《小学处新复注》显示巴利原文
Khuddasikkhā-abhinavaṭīkā
撰述缘起显示巴利原文
Ganthārambhakathā
我稽首礼敬三界之庄严,正法甘露所化现者;
善和合聚集之胜者,令人心喜悦者;
舍利弗大导师,于诸教法通达者;
具足尊者大慧者,我以头顶礼师尊。
这部关于小学处的古复注,是往昔所宣说的;
仅凭那部古注,不能处处确切了知其义。
因此,这部具足多德的新宝箧,
名叫善吉祥的智者,具足正念,
应一位常居阿兰若的修行者所祈请,
我今将为此复注,作确定义理的注释。
显示巴利原文 Tilokatilakaṃ vande, saddhammāmatanimmitaṃ; Saṃsuṭṭhukatasambhattiṃ, jinaṃ janamanoramaṃ. Sāriputtaṃ mahāsāmiṃ, nekasatthavisāradaṃ; Mahāguṇaṃ mahāpaññaṃ, namo me sirasā garuṃ. Khuddasikkhāya ṭīkā yā, purātanā samīritā; Na tāya sakkā sakkaccaṃ, attho sabbattha ñātave. Tatonekaguṇānaṃ yo, mañjūsā ratanānava; Sumaṅgalasanāmena, tena paññavatā satā. Ajjhesito yatindena, sadāraññanivāsinā; Savinicchayametissā, karissāmatthavaṇṇanaṃ.
造论序言释义显示巴利原文
Ganthārambhakathāvaṇṇanā
此处有问:为何一开始就安立这些偈颂?难道不应当直接进入所要阐述的论题吗?答言:因为它有利益。之所以说它有利益,是因为该偈颂显示了礼敬三宝、所说事、说示方式、利益与名称这五项。而这些利益又能无障碍地成就论典的完成等利益。具体而言:令听者与自身成就所欲义,是礼敬三宝的利益;令智者了知所说事而使论典受到尊重,是显示所说事的利益;引发听者的热忱,是显示说示方式的利益;言辞便利,是显示名称的利益。显示巴利原文
(Ka) etthāha – kimatthamāditovāyaṃ gāthā nikkhittā, nanu yathādhippetameva pakaraṇamārabhanīyanti? Vuccate – sappayojanattā . Sappayojanañhi taṃdassanaṃ tāya ratanattayappaṇāmābhidheyyakaraṇappakārappayojanābhidhānasandassanato. Tāni ca pana sappayojanāni anantarāyena ganthaparisamāpanādippayojanānamabhinipphādanato. Tathā hi sotūnamattano ca yathādhippetatthanipphādanaṃ ratanattayappaṇāmakaraṇappayojanaṃ. Viditābhidheyyassa ganthassa viññūnamādaraṇīyatā abhidheyyakathanappayojanaṃ. Sotujanasamussāhajananaṃ karaṇappakārappayojanakathanappayojanaṃ. Vohārasukhatā pana abhidhānakathanappayojanaṃ.
其中,“礼敬三宝”一句显示了对三宝的礼敬;“小学”一句则通过点明此处应阐述微小学处之义,而显示了所说事——所谓所说事,即应由具足之师所宣说的义理。同时,名称也由此句显示,因其表明了随顺于义的称谓。“将说”一句显示了说示方式;“小学”一句也显示了说示方式,因其表明了此处应说示微小学处的性质。“从最初受具足者应学”一句显示了利益。此句以其能力显示利益:由于它指出这些学处应当学习,而当学习时,便能成就以此为本的现世与来世利益。论典种种利益之间的关系,以能成就与所成就为相,由显示其所依而得以昭示。以上是此处的总义。显示巴利原文
Tattha vanditvā ratanattayanti iminā ratanattayappaṇāmo dassito, khuddasikkhanti iminā khuddabhūtānaṃ sikkhānaṃ idha paṭipādetabbatādīpanena abhidheyyaṃ, abhidheyyo ca nāmesa samuditena satthena vacanīyatthoti. Abhidhānañca pana imināva dassitaṃ tena atthānugatasamaññāparidīpanato. Samātikanti iminā karaṇappakāro, khuddasikkhanti iminā ca, tena khuddabhūtānaṃ sikkhānaṃ idha dassetabbabhāvappakāsanato. Ādito upasampanna sikkhitabbanti iminā payojanapayojanaṃ pana imināva sāmatthiyato dassitameva, tāsaṃ sikkhitabbappakāsanena hi sikkhane sati tammūlikāya diṭṭhadhammikasamparāyikatthanipphattiyā saṃsijjhanato. Pakaraṇappayojanānaṃ sādhanasādhiyalakkhaṇo sambandho tannissayadassaneneva dassitoyevāti ayamettha samudāyattho.
此处的分别义是:「礼敬三宝已,我将说小学」——这是连结。以能生喜悦之义,故称为宝,这是对佛、法、僧的异名。或者,以被珍视等为因缘而称为宝,佛等即是宝。如是说:显示巴利原文
Ayaṃ panetthāvayavattho – ratanattayaṃ vanditvā khuddasikkhaṃ pavakkhāmīti sambandho. Ratijananaṭṭhena ratanāni, buddhadhammasaṅghānametaṃ adhivacanaṃ. Atha vā cittīkatādinā kāraṇena ratanāni, buddhādayova ratanāni. Tathā ca vuttaṃ –
「所珍敬、极贵重、无比、难得见、
无上士所受用,故称为宝。」(见《长部注》2.33;《相应部注》3.5.223;《小诵注》3;《经集注》1.226;《自说注》45;《大义释注》50)
显示巴利原文 ‘‘Cittīkataṃ mahagghañca, atulaṃ dullabhadassanaṃ; Anomasattaparibhogaṃ, ratanaṃ tena vuccatī’’ti. (dī. ni. aṭṭha. 2.33; saṃ. ni. aṭṭha. 3.5.223; khu. pā. aṭṭha. 3; su. ni. aṭṭha. 1.226; udā. aṭṭha. 45; mahāni. aṭṭha. 50);
具有三支分故称为“三”,因是整体故为单数;然而离开支分并无独立的整体,因此只说三宝。宝之三即三宝。“礼敬”指以三门礼敬。经中已说:“比丘们,此三种礼敬:以身礼敬、以语礼敬、以意礼敬。”其中,不产生表色、唯依忆念三宝功德而在意门多起的善思,为意门礼敬;生起种种表色而发起者,为身门与语门礼敬。“应学”即学,也就是增上戒学、增上心学、增上慧学此三学。此处的学,应了知为对戒等诸法,以防护而修习、以令心心所安住同一所缘而修习、以显现通达所缘行相之道而修习。别处有多种学,但此处为略说,虽“小”字有少、多等义,此处取“少”义最为合适,故“小学”即微小之学。而显示小学的这部论典,因言说方式随顺,以阴性称为“小学”,如同“瓦儒那城”。彼小学。“将说”即我将宣说。显示巴利原文
Tayo avayavā assāti tayaṃ, samudāyāpekkhaṃ ekavacanaṃ, avayavavinimuttassa pana samudāyassa abhāvato tīṇi eva ratanāni vuccanti. Ratanānaṃ tayaṃ ratanattayaṃ. Vanditvāti tīhi dvārehi namassitvā. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vandanā kāyena vandati, vacasā vandati, manasā vandatī’’ti (a. ni. 3.155) hi vuttaṃ. Tattha viññattiṃ anuppādetvā kevalaṃ ratanattayaguṇānussaraṇavasena manodvāre bahulappavattā kusalacetanā manodvāravandanā. Taṃ taṃ viññattiṃ uppādetvā pana pavattā kāyavacīdvāravandanā. Sikkhitabbāti sikkhā, adhisīlaadhicittaadhipaññāvasena tisso sikkhā. Sikkhanañcettha yathākkamaṃ sīlādidhammānaṃ saṃvaraṇavasena, ekārammaṇe cittacetasikānaṃ samādhānavasena, ārammaṇajānanalakkhaṇappaṭivedhamaggapātubhāvapāpanavasena ca āsevanaṃ daṭṭhabbaṃ. Aññattha bahuvidhā sikkhā, idha tu saṅkhepanayattā appakādianekatthasambhavepi khudda-saddassa appakatthovettha yuttataroti khuddā appakā sikkhāti khuddasikkhā. Idha pana khuddasikkhāppakāsako gantho tabbohārūpacārato itthiliṅgavasena ‘‘khuddasikkhā’’ti vuccati yathā ‘‘varuṇānagara’’nti. Taṃ khuddasikkhaṃ. Pavakkhāmīti kathessāmi.
