260“那时,阿难(Ānanda),大善见王(Mahāsudassa)心中思惟:“我如今拥有如此大的神通、如此大的威力,这是我何种业所感的果报、何种业所成熟的异熟?”那时,阿难,大善见王心中思惟:“我如今拥有如此大的神通、如此大的威力,这是三种业所感的果报、三种业所成熟的异熟——布施、调伏、自制。”
‘‘Atha kho, ānanda, rañño mahāsudassanassa etadahosi – ‘kissa nu kho me idaṃ kammassa phalaṃ kissa kammassa vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo’ti? Atha kho, ānanda, rañño mahāsudassanassa etadahosi – ‘tiṇṇaṃ kho me idaṃ kammānaṃ phalaṃ tiṇṇaṃ kammānaṃ vipāko, yenāhaṃ etarahi evaṃmahiddhiko evaṃmahānubhāvo, seyyathidaṃ dānassa damassa saṃyamassā’ti.
“那时,阿难,大善见王前往大庄严重阁。到了之后,他站在大庄严重阁的门前,发出了这样的感叹:“贪欲的念头,在此停止;嗔恚的念头,在此停止;害人的念头,在此停止。贪欲之念就到此为止,嗔恚之念就到此为止,害人之念就到此为止。””
‘‘Atha kho, ānanda, rājā mahāsudassano yena mahāviyūhaṃ kūṭāgāraṃ tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvāre ṭhito udānaṃ udānesi – ‘tiṭṭha, kāmavitakka, tiṭṭha, byāpādavitakka, tiṭṭha, vihiṃsāvitakka. Ettāvatā kāmavitakka, ettāvatā byāpādavitakka, ettāvatā vihiṃsāvitakkā’ti.
261“那时,阿难,大善见王进入大庄严重阁,坐在金榻上。他离诸欲,离不善法,有寻有伺,由离生喜与乐,进入并安住于初禅。随着寻与伺的止息,他内净一心,无寻无伺,由定生喜与乐,进入并安住于第二禅。随着喜的消退,他住于舍、念与正知,以身受乐,正如圣者们所说:‘舍、具念、乐住’,进入并安住于第三禅。他舍断乐、舍断苦,先前喜与忧早已灭没,不苦不乐,舍念清净,进入并安住于第四禅。”
‘‘Atha kho, ānanda, rājā mahāsudassano mahāviyūhaṃ kūṭāgāraṃ pavisitvā sovaṇṇamaye pallaṅke nisinno vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ pītisukhaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsi. Vitakkavicārānaṃ vūpasamā ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāvaṃ avitakkaṃ avicāraṃ samādhijaṃ pītisukhaṃ dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsi. Pītiyā ca virāgā upekkhako ca vihāsi, sato ca sampajāno sukhañca kāyena paṭisaṃvedesi, yaṃ taṃ ariyā ācikkhanti – ‘upekkhako satimā sukhavihārī’ti tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsi. Sukhassa ca pahānā dukkhassa ca pahānā pubbeva somanassadomanassānaṃ atthaṅgamā adukkhamasukhaṃ upekkhāsatipārisuddhiṃ catutthaṃ jhānaṃ upasampajja vihāsi.
262“那时,阿难,大善见王从大庄严重阁出来,进入金重阁,坐在银榻上。他以慈俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的慈俱行之心遍满一切世间而住。以悲俱行之心……以喜俱行之心……以舍俱行之心遍满一方而住,同样遍满第二方、第三方、第四方。如是向上、向下、横向,遍一切处,视一切众生如己,以广大、崇高、无量、无怨恨、无恼害的舍俱行之心遍满一切世间而住。”
‘‘Atha kho, ānanda, rājā mahāsudassano mahāviyūhā kūṭāgārā nikkhamitvā sovaṇṇamayaṃ kūṭāgāraṃ pavisitvā rūpiyamaye pallaṅke nisinno mettāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi. Tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ mettāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihāsi. Karuṇāsahagatena cetasā…pe… muditāsahagatena cetasā…pe… upekkhāsahagatena cetasā ekaṃ disaṃ pharitvā vihāsi tathā dutiyaṃ tathā tatiyaṃ tathā catutthaṃ. Iti uddhamadho tiriyaṃ sabbadhi sabbattatāya sabbāvantaṃ lokaṃ upekkhāsahagatena cetasā vipulena mahaggatena appamāṇena averena abyāpajjena pharitvā vihāsi.
