3. 阿摩昼经
3. Ambaṭṭhasuttaṃ
254如是我闻:一时,世尊与大比丘僧团、五百位比丘,游化于憍萨罗国,来到憍萨罗国一个名叫伊车能额勒的婆罗门村。世尊便住于伊车能额勒的林丛之中。
Evaṃ me sutaṃ – ekaṃ samayaṃ bhagavā kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi yena icchānaṅgalaṃ nāma kosalānaṃ brāhmaṇagāmo tadavasari. Tatra sudaṃ bhagavā icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe.
沸伽罗娑罗事
Pokkharasātivatthu
255那时,沸伽罗娑罗婆罗门住在伍咖达城。那是憍萨罗国波斯匿王所赐的王室梵封,人烟稠密,水草丰茂,五谷丰登。沸伽罗娑罗婆罗门听说:“沙门乔达摩是释迦子,从释迦族出家,正与大比丘僧团五百比丘一起,在憍萨罗国游化,到达了伊车能额勒,住在那里的林丛中。这位乔达摩尊者有如此美好的声名传扬开来:‘彼世尊是阿拉汉、正自觉者、明行具足、善逝、世间解、无上调御丈夫、天人师、佛陀、世尊。’他以自己的证智,亲证了包含天、魔、梵的世间,以及所有沙门、婆罗门、天与人等众生之后,便为他们宣说。他宣说的法,初善、中善、后善,义理与文句兼备,揭示全然圆满清净的梵行。能见到这样的阿拉汉,实在是好!”
Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti ukkaṭṭhaṃ ajjhāvasati sattussadaṃ satiṇakaṭṭhodakaṃ sadhaññaṃ rājabhoggaṃ raññā pasenadinā kosalena dinnaṃ rājadāyaṃ brahmadeyyaṃ. Assosi kho brāhmaṇo pokkharasāti – ‘‘samaṇo khalu, bho, gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṃ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’ . So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ, kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotī’’ti.
阿摩昼青年
Ambaṭṭhamāṇavo
256那时,沸伽罗娑罗婆罗门有一位随侍的弟子,名叫阿摩昼。他诵持经文、忆持密咒,通晓三吠陀,含摄词汇、仪轨、音韵、词别以及第五的历史传说,文句语法无不娴熟,于世间学问和大人相也无一不精。他在老师三种明传承的领域中,已获得认可并自信地说:‘我所知道的,你也知道;你所知道的,我也知道。’
Tena kho pana samayena brāhmaṇassa pokkharasātissa ambaṭṭho nāma māṇavo antevāsī hoti ajjhāyako mantadharo tiṇṇaṃ vedānaṃ pāragū sanighaṇḍukeṭubhānaṃ sākkharappabhedānaṃ itihāsapañcamānaṃ padako veyyākaraṇo lokāyatamahāpurisalakkhaṇesu anavayo anuññātapaṭiññāto sake ācariyake tevijjake pāvacane – ‘‘yamahaṃ jānāmi, taṃ tvaṃ jānāsi; yaṃ tvaṃ jānāsi tamahaṃ jānāmī’’ti.
257于是,沸伽罗娑罗婆罗门对阿摩昼青年说:“阿摩昼,这位沙门乔达摩,是释迦族的子弟,从释迦族出家。他正与约五百位比丘的大比丘僧团一起,游行于憍萨罗国,已到达伊车能额勒,住在伊车能额勒的林丛中。关于那位乔达摩尊者,流传着这样的好名声:‘彼世尊是阿拉汉、正自觉者、明行足、善逝、世间解、无上调御丈夫、天人师、佛陀、世尊。’他亲自以胜智证知,并宣说了这包含天、魔、梵、沙门、婆罗门、天人、人类的世间。他所开示的法,初善、中善、后亦善,义理与文句俱善,他揭示了那完全圆满、绝对清净的梵行。能见到这样的阿拉汉,实在是一件大好事。来吧,阿摩昼,你去沙门乔达摩那里,了解一下那位乔达摩尊者,看看那流传的名声是否符实,还是不符;那位乔达摩尊者究竟是如此,还是并非如此。这样,我们便能了知那位乔达摩尊者的真实情形。”
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘ayaṃ, tāta ambaṭṭha, samaṇo gotamo sakyaputto sakyakulā pabbajito kosalesu cārikaṃ caramāno mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ pañcamattehi bhikkhusatehi icchānaṅgalaṃ anuppatto icchānaṅgale viharati icchānaṅgalavanasaṇḍe. Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato – ‘itipi so bhagavā, arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā’. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ, sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Sādhu kho pana tathārūpānaṃ arahataṃ dassanaṃ hotīti. Ehi tvaṃ tāta ambaṭṭha, yena samaṇo gotamo tenupasaṅkama; upasaṅkamitvā samaṇaṃ gotamaṃ jānāhi, yadi vā taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathāsantaṃyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā. Yadi vā so bhavaṃ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso, tathā mayaṃ taṃ bhavantaṃ gotamaṃ vedissāmā’’ti.
258“可是,先生,我怎样去了解那位乔达摩尊者呢?怎样判断那流传的名声是否如实,还是不如实;那位乔达摩尊者究竟是如此,还是并非如此呢?”
‘‘Yathā kathaṃ panāhaṃ, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ jānissāmi – ‘yadi vā taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathāsantaṃyeva saddo abbhuggato, yadi vā no tathā. Yadi vā so bhavaṃ gotamo tādiso, yadi vā na tādiso’’’ti?
“亲爱的阿摩昼,在我们的咒语中,传有三十二大人相。具足此相的大人,只有两种去处,绝无其他。若他居家,则成为转轮王,是如法公正之王,四方之主,征服者,国土安稳,具足七宝。他的七宝即:轮宝、象宝、马宝、珠宝、女宝、居士宝、主兵臣宝。他有一千多位儿子,英勇无畏,能摧破敌军。他不用刀杖,唯以正法征服这海内的大地而安住。若他从家出家,过无家的生活,便成为阿拉汉、正自觉者,揭开世间的覆蔽。亲爱的阿摩昼,我是咒语的传授者,你是咒语的领受者。”
‘‘Āgatāni kho, tāta ambaṭṭha, amhākaṃ mantesu dvattiṃsa mahāpurisalakkhaṇāni, yehi samannāgatassa mahāpurisassa dveyeva gatiyo bhavanti anaññā. Sace agāraṃ ajjhāvasati, rājā hoti cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyappatto sattaratanasamannāgato . Tassimāni satta ratanāni bhavanti. Seyyathidaṃ – cakkaratanaṃ, hatthiratanaṃ, assaratanaṃ, maṇiratanaṃ, itthiratanaṃ, gahapatiratanaṃ, pariṇāyakaratanameva sattamaṃ. Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavanti sūrā vīraṅgarūpā parasenappamaddanā. So imaṃ pathaviṃ sāgarapariyantaṃ adaṇḍena asatthena dhammena abhivijiya ajjhāvasati. Sace kho pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati , arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭṭacchado. Ahaṃ kho pana, tāta ambaṭṭha, mantānaṃ dātā; tvaṃ mantānaṃ paṭiggahetā’’ti.
259“是的,尊者。”阿摩昼年轻人这样答应沸伽罗娑罗婆罗门后,便从座起身,向沸伽罗娑罗婆罗门行礼,右绕致敬,然后登上一辆母马拉的车,与众多年轻人一起,向伊车能额勒林丛出发。他乘车至车道所能及之处,便下车,步行进入园中。那时,恰有许多比丘在空地处经行。于是阿摩昼年轻人走近那些比丘,对他们说:“诸位尊者,那位乔达摩大师现在住在何处?我们为见乔达摩大师而来。”
‘‘Evaṃ, bho’’ti kho ambaṭṭho māṇavo brāhmaṇassa pokkharasātissa paṭissutvā uṭṭhāyāsanā brāhmaṇaṃ pokkharasātiṃ abhivādetvā padakkhiṇaṃ katvā vaḷavārathamāruyha sambahulehi māṇavakehi saddhiṃ yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova ārāmaṃ pāvisi. Tena kho pana samayena sambahulā bhikkhū abbhokāse caṅkamanti. Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena te bhikkhū tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā te bhikkhū etadavoca – ‘‘kahaṃ nu kho, bho, etarahi so bhavaṃ gotamo viharati? Tañhi mayaṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya idhūpasaṅkantā’’ti.
260当时,那些比丘心想:“这位阿摩昼年轻人出身名门,又是著名婆罗门沸伽罗娑罗的弟子。与这等善男子交谈,对世尊来说并非沉重之事。”他们便对阿摩昼年轻人说:“阿摩昼,那间便是世尊的住处,门正关着。你可轻悄地走上前去,不疾不徐地登上走廊,咳一声清清嗓子,然后叩打门闩,世尊自会为你开门。”
Atha kho tesaṃ bhikkhūnaṃ etadahosi – ‘‘ayaṃ kho ambaṭṭho māṇavo abhiññātakolañño ceva abhiññātassa ca brāhmaṇassa pokkharasātissa antevāsī. Agaru kho pana bhagavato evarūpehi kulaputtehi saddhiṃ kathāsallāpo hotī’’ti. Te ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavocuṃ – ‘‘eso ambaṭṭha vihāro saṃvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṃ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṃ ākoṭehi, vivarissati te bhagavā dvāra’’nti.
261于是阿摩昼年轻人来到那间关着门的住处,轻悄悄地走上去,从容地登上走廊,清了清嗓子,叩响了门闩。世尊便打开了门。阿摩昼年轻人进入其中,同来的年轻人们也走了进去,与世尊相互问候,亲切交谈后,便坐在了一边。然而,阿摩昼年轻人却一边踱步,一边与坐着的世尊寒暄交谈;时而站着,也与坐着的世尊寒暄交谈。
Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena so vihāro saṃvutadvāro, tena appasaddo upasaṅkamitvā ataramāno āḷindaṃ pavisitvā ukkāsitvā aggaḷaṃ ākoṭesi. Vivari bhagavā dvāraṃ. Pāvisi ambaṭṭho māṇavo. Māṇavakāpi pavisitvā bhagavatā saddhiṃ sammodiṃsu, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdiṃsu. Ambaṭṭho pana māṇavo caṅkamantopi nisinnena bhagavatā kañci kañci kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāreti, ṭhitopi nisinnena bhagavatā kiñci kiñci kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāreti.
262于是,世尊对阿摩昼青年说:“阿摩昼,你与那些年高德劭、为师为祖的婆罗门长者论谈时,就是这样吗——我坐着,你却时行时立,随意说些寒暄应酬的话?”
Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘evaṃ nu te, ambaṭṭha, brāhmaṇehi vuddhehi mahallakehi ācariyapācariyehi saddhiṃ kathāsallāpo hoti, yathayidaṃ caraṃ tiṭṭhaṃ nisinnena mayā kiñci kiñci kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretī’’ti?
初以“下等人”论
Paṭhamaibbhavādo
263「不是这样的,乔达摩尊者。行走时,婆罗门本可与同样行走的婆罗门交谈;站立时,婆罗门本可与同样站立的婆罗门交谈;坐着时,婆罗门本可与同样坐着的婆罗门交谈;躺卧时,婆罗门本可与同样躺卧的婆罗门交谈。乔达摩尊者,至于那些剃头沙门、贱民、黑脸者、婆罗门足下贱种,我与他们交谈对话,也不过如此——就像与乔达摩尊者一样。」「然而,阿摩昼学童,你来此地是有所求的,你应当好好思考你为何而来的那个目的。这位阿摩昼学童,实是未修学者却自以为已修学,除了未修学,又能是什么呢?」
‘‘No hidaṃ, bho gotama. Gacchanto vā hi, bho gotama, gacchantena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṃ sallapitumarahati, ṭhito vā hi, bho gotama, ṭhitena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṃ sallapitumarahati, nisinno vā hi, bho gotama, nisinnena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṃ sallapitumarahati, sayāno vā hi, bho gotama, sayānena brāhmaṇo brāhmaṇena saddhiṃ sallapitumarahati. Ye ca kho te, bho gotama, muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, tehipi me saddhiṃ evaṃ kathāsallāpo hoti, yathariva bhotā gotamenā’’ti. ‘‘Atthikavato kho pana te, ambaṭṭha, idhāgamanaṃ ahosi, yāyeva kho panatthāya āgaccheyyātha , tameva atthaṃ sādhukaṃ manasi kareyyātha . Avusitavāyeva kho pana bho ayaṃ ambaṭṭho māṇavo vusitamānī kimaññatra avusitattā’’ti.
264那时,阿摩昼学童被世尊以“未具德”之语所斥,便心生忿怒,不悦,转而羞辱世尊、贬低世尊、非难世尊,心想:“此沙门乔达摩将被我折伏。”于是他对世尊说:“乔达摩尊者,释迦族人粗野;乔达摩尊者,释迦族人暴躁;乔达摩尊者,释迦族人轻率;乔达摩尊者,释迦族人饶舌!他们本是卑贱之人,身为卑贱之人,却不向婆罗门礼敬、尊重、崇敬、供养、承事。乔达摩尊者,这些释迦人,身为卑劣之人,却不向婆罗门礼敬、尊重、崇敬、供养、承事,此事既非善,亦不如法。”阿摩昼学童就这样将“卑贱之人”这一字眼,第一次加在了释迦族人头上。
Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhagavatā avusitavādena vuccamāno kupito anattamano bhagavantaṃyeva khuṃsento bhagavantaṃyeva vambhento bhagavantaṃyeva upavadamāno – ‘‘samaṇo ca me, bho, gotamo pāpito bhavissatī’’ti bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘caṇḍā, bho gotama, sakyajāti; pharusā, bho gotama, sakyajāti; lahusā, bho gotama, sakyajāti; bhassā, bho gotama, sakyajāti; ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṃ karonti , na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyanti. Tayidaṃ, bho gotama, nacchannaṃ, tayidaṃ nappatirūpaṃ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṃ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī’’ti. Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṃ paṭhamaṃ sakyesu ibbhavādaṃ nipātesi.
第二次以“下等人”论
Dutiyaibbhavādo
265“乔达摩尊者,释迦族人对我有何冒犯?乔达摩尊者,有一次,我为了老师沸伽罗娑罗婆罗门的一些事务,前往迦毗罗卫城,来到释迦族的议事厅。当时,有许多释迦族人与释迦族的年轻王子们,正坐在议事厅的高座上,彼此用手指互相戳弄、嬉笑打闹。依我看来,他们就是在故意嘲弄我,竟没有一个人请我入座。乔达摩尊者,这样做实在不适当、不合规矩。这些释迦族人,说到底就是些下等人;既是下等人,便不懂得恭敬婆罗门,不懂得尊重婆罗门,不懂得敬仰婆罗门,不懂得供养婆罗门,也不懂得侍奉婆罗门。”就这样,年轻的阿摩昼第二次将“下等人”的辱骂加之于释迦族。
‘‘Kiṃ pana te, ambaṭṭha, sakyā aparaddhu’’nti? ‘‘Ekamidāhaṃ, bho gotama, samayaṃ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa kenacideva karaṇīyena kapilavatthuṃ agamāsiṃ. Yena sakyānaṃ sandhāgāraṃ tenupasaṅkamiṃ. Tena kho pana samayena sambahulā sakyā ceva sakyakumārā ca sandhāgāre uccesu āsanesu nisinnā honti aññamaññaṃ aṅgulipatodakehi sañjagghantā saṃkīḷantā, aññadatthu mamaññeva maññe anujagghantā, na maṃ koci āsanenapi nimantesi. Tayidaṃ, bho gotama, nacchannaṃ, tayidaṃ nappatirūpaṃ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṃ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī’’ti. Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṃ dutiyaṃ sakyesu ibbhavādaṃ nipātesi.
第三次以“下等人”论
Tatiyaibbhavādo
266“阿摩昼,纵是小小的鹌鹑鸟,在自家巢中也可随性鸣叫。阿摩昼,迦毗罗卫城本是释迦族的自家之地,为这等微不足道的小事,尊者阿摩昼实不该动怒啊。” “乔达摩尊者,世上有四种姓:刹帝利、婆罗门、吠舍与首陀罗。在这四种姓中,刹帝利、吠舍、首陀罗这三者,皆不过是婆罗门的仆从。乔达摩尊者,这实在不合宜,也不成体统。这些释迦族人本就是下等人,既是下等人,便不懂得恭敬婆罗门,不懂得尊重婆罗门,不懂得崇仰婆罗门,不懂得供养婆罗门,也不懂得侍奉婆罗门。”就这样,年轻阿摩昼第三次将“下等人”的辱骂加诸释迦族。
‘‘Laṭukikāpi kho, ambaṭṭha, sakuṇikā sake kulāvake kāmalāpinī hoti. Sakaṃ kho panetaṃ, ambaṭṭha, sakyānaṃ yadidaṃ kapilavatthuṃ, nārahatāyasmā ambaṭṭho imāya appamattāya abhisajjitu’’nti. ‘‘Cattārome, bho gotama, vaṇṇā – khattiyā brāhmaṇā vessā suddā. Imesañhi, bho gotama, catunnaṃ vaṇṇānaṃ tayo vaṇṇā – khattiyā ca vessā ca suddā ca – aññadatthu brāhmaṇasseva paricārakā sampajjanti. Tayidaṃ, bho gotama , nacchannaṃ, tayidaṃ nappatirūpaṃ, yadime sakyā ibbhā santā ibbhā samānā na brāhmaṇe sakkaronti, na brāhmaṇe garuṃ karonti, na brāhmaṇe mānenti, na brāhmaṇe pūjenti, na brāhmaṇe apacāyantī’’ti. Itiha ambaṭṭho māṇavo idaṃ tatiyaṃ sakyesu ibbhavādaṃ nipātesi.
267这时,世尊心中思惟:“这青年阿摩昼委实过分,竟一再以‘下等人’之言贬损释迦族。不如我来问他的氏族吧。”于是,世尊对青年阿摩昼说道:“阿摩昼,你是何氏族?”“乔达摩尊者,我是康哈亚那族。”“阿摩昼,你若回溯父母双方往昔的名字与族姓,便会知晓:释迦族乃是你的主人之子,而你只是释迦族女奴的儿子。而释迦族,阿摩昼,一向尊认乌迦卡王为其祖先。”
Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘atibāḷhaṃ kho ayaṃ ambaṭṭho māṇavo sakyesu ibbhavādena nimmādeti, yaṃnūnāhaṃ gottaṃ puccheyya’’nti. Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘kathaṃ gottosi, ambaṭṭhā’’ti? ‘‘Kaṇhāyanohamasmi, bho gotamā’’ti. Porāṇaṃ kho pana te ambaṭṭha mātāpettikaṃ nāmagottaṃ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti; dāsiputto tvamasi sakyānaṃ. Sakyā kho pana, ambaṭṭha, rājānaṃ okkākaṃ pitāmahaṃ dahanti.
“阿摩昼,从前,乌迦卡王深爱他那位可爱、悦意的王后,一心想让她的儿子继承王位,于是将年长的王子们——欧卡穆卡、咖兰达、哈提尼咖和希尼苏拉——逐出了国境。他们被流放后,在喜马拉雅山脚下一个湖边的大娑罗树林中安住下来。因为害怕血统混杂,他们便与自己的亲姐妹共同生活。”
‘‘Bhūtapubbaṃ, ambaṭṭha, rājā okkāko yā sā mahesī piyā manāpā, tassā puttassa rajjaṃ pariṇāmetukāmo jeṭṭhakumāre raṭṭhasmā pabbājesi – okkāmukhaṃ karakaṇḍaṃ hatthinikaṃ sinisūraṃ . Te raṭṭhasmā pabbājitā himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākasaṇḍo, tattha vāsaṃ kappesuṃ. Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesuṃ.
那时,阿摩昼,乌迦卡王对他的大臣与随从们说:“诸君,那些王子们如今住在何处?”他们回答:“大王,在喜马拉雅山边一座湖的岸上,有一片大娑罗林,王子们如今就住在那里。因畏惧血统混杂,他们正与自己的亲姐妹一同居住。”闻此,阿摩昼,乌迦卡王不禁发出感叹:“诸君,这些王子真有能!诸君,这些王子实有大能!”阿摩昼,自彼时起,他们便被称为释迦族。而乌迦卡王就是他们的始祖。
‘‘Atha kho, ambaṭṭha, rājā okkāko amacce pārisajje āmantesi – ‘kahaṃ nu kho, bho, etarahi kumārā sammantī’ti? ‘Atthi, deva, himavantapasse pokkharaṇiyā tīre mahāsākasaṇḍo , tatthetarahi kumārā sammanti. Te jātisambhedabhayā sakāhi bhaginīhi saddhiṃ saṃvāsaṃ kappentī’ti. Atha kho, ambaṭṭha, rājā okkāko udānaṃ udānesi – ‘sakyā vata, bho, kumārā, paramasakyā vata, bho, kumārā’ti. Tadagge kho pana ambaṭṭha sakyā paññāyanti; so ca nesaṃ pubbapuriso.