“如何”者,即说“从最初受具时起应学”等。此“最初”(ādi)一词,有表示部分之义,如“一切最初者”(sabbādīni)为一切代名词;亦有表示起点之义,如“山等田”(pabbatādīni khettāni)。其中,表部分者,为业格释,即“被取故为最初”(ādiyatīti ādi);另一者,为从格释,即“从此被取故为最初”(ādiyati etasmāti ādi)。此处取表部分之义,故应如此了知其义:包含受具的刹那在内,以最初的受具刹那为始。然而这里的“唯”(eva)一词,作为一切句的决定词而得适用。“从”(to)语尾唯表界限义,并非表依处义。若“从”语尾用于依处义,则意义将成为:唯在作为最初、中间、最后部分的受具刹那本身;如此,则因决定、意欲、限定各有别义,以最初刹那的限定,中间的应被遮除。即便取起点之义,作为界限的受具刹那也应被遮除,如“山等田”中,舍弃作为最初的山而取其田,应如此了知。然而在复注中亦说依处义,彼亦不能免于上述过失。凡说“在复注中”者,此处应取为古复注中。“从最初”者,以此显示此显示巴利原文
Kīdisanti āha ‘‘ādito upasampannasikkhitabba’’ntiādi. Ādi-saddoyamatthi avayavavacano yathā ‘‘sabbādīni sabbanāmānī’’ti. Atthi apādānavacano yathā ‘‘pabbatādīni khettānī’’ti. Tatthāvayavavācī kammasādhano ‘‘ādiyatītyādī’’ti. Itaro apādānasādhano ‘‘ādiyati etasmātyādī’’ti . Tattha yo avayavavacano, tassedaṃ gahaṇaṃ, tasmā upasampannakkhaṇampi anto katvā ādibhūtā upasampannakkhaṇatoyeva paṭṭhāyāti evamettha attho daṭṭhabbo. Eva-saddo panettha sabbavākyānaṃ avadhāraṇaphalattā labbhati. To-paccayo avadhimhiyeva , na ādhāre. Tattha hi topaccaye ādhāre vattamāne ādimhiyeva majjhaantānaṃ avayavabhūte upasampannakkhaṇeyevāti attho bhaveyya, tathā sati avadhāraṇanicchayo niyamoti atthantarattā ādikkhaṇaniyamena majjhādayo nivattiyeyyuṃ. Apādānavacanassāpi gahaṇe avadhibhūto upasampannakkhaṇo nivattiyeyya ‘‘pabbatādīni khettānī’’ti ettha ādibhūtapabbatapariccāgena khettaggahaṇaṃ viyāti daṭṭhabbaṃ. Ṭīkāyaṃ pana ādhāratthopi vutto, so yathāvuttadosaṃ nātigacchati. Sabbattha ‘‘ṭīkāya’’nti ca vutte ettheva purāṇaṭīkāyanti gahetabbaṃ. Āditoti iminā idaṃ dīpeti – atidullabhaṃ khaṇasamavāyaṃ labhitvā ālasiyadosena appaṭipajjantehi ca aññāṇadosena aññathā paṭipajjantehi ca ahutvā ādito paṭṭhāya nirantarameva tīsu sikkhāsu sammāpaṭipajjanavasena ādaro janetabboti.
“受具者应学”:比丘应学,比丘尼亦应学,故为“受具者应学”。依省略法,或依受具体性的共通,对比丘尼于此亦无相违,故复合为“受具者应学”。若问:唯有增上戒等才是应学的,这样的话,怎么能将这部论典称为应学?此说无过,因为当学作为应学时,开示学的论典也成为应修习的。为使易于受持,将应说的一切抉择摄于论母之中,故“连同论母”即具有论母。此为“彼德相应知”之多财释,因所谓彼小学其他词义之德,即是被称为论母的限定词,于此被了知。由于依论母观察一一抉择,得以去除疑惑,故易于受持。显示巴利原文
Upasampannena upasampannāya ca sikkhitabbaṃ āsevitabbanti upasampannasikkhitabbaṃ, ekasesanayena upasampannatāsāmaññena vā upasampannāyapi etthevāvirodhoti upasampannena sikkhitabbanti samāso. Nanu adhisīlādayova sikkhitabbā, evaṃ sati kathaṃ pakaraṇaṃ sikkhitabbattena vuttanti? Nāyaṃ doso, sikkhāya sikkhitabbatte sati taddīpakaganthassāpi āsevitabbatā āpajjatīti. Sukhaggahaṇatthaṃ vattabbavinicchayaṃ sakalampi saṅgahetvā mātikāya ṭhapanato saha mātikāyāti samātikaṃ. Tagguṇasaṃviññāṇoyaṃ bahubbīhi tassa khuddasikkhāsaṅkhātassa aññapadatthassa yo guṇo mātikāsaṅkhātaṃ visesanaṃ, tassa idha viññāyamānattā. Sukheneva hi gahaṇaṃ siyā mātikānusārena taṃ taṃ vinicchayaṃ olokentānaṃ saṃsayāpagamato.
如今,因已说“具足论母”,为列举论母之句,始于“四波罗夷”等。此处有问:在三学中,为何先说过增上戒学?因其为一切学之根本。如说:“有智之人立于戒,应修习心与慧。”其中,亦因波罗夷罪性极重,以根断的方式生起,故应最先知晓,所以应知先说波罗夷。然而,论母句的意义,依一一论母句的解释可以了知,故不在此处置示。但不了知之处,将在一一之处显示。显示巴利原文
(Kha-ja) idāni ‘‘samātika’’nti vuttattā mātikāpadāni tāva uddisituṃ ‘‘pārājikā ca cattāro’’tiādi āraddhaṃ. Etthāha – tīsu sikkhāsu adhisīlasikkhāva kasmā paṭhamaṃ vuttāti? Sabbasikkhānaṃ mūlabhūtattā. ‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvaya’’nti (saṃ. ni. 1.23; peṭako. 22; mi. pa. 2.1.9) hi vuttaṃ. Tatrāpi mahāsāvajjattā mūlacchejjavasena pavattanato sabbapaṭhamaṃ jānitabbāti pārājikāva paṭhamaṃ vuttāti veditabbaṃ. Mātikāpadānaṃ pana attho tassa tassa mātikāpadassa niddesavaseneva viññāyatīti na idha visuṃ dassayissāma. Aviññāyamānaṃ pana tattha tattheva pakāsayissāma.
如今,依所举之句的次第开始解说,先举“四波罗夷”为第一论母句。于上亦复如是。如今,列出波罗夷后,依所举之句的次第开始解说,举“九重”为第二句等,应依合适的方式配合。其中,违越学处而犯戒者,被彼所摧伏,故为“败者”。他们即是“波罗夷”,以前缀的增广,以“ya”变为“ka”。然而,以数量限定,只是四,此为义。显示巴利原文
Idāni uddiṭṭhapadānukkamena niddesaṃ ārabhanto ‘‘pārājikā ca cattāro’’ti paṭhamaṃ mātikāpadaṃ uddhari. Evamuparipi. Idāni pārājikāyo uddisitvā uddiṭṭhapadānukkamena niddesaṃ ārabhanto ‘‘garukā navā’’ti dutiyaṃ padaṃ uddharītiādinā yathāyogaṃ vattabbaṃ. Tattha sikkhāpadaṃ atikkamitvā āpattiṃ āpannā puggalā tāya parājayantīti parājiyā. Teyeva pārājikā upasaggassa vuddhiṃ katvā ya-kārassa ka-kārakaraṇena. Te pana gaṇanaparicchedavasena cattāroti attho.