八万四千座城市等。
Caturāsīti nagarasahassādi
263“阿难,大善见王拥有八万四千座城,以拘舍婆提王都为首;八万四千座宫殿,以法宫为首;八万四千座重阁,以大庄严重阁为首;八万四千张卧榻,或以金、银、象牙、沙罗木制成,上铺羊毛毯、绣花毯、白羊毛毯,衬以迦达利鹿最上敷物,上悬天盖,两端有红枕;八万四千头象,佩金饰、擎金幢、覆金网,以伍波萨他龙王为首;八万四千匹马,佩金饰、擎金幢、覆金网,以瓦拉哈咖马王为首;八万四千辆车,围以狮皮、虎皮、豹皮、黄毯,佩金饰、擎金幢、覆金网,以韦嘉延德车为首;八万四千颗宝珠,以宝珠宝为首;八万四千位女子,以苏跋达天后(Subhaddadevi)为首;八万四千位居士,以居士宝为首;八万四千位刹帝利随从,以将军宝为首;八万四千头母牛,配有乳桶、布巾和铜器;八万四千俱胝套衣服,有细亚麻、细棉、细丝、细毛所制;八万四千个食盘,早晚奉上饭食。
‘‘Rañño, ānanda, mahāsudassanassa caturāsīti nagarasahassāni ahesuṃ kusāvatīrājadhānippamukhāni; caturāsīti pāsādasahassāni ahesuṃ dhammapāsādappamukhāni; caturāsīti kūṭāgārasahassāni ahesuṃ mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni; caturāsīti pallaṅkasahassāni ahesuṃ sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni; caturāsīti nāgasahassāni ahesuṃ sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājappamukhāni; caturāsīti assasahassāni ahesuṃ sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājappamukhāni; caturāsīti rathasahassāni ahesuṃ sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathappamukhāni; caturāsīti maṇisahassāni ahesuṃ maṇiratanappamukhāni; caturāsīti itthisahassāni ahesuṃ subhaddādevippamukhāni; caturāsīti gahapatisahassāni ahesuṃ gahapatiratanappamukhāni; caturāsīti khattiyasahassāni ahesuṃ anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni; caturāsīti dhenusahassāni ahesuṃ duhasandanāni dukūlasandānāni kaṃsūpadhāraṇāni; caturāsīti vatthakoṭisahassāni ahesuṃ khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ ; (rañño, ānanda, mahāsudassanassa) caturāsīti thālipākasahassāni ahesuṃ sāyaṃ pātaṃ bhattābhihāro abhihariyittha.
264“阿难,那时大善见王有八万四千头象,每日朝夕前来侍奉。阿难,大善见王心生此念:‘这八万四千头象每日朝夕来侍奉,倘若每过一百年,能有四万二千头象来侍奉一次,那就好了。’于是,大善见王召来管理者宝,对他说:‘贤友管理者宝,我这八万四千头象每日朝夕前来侍奉。那么,贤友,每过一百年,你就让四万二千头象前来侍奉一次吧。’阿难,管理者宝回应大善见王:‘是的,天王。’阿难,从此之后,每过一百年,便有四万二千头象前来侍奉一次。”
‘‘Tena kho panānanda, samayena rañño mahāsudassanassa caturāsīti nāgasahassāni sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchanti. Atha kho, ānanda, rañño mahāsudassanassa etadahosi – ‘imāni kho me caturāsīti nāgasahassāni sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchanti, yaṃnūna vassasatassa vassasatassa accayena dvecattālīsaṃ dvecattālīsaṃ nāgasahassāni sakiṃ sakiṃ upaṭṭhānaṃ āgaccheyyu’nti. Atha kho, ānanda, rājā mahāsudassano pariṇāyakaratanaṃ āmantesi – ‘imāni kho me, samma pariṇāyakaratana, caturāsīti nāgasahassāni sāyaṃ pātaṃ upaṭṭhānaṃ āgacchanti, tena hi, samma pariṇāyakaratana, vassasatassa vassasatassa accayena dvecattālīsaṃ dvecattālīsaṃ nāgasahassāni sakiṃ sakiṃ upaṭṭhānaṃ āgacchantū’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, ānanda, pariṇāyakaratanaṃ rañño mahāsudassanassa paccassosi. Atha kho, ānanda, rañño mahāsudassanassa aparena samayena vassasatassa vassasatassa accayena dvecattālīsaṃ dvecattālīsaṃ nāgasahassāni sakiṃ sakiṃ upaṭṭhānaṃ āgamaṃsu.