“阿摩昼,乌迦卡王那时有个女奴,名叫谛萨。她生下一个男孩,取名为康哈。这康哈刚一出生,便开口说道:“母亲,请为我洗涤,母亲,请为我沐浴,让我脱离这不净吧,我必将对你们有所助益。”阿摩昼,正如今天的人见到毕舍遮鬼,便认出那是“毕舍遮”一样,那时的人们见到毕舍遮鬼,也称之为“康哈”。他们都说:“这孩子一出生就会说话,真是生了个康哈,生了个毕舍遮鬼。”阿摩昼,从那时起,康哈亚那这个族名便出现了。而那位康哈,正是康哈亚那族的始祖。如此,阿摩昼,当你回溯父系与母系以往的姓氏族谱时,便会发现释迦族才是你主人的子嗣,而你,便是释迦族女奴之子。”
‘‘Rañño kho pana, ambaṭṭha, okkākassa disā nāma dāsī ahosi. Sā kaṇhaṃ nāma janesi. Jāto kaṇho pabyāhāsi – ‘dhovatha maṃ, amma, nahāpetha maṃ amma, imasmā maṃ asucismā parimocetha, atthāya vo bhavissāmī’ti. Yathā kho pana ambaṭṭha etarahi manussā pisāce disvā ‘pisācā’ti sañjānanti; evameva kho, ambaṭṭha, tena kho pana samayena manussā pisāce ‘kaṇhā’ti sañjānanti. Te evamāhaṃsu – ‘ayaṃ jāto pabyāhāsi, kaṇho jāto, pisāco jāto’ti. Tadagge kho pana, ambaṭṭha kaṇhāyanā paññāyanti, so ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso. Iti kho te , ambaṭṭha, porāṇaṃ mātāpettikaṃ nāmagottaṃ anussarato ayyaputtā sakyā bhavanti, dāsiputto tvamasi sakyāna’’nti.
268听了这话,那些年轻人便对世尊这样说:“乔达摩尊者,请不要一味以‘婢女之子’之词,过分地贬斥阿摩昼。乔达摩尊者,阿摩昼这位青年出身尊贵,是良家子弟,博学多闻,善于言辞,且具足智慧。对于此番议题,阿摩昼青年是有能力与乔达摩尊者对答的。”
Evaṃ vutte, te māṇavakā bhagavantaṃ etadavocuṃ – ‘‘mā bhavaṃ gotamo ambaṭṭhaṃ atibāḷhaṃ dāsiputtavādena nimmādesi. Sujāto ca, bho gotama ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’’nti.
269于是,世尊对这些年轻人说:“如果你们年轻人心里这样想:‘阿摩昼青年出身低劣,不是良家子弟,孤陋寡闻,不善言辞,智慧匮乏,没有能力与沙门乔达摩在此议题上对答’,那么,就让阿摩昼青年一旁默然,你们来与我对此议题进行对答。不过,如果你们年轻人心里这样想:‘阿摩昼青年出身尊贵,是良家子弟,博学多闻,善于言辞,具足智慧,有能力与沙门乔达摩在此议题上对答’,那么,你们便一旁默然,让阿摩昼青年来与我对此议题进行对答。”
Atha kho bhagavā te māṇavake etadavoca – ‘‘sace kho tumhākaṃ māṇavakānaṃ evaṃ hoti – ‘dujjāto ca ambaṭṭho māṇavo, akulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, appassuto ca ambaṭṭho māṇavo, akalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, duppañño ca ambaṭṭho māṇavo, na ca pahoti ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’nti, tiṭṭhatu ambaṭṭho māṇavo, tumhe mayā saddhiṃ mantavho asmiṃ vacane. Sace pana tumhākaṃ māṇavakānaṃ evaṃ hoti – ‘sujāto ca ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo samaṇena gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetu’nti, tiṭṭhatha tumhe; ambaṭṭho māṇavo mayā saddhiṃ paṭimantetū’’ti.
“乔达摩尊者,阿摩昼青年出身尊贵,是良家子弟,博学多闻,善于言辞,具足智慧,他完全有能力与乔达摩尊者就此议题进行对答。我们将保持沉默,让阿摩昼青年与乔达摩尊者就此议题进行对答。”
‘‘Sujāto ca, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, kulaputto ca ambaṭṭho māṇavo, bahussuto ca ambaṭṭho māṇavo, kalyāṇavākkaraṇo ca ambaṭṭho māṇavo, paṇḍito ca ambaṭṭho māṇavo, pahoti ca ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetuṃ, tuṇhī mayaṃ bhavissāma, ambaṭṭho māṇavo bhotā gotamena saddhiṃ asmiṃ vacane paṭimantetū’’ti.
270于是,世尊对阿摩昼青年说:“阿摩昼,现在有一个与你切身相关的如法问题提出来了,纵使你不情愿,也必须回答。如果你不回答,或者顾左右而言他加以回避,或者保持沉默,或者起身离去,你的脑袋当场就会碎成七块。阿摩昼,你意下如何?你可曾从那些年高德劭、师师相承的婆罗门长老处听闻,康哈亚那族从何而起?谁是康哈亚那族的远祖?”
Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘ayaṃ kho pana te, ambaṭṭha, sahadhammiko pañho āgacchati, akāmā byākātabbo. Sace tvaṃ na byākarissasi, aññena vā aññaṃ paṭicarissasi, tuṇhī vā bhavissasi, pakkamissasi vā ettheva te sattadhā muddhā phalissati. Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso’’ti?
听了这话,阿摩昼青年默然不语。世尊第二次对阿摩昼青年说道:“阿摩昼,你意下如何?你可曾从那些年长、德高望重、代代相传的婆罗门师长们那里听闻:康哈亚那族起源于何处,谁是康哈亚那族的先祖呢?”阿摩昼青年第二次依旧默然不语。于是,世尊对阿摩昼青年说:“现在回答吧,阿摩昼!如今已不是你沉默的时候。阿摩昼,任何人被如来第三次问及如法的问题却仍不回答,他的头当场就会裂为七瓣。”
Evaṃ vutte, ambaṭṭho māṇavo tuṇhī ahosi. Dutiyampi kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso’’ti? Dutiyampi kho ambaṭṭho māṇavo tuṇhī ahosi. Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘byākarohi dāni ambaṭṭha, na dāni, te tuṇhībhāvassa kālo. Yo kho, ambaṭṭha, tathāgatena yāvatatiyakaṃ sahadhammikaṃ pañhaṃ puṭṭho na byākaroti, etthevassa sattadhā muddhā phalissatī’’ti.
271那时,金刚手夜叉手执巨大铁杵——那铁杵喷着火焰、炽燃发光、光焰闪耀——立于阿摩昼青年上方的虚空,心中想道:“如果这个阿摩昼青年被世尊如法地追问三次仍不回答,我就在这里让他的脑袋碎成七块。”而那位金刚手夜叉,世尊看见了,阿摩昼青年也看见了。
Tena kho pana samayena vajirapāṇī yakkho mahantaṃ ayokūṭaṃ ādāya ādittaṃ sampajjalitaṃ sajotibhūtaṃ ambaṭṭhassa māṇavassa upari vehāsaṃ ṭhito hoti – ‘‘sacāyaṃ ambaṭṭho māṇavo bhagavatā yāvatatiyakaṃ sahadhammikaṃ pañhaṃ puṭṭho na byākarissati, etthevassa sattadhā muddhaṃ phālessāmī’’ti. Taṃ kho pana vajirapāṇiṃ yakkhaṃ bhagavā ceva passati ambaṭṭho ca māṇavo.
272那时,阿摩昼青年惊恐不安,毛发竖立,一心只求世尊作为他的庇护、依靠与皈依。他在世尊近前坐下,这样说道:“乔达摩尊者,您刚才说了什么?请乔达摩尊者再说一次。”
Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto bhagavantaṃyeva tāṇaṃ gavesī bhagavantaṃyeva leṇaṃ gavesī bhagavantaṃyeva saraṇaṃ gavesī – upanisīditvā bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘kimetaṃ bhavaṃ gotamo āha? Punabhavaṃ gotamo bravitū’’ti .
“阿摩昼,你认为如何?你曾听那些年长、年高、师祖辈的婆罗门说过:‘康哈亚那族源自何处?谁是康哈亚那族的先祖?’吗?”“乔达摩尊者,我正是这样听闻的,正如乔达摩尊者所说。那便是康哈亚那族的渊源,他便是康哈亚那族的先祖。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ kutopabhutikā kaṇhāyanā, ko ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso’’ti? ‘‘Evameva me, bho gotama, sutaṃ yatheva bhavaṃ gotamo āha. Tatopabhutikā kaṇhāyanā; so ca kaṇhāyanānaṃ pubbapuriso’’ti.
阿摩昼种姓论
Ambaṭṭhavaṃsakathā
273听了这话,随行的青年们高声喧嚷起来:“诸位,原来阿摩昼出身卑贱,并非良家子弟,是释迦族的婢女之子,而释迦族才是他主人的儿子!我们本想呵责那沙门乔达摩,哪知他正是持法者。”
Evaṃ vutte, te māṇavakā unnādino uccāsaddamahāsaddā ahesuṃ – ‘‘dujjāto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo; akulaputto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo; dāsiputto kira, bho, ambaṭṭho māṇavo sakyānaṃ. Ayyaputtā kira, bho, ambaṭṭhassa māṇavassa sakyā bhavanti. Dhammavādiṃyeva kira mayaṃ samaṇaṃ gotamaṃ apasādetabbaṃ amaññimhā’’ti.
274那时,世尊心中思惟:“这些年轻人以‘婢女之子’一语将阿摩昼青年逼迫太甚,不如我为他解围。”于是,世尊对那些年轻人说:“诸位年轻人,你们切莫以‘婢女之子’一语过分羞辱阿摩昼青年。那位康哈仙人乃是卓越的大仙人。他前往南方国土,学习梵咒之后,便去觐见国王乌迦卡,求娶其女玛达鲁琵。国王乌迦卡一听,心生愤怒与不快,说道:‘这家伙算是什么,明明是我家婢女所生,竟敢来向我求娶我的女儿玛达鲁琵!’他便装上了一支飞箭。然而,他既无法将那支飞箭射出,也无法将它取下。”
Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘atibāḷhaṃ kho ime māṇavakā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ dāsiputtavādena nimmādenti, yaṃnūnāhaṃ parimoceyya’’nti. Atha kho bhagavā te māṇavake etadavoca – ‘‘mā kho tumhe, māṇavakā, ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ atibāḷhaṃ dāsiputtavādena nimmādetha. Uḷāro so kaṇho isi ahosi. So dakkhiṇajanapadaṃ gantvā brahmamante adhīyitvā rājānaṃ okkākaṃ upasaṅkamitvā maddarūpiṃ dhītaraṃ yāci. Tassa rājā okkāko – ‘ko nevaṃ re ayaṃ mayhaṃ dāsiputto samāno maddarūpiṃ dhītaraṃ yācatī’’’ ti, kupito anattamano khurappaṃ sannayhi . So taṃ khurappaṃ neva asakkhi muñcituṃ, no paṭisaṃharituṃ.