一、巴拉基咖解说释显示巴利原文
1. Pārājikaniddesavaṇṇanā
1-2 如今,为显示他们,始于“于三道”等。于上亦复如是,应依合适的方式配合。其中,“于三道”者,此处所谓的道,有三十种道。因为依人、非人、畜生而有三种女人。其中,关于畜生女的界限是:显示巴利原文
1-2. Idāni te dassetuṃ ‘‘maggattaye’’tiādi āraddhaṃ. Evamuparipi yathāyogaṃ yojetabbaṃ. Tattha maggattayeti ettha maggā ca nāma tiṃsa maggā. Manussāmanussatiracchānagatavasena hi tisso itthiyo. Tattha tiracchānagatāya ayaṃ paricchedo –
无足者为蛇与鱼,二足者为母鸡;
四足者为猫,此为波罗夷之事。
显示巴利原文 ‘‘Apadānaṃ ahī macchā, dvipadānañca kukkuṭī; Catuppadānaṃ majjārī, vatthu pārājikassimā’’ti. (pārā. aṭṭha. 1.55);
对她们而言,依大便道、小便道、产道,各作三道,共成九道;同样,对二根者也是如此;对男子,则依大便道、小便道,各作二道,共成六道;对般荼迦也是如此,总计三十道。在他们之中,涉及三道。是怎样的呢?说‘覆与不覆’。应解析为‘覆’与‘不覆’。非覆者,即是不覆。在那不覆之中。这里的‘非’字,如同‘非婆罗门’等用法,是用于排除。此即:通过规定其他适合行为的对象,而将覆的对象排除、舍弃,这称为排除。并非如同‘将非婆罗门’等那样,用于禁止延伸至覆的延伸义。此处的‘或’字,仅是依言说之理而得,其含义为:以衣等任何物包裹,或插入内部,或作遮覆,或不作遮覆。在如是湿润之处,即未被自然风触及的湿润处。‘相’,即生殖器。‘有’等是其修饰语。‘有’,即属于自己。‘有’字用于自己和属于自己。‘覆与不覆’,即依前述方式,遮覆或不遮覆。‘已取’,即非骨身净色。取多少呢?说‘乃至芝麻许’。芝麻之量、芝麻之全体,即称为芝麻许。‘量者全体与决定’,这是词典的说法。此处也依部分来分析,集合为复合词义,即说‘乃至芝麻籽之量’。那是什么呢?即是相,或所插入者。‘乃至’一词用于表示可能性,‘乃至芝麻籽之量’被认为是可能的,何况更多,这就是此处表达的可能性。显示巴利原文
Tāsaṃ vaccapassāvamukhamaggavasena tayo tayo katvā nava maggā, tathā ubhatobyañjanakānaṃ, purisānaṃ pana vaccamukhamaggavasena dve dve katvā cha, tathā paṇḍakānanti tiṃsa. Tesaṃ taye. Kīdiseti āha ‘‘santhatasanthate’’ti. Santhate asanthateti padacchedo. Na santhataṃ asanthataṃ. Tasmiṃ asanthate. Na-kāro ettha ‘‘abrāhmaṇo’’tiādīsu viya payirudāse, taṃ kiriyāyuttassa tādisassa aññassa vatthuno vidhānena santhatassa vatthuno payirudāsanaṃ pariccajanaṃ payirudāsoti. Na pasajjappaṭisedhe, santhataṃ pasajja patvā tassa ‘‘brāhmaṇo na bhavissatī’’tiādīsu viya na nisedhoti. Vā-saddo panettha vacanayuttibaleneva labbhati, tassa paliveṭhetvā, anto vā pavesetvā vatthādinā kenaci paṭicchanne vā appaṭicchanne vāti attho. Tathābhūte allokāse pakativātena asamphuṭṭhe tintappadese. Nimittanti aṅgajātaṃ. Santiādi tabbisesanaṃ. Santi attaniyaṃ. Saṃ-saddo hi attani attaniye ca vattati. Santhataṃ asanthatanti yathāvuttanayena paṭicchannaṃ vā appaṭicchannaṃ vā. Upādiṇṇanti anaṭṭhakāyappasādaṃ. Kittakanti āha ‘‘tilamattampī’’ti. Tilassa mattaṃ sākallaṃ yassa taṃ tilamattaṃ. ‘‘Mattaṃ sākallaṃ nicchaye’’ti hi nighaṇḍu. Etthāpi avayavena viggaho samudāyo samāsattho, tilabījappamāṇampīti vuttaṃ hoti. Kiṃ taṃ? Nimittaṃ, pavesanaṃ vā. Api-saddo sambhāvane, ‘‘tilabījamattampī’’ti sambhāvīyati, adhike kā nāma kathāti idamettha sambhāvanaṃ, evaṃbhūtaṃ saṃ aṅgajātaṃ yathāvutte maggattaye tilamattampi pavesanto bhikkhu cuto paribhaṭṭho, pārājiko nāma hoti sāsanatoti viññāyati gammamānatthassa saddassa payogaṃ pati kāmācārattā. Kīdisoti āha ‘‘anikkhittasikkho’’ti. Nikkhittasikkho pana abhikkhukattā pariccatto. Tattha nikkhittā ohitā pariccattā paccakkhātā sikkhā etenāti viggaho. Yathālakkhaṇaṃ na nikkhittasikkho anikkhittasikkho. Tattha cittakhettakālappayogapuggalavijānanavasena sikkhāpaccakkhānaṃ ñatvā tadabhāvena apaccakkhānaṃ veditabbaṃ.
其中,从具足戒身份欲求退堕的心,称为‘心’。诸如‘我拒绝佛’等语,以及‘请持我为在家人、近事男、园民、沙弥’‘佛于我足矣’等六种场合之语,称为‘处’。以‘我拒绝’等所表述的现在时,称为‘时’。以任何语言所作的言说方式,称为‘运用’。非疯狂等而作拒绝的人类,即称为‘人’。拒绝者话语刚结束时,听者了知‘此人已生厌离’或‘希求在家身份’,此即称为‘了知’。应作如是知。显示巴利原文
Tattha upasampannabhāvato cavitukāmatācittaṃ cittaṃ nāma. ‘‘Buddhaṃ paccakkhāmī’’tiādīni ‘‘gihīti maṃ dhārehi, upāsako, ārāmiko, sāmaṇeroti maṃ dhārehī’’ti ‘‘alaṃ me buddhenā’’tiādīni cha khettapadāni khettaṃ nāma. ‘‘Paccakkhāmī’’tiādinā vutto vattamānakāloyeva kālo nāma. Yāya kāyaci bhāsāya vasena vācasikappayogova payogo nāma. Anummattādiko paccakkhāto ca manussajātiko sova puggalo nāma. Paccakkhātakassa vacanasamanantarameva ‘‘ayaṃ ukkaṇṭhito’’ti vā ‘‘gihibhāvaṃ patthayatī’’ti vā sotuno jānanaṃ vijānanaṃ nāmāti veditabbaṃ.
其中,将肢节插入非骨的身净色所生之疮、硬皮或毛发者,犯恶作。以淫欲心将生殖器插入眼、鼻、耳孔、产道,或由刀等造成的伤口中者,犯偷兰遮。于其余身体部位如腋下等处插入者,犯恶作。于畜生类如象、马、牛、水牛、骆驼、野牛等鼻中插入者,犯偷兰遮;于产道中插入者,亦犯偷兰遮。于一切畜生类的眼、耳、伤口中插入者,犯恶作。同理,于其余身体,以身触欲心或淫欲心,未插入活男子的产道而仅以生殖器触其相者,犯恶作。然而,于外露齿间用功者,犯偷兰遮。此是这里的判决,即义注次第。显示巴利原文
Tattha naṭṭhakāyappasādaṃ pana piḷakaṃ vā cammakhilaṃ vā lomaṃ vā pavesantassa dukkaṭaṃ. Akkhināsakaṇṇacchiddavatthikosesu, satthakādīhi katavaṇe vā methunarāgena nimittaṃ pavesantassa thullaccayaṃ. Avasesasarīresu upakacchakādīsu dukkaṭaṃ. Tiracchānagatānaṃ hatthiassagogadrabhaoṭṭhamahiṃsādīnaṃ nāsāya thullaccayaṃ, vatthikose thullaccayameva. Sabbesampi tiracchānagatānaṃ akkhikaṇṇavaṇesu dukkaṭaṃ. Tathā avasesasarīre kāyasaṃsaggarāgena, methunarāgena vā jīvamānakapurisassa vatthikosaṃ appavesanto nimittena nimittaṃ chupati, dukkaṭaṃ. Bahi nikkhantadantesu vāyamantassa pana thullaccayanti ayamettha savinicchayo atthavaṇṇanakkamo.
为表明‘插入’不唯由自身努力,亦可由他人努力而造成,且于彼时随喜者亦堕,故说‘或者’等语。其中,‘或者’是不变词,或为不变词组,用于引发另一论题。‘插入、住立、拔出、已入’……乃至‘已入’等,为交互并列复合词。‘交互’即彼此结合之义,意谓‘插入’等亦有‘住立’等义,故‘已入’一词亦含有插入等义,因此此处可有复数形式。否则,在并列复合词中,由部分义为主,如何能有表达单一义之词的复数可能性?或说此并列复合词是集合。‘刹那’指时之特别相。而彼具瑜伽者无有刹那间隔,故说‘插入……乃至……已入即刹那’,是持业释;或依无差别而假立差别,谓‘插入……乃至……已入之刹那’,是属格依主释。‘于彼随喜者’,即插入……乃至……随喜。然‘刹那’一词于此处应逐项连接,因是并列复合词,应知此处义为:插入时、住立时、拔出时、已入时,或于他们时随喜。如是,依受用相现前而随喜之比丘堕落,应作连接。其中,如前所述处之内作,名为‘插入’。直至拔出开始前的停留,名为‘住立’。然注疏中就女人精液排出时,从一切努力退下而住立之时,说‘于精液排出’。显示巴利原文
Idāni pavesanaṃ nāma na kevalaṃ attupakkameneva, parūpakkamenāpi hoti, tatrāpi sādiyantova cuto hotīti dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Tattha atha vāti ayaṃ nipāto, nipātasamudāyo vā pakkhantarārambhe. Pavesanañca ṭhitañca uddhāro ca paviṭṭhañca pavesana…pe… paviṭṭhāni, itarītarayogadvando. Itarītarayogo nāma aññamaññatthopādānatāti pavesanādīni ṭhitādiatthānipi hontīti paviṭṭha-saddopi pavesanādiattho hoti, tatoyevettha tasmā bahuvacanasambhavo. Aññathā dvande avayavatthapadhānattā ekatthavācakāpi paviṭṭha-saddā kathaṃ bahuvacanappasaṅgo. Samāhāre vā dvando. Khaṇoti kālaviseso. So ca yogavantānaṃ khaṇantaravinimutto natthīti pavesana…pe…paviṭṭhāniyeva khaṇoti kammadhārayo, abhede bhedaparikappanāya vā pavesana…pe… paviṭṭhānaṃ khaṇoti chaṭṭhītappuriso. Tassa sādako, tasmiṃ vā sādako pavesana…pe… sādako. Khaṇa-saddo panettha paccekaṃ yojetabbo dvandasamāsattā, pavesanakālaṃ ṭhitakālaṃ uddhārakālaṃ paviṭṭhakālaṃ, tasmiṃ vā sādiyantoti evamettha attho daṭṭhabbo. Evaṃ sevanacittapaccupaṭṭhānena sādako bhikkhu cutoti yojetabbaṃ. Tattha yathāvuttappadesassa antokaraṇaṃ pavesanaṃ nāma. Yāva uddharaṇārambhā nivattaṃ ṭhitaṃ nāma. Aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.58) pana mātugāmassa sukkavissaṭṭhiṃ patvā sabbathā vāyamato oramitvā ṭhitakālaṃ sandhāya ‘‘sukkavissaṭṭhisamaye’’ti vuttaṃ. Yāva aggā nīharaṇaṃ uddhāro nāma. Yāva pavesanārahaṭṭhānā antokataṃ paviṭṭhaṃ nāma.