那时,苏跋达王后前来拜见。
Subhaddādeviupasaṅkamanaṃ
265“阿难,那时,苏跋达(Subhaddā)天后历经许多年、许多百年、许多千年之后,心中生起这样的念头:‘我很久没有见到大善见王了。我何不前去一见大善见王呢?’阿难,那时,苏跋达天后召唤后宫,说道:‘来,你们洗了头,穿上黄衣。我们很久没有见到大善见王了,我们要前去见大善见王。’阿难,后宫众人回答苏跋达天后:‘是的,夫人。’她们洗了头,穿上黄衣之后,便前往苏跋达天后处。阿难,那时,苏跋达天后召唤将军宝:‘尊敬的将军宝,请你准备四军。我们很久没有见到大善见王了,我们要前去见大善见王。’阿难,将军宝回答苏跋达天后:‘是的,天后。’他备好四军之后,向苏跋达天后报告:‘天后,四军已备好,现在请您视时机而行。’阿难,那时,苏跋达天后与四军及后宫一同前往法宫。到达后,登上法宫,前往大庄严重阁。到达后,她倚靠着大庄严重阁的门柱而立。阿难,那时,大善见王听到声音,心想:‘为何有像大众集会一样的声音?’他从大庄严重阁出来,看见苏跋达天后倚靠着门柱而立。看见之后,便对苏跋达天后说道:‘天后,就站在那里,不要进来。’阿难,那时,大善见王召唤一人:‘来,来人,从大庄严重阁搬出金制卧榻,铺设在纯金的多罗树林中。’阿难,那人回答大善见王:‘是的,天神。’他从大庄严重阁搬出金制卧榻,铺设在纯金的多罗树林中。阿难,那时,大善见王右胁作狮子卧,双足相叠,具念、正知。”
‘‘Atha kho, ānanda, subhaddāya deviyā bahunnaṃ vassānaṃ bahunnaṃ vassasatānaṃ bahunnaṃ vassasahassānaṃ accayena etadahosi – ‘ciraṃ diṭṭho kho me rājā mahāsudassano. Yaṃnūnāhaṃ rājānaṃ mahāsudassanaṃ dassanāya upasaṅkameyya’nti. Atha kho, ānanda, subhaddā devī itthāgāraṃ āmantesi – ‘etha tumhe sīsāni nhāyatha pītāni vatthāni pārupatha. Ciraṃ diṭṭho no rājā mahāsudassano, rājānaṃ mahāsudassanaṃ dassanāya upasaṅkamissāmā’ti. ‘Evaṃ, ayye’ti kho, ānanda, itthāgāraṃ subhaddāya deviyā paṭissutvā sīsāni nhāyitvā pītāni vatthāni pārupitvā yena subhaddā devī tenupasaṅkami. Atha kho, ānanda, subhaddā devī pariṇāyakaratanaṃ āmantesi – ‘kappehi, samma pariṇāyakaratana, caturaṅginiṃ senaṃ, ciraṃ diṭṭho no rājā mahāsudassano, rājānaṃ mahāsudassanaṃ dassanāya upasaṅkamissāmā’ti. ‘Evaṃ, devī’ti kho, ānanda, pariṇāyakaratanaṃ subhaddāya deviyā paṭissutvā caturaṅginiṃ senaṃ kappāpetvā subhaddāya deviyā paṭivedesi – ‘kappitā kho, devi, caturaṅginī senā, yassadāni kālaṃ maññasī’ti. Atha kho, ānanda, subhaddā devī caturaṅginiyā senāya saddhiṃ itthāgārena yena dhammo pāsādo tenupasaṅkami; upasaṅkamitvā dhammaṃ pāsādaṃ abhiruhitvā yena mahāviyūhaṃ kūṭāgāraṃ tenupasaṅkami. Upasaṅkamitvā mahāviyūhassa kūṭāgārassa dvārabāhaṃ ālambitvā aṭṭhāsi. Atha kho, ānanda, rājā mahāsudassano saddaṃ sutvā – ‘kiṃ nu kho mahato viya janakāyassa saddo’ti mahāviyūhā kūṭāgārā nikkhamanto addasa subhaddaṃ deviṃ dvārabāhaṃ ālambitvā ṭhitaṃ, disvāna subhaddaṃ deviṃ etadavoca – ‘ettheva, devi, tiṭṭha mā pāvisī’ti. Atha kho, ānanda, rājā mahāsudassano aññataraṃ purisaṃ āmantesi – ‘ehi tvaṃ, ambho purisa, mahāviyūhā kūṭāgārā sovaṇṇamayaṃ pallaṅkaṃ nīharitvā sabbasovaṇṇamaye tālavane paññapehī’ti. ‘Evaṃ, devā’ti kho, ānanda, so puriso rañño mahāsudassanassa paṭissutvā mahāviyūhā kūṭāgārā sovaṇṇamayaṃ pallaṅkaṃ nīharitvā sabbasovaṇṇamaye tālavane paññapesi. Atha kho, ānanda, rājā mahāsudassano dakkhiṇena passena sīhaseyyaṃ kappesi pāde pādaṃ accādhāya sato sampajāno.