“年轻人,于是大臣与侍从们来到康哈仙人跟前,对他说:‘尊者,恳请国王吉祥平安!尊者,恳请国王吉祥平安!’ 康哈仙人说:‘国王将会平安。但是,如果国王将那支箭向下射出,他所统领的全部国土将会大地崩裂。’ 大臣们说:‘尊者,愿国王平安,愿国土安宁!’ 康哈仙人说:‘国王将会平安,国土也将安宁。但是,如果国王将那支箭向上射出,他所统领的全部国土将会七年不雨。’ 大臣们说:‘尊者,愿国王平安,愿国土安宁,更愿天降雨水!’ 康哈仙人说:‘国王将会平安,国土也将安宁,天也会降雨。不过,让国王把箭固定在太子身上,这样太子便能平安无恙。’ 年轻人,于是大臣们向乌迦卡王禀报:‘请乌迦卡王将那支箭固定在太子身上,这样太子便能平安无恙。’ 于是乌迦卡王把箭固定在了太子身上,太子果然平安无恙。那时,乌迦卡王身心战栗、毛发竖立,被梵天的惩罚所震慑,便将女儿玛达鲁琵献给了康哈仙人。所以,年轻人,你们不要再用‘婢女之子’这样的话来过分侮辱阿摩昼年轻人了,那位康哈仙人可是位了不起的大仙人啊。”
‘‘Atha kho, māṇavakā, amaccā pārisajjā kaṇhaṃ isiṃ upasaṅkamitvā etadavocuṃ – ‘sotthi, bhaddante , hotu rañño; sotthi, bhaddante, hotu rañño’ti. ‘Sotthi bhavissati rañño, api ca rājā yadi adho khurappaṃ muñcissati, yāvatā rañño vijitaṃ, ettāvatā pathavī undriyissatī’ti. ‘Sotthi, bhaddante, hotu rañño, sotthi janapadassā’ti. ‘Sotthi bhavissati rañño, sotthi janapadassa, api ca rājā yadi uddhaṃ khurappaṃ muñcissati, yāvatā rañño vijitaṃ, ettāvatā satta vassāni devo na vassissatī’ti. ‘Sotthi, bhaddante, hotu rañño sotthi janapadassa devo ca vassatū’ti. ‘Sotthi bhavissati rañño sotthi janapadassa devo ca vassissati, api ca rājā jeṭṭhakumāre khurappaṃ patiṭṭhāpetu, sotthi kumāro pallomo bhavissatī’ti. Atha kho, māṇavakā, amaccā okkākassa ārocesuṃ – ‘okkāko jeṭṭhakumāre khurappaṃ patiṭṭhāpetu. Sotthi kumāro pallomo bhavissatī’ti. Atha kho rājā okkāko jeṭṭhakumāre khurappaṃ patiṭṭhapesi, sotthi kumāro pallomo samabhavi. Atha kho tassa rājā okkāko bhīto saṃviggo lomahaṭṭhajāto brahmadaṇḍena tajjito maddarūpiṃ dhītaraṃ adāsi. Mā kho tumhe, māṇavakā, ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ atibāḷhaṃ dāsiputtavādena nimmādetha, uḷāro so kaṇho isi ahosī’’ti.
刹帝利殊胜
Khattiyaseṭṭhabhāvo
275然后,世尊招呼年轻人阿摩昼说:“阿摩昼,你意如何?假如一位刹帝利青年与一位婆罗门少女同居,并生下一个儿子。这个由刹帝利青年与婆罗门少女所生的儿子,能在婆罗门中获得座位和水吗?”“能,乔达摩尊者。”“那么,婆罗门们会不会在祭祀亡者、供养乳饭、大祭祀及宴请宾客时招待他呢?”“会招待,乔达摩尊者。”“那么,婆罗门们会不会教授他咒语呢?”“会教授,乔达摩尊者。”“那么,他在女人方面是受限的,还是不受限的呢?”“不受限,乔达摩尊者。”“那么,刹帝利们会为他行刹帝利灌顶吗?”“不会,乔达摩尊者。”“是何原因呢?”“因为他的母系血统不合格,乔达摩尊者。”
Atha kho bhagavā ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ āmantesi – ‘‘taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha khattiyakumāro brāhmaṇakaññāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappeyya, tesaṃ saṃvāsamanvāya putto jāyetha. Yo so khattiyakumārena brāhmaṇakaññāya putto uppanno, api nu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṃ vā udakaṃ vā’’ti? ‘‘Labhetha, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā bhojeyyuṃ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā’’ti? ‘‘Bhojeyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā mante vāceyyuṃ vā no vā’’ti? ‘‘Vāceyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinussa itthīsu āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā’’ti? ‘‘Anāvaṭaṃ hissa, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ khattiyā khattiyābhisekena abhisiñceyyu’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Mātito hi, bho gotama, anupapanno’’ti.
“阿摩昼,你意如何?假如一位婆罗门青年与一位刹帝利少女同居,并生下一个儿子。这个由婆罗门青年与刹帝利少女所生的儿子,能在婆罗门中获得座位和水吗?”“能,乔达摩尊者。”“那么,婆罗门们会不会在祭祀亡者、供养乳饭、大祭祀及宴请宾客时招待他呢?”“会招待,乔达摩尊者。”“那么,婆罗门们会不会教授他咒语呢?”“会教授,乔达摩尊者。”“那么,他在女人方面是受限的,还是不受限的呢?”“不受限,乔达摩尊者。”“那么,刹帝利们会为他行刹帝利灌顶吗?”“不会,乔达摩尊者。”“是何原因呢?”“因为他的父系血统不合格,乔达摩尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha brāhmaṇakumāro khattiyakaññāya saddhiṃ saṃvāsaṃ kappeyya, tesaṃ saṃvāsamanvāya putto jāyetha. Yo so brāhmaṇakumārena khattiyakaññāya putto uppanno, apinu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṃ vā udakaṃ vā’’ti? ‘‘Labhetha, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā bhojeyyuṃ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā’’ti? ‘‘Bhojeyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā mante vāceyyuṃ vā no vā’’ti? ‘‘Vāceyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinussa itthīsu āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā’’ti? ‘‘Anāvaṭaṃ hissa, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ khattiyā khattiyābhisekena abhisiñceyyu’’nti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Taṃ kissa hetu’’? ‘‘Pitito hi, bho gotama, anupapanno’’ti.
276“阿摩昼,因此,无论以女人与女人相比,还是以男人与男人相比,刹帝利皆更为尊贵,婆罗门皆更为低劣。阿摩昼,你如何思惟?假如此处的婆罗门们因某件事,将一个婆罗门剃光头顶,缚以灰袋,鞭笞之后,驱出国土或城镇,他还能在婆罗门当中获得座位与水吗?”
“不能,乔达摩尊者。”
“那么,婆罗门们可会在祭祀、供饭、献祭或招待宾客的场合中让他进食吗?”
“不会,乔达摩尊者。”
“那么,婆罗门们可会教授他咒语吗?”
“不会,乔达摩尊者。”
“那么,他在女人那里,是被隔绝的,还是不被隔绝的呢?”
“他是被隔绝的,乔达摩尊者。”
‘‘Iti kho, ambaṭṭha, itthiyā vā itthiṃ karitvā purisena vā purisaṃ karitvā khattiyāva seṭṭhā, hīnā brāhmaṇā. Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha brāhmaṇā brāhmaṇaṃ kismiñcideva pakaraṇe khuramuṇḍaṃ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājeyyuṃ. Apinu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṃ vā udakaṃ vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’ . ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā bhojeyyuṃ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā mante vāceyyuṃ vā no vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinussa itthīsu āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā’’ti? ‘‘Āvaṭaṃ hissa, bho gotama’’.
“阿摩昼,你如何思惟?假如此处的刹帝利们因某件事,将一个刹帝利剃光头顶,缚以灰袋,鞭笞之后,驱出国土或城镇,他还能在婆罗门当中获得座位与水吗?”
“可以,乔达摩尊者。”
“那么,婆罗门们可会在祭祀、供饭、献祭或招待宾客的场合中让他进食吗?”
“会的,乔达摩尊者。”
“那么,婆罗门们可会教授他咒语吗?”
“会的,乔达摩尊者。”
“那么,他在女人那里,是被隔绝的,还是不被隔绝的呢?”
“他是不被隔绝的,乔达摩尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha khattiyā khattiyaṃ kismiñcideva pakaraṇe khuramuṇḍaṃ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājeyyuṃ. Apinu so labhetha brāhmaṇesu āsanaṃ vā udakaṃ vā’’ti? ‘‘Labhetha, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā bhojeyyuṃ saddhe vā thālipāke vā yaññe vā pāhune vā’’ti? ‘‘Bhojeyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinu naṃ brāhmaṇā mante vāceyyuṃ vā no vā’’ti? ‘‘Vāceyyuṃ, bho gotama’’. ‘‘Apinussa itthīsu āvaṭaṃ vā assa anāvaṭaṃ vā’’ti? ‘‘Anāvaṭaṃ hissa, bho gotama’’.
277“阿摩昼,当一个刹帝利被剃光头顶,缚以灰袋,鞭笞之后,驱出国土或城镇,他便达到了最为卑贱的境地。然而,阿摩昼,即使刹帝利堕入如此卑贱的地步,刹帝利依然更为尊贵,婆罗门依然更为低劣。阿摩昼,梵天萨南库摩罗曾说过这样的偈颂——”
‘‘Ettāvatā kho, ambaṭṭha, khattiyo paramanihīnataṃ patto hoti, yadeva naṃ khattiyā khuramuṇḍaṃ karitvā bhassapuṭena vadhitvā raṭṭhā vā nagarā vā pabbājenti. Iti kho, ambaṭṭha, yadā khattiyo paramanihīnataṃ patto hoti, tadāpi khattiyāva seṭṭhā, hīnā brāhmaṇā. Brahmunā pesā, ambaṭṭha , sanaṅkumārena gāthā bhāsitā –
“刹帝利在人间最为尊胜,”
诸依氏族者;
明行具足者,
明行具足者,于人天中则为最胜。’”
‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, Ye gottapaṭisārino; Vijjācaraṇasampanno, So seṭṭho devamānuse’ti.
