5. 生起相应
5. Uppādasaṃyuttaṃ
1. 眼经
1. Cakkhusuttaṃ
312在舍卫城。“诸比丘,眼的生起、住立、出生、显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。耳的生起、住立……鼻的生起、住立……舌的生起、住立……身的生起、住立……意的生起、住立、出生、显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。而诸比丘,眼的灭尽、平息、消没,即是苦的灭尽、诸病的平息、老死的消没。耳的灭尽……鼻的灭尽……舌的灭尽……身的灭尽……意的灭尽、平息、消没,即是苦的灭尽、诸病的平息、老死的消没。”第一经。
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Yo kho, bhikkhave, cakkhussa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo sotassa uppādo ṭhiti…pe… yo ghānassa uppādo ṭhiti… yo jivhāya uppādo ṭhiti… yo kāyassa uppādo ṭhiti… yo manassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca, bhikkhave, cakkhussa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo. Yo sotassa nirodho…pe… yo ghānassa nirodho… yo jivhāya nirodho… yo kāyassa nirodho… yo manassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Paṭhamaṃ.
313舍卫城因缘。
“诸比丘,色的生起、住立、转起、显现,即是苦的生起,疾病的住立,老死的显现。声的生起、住立、转起、显现,即是苦的生起,疾病的住立,老死的显现;香……味……触……法亦复如是。
然诸比丘,色的灭、平息、消失,即是苦的灭,疾病的平息,老死的消失。声的灭、平息、消失,即是苦的灭,疾病的平息,老死的消失;香……味……触……法亦复如是。”
第二。
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Yo kho, bhikkhave, rūpānaṃ uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo saddānaṃ… yo gandhānaṃ… yo rasānaṃ… yo phoṭṭhabbānaṃ… yo dhammānaṃ uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, rūpānaṃ nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo. Yo saddānaṃ… yo gandhānaṃ… yo rasānaṃ… yo phoṭṭhabbānaṃ… yo dhammānaṃ nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Dutiyaṃ.
3. 识经
3. Viññāṇasuttaṃ
314在舍卫城。
“诸比丘,眼识的生起、住立……乃至老死的显现……意识的生起、住立……乃至老死的显现。然而,诸比丘,眼识的灭……乃至老死的消失……意识的灭……乃至老死的消失。” 第三。
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Yo kho, bhikkhave, cakkhuviññāṇassa uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo…pe… yo manoviññāṇassa uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, cakkhuviññāṇassa nirodho…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo…pe… yo manoviññāṇassa nirodho…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Tatiyaṃ.
4. 触经
4. Samphassasuttaṃ
315在舍卫城。
“诸比丘,眼触的生起、住立……乃至老死的显现……意触的生起、住立……乃至老死的显现。然而,诸比丘,眼触的灭……乃至老死的消失……意触的灭……乃至老死的消失。” 第四。
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Yo kho, bhikkhave, cakkhusamphassassa uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo…pe… yo manosamphassassa uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, cakkhusamphassassa nirodho…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo…pe… yo manosamphassassa nirodho…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Catutthaṃ.
触所生经
5. Samphassajasuttaṃ
316在舍卫城。 “诸比丘,眼触所生受的生起、住立……即是老死的显现……
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Yo kho, bhikkhave, cakkhusamphassajāya vedanāya uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo…pe….
意触所生受的生起、住立……即是老死的显现。诸比丘,而眼触所生受的灭、平息……即是老死的消失……意触所生受的灭、平息、消失,即是苦的灭、诸病的平息、老死的消失。第五。
Yo manosamphassajāya vedanāya uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, cakkhusamphassajāya vedanāya nirodho vūpasamo…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo…pe… yo manosamphassajāya vedanāya nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Pañcamaṃ.
6. 想经
6. Saññāsuttaṃ
317舍卫城因缘。“诸比丘,凡色想的生起、住立、再生、显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。凡声想……香想……味想……触想……法想的生起、住立、再生、显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。然而,诸比丘,凡色想的灭、平息、消失,即是苦的灭、诸病的平息、老死的消失。凡声想……香想……味想……触想……法想的灭、平息、消失,即是苦的灭、诸病的平息、老死的消失。”
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Yo kho, bhikkhave, rūpasaññāya uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo…pe… yo dhammasaññāya uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, rūpasaññāya nirodho…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo…pe… yo dhammasaññāya nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Chaṭṭhaṃ.
7. 思经
7. Sañcetanāsuttaṃ
318舍卫城因缘。“诸比丘,对色之思的生起、住立、再生与显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。对法之思的生起、住立、再生与显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。而诸比丘,对色之思的灭尽、平息与消失,即是苦的灭尽、诸病的平息、老死的消失。对法之思的灭尽、平息与消失,即是苦的灭尽、诸病的平息、老死的消失。”第七经。
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Yo kho, bhikkhave, rūpasañcetanāya uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo…pe… yo dhammasañcetanāya uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, rūpasañcetanāya nirodho…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo…pe… yo dhammasañcetanāya nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Sattamaṃ.
第八 渴爱经
8. Taṇhāsuttaṃ
319舍卫城因缘。“诸比丘,对色之渴爱的生起、住立、再生与显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。对法之渴爱的生起、住立、再生与显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。而诸比丘,对色之渴爱的灭尽、平息与消失,即是苦的灭尽、诸病的平息、老死的消失。对法之渴爱的灭尽、平息与消失,即是苦的灭尽、诸病的平息、老死的消失。”第八经。
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Yo kho, bhikkhave, rūpataṇhāya uppādo ṭhiti…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo…pe… yo dhammataṇhāya uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, rūpataṇhāya nirodho…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo…pe… yo dhammataṇhāya nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Aṭṭhamaṃ.