266“那时,阿难,苏跋达天后心中思量:“大善见王的诸根如此清净澄澈,肤色如此纯净光洁,但愿大善见王切莫就此辞世啊。”于是她便对大善见王说:”
‘‘Atha kho, ānanda, subhaddāya deviyā etadahosi – ‘vippasannāni kho rañño mahāsudassanassa indriyāni, parisuddho chavivaṇṇo pariyodāto, mā heva kho rājā mahāsudassano kālamakāsī’ti rājānaṃ mahāsudassanaṃ etadavoca –
“天王,这八万四千座城,以拘舍婆提王都为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千座宫殿,以法殿为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千座重阁,以大庄严重阁为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千张卧榻,或金制、或银制、或象牙制、或栴檀木制,铺设长毛覆毯、白羊毛覆毯、绣花覆毯、迦达利鹿最胜皮革,上悬华盖,两端各置红枕,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千头象,佩金饰、擎金幢、披金网,以乌波萨他象王为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千匹马,佩金饰、擎金幢、披金网,以瓦拉哈咖马王为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千辆车,围以狮皮、围以虎皮、围以豹皮、围以黄毯,佩金饰、擎金幢、披金网,以韦加央答车为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千颗宝珠,以宝珠宝为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千位女子,以女宝为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千位居士,以居士宝为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千位刹帝利随从,以将军宝为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千头乳牛,配备乳桶与铜制器皿,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千俱胝套衣服,以细亚麻、细棉布、细丝绸、细羊毛为上首,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。天王,这八万四千盘食物,早晚应时供奉,尽属你所有。天王,于此生起欲乐,珍惜生命吧。”
‘Imāni te, deva, caturāsīti nagarasahassāni kusāvatīrājadhānippamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti pāsādasahassāni dhammapāsādappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti kūṭāgārasahassāni mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti pallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi, jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti nāgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājappamukhāni. Ettha, deva , chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti assasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva caturāsīti rathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti maṇisahassāni maṇiratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti itthisahassāni itthiratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti gahapatisahassāni gahapatiratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti khattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti dhenusahassāni duhasandanāni kaṃsūpadhāraṇāni. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti vatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Ettha, deva, chandaṃ janehi, jīvite apekkhaṃ karohi. Imāni te, deva, caturāsīti thālipākasahassāni sāyaṃ pātaṃ bhattābhihāro abhihariyati. Ettha, deva, chandaṃ janehi jīvite apekkhaṃ karohī’ti.
267“听了这话,阿难,大善见王便对苏跋达王后说:
‘‘Evaṃ vutte, ānanda, rājā mahāsudassano subhaddaṃ deviṃ etadavoca –
“王后,长久以来,您对我说的都是可意、可爱、可喜、合意之语;如今在这最后时刻,您对我说的却是不合意、不可爱、不可喜、不合意之语。” “那么,大王,我该如何对您说话呢?” “王后,您应当这样对我说:‘大王,一切可爱、合意的事物,终究会有别离、离散与变易。大王,您不应心怀渴爱而死,心怀渴爱而死是苦的,心怀渴爱而死是应受呵责的。大王,这是您的八万四千座城,以拘舍婆提王城为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千座宫殿,以法殿为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千座重阁,以大庄严重阁为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千张卧榻,金制的、银制的、象牙制的、栴檀木制的,铺有长毛毯、白羊毛毯与绣花毯,覆以迦达利鹿最胜之敷具,上有天盖,两端设有红枕。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千头象,有金饰品、金幢、覆以金网,以乌波萨他龙王为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千匹马,有金饰品、金幢、覆以金网,以瓦拉哈咖马王为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千辆车,围以狮皮、虎皮、豹皮与黄毯,有金饰品、金幢、覆以金网,以韦嘉延德车为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千颗宝珠,以宝珠宝为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千位女子,以苏跋达天后为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千位居士,以居士宝为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千位刹帝利随从,以将军宝为首。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千头母牛,配有乳桶与铜制器皿。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千俱胝套衣服,有细亚麻、细棉、细丝、细毛所制。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。大王,这是您的八万四千个食盘,早晚呈奉饭食。大王,于此当舍离欲求,莫对生命有所期求。’”
‘Dīgharattaṃ kho maṃ tvaṃ, devi, iṭṭhehi kantehi piyehi manāpehi samudācarittha; atha ca pana maṃ tvaṃ pacchime kāle aniṭṭhehi akantehi appiyehi amanāpehi samudācarasī’ti. ‘Kathaṃ carahi taṃ, deva, samudācarāmī’ti? ‘Evaṃ kho maṃ tvaṃ, devi, samudācara – ‘‘sabbeheva, deva, piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo, mā kho tvaṃ, deva, sāpekkho kālamakāsi, dukkhā sāpekkhassa kālaṅkiriyā, garahitā ca sāpekkhassa kālaṅkiriyā. Imāni te, deva, caturāsīti nagarasahassāni kusāvatīrājadhānippamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti pāsādasahassāni dhammapāsādappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te , deva, caturāsīti kūṭāgārasahassāni mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti pallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti nāgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti assasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti rathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti maṇisahassāni maṇiratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti itthisahassāni subhaddādevippamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti gahapatisahassāni gahapatiratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti khattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti dhenusahassāni duhasandanāni kaṃsūpadhāraṇāni. Ettha deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti vatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te deva caturāsīti thālipākasahassāni sāyaṃ pātaṃ bhattābhihāro abhihariyati. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsī’’’ti.
