第十八 另一弹指顷品
18. Aparaaccharāsaṅghātavaggo
382诸比丘,即使仅弹指之顷,若有比丘修习初禅,诸比丘,即可名为:‘此比丘安住不空禅那,行导师之教诫、奉师长之训示,不虚食国人信施。’何况那些数数修习者!
‘‘Accharāsaṅghātamattampi ce, bhikkhave, bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ bhāveti, ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu arittajjhāno viharati, satthusāsanakaro ovādapatikaro, amoghaṃ raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñjati’. Ko pana vādo ye naṃ bahulīkarontī’’ti!
383-389诸比丘,即便仅于弹指顷,若有比丘修习第二禅……乃至修习第三禅……乃至修习第四禅……乃至修习慈心解脱……乃至修习悲心解脱……乃至修习喜心解脱……乃至修习舍心解脱……
‘‘Accharāsaṅghātamattampi ce, bhikkhave, bhikkhu dutiyaṃ jhānaṃ bhāveti…pe… tatiyaṃ jhānaṃ bhāveti…pe… catutthaṃ jhānaṃ bhāveti…pe… mettaṃ cetovimuttiṃ bhāveti…pe… karuṇaṃ cetovimuttiṃ bhāveti…pe… muditaṃ cetovimuttiṃ bhāveti…pe… upekkhaṃ cetovimuttiṃ bhāveti…pe….
390-393他安住于身,随观身,精勤、正知、具念,能调伏世间的贪欲与忧恼;他安住于诸受,随观诸受……乃至安住于心,随观心……乃至安住于诸法,随观诸法,精勤、正知、具念,能调伏世间的贪欲与忧恼。
Kāye kāyānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ; vedanāsu vedanānupassī viharati…pe… citte cittānupassī viharati…pe… dhammesu dhammānupassī viharati ātāpī sampajāno satimā vineyya loke abhijjhādomanassaṃ.
394-397为令未生之恶不善法不生,他生起意愿,精进努力,策励自心,殷勤修习;为令已生之恶不善法断除,他生起意愿,精进努力,策励自心,殷勤修习。为令未生之善法生起,他生起意愿,精进努力,策励自心,殷勤修习;为令已生之善法安住、不忘失、增长、广大、修习圆满,他生起意愿,精进努力,策励自心,殷勤修习。
Anuppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ anuppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati; uppannānaṃ pāpakānaṃ akusalānaṃ dhammānaṃ pahānāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati. Anuppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ uppādāya chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati; uppannānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ ṭhitiyā asammosāya bhiyyobhāvāya vepullāya bhāvanāya pāripūriyā chandaṃ janeti vāyamati vīriyaṃ ārabhati cittaṃ paggaṇhāti padahati.
398-401他修习以欲定勤行成就的神足……他修习以精进定勤行成就的神足……他修习以心定勤行成就的神足……他修习以观定勤行成就的神足……
Chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti… vīriyasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti… cittasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti… vīmaṃsāsamādhipadhānasaṅkhārasamannāgataṃ iddhipādaṃ bhāveti….
402-406他修习信根……修习精进根……修习念根……修习定根……修习慧根……
Saddhindriyaṃ bhāveti… vīriyindriyaṃ bhāveti… satindriyaṃ bhāveti… samādhindriyaṃ bhāveti… paññindriyaṃ bhāveti….
407-411他修习信力……修习精进力……修习念力……修习定力……修习慧力……
Saddhābalaṃ bhāveti… vīriyabalaṃ bhāveti… satibalaṃ bhāveti… samādhibalaṃ bhāveti… paññābalaṃ bhāveti….
412-418他修习念觉支……他修习择法觉支……他修习精进觉支……他修习喜觉支……他修习轻安觉支……他修习定觉支……他修习舍觉支……
Satisambojjhaṅgaṃ bhāveti… dhammavicayasambojjhaṅgaṃ bhāveti… vīriyasambojjhaṅgaṃ bhāveti… pītisambojjhaṅgaṃ bhāveti… passaddhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… samādhisambojjhaṅgaṃ bhāveti… upekkhāsambojjhaṅgaṃ bhāveti….