9. 界经
9. Dhātusuttaṃ
320在舍卫城。“诸比丘,地界的生起、住立、再生、显现,即是苦的生起、诸病的住立、老死的显现。水界、火界、风界、空界、识界的生起、住立、再生、显现,也是如此。诸比丘,地界的灭、平息、消失,即是苦的灭、诸病的平息、老死的消失。水界、火界、风界、空界、识界的灭、平息、消失,也是如此。”第九经。
Sāvatthinidānaṃ. ‘‘Yo kho, bhikkhave, pathavīdhātuyā uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo…pe… jarāmaraṇassa pātubhāvo; yo āpodhātuyā… yo tejodhātuyā… yo vāyodhātuyā… yo ākāsadhātuyā… yo viññāṇadhātuyā uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, pathavīdhātuyā nirodho…pe… jarāmaraṇassa atthaṅgamo; yo āpodhātuyā nirodho… yo tejodhātuyā nirodho… yo vāyodhātuyā nirodho… yo ākāsadhātuyā nirodho… yo viññāṇadhātuyā nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Navamaṃ.
10. 蕴经
10. Khandhasuttaṃ
321在舍卫城。“诸比丘,色的生起、住立、再生与显现,就是苦的生起,诸病的住立,老死的显现。受的……想的……行的……识的生起、住立、再生与显现,就是苦的生起,诸病的住立,老死的显现。然而,诸比丘,色的灭、平息、消失,就是苦的灭,诸病的平息,老死的消失。受的……想的……行的……识的灭、平息、消失,就是苦的灭,诸病的平息,老死的消失。”第十经。
Sāvatthinidānaṃ . ‘‘Yo kho, bhikkhave, rūpassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo vedanāya… yo saññāya… yo saṅkhārānaṃ… yo viññāṇassa uppādo ṭhiti abhinibbatti pātubhāvo, dukkhasseso uppādo, rogānaṃ ṭhiti, jarāmaraṇassa pātubhāvo. Yo ca kho, bhikkhave, rūpassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo. Yo vedanāya… yo saññāya… yo saṅkhārānaṃ… yo viññāṇassa nirodho vūpasamo atthaṅgamo, dukkhasseso nirodho, rogānaṃ vūpasamo, jarāmaraṇassa atthaṅgamo’’ti. Dasamaṃ.
眼、色、识,触与受,
想、思、渴爱,以及界与蕴——这十者即是。
Cakkhu rūpañca viññāṇaṃ, phasso ca vedanāya ca; Saññā ca cetanā taṇhā, dhātu khandhena te dasāti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么
本组围绕“生起”这一核心概念,以十部短经逐一剖析:从六根、六境、六识,到触、受、想、思、渴爱,再到六界和五蕴。每一部经都套用完全相同的句式,将一切可经验法的“生起”直接等同于“苦的生起、病的住立、老死的显现”,反之其“灭”就是“苦的灭”。
出场人物 / 对告众
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| Bhagavā | 世尊/佛陀 | 说法主 |
| bhikkhave | 诸比丘 | 对告众 |
核心法义(白话+重点)
这一板斧劈到底,把苦的根源拉到离我们最近的当下一念——六根触境那一刹那的生起。
不是“贪爱造成苦”这种间接说法,而是更直接的:只要六根、六境、六识,乃至随之而起的触、受、想、思、渴爱还在“冒出来、站得住、重复出现”,这本身就是苦在冒出来、病在站得住、老死在重复出现。
→ 拆开看:“生起”是刹那的缘起发生,“住立”是它的短暂停留,“再生”是它的重复制造,“显现”是它对心的呈现——这四个词合在一起,描述了一个完整的缘起节目:来了、赖了一会儿、又来一次、被心看见了。佛陀说,这个完整节目就是苦的完整节目。反过来,这东西“灭了、停了、消失了”,苦也就跟着消退。
→ 要旨:别等到“生老病死”那么远才看苦,就在六根触境时看生灭,即修不死道。
关键术语锚
| Pali | 中文(经文用名) | 一句点透为何易错 |
|---|
| uppāda | 生起 | 不是“出生”或“创世”,是当下六根触境那个缘生刹那。译本若不锁住,容易读成泛泛的“产生”。 |
| ṭhiti | 住立 | 不是永恒停留,是生起后短暂的相续安住,是第二刹那的存续。易误会为某种恒常性。 |
| uppannaṃ | 再生(已生起之物的重复显现) | 字面是“已生的”,但这里与“再生/重新出现”(punabbhava)的概念暗合,易漏掉它含有的“反复涌现”义。 |
| pātubhāvo | 显现 | 不是“光明显现”,是任何法在心或境上的呈现、被知。易错成“神通显现”。 |
| vaya | 灭(经文用atthaṅgamo,同义) | 不是“毁灭”,是“落下去、消失、不复为所缘”的那个灭。 |
代表经(本组重点)
1. 《眼经》 — 开篇定调,六内处生灭与苦生灭的直接等号。
2. 《色经》 — 六外处(色声香味触法)的分组重复,可以读完前两部就掌握全组逻辑。
3. 《触所生经》 — 第六支受蕴切入,从根境识进入受的生灭,与缘起立破呼应最强。
4. 《界经》 — 以六界(地水火风空识)破“我”在何处,生灭即苦的观察直接落到界上。
5. 《蕴经》 — 收束,将这一板斧最后劈在五蕴上——色受想行识的生灭即是苦的生灭,没有多余的话。