3-4 今为开示第二,说“应取”等。其中,若以盗心取未给予之物……乃至……越过界标,则犯波罗夷,此为衔接。“不与”者,指未由人类物主以身或语所给予之物。“以盗心”者:thena即贼,其状态为theya,将na转为ya并重叠而成;由此而有表达与觉知,故是状态,为词之生起因缘,如生、德等。然此处所谓盗,即名为夺取心的状态;盗与彼心,即为盗心,以其故。“应取”者,指对园林等加以侵夺而取。“应持”者,指在搬移中拿取。“应夺取”者,指对寄存的物品,当被索取“给我物品”时,说“我未取”等而取。“应破坏威仪”者,指截断搬运者的行走等威仪而取;作破坏而取,此义中“破坏者”即为名词词根。“应移离处”者,指从放置处移离。“应越界标”者,指越过约定处或税关。显示巴利原文
3-4. Idāni dutiyaṃ dassetuṃ ‘‘ādiyeyyā’’tiādimāha. Tattha adinnaṃ theyyacittena ādiyeyya…pe… saṅketaṃ vītināmaye, pārājiko bhaveti sambandho. Adinnanti manussasāmikehi kāyavācāhi na dinnaṃ. Theyyacittenāti thenoti coro, tassa bhāvo theyyaṃ na-kārassa ya-kāraṃ katvā dvittena. Bhavanti etasmā abhidhānabuddhīti bhāvo, saddappavattinimittaṃ jātiguṇādi. Idha pana avaharaṇacittasaṅkhātaṃ dabbaṃ theyyaṃ. Theyyañca taṃ cittañcāti theyyacittaṃ, tena. Ādiyeyyāti ārāmādiṃ abhiyuñjitvā gaṇheyya. Hareyyāti haranto gaṇheyya. Avahareyyāti upanikkhittaṃ bhaṇḍaṃ ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti vuccamāno ‘‘na mayā gahita’’ntiādīni vadanto gaṇheyya. Iriyāpathaṃ kopeyyāti bhaṇḍahārakassa gamanādiiriyāpathaṃ vicchinditvā gaṇheyya. Kopaṃ katvā gaṇhātīti hi etasmiṃ atthe ‘‘kopī’’ti nāmadhātu. Ṭhānā cāveyyāti ṭhapitaṭṭhānato cāveyya. Saṅketaṃ vītināmayeti parikappitaṭṭhānaṃ vā suṅkaghātaṃ vā atikkāmeyya.
此中,于侵夺园林等、令物主生疑而卸下负担、令搬运者头担不触及而从肩卸下、于寄存物被催问“给我物品”时回答“我不取”而令其生疑卸下负担,及于陆地者以盗心不触动并使从处所移动——此四者依次应知为恶作、偷兰遮、波罗夷。于“将与搬运者一同带走”时,跨出第一足与第二足;于越过预定税关处所时,跨出第一足与第二足——此二者依次应知为偷兰遮、波罗夷。此处因有生物与无生物之混合,依种种物品而结合。若就单一物品而言,对于有主人的奴仆或畜生,应知亦依如上所述之侵夺等方式,循取、搬运等而结合。显示巴利原文
Ettha ca ārāmādiabhiyuñjane, sāmikassa vimatuppādanadhuranikkhepe, bhaṇḍahārakassa sīsabhārāmasanaphandāpanakhandhoropane, upanikkhitte ‘‘dehi me bhaṇḍa’’nti codiyamānassa ‘‘nāhaṃ gaṇhāmī’’ti bhaṇanavimatuppādanadhuranikkhepe, thalaṭṭhassa theyyacittenāmasanaphandāpanaṭhānācāvane cāti catūsu paccekaṃ yathākkamaṃ dukkaṭathullaccayapārājikāyo veditabbā. ‘‘Sahabhaṇḍahārakaṃ nessāmī’’ti paṭhamadutiyapādasaṅkāmane, parikappitasuṅkaghātaṭṭhānato paṭhamadutiyapādātikkāme cāti dvīsu paccekaṃ kamena thullaccayapārājikāyo veditabbā. Ayamettha saviññāṇakāviññāṇakamissakattā nānābhaṇḍavasena yojanā. Ekabhaṇḍavasena pana sassāmikassa dāsassa vā tiracchānagatassa vā yathāvuttena abhiyogādinā nayena ādiyanaharaṇādivasena yojanā daṭṭhabbā.
再者,解释此六句者,应将“种种物品、单一物品、亲手、预先行动、盗取搬运”这五个五法组合,示为二十五种搬运,因一切搬运皆摄入此六句中。然彼诸搬运,仅由于任何侵夺等行相之差别而有区分,据此而立五个五法组之名。如此善为解释的此不与取波罗夷,应见为善说。其中,前两个五法组依“应取”等五句而得。至于“应越界标”这第六句,应于第三与第五五法组中,依舍离与预定搬运而结合。显示巴利原文
Apica imāni cha padāni vaṇṇayantena nānābhaṇḍaekabhaṇḍasāhatthikapubbappayogatheyyāvahārasaṅkhāte pañcapañcake samodhānetvā pañcavīsati avahārā dassetabbā chappadantogadhattā sabbesampi avahārānaṃ. Te pana avahārā yena kenaci abhiyogādiākāranānattamattena bhinnāti taṃvasena pañcapañcakaṃ nāma jātaṃ. Evaṃ saṃvaṇṇitañhi idaṃ adinnādānapārājikaṃ suvaṇṇitaṃ nāma hotīti daṭṭhabbaṃ. Tattha purimāni dve pañcakāni ‘‘ādiyeyyā’’tiādīnaṃ pañcannaṃ padānaṃ vasena labbhanti. Yaṃ panetaṃ ‘‘saṅketaṃ vītināmaye’’ti chaṭṭhaṃ padaṃ, taṃ tatiyapañcamesu pañcakesu nissaggiyaparikappāvahāravasena yojetabbaṃ.
其中,以“亲手”一词,或以近取义摄持与之俱起的五法,名为“亲手与彼五法组”;或依省略中间词,名为“亲手等五法组”,即亲手五法组。此后亦同。彼亲手五法组,即是:命令、舍离、利益成就、卸担。其中,自己之手为亲手,由亲手所作者是亲手。命令亦同。于税关预定范围内站立而向外投弃,是为舍离,彼即是舍离。不限定时间,从命令者处取物,以及从他人油瓶取足量油以作饮用,或从所置鞋等滴油,在此之前即成就波罗夷义,故名利益成就。然而,彼是命令之运作,鞋等之放置亦是运作。在园林被侵占时,对寄存物、暂借物应给与而不给与,放下其担,是为卸担。显示巴利原文
Tattha sāhatthika-saddena upacārato taṃsahacaritapañcakaṃ gahetvā ‘‘sāhatthikañca taṃ pañcakañcā’’ti vā ‘‘sāhatthikādi pañcaka’’nti majjhepadalopavasena vā sāhatthikapañcakaṃ. Evamuparipi. Taṃ pana sāhatthiko āṇattiko nissaggiyo atthasādhako dhuranikkhepo cāti. Tattha sako hattho sahattho, sahatthena nibbatto sāhatthiko. Evaṃ āṇattiko. Suṅkaghātaparikappitokāsānaṃ anto ṭhatvā bahi nissajjanaṃ nissaggo, so eva nissaggiyo. Kālaṃ aniyametvā āṇattassa bhaṇḍaggahaṇato ca parassa telakumbhiyā pādagghanakaṃ telaṃ avassaṃ pivanakānaṃ upāhanādīnaṃ nikkhittānaṃ telapātanato ca puretarameva pārājikasaṅkhātaṃ atthaṃ sādhetīti atthasādhako. So pana āṇāpanappayogo, upāhanādīnaṃ nikkhepappayogo ca. Ārāmābhiyoge ca upanikkhittabhaṇḍe ca tāvakālikabhaṇḍadeyyānamadāne ca dhurassa nikkhepo dhuranikkhepo.
预前方便五法组,即:预前方便、俱时方便、共谋取、约定业、相业。其中,命令在取物之前,故名预前方便。与令物移离本处、跨越障碍等方便同时俱在者,为俱时方便。共谋商量后,众人前往时,即使只有一人令物离于本处,一切人所取皆属共谋取。约定业者,依上午等时间限定而作约定。相业者,为生起相而作眨眼等。显示巴利原文
Pubbappayogapañcakaṃ nāma pubbappayogo sahappayogo saṃvidhāvahāro saṅketakammaṃ nimittakammanti. Tattha āṇāpanaṃ bhaṇḍaggahaṇato pubbattā pubbappayogo nāma. Ṭhānācāvanakhilasaṅkāmanappayogena saha vattamāno sahappayogo. Saṃvidhāya sammantayitvā gatesu ekenāpi bhaṇḍe ṭhānā cāvite sabbesaṃ avahāro saṃvidhāvahāro. Saṅketakammanti pubbaṇhādikālaparicchedavasena sañjānanakaraṇaṃ. Nimittakammaṃ nāma saññuppādanatthaṃ akkhinikhaṇanādikaraṇaṃ.