268“大善见王这样说后,阿难,苏跋达王后哭泣流泪。那时,阿难,苏跋达王后拭去眼泪,对大善见王这样说道:
‘‘Evaṃ vutte, ānanda, subhaddā devī parodi assūni pavattesi. Atha kho, ānanda, subhaddā devī assūni puñchitvā rājānaṃ mahāsudassanaṃ etadavoca –
大王,一切可爱与合意之物,终究会分离、散失、变易。大王,切勿怀着牵挂而离世。心怀牵挂而死是痛苦的,亦为人所呵责。大王,您有八万四千座城,以王都拘舍婆提为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千座宫殿,以法殿为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千座楼阁,以大楼阁为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千张座具,材质有纯金、纯银、象牙、硬木,上铺长毛绒毯、白羊毛毯、绣花羊毛毯,又有最上等的羚羊皮褥,皆带有顶篷,两侧有红色枕垫。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千头大象,以黄金饰具、黄金旗帜为庄严,覆以金网,以伍波萨他象王为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千匹马,以黄金饰具、黄金旗帜为庄严,覆以金网,以云马王为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千辆车,以狮皮、虎皮、豹皮及淡黄毛毯为围饰,以黄金饰具、黄金旗帜为庄严,覆以金网,以胜利车为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千颗摩尼宝珠,以摩尼宝珠为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千名女子,以女宝为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千位居士,以居士宝为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千位刹帝利随从,以将军宝为上首。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千头奶牛,产乳丰足,配有铜制奶桶。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千俱胝套衣服,有细致的亚麻布、细致的棉布、细致的丝绸、细致的毛料。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。大王,您有八万四千份供饭,早晚的饭食皆已奉上。对此,请断除欲念,莫对生命有所期许。
‘Sabbeheva , deva, piyehi manāpehi nānābhāvo vinābhāvo aññathābhāvo, mā kho tvaṃ, deva, sāpekkho kālamakāsi, dukkhā sāpekkhassa kālaṅkiriyā, garahitā ca sāpekkhassa kālaṅkiriyā. Imāni te, deva, caturāsīti nagarasahassāni kusāvatīrājadhānippamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti pāsādasahassāni dhammapāsādappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti kūṭāgārasahassāni mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti pallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti nāgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te , deva, caturāsīti assasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājappamukhāni . Ettha, deva, chandaṃ pajaha, jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti rathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti maṇisahassāni maṇiratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti itthisahassāni itthiratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha, jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te , deva, caturāsīti gahapatisahassāni gahapatiratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti khattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti dhenusahassāni duhasandanāni kaṃsūpadhāraṇāni. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti vatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ. Ettha, deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsi. Imāni te, deva, caturāsīti thālipākasahassāni sāyaṃ pātaṃ bhattābhihāro abhihariyati. Ettha , deva, chandaṃ pajaha jīvite apekkhaṃ mākāsī’ti.