阿摩昼,这首由梵天萨南库摩罗所唱的偈颂,唱得善妙,不是唱得不好;说得善妙,不是说得不好;有义利,非无义利,我也认可它。阿摩昼,我也这样说——
‘‘Sā kho panesā, ambaṭṭha, brahmunā sanaṅkumārena gāthā sugītā no duggītā, subhāsitā no dubbhāsitā, atthasaṃhitā no anatthasaṃhitā, anumatā mayā. Ahampi hi, ambaṭṭha, evaṃ vadāmi –
刹帝利是在人民中的人间最胜者,
在依氏族衡量的人中,刹帝利最胜;
然明行具足者,
于诸天与人中,则为最上。
‘Khattiyo seṭṭho janetasmiṃ, Ye gottapaṭisārino; Vijjācaraṇasampanno, So seṭṭho devamānuse’ti.
诵品第一
Bhāṇavāro paṭhamo.
明行论
Vijjācaraṇakathā
278“乔达摩尊者,那么,什么是那‘行’,什么是那‘明’呢?” “阿摩昼,在无上的明行成就中,既不谈论种姓论,也不谈论家系论,更不谈论慢心论——诸如‘你配得上我’或‘你配不上我’这类的话语。阿摩昼,唯有在娶妻、嫁女、婚姻嫁娶的场合,才会涉及种姓论、家系论、慢心论,以及‘你配得上我’、‘你配不上我’这类话语。阿摩昼,那些被种姓论束缚、被家系论束缚、被慢心论束缚、被婚姻嫁娶所束缚的人,与无上的明行成就相去甚远。阿摩昼,唯有断除种姓论的束缚、家系论的束缚、慢心论的束缚、婚姻嫁娶的束缚,方能亲身证得无上的明行成就。”
‘‘Katamaṃ pana taṃ, bho gotama, caraṇaṃ, katamā ca pana sā vijjā’’ti? ‘‘Na kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya jātivādo vā vuccati, gottavādo vā vuccati, mānavādo vā vuccati – ‘arahasi vā maṃ tvaṃ, na vā maṃ tvaṃ arahasī’ti. Yattha kho, ambaṭṭha, āvāho vā hoti, vivāho vā hoti, āvāhavivāho vā hoti, etthetaṃ vuccati jātivādo vā itipi gottavādo vā itipi mānavādo vā itipi – ‘arahasi vā maṃ tvaṃ, na vā maṃ tvaṃ arahasī’ti. Ye hi keci ambaṭṭha jātivādavinibaddhā vā gottavādavinibaddhā vā mānavādavinibaddhā vā āvāhavivāhavinibaddhā vā, ārakā te anuttarāya vijjācaraṇasampadāya. Pahāya kho, ambaṭṭha, jātivādavinibaddhañca gottavādavinibaddhañca mānavādavinibaddhañca āvāhavivāhavinibaddhañca anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sacchikiriyā hotī’’ti.
279“乔达摩尊者,什么又是行,什么又是明?” “阿摩昼,如来出现于世间,是阿拉汉、正自觉者,明行具足,善逝,世间解,无上调御丈夫,天人师,佛陀,世尊。他以自己的证智,亲自证知了有天、魔、梵的世间,以及有沙门、婆罗门、天人、众人的这一代,并为他们宣说。他演说初善、中善、后善,有义有理,文词具足,全然圆满清净的梵行之法。有居士、居士子,或生于别类家族之人前来听闻此法的内容。听闻之后,便对如来生起确信。他具足这确信之后,进而思虑……(广释时应如《沙门果经》等文段那样展开。)”
‘‘Katamaṃ pana taṃ, bho gotama, caraṇaṃ, katamā ca sā vijjā’’ti? ‘‘Idha, ambaṭṭha, tathāgato loke uppajjati arahaṃ sammāsambuddho vijjācaraṇasampanno sugato lokavidū anuttaro purisadammasārathi satthā devamanussānaṃ buddho bhagavā. So imaṃ lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ sassamaṇabrāhmaṇiṃ pajaṃ sadevamanussaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti. So dhammaṃ deseti ādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ pakāseti. Taṃ dhammaṃ suṇāti gahapati vā gahapatiputto vā aññatarasmiṃ vā kule paccājāto. So taṃ dhammaṃ sutvā tathāgate saddhaṃ paṭilabhati. So tena saddhāpaṭilābhena samannāgato iti paṭisañcikkhati…pe… (yathā 191 ādayo anucchedā, evaṃ vitthāretabbaṃ).…
“他远离感官欲乐,远离不善法,有寻有伺,由远离而生起的喜与乐,进入并安住于初禅……这便是他行的一部分。”
‘‘So vivicceva kāmehi, vivicca akusalehi dhammehi, savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… idampissa hoti caraṇasmiṃ.
“再者,阿摩昼,比丘止息了寻与伺,内在寂静,心成一境,无寻无伺,由定而生起的喜与乐,进入并安住于第二禅……这便是他行的一部分。”
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, bhikkhu vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… idampissa hoti caraṇasmiṃ.
“再者,阿摩昼,比丘由离喜而安住于舍,正念正知,以身受乐——此即圣者所称的‘住于舍、具念、得乐’——成就并安住于第三禅……这属于他的‘行’。”
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, bhikkhu pītiyā ca virāgā upekkhako ca viharati sato ca sampajāno, sukhañca kāyena paṭisaṃvedeti, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti, tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… idampissa hoti caraṇasmiṃ.
再者,阿摩昼,比丘舍断乐、舍断苦,随着先前喜与忧的消失,进入并安住于不苦不乐、舍念清净的第四禅……这属于他的‘行’。阿摩昼,这就是‘行’。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, bhikkhu sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā, pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja viharati…pe… idampissa hoti caraṇasmiṃ. Idaṃ kho taṃ, ambaṭṭha, caraṇaṃ.
“当他的心如此得定,清净、明净、无秽,远离诸随烦恼,柔软、堪任、安住于不动摇的状态后,他便将心引向智见……这属于他的‘明’。……他了知:‘不再有后有。’这也属于他的‘明’。阿摩昼,这就是‘明’。”
‘‘So evaṃ samāhite citte parisuddhe pariyodāte anaṅgaṇe vigatūpakkilese mudubhūte kammaniye ṭhite āneñjappatte ñāṇadassanāya cittaṃ abhinīharati abhininnāmeti…pe… idampissa hoti vijjāya…pe… nāparaṃ itthattāyāti pajānāti, idampissa hoti vijjāya. Ayaṃ kho sā, ambaṭṭha, vijjā.
阿摩昼,这样的比丘,可称为‘明成就者’,也可称为‘行成就者’,更可称为‘明行成就者’。阿摩昼,除此明成就、此行成就之外,更无其他更崇高、更殊胜的明成就与行成就。
‘‘Ayaṃ vuccati, ambaṭṭha, bhikkhu ‘vijjāsampanno’ itipi, ‘caraṇasampanno’ itipi, ‘vijjācaraṇasampanno’ itipi. Imāya ca ambaṭṭha vijjāsampadāya caraṇasampadāya ca aññā vijjāsampadā ca caraṇasampadā ca uttaritarā vā paṇītatarā vā natthi.
四衰败门
Catuapāyamukhaṃ
280“阿摩昼,于此无上明行成就中,有四种衰败之门。哪四种呢?阿摩昼,有一种沙门或婆罗门,未能证得这无上明行成就,便挑着担子进入林野深处,心想:‘我将以落果为食。’他其实只是这明行成就的仆役。阿摩昼,这便是无上明行成就的第一种衰败之门。”
‘‘Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni bhavanti. Katamāni cattāri? Idha, ambaṭṭha, ekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaññeva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya araññāyatanaṃ ajjhogāhati – ‘pavattaphalabhojano bhavissāmī’ti. So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṃ paṭhamaṃ apāyamukhaṃ bhavati.
再者,阿摩昼,或有沙门或婆罗门,既未能证得这无上明行成就,也无法以落果为食,便带着锄头与篮子,遁入荒野林中,心想:“我将靠根茎果实为食。”然而,他终究只能成为那明行成就者的侍者。阿摩昼,这便是于无上明行成就的第二种退失门。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṃ ādāya araññavanaṃ ajjhogāhati – ‘kandamūlaphalabhojano bhavissāmī’ti. So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṃ dutiyaṃ apāyamukhaṃ bhavati.
再者,阿摩昼,或有沙门或婆罗门,既未能证得这无上明行成就,无法以落果为食,也无法以根茎果实为食,便在村边或镇旁搭建火舍,住于事火。他终究只能成为明行成就者的侍者。阿摩昼,这便是于无上明行成就的第三种退失门。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno gāmasāmantaṃ vā nigamasāmantaṃ vā agyāgāraṃ karitvā aggiṃ paricaranto acchati. So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṃ tatiyaṃ apāyamukhaṃ bhavati.
再者,阿摩昼,或有沙门或婆罗门,既未能证得这无上明行成就,无法以落果为食,无法以根茎果实为食,亦无法事火,便在四方大道的十字路口建造四门之屋而住,心想:“凡从四方来的沙门或婆罗门,我将尽力供养。”他终究只能成为明行成就者的侍者。阿摩昼,这便是于无上明行成就的第四种退失门。阿摩昼,以上便是于无上明行成就的四种退失门。
‘‘Puna caparaṃ, ambaṭṭha, idhekacco samaṇo vā brāhmaṇo vā imaṃ ceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe catudvāraṃ agāraṃ karitvā acchati – ‘yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā, tamahaṃ yathāsatti yathābalaṃ paṭipūjessāmī’ti. So aññadatthu vijjācaraṇasampannasseva paricārako sampajjati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya idaṃ catutthaṃ apāyamukhaṃ bhavati. Imāya kho, ambaṭṭha, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya imāni cattāri apāyamukhāni bhavanti.
281阿摩昼,你意如何?你与你的师承,可曾具足这无上明行成就?” “不,乔达摩尊者。乔达摩尊者,我与师承怎能与无上明行成就相提并论?我们离那无上明行成就,还差得太远了。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imāya anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sandissasi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’. ‘Kocāhaṃ, bho gotama, sācariyako, kā ca anuttarā vijjācaraṇasampadā? Ārakāhaṃ, bho gotama, anuttarāya vijjācaraṇasampadāya sācariyako’’ti.