复次,为单独开示偷盗搬运五法组,故说“或者”等语。然而,前文已因摄入六句而说“一切搬运”,既然如此,为何又似另立一侧,单独列出此五法组?岂不是已说“仅由指控等事由之差别而分别”吗?正因存在这样的差别,以另一立场宣说也是合理的,故如此说。然而,将此五法组单独提出宣说,应知是随顺世俗。其中,“盗”字,依不分别近喻,指偷盗的转移。故“盗与力与盗与隐与预定”,乃至“预定”,依长音连接。由此,搬运者成波罗夷,这是就关联而言。而以隐蔽而搬运者,依义即是隐蔽者之搬运,摄入持业释,此“隐”字应视为无矛盾且成立其义。其中,破坏锁等,或以秤诳、量诳、货币诳等欺诳而取者,是盗取搬运者。以强力夺取他人物品者,是力搬运者。转移所盗物而取者,是盗搬运者。以草叶等覆盖某物后,后来为某隐蔽者搬运者,是隐蔽搬运者。依衣等物,或依胎门等处所预定后而取者,是预定搬运者。在此,对预定物品的取得,以及逾越预定界限,应知犯波罗夷。显示巴利原文
Theyyāvahārapañcakaṃ pana sayameva dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādimāha. Nanu ca chappadantogadhattā ‘‘sabbesampi avahārāna’’nti vuttaṃ, evaṃ sati ‘‘atha vā’’ti pakkhantaravasena visuṃ viya idaṃ pañcakaṃ kasmā vuttanti? Nanu avocumhā ‘‘yena kenaci abhiyogādiākāranānattamattena bhinnā’’ti, etādisassa bhedassa sambhavato pakkhantaravasenāpi yujjatīti evaṃ vuttaṃ. Imassa pañcakassa visuṃ uddharitvā vacanaṃ pana pasiddhivasenāti daṭṭhabbaṃ, kusa-saddena kusasaṅkāmanamadhippetaṃ abhedopacārena. Theyyañca balañca kuso ca channañca parikappo ca theyyā…pe… parikappaṃ, dīgho sandhivasena. Tena avahārako pārājiko bhaveti sambandho. Yo pana paṭicchannena avahārako, so atthato paṭicchannassa avahārako hotīti dvandasamāsantogadhattepicassa virodhābhāvobhāvasādhano cāyaṃ channa-saddo daṭṭhabbo. Tattha sandhicchedanādīni katvā vā tulākūṭamānakūṭakahāpaṇakūṭādīhi vañcetvā vā gaṇhanto theyyāvahārako. Balakkārena parasantakaṃ gaṇhanto balāvahārako. Kusaṃ saṅkāmetvā gaṇhanto kusāvahārako. Tiṇapaṇṇādīhi yaṃ kiñci paṭicchādetvā pacchā kassa paṭicchannassa avahārako paṭicchannāvahārako. Sāṭakādibhaṇḍavasena, gabbhadvārādiokāsavasena vā parikappetvā gaṇhanto parikappāvahārako. Ettha pana parikappitabhaṇḍaggahaṇe parikappitaparicchedātikkame ca pārājikaṃ veditabbaṃ.
今为说明此处的判摄,而说‘以物品、时间、价值、处所’等语。其中,对于不与取,应依物品、时间、价值、处所以及使用来作判摄,这是义理。在此,先考察所拿走的物品有无主人;若有主人,再考察主人等是否有依止。若在有依止时拿走,则应按物品估价后判摄,这就是依物品判摄。若在无依止时拿走,则不犯波罗夷,但当主人等再来取时,应当归还。同一物品,有时价高,有时价低,因此物品在何时被拿走,即依当时的价值判摄,这就是依时间判摄。新物品的价值日后会损减,故一切时不依原价,而应依判摄时的价值判摄,这就是依价值判摄。物品在此处价值低,在他处价值高,因此物品在何处被拿走,即依该处的价值判摄,这就是依处所判摄。由于使用,衣等物品的价值会损减,故应依其使用情况,考察有否损减之后再作判摄,这就是依使用判摄。显示巴利原文
Idāni panettha vinicchayaṃ dassetuṃ ‘‘bhaṇḍakālagghadesehī’’tiādi vuttaṃ. Ettha adinnādāne bhaṇḍañca kālo ca aggho ca deso ca tehi ca paribhogena ca vinicchayo kātabboti attho . Tattha avahaṭabhaṇḍassa sassāmikassāmikabhāvaṃ sassāmikepi sāmikānaṃ sālayanirālayabhāvañca upaparikkhitvā sālayakāle ce avahaṭaṃ, bhaṇḍaṃ agghāpetvā kātabbo vinicchayo bhaṇḍena vinicchayo. Nirālayakāle ce avahaṭaṃ, pārājikaṃ natthi, sāmikesu puna āharāpentesu dātabbaṃ. Tadeva hi bhaṇḍaṃ kadāci mahagghaṃ, kadāci appagghaṃ, tasmā yasmiṃ kāle bhaṇḍaṃ avahaṭaṃ, tasmiṃyeva kāle yo tassa aggho, tena kātabbo vinicchayo kālena vinicchayo. Navabhaṇḍassa yo aggho, so pacchā parihāyati, tasmā sabbadā pakatiagghavasena akatvā kātabbo vinicchayo agghena vinicchayo. Bhaṇḍuṭṭhānadese bhaṇḍaṃ appagghaṃ hoti, aññattha mahagghaṃ, tasmā yasmiṃ dese bhaṇḍaṃ avahaṭaṃ, tasmiṃyeva dese agghena kātabbo vinicchayo desena vinicchayo. Paribhogena sāṭakādino bhaṇḍassa aggho parihāyati, tasmā tassa paribhogavasena parihīnāparihīnabhāvaṃ upaparikkhitvā kātabbo vinicchayo paribhogena vinicchayo.
5-7 接下来,为显示第三条而开始解说‘人身’等语。这里所说的‘人身’,是指从羯罗蓝阶段开始,还活着的人类的身体。‘故意杀生’,是指带着‘我要杀’的想,以杀心思量、策划后行杀。‘或使断绝生命’:若比丘对如针尖挑出的油滴般大小的羯罗蓝阶段,以加热等方式施作加行,或在羯罗蓝以上的阶段,施作相应的加行,当对有色命根施作加行时,依彼而住的无色命根也有断绝的可能,因此应从二命断绝的意义来理解。‘或’字表选项。‘死心’,是指死时的心,即此人有此死意。‘刀具’,因为能夺取生命,故是夺取者,刀即是此夺取者,故称为刀具。‘对于彼人身’,‘置于近处’,意为或者被置于近处。以此显示固定的加行。‘或令取得死方便’,即以‘取刀来,或服毒’等方式,令其取得致死的方法。以此显示命令的加行。‘或说死之功德’,即以身、语、使者、书信,用‘如是死者可得财富’等方式,向其显示死之功德。在这两处,依主题应添加‘或’字。‘彼比丘死’为连接,‘从教法’应知。显示巴利原文
5-7. Idāni tatiyaṃ dassetuṃ ‘‘manussaviggaha’’ntiādi āraddhaṃ. Tattha manussaviggahaṃ kalalato paṭṭhāya jīvamānakamanussajātikānaṃ sarīraṃ. Cicca pāṇoti saññāya saddhiṃyeva ‘‘vadhāmi na’’nti vadhakacetanāya cetetvā pakappetvā. Jīvitā vā viyojayeti yo bhikkhu jātiuṇṇaṃsunā samuddhaṭatelabindumattaṃ kalalarūpakāle tāpanādīhi vā tato vā uddhamapi tadanurūpena upakkamena rūpajīvitindriyopakkame sati tadāyattavuttino arūpajīvitassāpi voropanasambhavato ubhayajīvitā voropeyya. Vā-saddo vikappe. Maraṇacetanoti maraṇe cetanā yassa so maraṇādhippāyo. Satthahārakanti jīvitaṃ haratīti hārakaṃ, satthañca taṃ hārakañcāti satthahārakaṃ, taṃ. Assa manussaviggahassa. Upanikkhipeti samīpe nikkhipeyya vā. Etena thāvarappayogaṃ dasseti. Gāheyya maraṇūpāyanti ‘‘satthaṃ vā āhara, visaṃ vā khādā’’tiādinā nayena maraṇatthāya upāyaṃ gāhāpeyya vā. Etena āṇattippayogo dassito. Vadeyya maraṇe guṇanti kāyavācādūtalekhāhi ‘‘yo evaṃ marati, so dhanaṃ vā labhatī’’tiādinā nayena maraṇe guṇaṃ pakāseyya vā. Ubhayattha adhikāravasena vā-saddo āharitabbo. So bhikkhu cutoti sambandho, sāsanatoti viññāyati.