269“阿难,此后不久,大善见王便去世了。阿难,譬如一位富足的居士或居士之子,用了合口的饭食后,渐渐生起饭后的倦意;大善见王临终时所感受的痛苦,正是如此轻微。阿难,大善见王去世后,投生于善趣、梵天界。阿难,大善见王作了八万四千年的王子之戏,作了八万四千年的副王,作了八万四千年的国王,过了八万四千年的在家生活,于法殿中修习梵行。他修习了四梵住,身体坏灭,命终之后,往生于梵天界。”
‘‘Atha kho, ānanda, rājā mahāsudassano nacirasseva kālamakāsi. Seyyathāpi, ānanda, gahapatissa vā gahapatiputtassa vā manuññaṃ bhojanaṃ bhuttāvissa bhattasammado hoti, evameva kho, ānanda, rañño mahāsudassanassa māraṇantikā vedanā ahosi. Kālaṅkato ca, ānanda, rājā mahāsudassano sugatiṃ brahmalokaṃ upapajji. Rājā, ānanda, mahāsudassano caturāsīti vassasahassāni kumārakīḷaṃ kīḷi. Caturāsīti vassasahassāni oparajjaṃ kāresi. Caturāsīti vassasahassāni rajjaṃ kāresi. Caturāsīti vassasahassāni gihibhūto dhamme pāsāde brahmacariyaṃ cari . So cattāro brahmavihāre bhāvetvā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā brahmalokūpago ahosi.
270“阿难,你或许会这样想:‘那时的大善见王必定是别人。’ 但阿难,不应这样看待。我在那时就是大善见王。那八万四千座拘舍婆提,以拘舍婆提王都为首,皆属于我;八万四千座宫殿,以法宫为首,皆属于我;八万四千座重阁,以大庄严重阁为首,皆属于我;八万四千张卧榻,有金制的、银制的、象牙制的、沙罗木制的,铺着羊毛毯、绣花毯、白羊毛毯,覆以最胜迦达利鹿皮铺盖,上张天盖,两端安放红枕,皆属于我;八万四千头象,披金饰、擎金幢,覆以金网,以伍波萨他龙王为上首,皆属于我;八万四千匹马,披金饰、擎金幢,覆以金网,以瓦拉哈咖马王为上首,皆属于我;八万四千辆车,或以狮皮、虎皮、豹皮为围,或以黄毯为饰,披金饰、擎金幢,覆以金网,以韦嘉延德车为上首,皆属于我;八万四千颗宝珠,以宝珠宝为上首,皆属于我;八万四千位女子,以苏跋达天后为上首,皆属于我;八万四千位居士,以居士宝为上首,皆属于我;八万四千位刹帝利随从,以将军宝为上首,皆属于我;八万四千头母牛,配有乳桶铜器,皆属于我;八万四千俱胝套衣服,细亚麻、细棉、细丝、细毛所制,皆属于我;八万四千个食盘,晨午按时呈奉饭食,皆属于我。”
‘‘Siyā kho panānanda, evamassa – ‘añño nūna tena samayena rājā mahāsudassano ahosī’ti, na kho panetaṃ, ānanda, evaṃ daṭṭhabbaṃ. Ahaṃ tena samayena rājā mahāsudassano ahosiṃ. Mama tāni caturāsīti nagarasahassāni kusāvatīrājadhānippamukhāni, mama tāni caturāsīti pāsādasahassāni dhammapāsādappamukhāni, mama tāni caturāsīti kūṭāgārasahassāni mahāviyūhakūṭāgārappamukhāni, mama tāni caturāsīti pallaṅkasahassāni sovaṇṇamayāni rūpiyamayāni dantamayāni sāramayāni gonakatthatāni paṭikatthatāni paṭalikatthatāni kadalimigapavarapaccattharaṇāni sauttaracchadāni ubhatolohitakūpadhānāni, mama tāni caturāsīti nāgasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni uposathanāgarājappamukhāni, mama tāni caturāsīti assasahassāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni valāhakaassarājappamukhāni, mama tāni caturāsīti rathasahassāni sīhacammaparivārāni byagghacammaparivārāni dīpicammaparivārāni paṇḍukambalaparivārāni sovaṇṇālaṅkārāni sovaṇṇadhajāni hemajālapaṭicchannāni vejayantarathappamukhāni, mama tāni caturāsīti maṇisahassāni maṇiratanappamukhāni, mama tāni caturāsīti itthisahassāni subhaddādevippamukhāni, mama tāni caturāsīti gahapatisahassāni gahapatiratanappamukhāni, mama tāni caturāsīti khattiyasahassāni anuyantāni pariṇāyakaratanappamukhāni, mama tāni caturāsīti dhenusahassāni duhasandanāni kaṃsūpadhāraṇāni, mama tāni caturāsīti vatthakoṭisahassāni khomasukhumānaṃ kappāsikasukhumānaṃ koseyyasukhumānaṃ kambalasukhumānaṃ, mama tāni caturāsīti thālipākasahassāni sāyaṃ pātaṃ bhattābhihāro abhihariyittha.