“阿摩昼,你意如何?你与你的师承,既不能证得这无上明行成就,可曾担着行囊,深入旷野林中,心想:‘我当以落果为食’吗?” “不,乔达摩尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno khārividhamādāya araññavanamajjhogāhasi sācariyako – ‘pavattaphalabhojano bhavissāmī’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
“阿摩昼,你意如何?你与你的师承,既不能证得这无上明行成就,也不能以落果为食,可曾手持锄篓,入于林野,心想:‘我当以根茎果实为食’吗?” “不,乔达摩尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kudālapiṭakaṃ ādāya araññavanamajjhogāhasi sācariyako – ‘kandamūlaphalabhojano bhavissāmī’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
“阿摩昼,你如何想?你与你的老师,既不能证得此无上明行具足,也未能依落果而食、依根茎果实而食,可曾在村落边或城镇边建起火堂,住在那里侍奉圣火?”“没有,乔达摩尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno gāmasāmantaṃ vā nigamasāmantaṃ vā agyāgāraṃ karitvā aggiṃ paricaranto acchasi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
“阿摩昼,你如何想?你与你的老师,既不能证得此无上明行具足,也未能依落果而食、依根茎果实而食,且不能事火,可曾在十字路口起造四门之屋,住在那里心想:‘凡有沙门或婆罗门从四方来,我都将尽我所能供养他们’?”“没有,乔达摩尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, apinu tvaṃ imañceva anuttaraṃ vijjācaraṇasampadaṃ anabhisambhuṇamāno pavattaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno kandamūlaphalabhojanatañca anabhisambhuṇamāno aggipāricariyañca anabhisambhuṇamāno cātumahāpathe catudvāraṃ agāraṃ karitvā acchasi sācariyako – ‘yo imāhi catūhi disāhi āgamissati samaṇo vā brāhmaṇo vā, taṃ mayaṃ yathāsatti yathābalaṃ paṭipūjessāmā’’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
282“如此,阿摩昼,你与你的老师,不仅从此无上明行具足中退失,也从此无上明行具足的四项退失因中退失。阿摩昼,你的老师沸伽罗娑罗婆罗门曾出此言:‘那些秃头沙门、贱民、黑人、从梵天足下所生的低贱者,怎配与三明婆罗门交谈?’而他自己也同样未能圆满。阿摩昼,你看,你的老师沸伽罗娑罗婆罗门,犯下了多大的过失!”
‘‘Iti kho, ambaṭṭha, imāya ceva tvaṃ anuttarāya vijjācaraṇasampadāya parihīno sācariyako. Ye cime anuttarāya vijjācaraṇasampadāya cattāri apāyamukhāni bhavanti , tato ca tvaṃ parihīno sācariyako. Bhāsitā kho pana te esā, ambaṭṭha, ācariyena brāhmaṇena pokkharasātinā vācā – ‘ke ca muṇḍakā samaṇakā ibbhā kaṇhā bandhupādāpaccā, kā ca tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ sākacchā’ti attanā āpāyikopi aparipūramāno. Passa, ambaṭṭha, yāva aparaddhañca te idaṃ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa.
过去仙人状态之问
Pubbakaisibhāvānuyogo
283“阿摩昼,沸伽罗娑罗婆罗门受用着憍萨罗国波斯匿王的赐赠,而波斯匿王却不肯当面接见他。即使与他议事,也只是隔着帘幕相谈。阿摩昼,为何一位接受如法供养食物的人,波斯匿王竟不肯当面接见呢?看看吧,阿摩昼,你的老师沸伽罗娑罗婆罗门造了多么大的过失!”
‘‘Brāhmaṇo kho pana, ambaṭṭha, pokkharasāti rañño pasenadissa kosalassa dattikaṃ bhuñjati. Tassa rājā pasenadi kosalo sammukhībhāvampi na dadāti. Yadāpi tena manteti, tirodussantena manteti. Yassa kho pana, ambaṭṭha, dhammikaṃ payātaṃ bhikkhaṃ paṭiggaṇheyya, kathaṃ tassa rājā pasenadi kosalo sammukhībhāvampi na dadeyya. Passa, ambaṭṭha, yāva aparaddhañca te idaṃ ācariyassa brāhmaṇassa pokkharasātissa.
284“阿摩昼,你意下如何?假设憍萨罗国的波斯匿王正坐在象颈上,或骑在马背上,或站于车舆的垫子上,与武将及王族子弟商议某事。之后,他从彼处退下,站于一旁。此时,若有奴隶或奴隶之子前来,正立于该处,将方才的商议原样复述:‘波斯匿王这样说,波斯匿王那样说。’他所说的,可以称为王言吗?所议的,可以称为王议吗?他能因此而成为国王,或国王的大臣吗?”“乔达摩尊者,这不可。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, idha rājā pasenadi kosalo hatthigīvāya vā nisinno assapiṭṭhe vā nisinno rathūpatthare vā ṭhito uggehi vā rājaññehi vā kiñcideva mantanaṃ manteyya. So tamhā padesā apakkamma ekamantaṃ tiṭṭheyya. Atha āgaccheyya suddo vā suddadāso vā, tasmiṃ padese ṭhito tadeva mantanaṃ manteyya – ‘evampi rājā pasenadi kosalo āha, evampi rājā pasenadi kosalo āhā’ti. Apinu so rājabhaṇitaṃ vā bhaṇati rājamantanaṃ vā manteti? Ettāvatā so assa rājā vā rājamatto vā’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
285阿摩昼,同样的道理,那些古代的婆罗门仙人——他们是咒语的创作者、咒语的传承者,如今婆罗门所随诵、随说、复述、传诵的古老咒句,正是他们所唱诵、宣说、汇集的,即阿吒、婆摩、婆摩提婆、毗奢蜜多罗、夜婆提犍、鸯耆罗、跋罗堕阇、婆悉吒、迦叶、婆咎。你说:‘我随老师学习这些咒语。’然而,仅凭这一点,你就能成为仙人,或已走上成仙之道,这是不可能的。
‘‘Evameva kho tvaṃ, ambaṭṭha, ye te ahesuṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu – ‘tyāhaṃ mante adhiyāmi sācariyako’ti, tāvatā tvaṃ bhavissasi isi vā isitthāya vā paṭipannoti netaṃ ṭhānaṃ vijjati.
286“阿摩昼,你意下如何?你曾听闻年长、德高的婆罗门,乃至师辈相传所说:那些古代的婆罗门仙人——咒语的创作者、咒语的传承者,如今婆罗门随诵、随说、复述、传诵的咒语正是他们所出,即阿吒、婆摩、婆摩提婆、毗奢蜜多罗、夜婆提犍、鸯耆罗、跋罗堕阇、婆悉吒、迦叶、婆咎。他们可曾像你现在随老师一起这样:沐浴涂香,梳理须发,佩戴璎珞环钏,身着白衣,具足五欲,耽著欲乐呢?” “没有,乔达摩尊者。”
‘‘Taṃ kiṃ maññasi, ambaṭṭha, kinti te sutaṃ brāhmaṇānaṃ vuddhānaṃ mahallakānaṃ ācariyapācariyānaṃ bhāsamānānaṃ – ye te ahesuṃ brāhmaṇānaṃ pubbakā isayo mantānaṃ kattāro mantānaṃ pavattāro, yesamidaṃ etarahi brāhmaṇā porāṇaṃ mantapadaṃ gītaṃ pavuttaṃ samihitaṃ, tadanugāyanti tadanubhāsanti bhāsitamanubhāsanti vācitamanuvācenti, seyyathidaṃ – aṭṭhako vāmako vāmadevo vessāmitto yamataggi aṅgīraso bhāradvājo vāseṭṭho kassapo bhagu, evaṃ su te sunhātā suvilittā kappitakesamassū āmukkamaṇikuṇḍalābharaṇā odātavatthavasanā pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūtā paricārenti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
“……他们可曾像你现在随老师一起这样,享用精米饭,浇上洁净的肉汁,拣去黑粒,配以种种汤、种种菜肴呢?” “没有,乔达摩尊者。”
‘‘…Pe… evaṃ su te sālīnaṃ odanaṃ sucimaṃsūpasecanaṃ vicitakāḷakaṃ anekasūpaṃ anekabyañjanaṃ paribhuñjanti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti ? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
“……他们可曾像你今日与你的老师这般,由身着贴身束裙的女子环绕左右,服侍取乐呢?” “乔达摩尊者,并非如此。”
‘‘…Pe… evaṃ su te veṭhakanatapassāhi nārīhi paricārenti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
“……他们可曾像你今日与你的老师这般,驾着鬃毛编结的母马所拉的车,手握长长的刺棒,鞭策着马匹四处驰骋游乐呢?” “乔达摩尊者,并非如此。”
‘‘…Pe… evaṃ su te kuttavālehi vaḷavārathehi dīghāhi patodalaṭṭhīhi vāhane vitudentā vipariyāyanti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
“……他们可曾像你今日与你的老师这般,令手持长刀的士兵,在掘好城壕、设下屏障的堡垒中巡逻守护呢?” “乔达摩尊者,并非如此。”
‘‘…Pe… evaṃ su te ukkiṇṇaparikhāsu okkhittapalighāsu nagarūpakārikāsu dīghāsivudhehi purisehi rakkhāpenti, seyyathāpi tvaṃ etarahi sācariyako’’ti? ‘‘No hidaṃ, bho gotama’’.
“阿摩昼,如此看来,你与你的老师既非仙人,亦未走上成就仙人之道。阿摩昼,若你对我尚有疑惑或犹豫,可向我发问,我当以解答为你释疑。”
‘‘Iti kho, ambaṭṭha, neva tvaṃ isi na isitthāya paṭipanno sācariyako. Yassa kho pana, ambaṭṭha, mayi kaṅkhā vā vimati vā so maṃ pañhena, ahaṃ veyyākaraṇena sodhissāmī’’ti.
二相之见
Dvelakkhaṇādassanaṃ
287那时,世尊从精舍出来,开始经行。阿摩昼青年也从精舍出来,开始经行。阿摩昼青年随着世尊经行,仔细察看世尊身上的三十二大人相。他见到了其中多数,唯除两种。对此二相,他怀疑、犹豫,不得确信——这便是阴藏相与广长舌相。
Atha kho bhagavā vihārā nikkhamma caṅkamaṃ abbhuṭṭhāsi. Ambaṭṭhopi māṇavo vihārā nikkhamma caṅkamaṃ abbhuṭṭhāsi. Atha kho ambaṭṭho māṇavo bhagavantaṃ caṅkamantaṃ anucaṅkamamāno bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho ambaṭṭho māṇavo bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve . Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
288那时,世尊心中思忖:“这位青年阿摩昼,除了其中二相之外,已经见到我身上三十二大人相的大部分。但对此二大人相,他疑而不决,犹豫未信,无法确信,不能喜足——即阴藏相与广长舌相。”于是,世尊施展如是神通变化,让青年阿摩昼清晰地看见了世尊的阴藏相。接着,世尊伸出舌头,以舌迴舐双耳的耳孔,迴舐双鼻的鼻孔,最终将舌头覆盖住整个额头。青年阿摩昼心想:“沙门乔达摩确实圆满具足三十二大人相,并非不圆满。”他便对世尊说:“乔达摩尊者,现在我们要告辞了,我们还有许多事务要办。”“阿摩昼,你随意而行吧。”于是,青年阿摩昼登上马车离去。
Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ ambaṭṭho māṇavo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi yathā addasa ambaṭṭho māṇavo bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi. Atha kho ambaṭṭhassa māṇavassa etadahosi – ‘‘samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi, no aparipuṇṇehī’’ti. Bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘handa ca dāni mayaṃ, bho gotama, gacchāma, bahukiccā mayaṃ bahukaraṇīyā’’ti . ‘‘Yassadāni tvaṃ, ambaṭṭha, kālaṃ maññasī’’ti. Atha kho ambaṭṭho māṇavo vaḷavārathamāruyha pakkāmi.