419-426他修习正见……他修习正思惟……他修习正语……他修习正业……他修习正命……他修习正精进……他修习正念……他修习正定……
Sammādiṭṭhiṃ bhāveti… sammāsaṅkappaṃ bhāveti… sammāvācaṃ bhāveti… sammākammantaṃ bhāveti… sammāājīvaṃ bhāveti… sammāvāyāmaṃ bhāveti… sammāsatiṃ bhāveti… sammāsamādhiṃ bhāveti….
427-434内心有物质想,看到外面那些有限的、美的和丑的物质。他这样想:'我征服了它们,我认知它们,我看见它们'……内心有物质想,看到外面那些无量的、美的和丑的物质。他这样想:'我征服了它们,我认知它们,我看见它们'……内心没有物质想,看到外面那些有限的、美的和丑的物质。他这样想:'我征服了它们,我认知它们,我看见它们'……内心没有物质想,看到外面那些无量的、美的和丑的物质。他这样想:'我征服了它们,我认知它们,我看见它们'……内心没有物质想,看到外面那些青色的、有青色的颜色、青色的样貌、青色的光泽的物质。他这样想:'我征服了它们,我认知它们,我看见它们'……内心没有物质想,看到外面那些黄色的、有黄色的颜色、黄色的样貌、黄色的光泽的物质。他这样想:'我征服了它们,我认知它们,我看见它们'……内心没有物质想,看到外面那些红色的、有红色的颜色、红色的样貌、红色的光泽的物质。他这样想:'我征服了它们,我认知它们,我看见它们'……内心没有物质想,看到外面那些白色的、有白色的颜色、白色的样貌、白色的光泽的物质。他这样想:'我征服了它们,我认知它们,我看见它们'……
Ajjhattaṃ rūpasaññī bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti… ajjhattaṃ rūpasaññī bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti… ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati parittāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti… ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati appamāṇāni suvaṇṇadubbaṇṇāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti… ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati nīlāni nīlavaṇṇāni nīlanidassanāni nīlanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti… ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati pītāni pītavaṇṇāni pītanidassanāni pītanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti… ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati lohitakāni lohitakavaṇṇāni lohitakanidassanāni lohitakanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti evaṃsaññī hoti… ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati odātāni odātavaṇṇāni odātanidassanāni odātanibhāsāni. ‘Tāni abhibhuyya jānāmi passāmī’ti – evaṃsaññī hoti….
435-442他持有色想而见诸色……内无色想而见外色,唯胜解于净……他完全超越色想,灭没有对想,不作意于种种想,安住于‘虚空无边’——这即是空无边处……完全超越空无边处后,安住于‘识无边’——这即是识无边处……完全超越识无边处后,安住于‘无所有’——这即是无所有处……完全超越无所有处后,安住于非想非非想处……完全超越非想非非想处后,安住于想受灭……
Rūpī rūpāni passati… ajjhattaṃ arūpasaññī bahiddhā rūpāni passati subhanteva adhimutto hoti… sabbaso rūpasaññānaṃ samatikkamā paṭighasaññānaṃ atthaṅgamā nānattasaññānaṃ amanasikārā ananto ākāsoti ākāsānañcāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso ākāsānañcāyatanaṃ samatikkamma anantaṃ viññāṇanti viññāṇañcāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso viññāṇañcāyatanaṃ samatikkamma natthi kiñcīti ākiñcaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso ākiñcaññāyatanaṃ samatikkamma nevasaññānāsaññāyatanaṃ upasampajja viharati… sabbaso nevasaññānāsaññāyatanaṃ samatikkamma saññāvedayitanirodhaṃ upasampajja viharati….
443-452他修习地遍……他修习水遍……他修习火遍……他修习风遍……他修习青遍……他修习黄遍……他修习红遍……他修习白遍……他修习空遍……他修习识遍……
Pathavīkasiṇaṃ bhāveti… āpokasiṇaṃ bhāveti… tejokasiṇaṃ bhāveti… vāyokasiṇaṃ bhāveti… nīlakasiṇaṃ bhāveti… pītakasiṇaṃ bhāveti… lohitakasiṇaṃ bhāveti… odātakasiṇaṃ bhāveti… ākāsakasiṇaṃ bhāveti… viññāṇakasiṇaṃ bhāveti….
