2. 盖断品
2. Nīvaraṇappahānavaggo
11“诸比丘,我不见任何其他一法,能如净相一般,令未生的欲贪生起,令已生的欲贪增长广大。诸比丘,若对净相不如理作意,未生的欲贪便会生起,已生的欲贪也会增长广大。第一。”
‘‘Nāhaṃ , bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppanno vā kāmacchando uppajjati uppanno vā kāmacchando bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, subhanimittaṃ. Subhanimittaṃ, bhikkhave, ayoniso manasi karoto anuppanno ceva kāmacchando uppajjati uppanno ca kāmacchando bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattatī’’ti. Paṭhamaṃ.
12“诸比丘,我不见有任何一法,能令未生起的嗔恚生起,或令已生起的嗔恚增长、扩大,如嗔恚相。诸比丘,对嗔恚相不如理作意者,未生起的嗔恚便会生起,已生起的嗔恚便会增长、扩大。第二。”
‘‘Nāhaṃ , bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppanno vā byāpādo uppajjati uppanno vā byāpādo bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, paṭighanimittaṃ. Paṭighanimittaṃ, bhikkhave, ayoniso manasi karoto anuppanno ceva byāpādo uppajjati uppanno ca byāpādo bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattatī’’ti. Dutiyaṃ.
13“诸比丘,我不见有任何一法,能令未生起的昏沉睡眠生起,或令已生起的昏沉睡眠增长、扩大,如这不乐、倦怠、哈欠、饱食后的昏沉与心的软弱。诸比丘,心软弱者,未生起的昏沉睡眠便会生起,已生起的昏沉睡眠便会增长、扩大。第三。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppannaṃ vā thinamiddhaṃ uppajjati uppannaṃ vā thinamiddhaṃ bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, arati tandī vijambhitā bhattasammado cetaso ca līnattaṃ. Līnacittassa, bhikkhave, anuppannañceva thinamiddhaṃ uppajjati uppannañca thinamiddhaṃ bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattatī’’ti. Tatiyaṃ.
14“诸比丘,我不见有任何一法,能令未生起的掉举追悔生起,或令已生起的掉举追悔增长、扩大,如心的不寂止。诸比丘,心不寂静者,未生起的掉举追悔便会生起,已生起的掉举追悔便会增长、扩大。第四。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppannaṃ vā uddhaccakukkuccaṃ uppajjati uppannaṃ vā uddhaccakukkuccaṃ bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, cetaso avūpasamo. Avūpasantacittassa, bhikkhave, anuppannañceva uddhaccakukkuccaṃ uppajjati uppannañca uddhaccakukkuccaṃ bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattatī’’ti. Catutthaṃ.
15“诸比丘,我不见有其他任何一法,能令未生起的疑生起,令已生起的疑增长广大,如同不如理作意。诸比丘,若人不如理作意,未生起的疑便会生起,已生起的疑则增长广大。第五。”
‘‘Nāhaṃ , bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppannā vā vicikicchā uppajjati uppannā vā vicikicchā bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattati yathayidaṃ, bhikkhave, ayonisomanasikāro. Ayoniso, bhikkhave, manasi karoto anuppannā ceva vicikicchā uppajjati uppannā ca vicikicchā bhiyyobhāvāya vepullāya saṃvattatī’’ti. Pañcamaṃ.
16“诸比丘,我不见有其他任何一法,能令未生起的欲贪不生,令已生起的欲贪断除,犹如不净相。诸比丘,若人于不净相如理作意,未生起的欲贪不会生起,已生起的欲贪亦得断除。第六。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppanno vā kāmacchando nuppajjati uppanno vā kāmacchando pahīyati yathayidaṃ, bhikkhave, asubhanimittaṃ. Asubhanimittaṃ, bhikkhave, yoniso manasi karoto anuppanno ceva kāmacchando nuppajjati uppanno ca kāmacchando pahīyatī’’ti. Chaṭṭhaṃ.
17“诸比丘,我不见有其他任何一法,能令未生起的嗔恚不生,令已生起的嗔恚断除,如同慈心解脱。诸比丘,若人于慈心解脱如理作意,未生起的嗔恚不会生起,已生起的嗔恚亦得断除。第七。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppanno vā byāpādo nuppajjati uppanno vā byāpādo pahīyati yathayidaṃ, bhikkhave, mettā cetovimutti. Mettaṃ, bhikkhave, cetovimuttiṃ yoniso manasi karoto anuppanno ceva byāpādo nuppajjati uppanno ca byāpādo pahīyatī’’ti. Sattamaṃ.