289那时,沸伽罗娑罗婆罗门出了伍咖达城,与一大群婆罗门众一同坐在自己的园中,正等候青年阿摩昼。此时,青年阿摩昼前往彼园。他乘车至车道所及之处,下车步行,来到沸伽罗娑罗婆罗门跟前,顶礼后坐在一旁。
Tena kho pana samayena brāhmaṇo pokkharasāti ukkaṭṭhāya nikkhamitvā mahatā brāhmaṇagaṇena saddhiṃ sake ārāme nisinno hoti ambaṭṭhaṃyeva māṇavaṃ paṭimānento. Atha kho ambaṭṭho māṇavo yena sako ārāmo tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi, yānena gantvā yānā paccorohitvā pattikova yena brāhmaṇo pokkharasāti tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā brāhmaṇaṃ pokkharasātiṃ abhivādetvā ekamantaṃ nisīdi.
290沸伽罗娑罗婆罗门对坐在一旁的青年阿摩昼说:“亲爱的阿摩昼,你见到那位乔达摩尊者了吗?”“先生,我们见到那位乔达摩尊者了。”“亲爱的阿摩昼,那么,那位乔达摩尊者的名声确实名实相符,并无夸大吧?那位乔达摩尊者,确实一如传闻,而非徒有虚名吧?”“先生,那位乔达摩尊者的名声的确名副其实,毫无夸大。那位乔达摩尊者确实一如传闻,并非虚名。而且,那位乔达摩尊者圆满无缺地具足了三十二大人相。”“亲爱的阿摩昼,那么,你和沙门乔达摩之间有过什么对谈吗?”“先生,我与沙门乔达摩是有过一些对谈。”“是怎样的对谈呢?”于是,青年阿摩昼便将与世尊之间所发生的全部对话,从头到尾完整地告诉了沸伽罗娑罗婆罗门。
Ekamantaṃ nisinnaṃ kho ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ brāhmaṇo pokkharasāti etadavoca – ‘‘kacci, tāta ambaṭṭha, addasa taṃ bhavantaṃ gotama’’nti? ‘‘Addasāma kho mayaṃ, bho, taṃ bhavantaṃ gotama’’nti. ‘‘Kacci, tāta ambaṭṭha, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ tathā santaṃyeva saddo abbhuggato no aññathā; kacci pana so bhavaṃ gotamo tādiso no aññādiso’’ti ? ‘‘Tathā santaṃyeva, bho, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ saddo abbhuggato no aññathā, tādisova so bhavaṃ gotamo no aññādiso. Samannāgato ca so bhavaṃ gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehī’’ti. ‘‘Ahu pana te, tāta ambaṭṭha, samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? ‘‘Ahu kho me, bho, samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti. ‘‘Yathā kathaṃ pana te, tāta ambaṭṭha, ahu samaṇena gotamena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? Atha kho ambaṭṭho māṇavo yāvatako ahosi bhagavatā saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ brāhmaṇassa pokkharasātissa ārocesi.
291听后,沸伽罗娑罗婆罗门便对年轻人阿摩昼说:“哎呀,我们这位大智者!哎呀,我们这位多闻者!哎呀,我们这位通达三吠陀者!诸位,据说像这样造作恶行的人,在身坏命终之后,是要投生到苦界、恶趣、堕处、地狱的。阿摩昼,你方才一再地冒犯、顶撞乔达摩尊者,乔达摩尊者便也一再地驳斥、数落我们的过失。哎呀,我们这位大智者!哎呀,我们这位多闻者!哎呀,我们这位通达三吠陀者!诸位,据说像这样造作恶行的人,在身坏命终之后,是要投生到苦界、恶趣、堕处、地狱的。”他心生恼怒,一脚将阿摩昼踢倒在地,自己则当即想要去拜见世尊。
Evaṃ vutte, brāhmaṇo pokkharasāti ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ etadavoca – ‘‘aho vata re amhākaṃ paṇḍitaka , aho vata re amhākaṃ bahussutaka , aho vata re amhākaṃ tevijjaka , evarūpena kira, bho, puriso atthacarakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyya. Yadeva kho tvaṃ, ambaṭṭha, taṃ bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ āsajja āsajja avacāsi, atha kho so bhavaṃ gotamo amhepi evaṃ upaneyya upaneyya avaca. Aho vata re amhākaṃ paṇḍitaka, aho vata re amhākaṃ bahussutaka, aho vata re amhākaṃ tevijjaka, evarūpena kira, bho, puriso atthacarakena kāyassa bhedā paraṃ maraṇā apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ nirayaṃ upapajjeyyā’’ti, kupito anattamano ambaṭṭhaṃ māṇavaṃ padasāyeva pavattesi. Icchati ca tāvadeva bhagavantaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ.
沸伽罗娑罗拜见世尊
Pokkharasātibuddhupasaṅkamanaṃ
292于是,诸婆罗门对沸伽罗娑罗婆罗门说:“尊者,今日去拜见沙门乔达摩,为时太晚了。沸伽罗娑罗尊者,还是明天再去拜见沙门乔达摩吧。”沸伽罗娑罗婆罗门便在自己的住处备办了精美的硬食与软食,装车之后,命人持着火炬,从伍咖达城出发,向伊车能额勒林丛的方向而去。乘车到达不能再通行之处,他便下车,步行来到世尊面前。到了以后,他与世尊互相问候,说了一些亲切友善的话,然后在一边坐下。
Atha kho te brāhmaṇā brāhmaṇaṃ pokkharasātiṃ etadavocuṃ – ‘‘ativikālo kho, bho, ajja samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ. Svedāni bhavaṃ pokkharasāti samaṇaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamissatī’’ti. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti sake nivesane paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā yāne āropetvā ukkāsu dhāriyamānāsu ukkaṭṭhāya niyyāsi, yena icchānaṅgalavanasaṇḍo tena pāyāsi. Yāvatikā yānassa bhūmi yānena gantvā, yānā paccorohitvā pattikova yena bhagavā tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā bhagavatā saddhiṃ sammodi, sammodanīyaṃ kathaṃ sāraṇīyaṃ vītisāretvā ekamantaṃ nisīdi.
293坐在一旁的沸伽罗娑罗婆罗门对世尊说:“乔达摩尊者,我的弟子阿摩昼来过此处吗?”“婆罗门,你的弟子阿摩昼确已来过。”“乔达摩尊者,您与阿摩昼可有过交谈?”“婆罗门,我确与他有过一番交谈。”“那么,乔达摩尊者,您与阿摩昼究竟谈了些什么?”于是,世尊将所谈内容如实地告知了沸伽罗娑罗婆罗门。听后,沸伽罗娑罗婆罗门对世尊说:“乔达摩尊者,阿摩昼实在愚痴。恳请乔达摩尊者原谅阿摩昼。”“婆罗门,愿阿摩昼快乐。”世尊这样答道。
Ekamantaṃ nisinno kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘āgamā nu kho idha, bho gotama, amhākaṃ antevāsī ambaṭṭho māṇavo’’ti? ‘‘Āgamā kho te , brāhmaṇa, antevāsī ambaṭṭho māṇavo’’ti. ‘‘Ahu pana te, bho gotama, ambaṭṭhena māṇavena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? ‘‘Ahu kho me, brāhmaṇa, ambaṭṭhena māṇavena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti. ‘‘Yathākathaṃ pana te, bho gotama, ahu ambaṭṭhena māṇavena saddhiṃ kocideva kathāsallāpo’’ti? Atha kho bhagavā yāvatako ahosi ambaṭṭhena māṇavena saddhiṃ kathāsallāpo, taṃ sabbaṃ brāhmaṇassa pokkharasātissa ārocesi. Evaṃ vutte, brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘bālo, bho gotama, ambaṭṭho māṇavo, khamatu bhavaṃ gotamo ambaṭṭhassa māṇavassā’’ti. ‘‘Sukhī hotu, brāhmaṇa, ambaṭṭho māṇavo’’ti.
294接着,沸伽罗娑罗婆罗门在世尊身上逐一观察三十二大人相。沸伽罗娑罗婆罗门见到了世尊身上大部分的三十二相,唯除二相未能分明。他对那两相——阴藏密隐相与广长舌相——心生疑惑,犹豫不定,不能确信,不得净信。
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni samannesi. Addasā kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kāye dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe pahūtajivhatāya ca.
295世尊心中思惟:“此婆罗门沸伽罗娑罗已见到我三十二相中的大部分,唯除二相。他于这二相——阴藏密隐相与广长舌相——仍存疑惑,犹豫不决,不能确信,不得净信。”于是,世尊施展神通变化,使婆罗门沸伽罗娑罗得以亲见世尊的阴藏密隐相。继而,世尊伸出舌头,舐触两耳孔,又遍拭两耳孔;舐触两鼻孔,又遍拭两鼻孔;并以舌覆满整个额头。
Atha kho bhagavato etadahosi – ‘‘passati kho me ayaṃ brāhmaṇo pokkharasāti dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇāni yebhuyyena ṭhapetvā dve. Dvīsu mahāpurisalakkhaṇesu kaṅkhati vicikicchati nādhimuccati na sampasīdati – kosohite ca vatthaguyhe, pahūtajivhatāya cā’’ti. Atha kho bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi yathā addasa brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato kosohitaṃ vatthaguyhaṃ. Atha kho bhagavā jivhaṃ ninnāmetvā ubhopi kaṇṇasotāni anumasi paṭimasi, ubhopi nāsikasotāni anumasi paṭimasi, kevalampi nalāṭamaṇḍalaṃ jivhāya chādesi.
296这时,沸伽罗娑罗婆罗门心中生起这样的想法:‘沙门乔达摩确实具足了三十二大人相,圆满无缺。’他便对世尊说:‘愿乔达摩尊者今日与比丘僧团一同接受我的饭食供养。’世尊默然应允。
Atha kho brāhmaṇassa pokkharasātissa etadahosi – ‘‘samannāgato kho samaṇo gotamo dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇehi paripuṇṇehi no aparipuṇṇehī’’ti. Bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo ajjatanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhusaṅghenā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.