现在为说明此六种加行,而说‘加行’等语。其中,‘自手……乃至……神通明所成加行’,这六种即是加行,此为连接。此处因脱落了 ka 字,而说为‘自手’。或者,依多义、多接尾词的规则,应知‘自手’一词的构词,即‘亲手所作的加行’之义。自手、舍、命令、固定,此为并列复合词。神通与明所成的,称为神通明所成,也就是神通所成与明所成。‘加行’,是指这六种加行的名称。其中,亲自杀害,用自己的身体或身上所系之物去打击,即为自手加行。想要杀害远处站立者,以身体等力量投出箭、矛等,即为舍加行。以‘杀某某’等话命令他人,即是命令加行;挖掘陷阱、设置暗道、放置刀等,即为固定加行。为了杀害的目的,运用由业果所生的神通,即为神通所成加行。业果所生神通,是指称为王神通等的那类。其中,父王狮子颊咬碎牙齿杀死小苏玛那居士,应看作王神通的例子。为了杀生的目的而念诵阿闼婆那等明咒,即是明所成加行。显示巴利原文
Idāni panassa chabbidhe payogedassetuṃ ‘‘payogā’’tiādimāha. Tattha sāhatthi…pe… iddhivijjāmayā payogāti ime cha payogāti sambandho. Ka-kāralopena panettha ‘‘sāhatthī’’ti vuttaṃ. Atha vā anekatthe anekataddhitasambhavena sahatthassāyaṃ payogo sāhatthīti padasiddhi veditabbā. Sāhatthi ca nissaggo ca āṇatti ca thāvaro cāti dvando. Iddhi ca vijjā ca, tāsamimeti iddhivijjāmayā, iddhimayo vijjāmayoti vuttaṃ hoti. Payogāti ime chappayogā nāma hontīti attho. Tattha sayaṃ mārentassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā paharaṇaṃ sāhatthiko payogo. Dūre ṭhitaṃ māretukāmassa kāyādīhi ususattiādīnaṃ nissajjanaṃ nissaggo. ‘‘Asukaṃ nāma mārehī’’tiādinā āṇāpentassa āṇāpanaṃ āṇatti, opātakhaṇanaṃ apassenasaṃvidhānaṃ asiādīnaṃ upanikkhipanādi thāvaro. Māraṇatthaṃ kammavipākajāya iddhiyā payojanaṃ iddhimayo. Kammavipākajiddhi ca nāmesā rājādīnaṃ rājiddhiādayo. Tattha piturañño sīhaḷindassa dāṭhākoṭanena cūḷasumanakuṭumbiyamāraṇe rājiddhi daṭṭhabbā, tadatthameva athabbaṇādivijjāya parijappanaṃ vijjāmayo payogo.
说明了六种加行之后,为显示命令加行的限定者,而说“时”等。所谓命令的限定者,即以约定与不约定的方式,对前述命令加以限定和区分者。它们包括时、事、武器、威仪这四种,再加上行为差别与处所,依数目区分共有六种,这是其含义。其中,“时”指上午等、青年期等;“事”指应被杀的有情;“武器”指刀等;“威仪”指应被杀者的行走等;“行为差别”指射击等;“处所”指村庄等。如果有人被吩咐“于上午杀”,而未被限定“今天”或“明天”,当他在任何一天的上午杀时,并不构成不约定。然而,若被吩咐“于上午”,却在中午等时杀,则构成不约定,但命令者无罪。应当这样了知“时”以约定与不约定的方式具有限定性。同样地,对于“事”等各项,也应如此了知判定。显示巴利原文
Evaṃ chappayoge dassetvā tesu āṇattippayogassa niyāmake dassetuṃ ‘‘kālā’’tiādi vuttaṃ. Tattha yathāvuttaṃ āṇattiṃ niyamenti saṅketavisaṅketatāvasena paricchindantīti āṇattiniyāmakā. Te pana kālo ca vatthu ca āvudhañca iriyāpatho cāti cattāro, tathā kiriyāviseso okāsoti gaṇanaparicchedavasena cha hontīti attho. Tattha kālo pubbaṇhādi yobbanādi ca. Vatthu māretabbo satto. Āvudhaṃ asiādi. Iriyāpatho māretabbassa gamanādi. Kiriyāviseso vijjhanādi. Okāso gāmādi. Yo hi ‘‘ajja, sve’’ti aniyametvā ‘‘pubbaṇhe mārehī’’ti vutto yadā kadāci pubbaṇhe māreti, natthi visaṅketo. Yo pana ‘‘pubbaṇhe’’ti vutto majjhanhādīsu māreti, visaṅketo hoti, āṇāpakassa anāpatti. Evaṃ kālassa saṅketavisaṅketatāvasena niyāmakatā veditabbā. Imināva nayena vatthuādīsupi vinicchayo veditabboti.
8-9 现在为了说明第四条,说“禅那等差别”等。其中,将禅那等差别——自身中本不存在、引向自身、依于现有、不借他指示——或作为部分,或逐一分别,以身或语在可表知之处显示,此人即非增上慢者;一旦被了知,便从教法中舍出。这是经文的连接。
“自身中不存在”:指在自己的相续中并不存在,因未生起而不存在,此处“不存在”是依主释。“禅那等差别”:以禅那为首,即所说的“解脱、定、等至、智见、道修习、果作证、所作、烦恼断、除盖、心于空闲处之喜乐”(律藏·波罗夷 198),此是禅那等,也是差别、殊胜,此为持业释。此禅那等差别即是上人法。“引向自身”:指以“此法在我中存在”的方式告知而引向自身,或以“我显现此法”将自身引向此法,故称为引向自身,指禅那等差别。“依于现在有”:“现在有”即现在进行的自体,依于此,是依主释,亦指禅那等差别。显示巴利原文
8-9. Idāni catutthaṃ dassetuṃ ‘‘jhānādibheda’’ntiādimāha. Tattha attani nosantaṃ attupanāyikañca paccuppannabhavassitañca aññāpadesarahitañca jhānādibhedaṃ koṭṭhāsaṃ katvā vā ekekaṃ katvā vā kāyena vā vācāya vā viññattipathe dīpento nādhimāniko ñāte cuto bhaveti sambandho. Tattha attani sakasantāne nosantaṃ anuppannattāyeva avijjamānaṃ, ettha nosantoti atthe tappuriso. Jhānādibhedanti jhānaṃ ādi yassa ‘‘vimokkhasamādhi samāpatti ñāṇadassana maggabhāvanā phalasacchi kiriyākilesappahānavinīvaraṇatācittassa suññāgāre abhiratī’’ti (pārā. 198) vuttassa so jhānādi, sova bhedo visesoti samāso. Taṃ jhānādibhedaṃ uttarimanussadhammaṃ. Attupanāyikanti ‘‘ayaṃ mayi atthī’’ti ārocanavasena attani upanīyati, ‘‘ahaṃ vā ettha sandissāmī’’ti attā upanīyati ettha dhammeti vā attupanāyiko, jhānādibhedo, taṃ. Paccuppannabhavassitanti paccuppannabhavo nāma idāni vattamāno attabhāvo, tannissitoti samāso, so ca jhānādibhedoyeva, taṃ.
“离于他指示”:指以“住在你精舍的那位比丘证入初禅”等(律藏·波罗夷 220)方式,为他人指示;离于此,故称离于他指示。此中“离于他指示”是依主释;或者“离于他指示者”可视为多财释,指禅那等差别本身。
“或作为部分”:以“我证入初禅、二禅”,“我证入初禅、三禅”等方式,作为部分。
“或作为各个”:以“我证入初禅”,“我证入第二禅”等方式,各个分别。此处为表示分别,“各个”一词有重复。然而应知,此处的“作”是以作业的动作,对分别的禅那等义有连属的意欲,故称为分别。复注中则说:“‘或部分’者,此处以‘我是禅那得者、解脱得者、定得者、等至得者’等如此方式,为部分之义。”以及“‘或各个’者,以‘我是初禅得者、二禅得者’等如此方式,为各个之义。”应知这是圣典和注释中未说明的次第。
“以身”:指以手印等身表。
“语”:此处省略了ya字而说,如“无惭”等。
“在表知处”:应理解为站在身表和语表可被领受的适当地方。
“显示”:指以“以此及此原因,此法在我中存在”而显示。
“非增上慢”:于未得而生起得想,名为增上慢,于此中无。显示巴利原文
Aññāpadesarahitanti ‘‘yo te vihāre vasi, so bhikkhu paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjī’’tiādinā (pārā. 220) nayena aññassa apadeso, tena rahito cattoti tappurisasamāso, so rahito tenāti vā bahubbīhi, jhānādibhedova , taṃ. Koṭṭhāsaṃ katvā vāti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ dutiyaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ, paṭhamaṃ jhānaṃ tatiyaṃ jhānaṃ samāpajji’’ntiādinā nayena koṭṭhāsaṃ katvā vā. Ekekaṃ katvā vāti ‘‘paṭhamaṃ jhānaṃ samāpajjiṃ, dutiyaṃ jhānaṃ samāpajji’’ntiādinā nayena ekekaṃ katvā vā. Ettha ca ekanti ṭhite vicchāyaṃ dvittaṃ. Ettha pana katvāti karaṇakiriyāya ekekavasena bhinnassa jhānādino atthassa sambandhanicchā vicchāti veditabbā. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘koṭṭhāsaṃ vāti ettha ‘jhānalābhī, vimokkhalābhī, samādhilābhī, samāpattilābhīmhī’ti evamādinā nayena koṭṭhāsato vāti attho’’ti ca ‘‘ekekaṃ vāti ‘paṭhamassa jhānassa lābhī, dutiyassa jhānassa lābhīmhī’ti evamādinā nayena ekekaṃ vāti attho’’ti ca vuttaṃ. So pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca avuttakkamoti veditabbo. Kāyena vāti hatthamuddādivasena kāyena vā. Vācāti ettha ya-kāro luttaniddiṭṭho ‘‘alajjitā’’tiādīsu viya. Viññattipatheti kāyavacīviññattīnaṃ gahaṇayogye padese ṭhatvāti ajjhāharitabbaṃ. Dīpentoti ‘‘iminā ca iminā ca kāraṇena ayaṃ dhammo mayi atthī’’ti pakāsento. Nādhimānikoti appatte pattasaññitāsaṅkhāto adhiko māno, so natthi etassāti nādhimāniko, bhikkhu. Ñāteti viññunā manussajātikena sikkhāpaccakkhāne vuttanayena viññāte sati cuto bhave sāsanatoti viññāyati. Aññāpadesena dīpayato pana thullaccayaṃ. Ettha ca –
Dukkaṭaṃ paṭhamasseva, sāmantamiti vaṇṇitaṃ; Sesānaṃ pana tiṇṇampi, thullaccayamudīritanti.