18“诸比丘,我不见有其他任何一法,能像发勤界、精勤界、勇猛界那样,使未生的昏沉睡眠不生起,令已生的昏沉睡眠得以断除。诸比丘,对于精进已发起的人,未生的昏沉睡眠便不会生起,已生的昏沉睡眠亦会被断除。第八。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppannaṃ vā thinamiddhaṃ nuppajjati uppannaṃ vā thinamiddhaṃ pahīyati yathayidaṃ, bhikkhave, ārambhadhātu nikkamadhātu parakkamadhātu. Āraddhavīriyassa, bhikkhave, anuppannañceva thinamiddhaṃ nuppajjati uppannañca thinamiddhaṃ pahīyatī’’ti. Aṭṭhamaṃ.
19“诸比丘,我不见有其他任何一法,能像心的寂止那样,使未生的掉举追悔不生起,令已生的掉举追悔得以断除。诸比丘,对于心得寂止的人,未生的掉举追悔便不会生起,已生的掉举追悔亦会被断除。第九。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppannaṃ vā uddhaccakukkuccaṃ nuppajjati uppannaṃ vā uddhaccakukkuccaṃ pahīyati yathayidaṃ, bhikkhave, cetaso vūpasamo. Vūpasantacittassa, bhikkhave, anuppannañceva uddhaccakukkuccaṃ nuppajjati uppannañca uddhaccakukkuccaṃ pahīyatī’’ti. Navamaṃ.
20“诸比丘,我不见有其他任何一法,能像如理作意那样,使未生的疑不生起,令已生的疑得以断除。诸比丘,对于如理作意的人,未生的疑便不会生起,已生的疑亦会被断除。第十。”
‘‘Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi yena anuppannā vā vicikicchā nuppajjati uppannā vā vicikicchā pahīyati yathayidaṃ, bhikkhave, yonisomanasikāro . Yoniso, bhikkhave, manasi karoto anuppannā ceva vicikicchā nuppajjati uppannā ca vicikicchā pahīyatī’’ti. Dasamaṃ.
断盖品第二
Nīvaraṇappahānavaggo dutiyo.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么
本组十经专门解释五盖(欲贪、嗔恚、昏沉睡眠、掉举追悔、疑)如何生起与如何断除。前五经逐一说明导致每盖增长的「不如理作意」对象或心理状态;后五经则逐一对应其断除法,铺开五盖的对治地图。整品通过一对一的因果结构,让修习者清楚看见心的运作模式与调伏方向。
出场人物 / 对告众
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| Bhagavā | 世尊 | 说法者 |
| bhikkhave | 诸比丘 | 对告众 |
核心法义(白话+重点)
五盖不是偶然生起的烦恼,它们各有具体的滋养因缘。心对着「净相」不如理作意,欲贪就会冒出来;对着「嗔恚相」不如理作意,嗔恚就扩大;靠着不乐、懒惰、饱食、心的软弱,昏沉睡眠就会袭来;心不寂止、散乱不安,掉举追悔就增长;而不如理作意本身就是疑的温床。反过来,每一盖都可以被一个特定的如理作意瓦解:以不净相对治欲贪,以慈心解脱对治嗔恚,以发勤、出离、勇猛的精进对治昏沉睡眠,以心的寂止对治掉举追悔,以如理作意对治疑。
→ 拆开看:佛陀说“我不见有其他任何一法”——意即这是唯一最有力的生起因缘。净相并非外在的“美”,而是心对感官对象加工出来的可意相;不如理作意指非从无常、苦、非我的角度去看,而是以贪着的方式去注意。一注意,欲贪就吸住念头增长。
→ 要旨:盖的生起和断除并非玄妙,只是作意方向的不同。把作意从「滋养盖」的所缘转向「瓦解盖」的所缘,就是品名「盖断」的核心操作。
关键术语锚
| Pali | 中文(经文用名) | 一句为何易错 |
|---|
| nimitta | 相 | 在此指心取着的所缘特征(净相、嗔恚相),容易被误解为禅修中的光或禅相,而这里更接近“看法/印象” |
| kāmacchanda | 欲贪/欲欲 | 专指对五欲的贪求,不是所有愿望(chanda),译为“欲贪”可避免与中性“欲”混淆 |
| mettācetovimutti | 慈心解脱 | 表面是“心解脱”,但此处并非究竟解脱,而是以慈心遍满所达到的暂时离嗔定境 |
| ārambhadhātu | 发勤界 | 三精进界之一,易被视为普通精进,实则指“发起精进”的动力元素,与出离界、勇猛界构成层层递进的实践力道 |
| ayoniso manasikāra | 不如理作意 | 整品的总开关,不是“没注意”,而是注意的方向错位——从常、乐、我、净的方向去抓取对象 |
代表经(本组重点)
- 第一经·欲贪生起(净相不如理作意)
- 第五经·疑生起(不如理作意)
- 第六经·欲贪断除(不净相如理作意)
- 第七经·嗔恚断除(慈心解脱如理作意)
- 第八经·昏沉睡眠断除(发勤、出离、勇猛界)
- 第九经·掉举追悔断除(心的寂止)