297那时,沸伽罗娑罗婆罗门知道世尊已经默许,便对世尊告知时辰:“时间到了,乔达摩尊者,饭食已备好。”于是,世尊在上午时分,穿好下衣,持钵与上衣,与比丘僧团一同前往沸伽罗娑罗婆罗门的住处。抵达后,坐在敷设好的座位上。那时,沸伽罗娑罗婆罗门亲手以种种美味的嚼食和啖食供养世尊,令世尊饱足满意;其弟子们也供养了比丘僧团。那时,世尊食毕,放下钵,沸伽罗娑罗婆罗门便取了一张较低的座位,退坐一面。
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavato adhivāsanaṃ viditvā bhagavato kālaṃ ārocesi – ‘‘kālo, bho gotama, niṭṭhitaṃ bhatta’’nti. Atha kho bhagavā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya saddhiṃ bhikkhusaṅghena yena brāhmaṇassa pokkharasātissa nivesanaṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā paññatte āsane nisīdi. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena sahatthā santappesi sampavāresi, māṇavakāpi bhikkhusaṅghaṃ. Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ aññataraṃ nīcaṃ āsanaṃ gahetvā ekamantaṃ nisīdi.
298沸伽罗娑罗婆罗门退坐一面后,世尊便为他次第说法,即:宣说布施论、持戒论、生天论;阐明诸欲的过患、卑污与杂染,以及出离的功德利益。当世尊了知这位婆罗门的心已堪任、柔软、离五盖、喜悦、具足净信时,便为他开示诸佛所独有的教法——苦、集、灭、道。犹如洁净无瑕的布料能圆满地吸收染料一般,正是在那一刻,沸伽罗娑罗婆罗门于座上生起离尘离垢的法眼,彻见:‘凡集起的法,皆是息灭法。’
Ekamantaṃ nisinnassa kho brāhmaṇassa pokkharasātissa bhagavā anupubbiṃ kathaṃ kathesi, seyyathidaṃ – dānakathaṃ sīlakathaṃ saggakathaṃ; kāmānaṃ ādīnavaṃ okāraṃ saṃkilesaṃ, nekkhamme ānisaṃsaṃ pakāsesi. Yadā bhagavā aññāsi brāhmaṇaṃ pokkharasātiṃ kallacittaṃ muducittaṃ vinīvaraṇacittaṃ udaggacittaṃ pasannacittaṃ, atha yā buddhānaṃ sāmukkaṃsikā dhammadesanā, taṃ pakāsesi – dukkhaṃ samudayaṃ nirodhaṃ maggaṃ. Seyyathāpi nāma suddhaṃ vatthaṃ apagatakāḷakaṃ sammadeva rajanaṃ paṭiggaṇheyya; evameva brāhmaṇassa pokkharasātissa tasmiññeva āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhuṃ udapādi – ‘‘yaṃ kiñci samudayadhammaṃ, sabbaṃ taṃ nirodhadhamma’’nti.
沸伽罗娑罗宣说自己为优婆塞
Pokkharasātiupāsakattapaṭivedanā
299那时,沸伽罗娑罗婆罗门已见法、得法、知法、深入法,超越疑惑,断除犹豫,达至无畏,于大师的教法不再依赖他人。他对世尊这样说:“真是殊胜啊,乔达摩尊者!真是殊胜啊,乔达摩尊者!就好像有人把倒下的扶起来,把隐藏的揭开,为迷路的人指明道路,或在黑暗中持来油灯,让有眼者得见诸色;同样地,乔达摩尊者以种种方式阐明了法。乔达摩尊者,我与儿子们、妻子、随从、朋友一同皈依尊者和法与比丘僧团。请乔达摩尊者记我为优婆塞,从今日起,直至命终,尽形寿皈依。正如乔达摩尊者光临伍咖达其他优婆塞的家一样,也请乔达摩尊者光临沸伽罗娑罗的家。那时,那些年轻的儿女们若对乔达摩尊者礼敬、起迎、奉座、奉水,内心生起净信,那将为他们带来长久的利益与安乐。” “婆罗门,你所说确实是善妙之语。”
Atha kho brāhmaṇo pokkharasāti diṭṭhadhammo pattadhammo viditadhammo pariyogāḷhadhammo tiṇṇavicikiccho vigatakathaṃkatho vesārajjappatto aparappaccayo satthusāsane bhagavantaṃ etadavoca – ‘‘abhikkantaṃ, bho gotama, abhikkantaṃ, bho gotama. Seyyathāpi, bho gotama, nikkujjitaṃ vā ukkujjeyya, paṭicchannaṃ vā vivareyya, mūḷhassa vā maggaṃ ācikkheyya , andhakāre vā telapajjotaṃ dhāreyya, ‘cakkhumanto rūpāni dakkhantī’ti; evamevaṃ bhotā gotamena anekapariyāyena dhammo pakāsito. Esāhaṃ, bho gotama, saputto sabhariyo sapariso sāmacco bhavantaṃ gotamaṃ saraṇaṃ gacchāmi dhammañca bhikkhusaṅghañca. Upāsakaṃ maṃ bhavaṃ gotamo dhāretu ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gataṃ. Yathā ca bhavaṃ gotamo ukkaṭṭhāya aññāni upāsakakulāni upasaṅkamati, evameva bhavaṃ gotamo pokkharasātikulaṃ upasaṅkamatu. Tattha ye te māṇavakā vā māṇavikā vā bhavantaṃ gotamaṃ abhivādessanti vā paccuṭṭhissanti vā āsanaṃ vā udakaṃ vā dassanti cittaṃ vā pasādessanti, tesaṃ taṃ bhavissati dīgharattaṃ hitāya sukhāyā’’ti. ‘‘Kalyāṇaṃ vuccati, brāhmaṇā’’ti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
人物名册
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| Bhagavā | 世尊 | 佛陀,说法者 |
| Ambaṭṭha | 阿摩昼 | 沸伽罗娑罗的年轻弟子,康哈亚那族后裔,傲慢的婆罗门学者 |
| Pokkharasāti | 沸伽罗娑罗 | 阿摩昼的老师,伍咖达城的婆罗门领袖,后皈依佛陀 |
| Vajirapāṇī Yakkha | 金刚手夜叉 | 手持铁杵的夜叉,护持真理 |
| sambahulehi māṇavakehi | 众多年轻人 | 随阿摩昼同行的婆罗门青年 |
| bhikkhū | 比丘 | 佛陀的随行僧团 |
地点
佛陀在憍萨罗国伊车能额勒林丛中,沸伽罗娑罗则住在附近由波斯匿王所赐封的伍咖达城中。
事件
沸伽罗娑罗婆罗门听闻佛陀胜名,派其得意弟子阿摩昼去考察佛陀是否真具足传说中的三十二大人相。阿摩昼自恃高贵种姓和渊博学识,见佛时毫无礼敬,甚至因佛陀提醒他应如理作意而来、非为观光闲谈而心生恼怒,三次辱骂释迦族为“贱民”。佛陀温和以对,点明释迦族实为阿摩昼祖先的主人,并通过盘问其身世,揭露阿摩昼实为释迦族女奴后裔,折服其傲慢。随后沸伽罗娑罗连夜赶来,亲眼验证了佛陀圆满具足广长舌相等大人相,聆听佛陀说法后当下见法,皈依三宝成为近事男。
经文摘要
阿摩昼轻漫无礼问佛→佛陀盘问其祖先揭开“婢女之子”真相,折伏傲慢→佛陀开示真正的“明行”圆满和种姓平等→沸伽罗娑罗闻法得法眼净,证入圣流。
中心思想(白话 + 重点拆解)
这一整部经,核心就是在破除“血统、种姓高贵论”,并指出什么才是真正值得尊重的“圆满成就”。
1. 背景:外在表象的傲慢与崩溃
阿摩昼走来的那个姿态,本身就是剧本:一个精通吠陀经典、家世显赫的婆罗门,面对世人敬仰的佛陀,他却边走边说、站着闲聊,因为他心里早把人分成了三六九等,认为“剃头沙门、贱民、黑脸者”不配与他平等交谈。他口口声声释迦族是“贱民”,但这恰恰是他内心所执着的“种姓”优越感在作祟。这种傲慢,是他所有知识的致命漏洞。
2. 核心:佛陀如何“拆墙”与建立真标准
佛陀没有直接驳斥他,而是顺着他的逻辑,用他自己的身世狠狠敲了他一棒。当佛陀一个简单的问题——“你的祖先是谁?”——把阿摩昼逼问得冷汗直流、金刚手夜叉的铁杵悬在头顶时,这个年轻人的“高贵”外壳彻底粉碎了。他被迫承认自己确实是释迦族女奴的后代。
→ 一句话要旨: 真正的“高贵”不来自血统,而来自行为的圆满。
3. 深化:什么是真正的“无上”
当种姓优越感这堵墙被拆掉后,佛陀才点明婆罗门口中的“明行成就”和他们自己理解的“智慧与戒行”完全是两回事。佛陀表明,只有佛陀亲证的、超越世间一切有漏执取的“无上明行足”,才称得上“圆满”。而阿摩昼这些人,连“明”的门槛都没摸到,只知道傲慢地守护自己的血统。最后,当沸伽罗娑罗亲眼见证佛陀身上那些超越常人理解的“大人相”(如广长舌相),并被佛陀以“次第说法”引导到苦集灭道的真理面前时,他瞬间领悟了“凡集起之法,皆是灭法” ,这才是真正的智慧之眼打开,超越了一切种姓、仪式和咒术。
关键术语锚
- vaṇṇa → 种姓:本篇绝对核心词。阿摩昼和婆罗门用它来指代社会阶级和血统高低(刹帝利、婆罗门等),但这个词的本义是“颜色/外貌”。佛陀的教导则彻底破除这种基于血统的优越感,指出真正的价值在于内在的德行与智慧,而非外在的出身。
- āsava → 漏/烦恼:佛陀在经末提到阿摩昼那种以未学为已学的傲慢,本身就是一种深重的“漏”。沸伽罗娑罗得法眼净即是“远尘离垢”的程度,指情绪和认知上的根本烦恼被彻底清除,是证入圣流的关键。与普通人理解的“缺陷”不同,它是一个专有的心理层面的烦恼术语。
- saraṇa → 归依/庇护所:从阿摩昼在恐惧中“唯寻求世尊为庇护、为归依”,到最后沸伽罗娑罗正式“归依佛、归依法、归依僧”,这个词在这篇经里完成了从世俗恐惧到终极心灵依托的转变。
- paṭividitā → 知/证知:佛陀传扬的名声是“以自己的胜智,亲自证知这个…世间…”,这区别于阿摩昼从书本和老师那里承袭来的知识。这个“知”是直接的、无中介的智慧洞察,是对真理活生生的体验,而不是头脑里的概念。