271“然而,阿难,在那八万四千座城中,我当时实际居住的,只有一座城——王都拘舍婆提。在那八万四千座宫殿中,我当时实际居住的,只有一座宫殿——法殿。在那八万四千座楼阁中,我当时实际居住的,只有一座楼阁——大楼阁。在那八万四千张卧榻中,我当时实际使用的,只有一张,或是金制、银制、象牙制或硬木制的那一张。在那八万四千头象中,我当时实际骑乘的,只有一头——伍波萨他象王。在那八万四千匹马中,我当时实际骑乘的,只有一匹——云马王。在那八万四千辆车中,我当时实际骑乘的,只有一辆——胜利车。在那八万四千位女子中,当时实际侍奉我的,只有一位,或是刹帝利种姓,或是吠舍种姓。在那八万四千俱胝套衣服中,我当时实际穿着的,只有一套,或是细亚麻,或是细棉,或是细丝,或是细毛所成。在那八万四千份供饭中,我当时实际食用的,仅一份,至多一升米饭与相配的菜肴。
‘‘Tesaṃ kho panānanda, caturāsītinagarasahassānaṃ ekaññeva taṃ nagaraṃ hoti, yaṃ tena samayena ajjhāvasāmi yadidaṃ kusāvatī rājadhānī. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītipāsādasahassānaṃ ekoyeva so pāsādo hoti, yaṃ tena samayena ajjhāvasāmi yadidaṃ dhammo pāsādo. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītikūṭāgārasahassānaṃ ekaññeva taṃ kūṭāgāraṃ hoti, yaṃ tena samayena ajjhāvasāmi yadidaṃ mahāviyūhaṃ kūṭāgāraṃ. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītipallaṅkasahassānaṃ ekoyeva so pallaṅko hoti, yaṃ tena samayena paribhuñjāmi yadidaṃ sovaṇṇamayo vā rūpiyamayo vā dantamayo vā sāramayo vā. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītināgasahassānaṃ ekoyeva so nāgo hoti, yaṃ tena samayena abhiruhāmi yadidaṃ uposatho nāgarājā. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītiassasahassānaṃ ekoyeva so asso hoti, yaṃ tena samayena abhiruhāmi yadidaṃ valāhako assarājā. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītirathasahassānaṃ ekoyeva so ratho hoti, yaṃ tena samayena abhiruhāmi yadidaṃ vejayantaratho. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītiitthisahassānaṃ ekāyeva sā itthī hoti, yā tena samayena paccupaṭṭhāti khattiyānī vā vessinī vā. Tesaṃ kho panānanda, vā. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītivatthakoṭisahassānaṃ ekaṃyeva taṃ dussayugaṃ hoti, yaṃ tena samayena paridahāmi khomasukhumaṃ vā kappāsikasukhumaṃ vā koseyyasukhumaṃ vā kambalasukhumaṃ vā. Tesaṃ kho panānanda, caturāsītithālipākasahassānaṃ ekoyeva so thālipāko hoti, yato nāḷikodanaparamaṃ bhuñjāmi tadupiyañca sūpeyyaṃ.
272“阿难,你看,这一切诸行皆已过去、灭尽、变易。阿难,诸行正是如此无常;阿难,诸行正是如此不坚固;阿难,诸行正是如此不可依靠!阿难,这已足以让你对一切诸行生起厌离,足以离欲,足以解脱。
‘‘Passānanda, sabbete saṅkhārā atītā niruddhā vipariṇatā. Evaṃ aniccā kho, ānanda, saṅkhārā; evaṃ addhuvā kho, ānanda, saṅkhārā; evaṃ anassāsikā kho, ānanda, saṅkhārā! Yāvañcidaṃ, ānanda , alameva sabbasaṅkhāresu nibbindituṃ, alaṃ virajjituṃ, alaṃ vimuccituṃ.
