3. 不调顺品
3. Akammaniyavaggo
21“诸比丘,我不见有其他任何一法,未修习时像这心一样如此不调顺。诸比丘,心若未修习,便是不调顺的。第一。”
‘‘Nāhaṃ , bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ abhāvitaṃ akammaniyaṃ hoti yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ . Cittaṃ, bhikkhave, abhāvitaṃ akammaniyaṃ hotī’’ti. Paṭhamaṃ.
22“诸比丘,我不见有其他任何一法,能像修习成熟的心那样如此堪任调柔。诸比丘,修习成熟的心,便堪任调柔。第二。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bhāvitaṃ kammaniyaṃ hoti yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, bhāvitaṃ kammaniyaṃ hotī’’ti. Dutiyaṃ.
23“诸比丘,我不见有其他任何一法,能像未修习成熟的心那样带来如此大的不利。诸比丘,未修习成熟的心,便带来大不利。第三。”
‘‘Nāhaṃ , bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ abhāvitaṃ mahato anatthāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, abhāvitaṃ mahato anatthāya saṃvattatī’’ti. Tatiyaṃ.
24“诸比丘,我不见有其他任何一法,能像修习成熟的心那样成就如此大的利益。诸比丘,修习成熟的心,便成就大利益。第四。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bhāvitaṃ mahato atthāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, bhāvitaṃ mahato atthāya saṃvattatī’’ti. Catutthaṃ.
25“诸比丘,我不见其他任何一法,像这未修习、未显现的心那样,会导向如此的大不利。诸比丘,未修习、未显现的心,会导向大不利。第五。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ abhāvitaṃ apātubhūtaṃ mahato anatthāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, abhāvitaṃ apātubhūtaṃ mahato anatthāya saṃvattatī’’ti. Pañcamaṃ.
26“诸比丘,我不见其他任何一法,像这已修习、已显现的心那样,会导向如此的大利益。诸比丘,已修习、已显现的心,会导向大利益。第六。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bhāvitaṃ pātubhūtaṃ mahato atthāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, bhāvitaṃ pātubhūtaṃ mahato atthāya saṃvattatī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
27“诸比丘,我不见其他任何一法,像这未修习、未多修的心那样,会导向如此的大不利。诸比丘,未修习、未多修的心,会导向大不利。第七。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ abhāvitaṃ abahulīkataṃ mahato anatthāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, abhāvitaṃ abahulīkataṃ mahato anatthāya saṃvattatī’’ti. Sattamaṃ.
28“诸比丘,我不见有其他任何一法,能如此心这般,修习、多修之后,带来广大利益。诸比丘,心若修习、多修,便能带来广大利益。第八。”
‘‘Nāhaṃ , bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ mahato atthāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, bhāvitaṃ bahulīkataṃ mahato atthāya saṃvattatī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
29“诸比丘,我不见有其他任何一法,像心这样,未修习、未多修时,便成为引生苦者。诸比丘,心若未修习、未多修,便会引生苦。第九。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ abhāvitaṃ abahulīkataṃ dukkhādhivahaṃ hoti yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, abhāvitaṃ abahulīkataṃ dukkhādhivahaṃ hotī’’ti. Navamaṃ.
30“诸比丘,我不见有其他任何一法,能如此心这般,修习、多修之后,便成为引生乐者。诸比丘,心若修习、多修,便能引生乐。第十。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yaṃ evaṃ bhāvitaṃ bahulīkataṃ sukhādhivahaṃ hoti yathayidaṃ, bhikkhave, cittaṃ. Cittaṃ, bhikkhave, bhāvitaṃ bahulīkataṃ sukhādhivahaṃ hotī’’ti. Dasamaṃ.
不堪任品第三
Akammaniyavaggo tatiyo.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么
本组以一连串极端对比,反复突显“心”这一个法的决定性力量。十部短经全部由如来对众比丘说:“我不见有任何其他一法,像心这样——未修习时如此不堪用、导向大不利、带来苦;一旦修习、多修,就如此堪用、导向大利益、带来乐。”整组经文在训练修行者对治心的懈怠,把“修心”视为一切作业的最优先项。
出场人物 / 对告众
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| Bhagavā | 世尊 | 说法者 |
| bhikkhū | 比丘众 | 听闻者 |
核心法义(白话+重点)
这组把“心”直接推到前台——不是说心要看破,而是说心若不经过训练,它本身就是最大的障碍。经文把心比作一个未经打磨的工具:未调伏时,它“不适于作业”,无论你想把它用在什么善法上,它都抗拒、散乱、无法持守方向;一旦经过修习、反复多修,同一颗心就成了最锐利的法器,“适于作业”“导向大利益”“带来乐”。关键不在找到第二个法,而在反复与这同一个心打交道。
代表性经句:“诸比丘,我不见有其他一法,未修习时如此不适于作业,如这心,诸比丘。”
→ 拆开看:这里“不适于作业”(akammaniya)指心拒绝被善法使用——就像给生锈的斧头砍树,不但砍不断,还会反伤自己。未修习的心面对禅修、布施、持戒时,处处漏失、不灵活,这正是苦的成因。
→ 要旨:不是心不好用,而是根本没练过。把同一颗心修习到柔软、堪任,就能从苦转向乐——这是整组经文反复碰撞出的一个结论。
关键术语锚
- citta – 心
这里不只是情绪,是一切认知、意向、注意力的总部。如果把它浅解为“心情”,就会误以为只要放松就好,漏掉它必须通过戒与定来“修习”的意思。
- akammaniya – 不适业/不适合作业
直译像“不能工作”,容易被当成懒散。实际指心不柔软、不勘任善法,就像生牛皮不能弯曲,一折就断,不能做成有用的器具。
- bhāvita / bahulīkata – 已修习 / 已多作
bhāvita 是有意地培育、修习,bahulīkata 是大量重复、熟极而流。若只把“多作”理解成次数多,会忽略必须带着正念数数修习、直到成为心惯性这一点。
- dukkha – 苦 / sukha – 乐
在这组里不指身体的痛乐,而指心因不调伏带来的沉重、扭拧、不安(苦),与心调伏后带来的轻安、舒展、稳定(乐)。把苦乐只当作感受,会错失“心是否被训练”才是分水岭这个重点。
- attha – 利益
这里不是世间小利,而是随修心得来的巨大法益:远离恶法、增长善法,朝向解脱的真实利益。
代表经(本组重点)
- 第一经(心未修习时不适于作业)
- 第二经(心已修习时适于作业)
- 第九经(心未修习、未多作时带来苦)
- 第十经(心已修习、已多作时带来乐)