453-462他修习不净想……修习死想……修习于食厌逆想……修习于一切世间不乐想……修习无常想……于无常修习苦想……于苦修习无我想……修习断弃想……修习离欲想……修习灭尽想……
Asubhasaññaṃ bhāveti… maraṇasaññaṃ bhāveti… āhāre paṭikūlasaññaṃ bhāveti… sabbaloke anabhiratisaññaṃ bhāveti… aniccasaññaṃ bhāveti… anicce dukkhasaññaṃ bhāveti… dukkhe anattasaññaṃ bhāveti… pahānasaññaṃ bhāveti… virāgasaññaṃ bhāveti… nirodhasaññaṃ bhāveti….
463-472他修习无常想,修习无我想,修习死想,修习食厌逆想,修习一切世间不乐想,修习骨想,修习虫啮想,修习青瘀想,修习断坏想,修习膨胀想。
Aniccasaññaṃ bhāveti… anattasaññaṃ bhāveti… maraṇasaññaṃ bhāveti… āhāre paṭikūlasaññaṃ bhāveti… sabbaloke anabhiratisaññaṃ bhāveti… aṭṭhikasaññaṃ bhāveti… puḷavakasaññaṃ bhāveti… vinīlakasaññaṃ bhāveti… vicchiddakasaññaṃ bhāveti… uddhumātakasaññaṃ bhāveti….
473-482他修习佛随念,修习法随念,修习僧随念,修习戒随念,修习舍随念,修习天随念,修习入出息念,修习死随念,修习身至念,修习寂止随念。
Buddhānussatiṃ bhāveti… dhammānussatiṃ bhāveti… saṅghānussatiṃ bhāveti… sīlānussatiṃ bhāveti… cāgānussatiṃ bhāveti… devatānussatiṃ bhāveti… ānāpānassatiṃ bhāveti… maraṇassatiṃ bhāveti… kāyagatāsatiṃ bhāveti… upasamānussatiṃ bhāveti….
483-492他修习与初禅相应的信根、精进根、念根、定根、慧根,修习与初禅相应的信力、精进力、念力、定力、慧力。
Paṭhamajjhānasahagataṃ saddhindriyaṃ bhāveti… vīriyindriyaṃ bhāveti… satindriyaṃ bhāveti… samādhindriyaṃ bhāveti… paññindriyaṃ bhāveti… saddhābalaṃ bhāveti… vīriyabalaṃ bhāveti… satibalaṃ bhāveti… samādhibalaṃ bhāveti… paññābalaṃ bhāveti….
493-562他修习与第二禅相应的……乃至与第三禅相应的……乃至与第四禅相应的……乃至与慈相应的……乃至与悲相应的……乃至与喜相应的……乃至与舍相应的信根;修习精进根……修习念根……修习定根……修习慧根;修习信力……修习精进力……修习念力……修习定力……修习慧力。诸比丘,这便称为:‘那位比丘住于不落空的禅修,是随顺导师教诫、依教奉行的人,他没有白白享用国人供养的食物。’更何况那些常修习者呢!
‘‘Dutiyajjhānasahagataṃ…pe… tatiyajjhānasahagataṃ…pe… catutthajjhānasahagataṃ…pe… mettāsahagataṃ…pe… karuṇāsahagataṃ…pe… muditāsahagataṃ…pe… upekkhāsahagataṃ saddhindriyaṃ bhāveti… vīriyindriyaṃ bhāveti… satindriyaṃ bhāveti… samādhindriyaṃ bhāveti… paññindriyaṃ bhāveti… saddhābalaṃ bhāveti… vīriyabalaṃ bhāveti… satibalaṃ bhāveti… samādhibalaṃ bhāveti… paññābalaṃ bhāveti. Ayaṃ vuccati, bhikkhave – ‘bhikkhu arittajjhāno viharati satthusāsanakaro ovādapatikaro, amoghaṃ raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñjati’. Ko pana vādo ye naṃ bahulīkarontī’’ti!