10 10. 为阐明此四者不共住及不能为比丘性,故说“这些波罗夷”等语。此四种波罗夷之人,犹如往昔在家时、未受具足戒时一般,为不共住者,此是关联。“共住”者,因一切有惭耻者皆于同一羯磨等中共同安住,无一人在外,故有三种共住,称为:同一羯磨、同一诵戒、同一学。其中,求听等四种僧团羯磨,因须由同一界内已受具足戒的比丘们共同施行,故称“同一羯磨”。同样,五种巴帝摩卡诵戒,因须一同诵出,故称“同一诵戒”。所制之学处,因一切有惭耻者皆应平等修学,故称“同一学”。“不共住”即无这些共住。于“不能”等句中,“为比丘性”是表目的之与格,故如同被斩首者不能存活,此四种人亦不能以比丘性而成为比丘,此即是义。显示巴利原文
10. Idāni catunnampi cetesamasaṃvāsataṃ abhabbatañca dīpetuṃ ‘‘pārājikete’’tiādi āraddhaṃ. Ete cattāro pārājikā puggalā yathā pure pubbe gihikāle, anupasampannakāle ca viya asaṃvāsāti sambandho. Saha vasanti yasmā sabbepi lajjino etesu kammādīsu na ekopi tato bahiddhā sandissatīti ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatāti ime tayo saṃvāsā nāma. Tattha apalokanādikaṃ catubbidhampi saṅghakammaṃ sīmāparicchinnehi pakatattehi bhikkhūhi ekato kattabbatā ekakammaṃ nāma. Tathā pañcavidhopi pātimokkhuddeso ekato uddisitabbattā ekuddeso nāma. Paññattaṃ pana sikkhāpadaṃ sabbehipi lajjīpuggalehi samaṃ sikkhitabbabhāvato samasikkhatā nāma. Natthi te saṃvāsā etesanti asaṃvāsā. ‘‘Abhabbā’’tiādīsu bhikkhubhāvāyāti tumatthe sampadānavacanaṃ, tasmā yathā sīsacchinno jīvituṃ abhabbo, evaṃ cattārome puggalā bhikkhubhāvāya bhikkhū bhavituṃ abhabbāti attho.
11 如今,为了显示由方便与教令而生起,故说“方便与”等句。方便与教令在第三人类品中可得,这是其中的连结。其中,依身等如前所说的“若如是死,则得财”等,如此表示,作为身语运用的文句,即是方便。这一点是为了表明:譬如在不与取中,因说“应取”而以方便说得脱罪,这里却并非如此。即使是由“应当赞叹”这样的方便说,也不得脱罪。在“然于第二”等处,其义已明。同样地,以下明显之处,我们将予略过。显示巴利原文
11. Idāni pariyāyāṇattīhi sambhavante dassetuṃ ‘‘pariyāyo cā’’tiādimāha. Pariyāyo ca āṇatti ca tatiye manussaviggahe labbhatīti sambandho. Tattha kāyādīhi yathāvuttehi ‘‘yo evaṃ marati, so dhanaṃ vā labhatī’’ti evamādiviññāpako byañjanabhūto kāyavacīpayogo pariyāyo. Iminā idaṃ dīpeti – yathā adinnādāne ‘‘ādiyeyyā’’ti (pārā. 92) vuttattā pāriyāyakathāya muccati, na idha evaṃ. ‘‘Saṃvaṇṇeyyā’’ti (pārā. 172) pariyāyakayāyapi na muccatīti. ‘‘Dutiye panā’’tiādīsu attho pākaṭoyeva. Evamuparipi pākaṭamupekkhissāma.
12 如今,为了显示行淫法等之支分,故说“行”等句。“行欲心”:欲行淫故,为行欲者,其状态名为渴爱,与彼行欲性相应的心,此为依主释。“淫法”:交合的女人和男人,是为淫,此法即是淫,故称淫法。然而在这里,依邻近的用法,波罗夷罪被称为淫法;或者,由淫而生的法——波罗夷罪,即是淫法。其“淫法”即指波罗夷罪的淫法。“二支”:支,即原因,二者即二因。“智者”:指持律的智者。显示巴利原文
12. Idāni methunadhammādīnaṃ aṅgāni dassetuṃ ‘‘sevetū’’tiādimāha. Sevetukāmatācittanti methunaṃ sevetuṃ kāmetīti sevetukāmo, tassa bhāvo nāma taṇhā, tāya sevetukāmatāya sampayuttaṃ cittanti tappuriso. Methunadhammassāti mithunānaṃ itthipurisānaṃ idanti methunaṃ, tameva dhammoti methunadhammo. Idha pana upacāravasena pārājikāpatti methunadhammo nāma. Atha vā methunena jāto dhammo pārājikāpatti methunadhammo, tassa methunadhammassa methunadhammapārājikāpattiyā. Aṅgadvayanti aṅgānaṃ kāraṇānaṃ dvayaṃ. Budhāti vinayadharā viññuno.
13 “人的”:属于人的,以人为所缘。以此遮除依饿鬼、畜生为所缘。“有如是想”:如是、如彼的想为如是想,他具有这种想,故为有如是想者。并且是指依他为所缘而有想,这是其义。这些解说以状态为主,或者如同“佛宝”等处那样省去了状态缘。此后类似之处,亦同此理。“盗心”:指盗贼状态的心。“物的重性”:物品的价值超过一巴达或等于一巴达,即属重物。在不足五摩沙迦或超过摩沙迦时,为偷兰遮;在摩沙迦或不足摩沙迦时,为恶作。“夺取”:以二十五种夺取方式中的任一种而夺取。这五者是不与取的因,是不与取波罗夷罪的支分。显示巴利原文
13.Manussasanti manussānaṃ saṃ manussasaṃ, tadāyattavatthukā ca. Etena petatiracchānagatāyattaṃ nivatteti. Tathāsaññīti tathā tādisā saññā tathāsaññā, sā assa atthīti tathāsaññī. Parāyattasaññitā cāti attho. Bhāvappadhānā ime niddesā, bhāvapaccayalopo vā ‘‘buddhe ratana’’ntiādīsu (khu. pā. 6.3) viya. Evamuparipi īdisesu. Theyyacittanti thenabhāvasaṅkhātaṃ cittañca. Vatthuno garutāti bhaṇḍassa pādaatirekapādārahabhāvena garutā ca. Ūnapañcamāsake vā atirekamāsake vā thullaccayaṃ. Māsake vā ūnamāsake vā dukkaṭaṃ. Avahāroti pañcavīsatiyā avahārānaṃ aññatarena avaharaṇañcāti ime pañca adinnādānahetuyo adinnādānapārājikāpattiyā aṅgāni.
14 “人命”:指与人类种性相关的命。“命”,从世俗讲是指有情,从胜义讲则称为命根。“有命想”:有“这是命”的想。“杀”:杀害;其思即是杀思,亦即“我要杀”的念头;以及由此生起的行为,即自手等六种方式中的任一种。通过这种行为导致死亡。以上所说的五种杀害因缘,便是构成杀生罪的支分。这是它的含义。显示巴利原文
14.Pāṇo mānussakoti manussajātisambandho pāṇo ca, pāṇoti hi vohārato satto, paramatthato pana jīvitindriyaṃ vuccati. Pāṇasaññitāti pāṇoti saññitā ca, ghātanaṃ ghāto, so eva cetanā ghātacetanā, ‘‘vadhāmi na’’nti evaṃ pavattā sā ca, taṃsamuṭṭhito sāhatthikādīnaṃ channamaññataro payogo ca, tena payogena maraṇañcāti ete yathāvuttā pañca vadhahetuyo pāṇaghātāpajjitabbaāpattiyā aṅgānīti attho.
15 15. 『于自相续不存在性』者,上人法于相续中不存在性也。『以恶欲之宣说』者,即彼『此处某人,实为破戒者,却想让人知「我是持戒者」』等方式所说,具足此恶欲者,以此而宣说上人法也。『彼之』者,向彼宣说者,彼也。『人类性』者,人类之生,属于彼者,此为人类性,且『非他处』者,非他处、无他处也,『即知彼』者,即于彼刹那了知也。这些五者,于此处显示不存在,于自相续中显示不存在之上人法之标相,于巴拉基咖中为支分因缘,此为其义。显示巴利原文
15.Attaniasantatāti uttarimanussadhammassa santāne avijjamānatā ca. Pāpamicchatāyārocanāti yā sā ‘‘idhekacco dussīlo samāno ‘sīlavāti maṃ jano jānātū’’tiādinā (vibha. 851) nayena vuttā pāpaicchatāya samannāgatā, tāya uttarimanussadhammassa ārocanā ca. Tassāti yassa āroceti, tassa. Manussajātitāti manussānaṃ jāti yassa, tassa bhāvo manussajātitā, sā ca, naññāpadesoti na aññāpadeso aññāpadesābhāvo ca, tadeva jānananti taṅkhaṇaṃyeva vijānanañcāti imāni pañca ettha asantadīpane asmiṃ santāne avijjamānauttarimanussadhammappakāsananimitte pārājike aṅgāni hetuyoti attho.