“阿难,我忆念曾于此地六次舍弃身躯。那第七次,我是转轮王——具法、法王,征服四方,国家安稳,具足七宝。这是第七次舍弃身躯。阿难,然而遍观包括天界、魔界、梵界的世间,包括沙门、婆罗门、天人的世代,我都不见如来将第八次舍弃身躯之处。” 世尊说了这番话,善逝如此说后,导师又说道──
‘‘Chakkhattuṃ kho panāhaṃ, ānanda, abhijānāmi imasmiṃ padese sarīraṃ nikkhipitaṃ, tañca kho rājāva samāno cakkavattī dhammiko dhammarājā cāturanto vijitāvī janapadatthāvariyapatto sattaratanasamannāgato, ayaṃ sattamo sarīranikkhepo. Na kho panāhaṃ, ānanda, taṃ padesaṃ samanupassāmi sadevake loke samārake sabrahmake sassamaṇabrāhmaṇiyā pajāya sadevamanussāya yattha tathāgato aṭṭhamaṃ sarīraṃ nikkhipeyyā’’ti. Idamavoca bhagavā, idaṃ vatvāna sugato athāparaṃ etadavoca satthā –
“诸行确实无常,是生灭之法;”
生已即灭,它们的寂止便是乐。
‘‘Aniccā vata saṅkhārā, uppādavayadhammino; Uppajjitvā nirujjhanti, tesaṃ vūpasamo sukho’’ti.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
事件
阿难尊者认为拘尸那罗是个小城,不适合作为佛陀般涅槃之地,劝请世尊去大城入灭。佛陀以此因缘,为阿难讲述了自己过去世做大善见王的故事:那时,拘尸那罗就是大善见王的国都库舍卫,无比繁荣。大善见王拥有七宝与四种神通,以正法统治,最终却舍弃一切欲乐,修习梵行,往生梵天界。讲完这个故事,佛陀揭示诸行无常之理,并说明自己在此地已七次舍弃作为转轮王的身体了。
经文摘要
阿难劝请佛陀在大城涅槃(A) → 佛陀讲述自己过去为大善见王时,将此地建为辉煌王都库舍卫,并拥有极致权力与享乐的故事(B) → 佛陀指出这些看似坚固的“行”都已灭尽,以此来教导阿难“诸行无常、足以厌离”的解脱道理(C)。
中心思想(白话 + 重点拆解)
背景层:
阿难尊者看到佛陀要在拘尸那罗这个小地方涅槃,心里舍不得,觉得佛陀应该在像王舍城那样的大都市、“高大上”的地方离开,这样才配得上世尊的身份。佛陀马上纠正了他,告诉他不要小看此地。这引出了一个大秘密:这里在远古时代,曾是无比繁华的“库舍卫王都”。
核心层:
接着,佛陀讲了他自己过去世的一段传奇,当时他叫大善见王,是统治世界的转轮王。故事详细描述了王都的奢华——七重金银琉璃城墙、自动出现的“轮宝”等七宝、美貌的女宝、数不尽的财富,以及他通过和平方式征服四方,教导人民持守五戒。他甚至建了漂亮的莲花池供大众使用,晚年又在“法殿”里修习禅定,成就了四梵住。然而,这一切轰轰烈烈的辉煌和享受,最终都怎么样了呢?佛陀最后点出要害:“一切那些诸行已过去、已灭、已变异。阿难,诸行如是无常;阿难,诸行如是不坚固;阿难,诸行如是不可依靠!” ——这就像你翻看爷爷的旧照片,照片里那个锦衣玉食、权倾天下的大人物,如今连他的名字都很少有人知道了,他拥有的一切早已灰飞烟灭。即使贵为转轮王,所经历的一切也终究是“诸行”,是组合而成、会变化、留不住的东西。这个故事的震撼力,不在于炫耀过去的辉煌,而在于告诉你:连这种顶级的福报,都“不坚固、不可依靠”,那我们日常抓着不放的这点东西,又算得了什么呢?
要旨层:
→ 一句话要旨:佛陀拿自己过去世做转轮王时的极致荣华,来对比当下的一切成空,为的是让你看清“诸行”的无常本质,从而生起厌离,走向解脱,而不是沉溺在对任何“好东西”的抓取里。
关键术语锚
- saṅkhāra (行) → 中文:诸行/行
易错原因:在此经结尾,它指一切因缘和合而生、变化无常的事物。大善见王的整个王国、寿命、七宝,都属于“行”。它不是指具体的“行动”或“修行”,而是指有情生命中所有组合、造作而成的现象集合。
- dhamma (法) → 中文:法/教法/正法
易错原因:经文提到大善见王是“如法的、法王的”,这里的 dhamma 指被普遍遵循的善法、正义、伦理义务和统治的正当性。它不是单指佛陀的“教法”,而更接近“道义”、“天理”或“法则”。
- bhava (有) → 中文:有/生命
易错原因:在后妃劝大善见王不要贪恋生命时说“不要对生命(bhava)有期望”。“有”是缘起十二支里的第十支,指的是推动生死流转的存在过程、生命延续的状态。它不是简单的“活着”,而是一种含有执取的、会导向再生的一种存在驱力。
- deva (天) → 中文:天/天神/天界
易错原因:轮宝被称为“天轮宝”,指它不属于人间,有神圣或超越的根源。大善见王往生到“梵天界”,那是更高、更清净的天界生命。此处的 deva 泛指高于人间但仍在轮回中的生命形态,并非指终极的解脱境界。