另一弹指品第十八
Aparaaccharāsaṅghātavaggo aṭṭhārasamo.
━━ 归纳讲解,仅供参考 ━━
这组在讲什么
这一品是“弹指品”的延续与放大,把“即使只修片刻也有大利益”的逻辑全面铺开。经文逐一列举极丰富的修习对象——从四禅、四无量心到四念处、四正勤、四神足,再到五根、五力、七觉支、八正道,甚至包含四无色定、十遍、十随念,全部套用“即使只修习弹指之顷,也不空食信施,何况多修”的同一个模板。其目的不是让人只修一刹那,而是用“弹指”这个概念强力表达:对如此广泛的善法,哪怕下注一刻心力,都有决定性价值,从而引导比丘持续、广泛地投入修习。
出场人物 / 对告众
| Pali | 中文(经文用名) | 角色 |
|---|
| - | 诸比丘 | 本组经文的说法对象全部为比丘(僧众),无其他特别的天神、在家众或外道出场。 |
核心法义(白话+重点)
这品的中心教法只有一个:在广阔的修习版图上,持续心比持久时间更关键。佛陀没有要求你把每一项都修到顶尖,而是用一个统一的逻辑框,把四禅、五根、八正道、十遍、十随念等全线打通,告诉你:“哪怕只碰一下,也比不碰强一万倍,因为你已经迈入‘在修’的状态”。
代表经文非常典型:“诸比丘,若比丘修习初禅,即使只是弹指之顷,诸比丘,这被称为:『比丘住于非空禅那,是行导师教诫者、行奉教者,不虚食国人之施食。』更何况那些多修习者!”
→ 拆开看:“不虚食国人之施食”是一句非常重的评判。比丘靠信众供养过活,若不用功修习,就是“白吃”。但佛陀在此几乎“无限放宽”标准——哪怕只修了一个弹指那么短的四念处、不净想、佛随念、初禅等,你都已经兑现了僧侣身份的承诺。这不是懒人的通行证,而是一种极大的鼓励:开始,你就已经不一样了。
→ 要旨:让修习在极短时间内也成为一种实实在在的实践,而不是遥遥无期的理想。
关键术语锚
| Pali | 中文(经文用名) | 为什么容易出错 |
|---|
| accharāsaṅghāta | 弹指(弹指之顷) | 不是随便的“一会儿”,而是明确的最小时间单位。在巴利论书中常定义为非常短暂的刹那,这里用来表达“极短但有决定意义的修习时间”。 |
| appamāṇaka | 不虚食/非空 | 在此语境中是极为关键的伦理评判术语,指的是“没有白费信士供养”,说明比丘的修行哪怕一瞬间也让信施有价值。 |
| chandasamādhipadhānasaṅkhārasamannāgata | 具足欲定勤行成就 | 这是“四神足”的完整修饰语,拆开是:chanda(欲)+samādhi(定)+padhāna(勤/努力)+saṅkhāra(行/造作)+samannāgata(具足)。极易误以为专指某种神通,实则是修定的四种增上缘。 |
| asubhasaññā | 不净想 | 不是泛泛的“觉得恶心”,而是一种有系统的观修——取尸体的膨胀、青瘀、断坏等相,对治贪欲。本组里,它既在十想中出现,也在十随念的衍生中涉及。 |
代表经(本组重点)
1. 修习初禅等乃至非想非非想处(本组首段——开启弹指修习的基本模式)
2. 修习四念处(展现弹指模式在核心念处体系上的应用)
3. 修习四正勤(以善恶法生起与否为准,展示精进的极短投资)
4. 修习八胜处、八解脱(从有限的色到非想非非想处,覆盖极广的禅修阶次)
5. 修习十遍(地、水、火、风、青、黄、红、白、空、识——十种遍满所缘的弹指价值)
6. 修习十随念(佛、法、僧、戒、舍、天、入出息、死、身至、寂止随念——防护与随念的极简应用)