缘为对象而决意信解,又因为从敌对法中彻底解脱,所以称为“心的胜解”。另一种则是涅槃,因为“这里没有被称为渴爱的编织”,或者说“已经从那编织中脱离出来”。其中,八种等至由于自身已镇伏烦恼而解脱,所以说为“解脱”;涅槃则由于从一切烦恼中究竟解脱,所以是“解脱”。巴利
1381.‘Cittassaca adhimutti nibbānañcā’ti ettha ārammaṇe adhimuccanaṭṭhena, paccanīkadhammehi ca suṭṭhumuttaṭṭhena aṭṭha samāpattiyo cittassa adhimutti nāma. Itaraṃ pana ‘natthi ettha taṇhāsaṅkhātaṃ vānaṃ’, ‘niggataṃ vā tasmā vānā’ti nibbānaṃ. Tattha aṭṭha samāpattiyo sayaṃ vikkhambhitakilesehi vimuttattā vimuttīti vuttā, nibbānaṃ pana sabbakilesehi accantaṃ vimuttattā vimuttīti.
1382 与道俱足者相应的智,就是四种道智;与果俱足者相应的智,就是四种果智。其中,初道智生起时,正在灭除、灭尽、止息、平息、寂止五种烦恼,所以称为“尽智”。第二道智灭尽四种烦恼,第三道智也是这样。第四道智生起时,正在灭除、灭尽、止息、平息、寂止八种烦恼,所以称为“尽智”。而那一一对应的道果智,是在那些烦恼已尽、已灭、已止息、已寂止、不再生起、不再转起之后才生起的,因此称为“无生智”。巴利
1382.Maggasamaṅgissañāṇanti cattāri maggañāṇāni. Phalasamaṅgissa ñāṇanti cattāri phalañāṇāni. Tattha paṭhamamaggañāṇaṃ pañca kilese khepentaṃ nirodhentaṃ vūpasamentaṃ paṭippassambhentaṃ uppajjatīti khaye ñāṇaṃ nāma jātaṃ. Dutiyamaggañāṇaṃ cattāro kilese. Tathā tatiyamaggañāṇaṃ. Catutthamaggañāṇaṃ pana aṭṭha kilese khepentaṃ nirodhentaṃ vūpasamentaṃ paṭippassambhentaṃ uppajjatīti ‘khaye ñāṇaṃ’ nāma jātaṃ. Taṃ taṃ maggaphalañāṇaṃ pana tesaṃ tesaṃ kilesānaṃ khīṇante niruddhante vūpasamante paṭippassambhante anuppādante appavattante uppannanti anuppāde ñāṇaṃ nāma jātanti.
1 2 3