16 16. 如是显示他们之不共住性、不堪能性等后,今显示『非仅彼四者,实有其他』,将他们一切合并而显示,故说『不共』等。其中『不共』者,意指巴拉基咖法。以此故,此处用阳性指示。是故,于此应见其义为『比丘尼与比丘不共之巴拉基咖法有四』。然依近用方式,则包摄膝上圆等巴拉基咖罪。其中,若有不漏失者,对不漏失之人男子,于锁骨以下、膝圆以上、肘以上,容许身体接触,此为膝上圆者。若有覆藏另一比丘尼之巴拉基咖者,此为覆藏罪者。若有随顺被举比丘,以执取彼之见者,此为随举者。以身接触之贪欲,握取彼之手、握取桑喀帝之角、为身接触之目的而立于男子手臂所及处交谈、赴约会处、容许男子之来临、进入隐蔽处、立于手臂所及处而引身近前,这些八事,若有不漏失者具足,此名为八事者。显示巴利原文
16. Evaṃ tesamasaṃvāsatābhabbatādīni dassetvā idāni na te cattārova, atha kho santaññepīti te sabbepi samodhānetvā dassento ‘‘asādhāraṇā’’tiādimāha. Tattha asādhāraṇāti pārājikā dhammā adhippetā. Teneva cettha pulliṅganiddeso. Tasmā bhikkhunīnaṃ bhikkhūhi asādhāraṇā pārājikā dhammā cattāro cāti evamettha attho daṭṭhabbo. Upacāravasena tu ubbhajāṇumaṇḍalikādikā pārājikāpannā pariggayhanti. Tāsu yā avassutā avassutassa manussapurisassa akkhakānaṃ adho jāṇumaṇḍalānaṃ kapparānañca upari kāyasaṃsaggaṃ sādiyati, ayaṃ ubbhajāṇumaṇḍalikā. Yā pana aññissā bhikkhuniyā pārājikaṃ paṭicchādeti, sā vajjappaṭicchādikā. Yā ukkhittakaṃ bhikkhuṃ tassā diṭṭhiyā gahaṇavasena anuvattati, sā ukkhittānuvattikā. Kāyasaṃsaggarāgena tintassa hatthaggahaṇaṃ saṅghāṭikaṇṇaggahaṇaṃ kāyasaṃsaggatthāya purisassa hatthapāse ṭhānaṃ ṭhatvā sallapanaṃ saṅketagamanaṃ purisassāgamanasādiyanaṃ paṭicchannokāsavavisanaṃ hatthapāse ṭhatvā kāyopasaṃharaṇanti imāni aṭṭha vatthūni yassā avassutāya, sā aṭṭhavatthukā nāma.
“不堪能者十一”者,于此,黄门、贼住者、外道归者、畜生、杀母者、杀父者、杀阿拉汉者、污比丘尼者、破僧者、出血者、二根者,这些为十一不堪能者。其中,“黄门”者,此处指阉割黄门、无性黄门,以及就黄门性而言的半月黄门。然而,被洒水黄门与嫉妒黄门的出家与达上并未被禁止。贼住者则依盗相、盗住等而有三种。其中,虽自己出家,而仅盗取比丘之相者,是为相盗者。盗取比丘的戒腊计算等共住者,是为住盗者。舍学而后如此行者,亦同此理。兼盗如前所说二者,是为二盗者。然除此三种之外——显示巴利原文
Abhabbakā ekādasa cāti ettha paṇḍako theyyasaṃvāsako titthiyapakkantako tiracchānagato mātughātako pitughātako arahantaghātako bhikkhunidūsako saṅghabhedako lohituppādako ubhatobyañjanakoti ime abhabbā ekādasa ca. Tesu paṇḍakoti opakkamikanapuṃsakapaṇḍakā ca paṇḍakabhāvapakkhe pakkhapaṇḍako ca idha adhippetā. Āsittausūyapaṇḍakānaṃ pana pabbajjā ca upasampadā ca na vāritā. Theyyasaṃvāsako pana liṅgatthenakādivasena tividho. Tattha sayaṃ pabbajitattā liṅgamattaṃ thenetīti liṅgatthenako. Bhikkhuvassagaṇanādikaṃ saṃvāsaṃ thenetīti saṃvāsatthenako. Sikkhaṃ paccakkhāya evaṃ paṭipajjantepi eseva nayo. Yathāvuttamubhayaṃ thenetīti ubhayatthenako. Ṭhapetvā pana imaṃ tividhaṃ –
或由于国王之怖畏、饥馑、旷野、疾病、怨敌之怖畏,或为持取衣之目的,
而于此处取相者。
显示巴利原文 Rājadubbhikkhakantāra-rogaveribhayena vā; Cīvarāharaṇatthaṃ vā, liṅgaṃ ādiyatīdha yo. Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānaso; Theyyasaṃvāsako nāma, tāva esa na vuccatīti. (mahāva. aṭṭha. 110; kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā);
外道离去者等人,则应依各自的语义来理解。至于‘畜生趣者’,除了人类之外,其余一切皆应了知。此十一种人,因不能成为比丘,故与犯巴拉基咖者的情形相似,而被称为‘巴拉基咖’。‘还俗比丘尼’,是指穿着在家女性衣服的比丘尼,她仅此便成巴拉基咖。‘软背者’,即是有软背之人,他因不堪逼迫,当其将自己的男根插入自身粪道时,即犯巴拉基咖。显示巴利原文
Titthiyapakkantakādayo tu taṃtaṃvacanatthānusārena veditabbā. Tiracchānagato pana ṭhapetvā manussajātikaṃ avaseso sabbo veditabbo. Ime ekādasa puggalā bhikkhubhāvāya abhabbattā pārājikāpannasadisatāya ‘‘pārājikā’’ti vuccanti. Vibbhantā bhikkhunīti gihinivāsananivatthā bhikkhunī ca. Sā hi ettāvatā pārājikā. Mudukā piṭṭhi yassa, so ca. So hi anabhiratiyā pīḷito yadā attano aṅgajātaṃ attano vaccamukhamaggesu paveseti, tadā pārājiko hoti.
17-18 十七至十八。“彼下垂男根”者,即下垂。彼插入如前所说之处者,即为波罗夷。“以口含他人生殖器”者,即因不乐所迫而以口含他人生殖器——不论彼为睡者或死者——彼即“以口含他人生殖器者”。“坐其上者”,即因不乐所迫而以粪道坐于他人生殖器之上。这些虽无二二相应之犯,然因道入道,此四者顺于淫法。“此处所来之四者”,即此《小学处》中所说淫法波罗夷等四者,合共集成二十四波罗夷,余者亦然。此处为偈颂故,简略而说“波罗夷”。于此有问:杀母者等犯第三波罗夷,污比丘尼者、软背者等四者犯第一波罗夷,何以成二十四?答:杀母者等四者,此处所指即未受具足者。软背者等四者虽为第一波罗夷所摄,然以一种方式不行淫法,故别说。显示巴利原文
17-18. Lambamānamaṅgajātametassāti lambī. So yathāvuttesu pavesito pārājiko. Mukhena gaṇhanto aṅgajātaṃ parassa cāti yo anabhiratiyā pīḷito parassa suttassa vā matassa vā aṅgajātaṃ mukhena gaṇhāti, so parassa aṅgajātaṃ mukhena gaṇhanto ca. Tatthevābhinisīdantoti yo anabhiratiyā pīḷito tattheva parassa aṅgajāte vaccamaggena abhinisīdati, so cāti ete dvayaṃdvayasamāpattiyā abhāvepi magge maggappavesanahetu methunassa anulomikā cattāro ca. Idhāgatā cattāroti idha khuddasikkhāyaṃ yathāvuttā methunadhammā pārājikādayo cattāro cāti samodhānā piṇḍīkaraṇavasena catuvīsati pārājikā bhavantīti seso. Ettha ca gāthābandhavasena rassaṃ katvā ‘‘parājikā’’ti vuttaṃ. Etthāha – mātughātakādayo tatiyaṃ pārājikaṃ āpannā, bhikkhunidūsako, mudupiṭṭhikādayo cattāro ca paṭhamapārājikaṃ āpannā evāti kuto catuvīsatīti? Vuccate – mātughātakādayo hi cattāro idha anupasampannā eva adhippetā. Mudupiṭṭhikādayo cattāro kiñcāpi paṭhamapārājikena saṅgahitā, yasmā pana ekena pariyāyena methunadhammaṃ appaṭisevino honti, tasmā visuṃ vuttāti.
二、桑喀地谢萨解说之注释显示巴利原文
2. Saṅghādisesaniddesavaṇṇanā
19 “因出罪严重故,名为重罪”者,即称为桑喀地谢沙。“九”者,乃他们数量之限定。岂不应说“九”而说“十三”耶?此非过失,盖将需长时方犯之四者除外,唯于违犯刹那即犯之初犯者,称为“九”。今为示他们,故说“欲令出”等。其中,“精”者,因意界差别而有青等十种精,即任何精。“欲令出”者,为令出故,“ya”字省略,如所说。然以此语,于漏精乐、正漏精乐、已漏精乐、淫法乐、触乐、搔痒乐、观看乐、坐乐、语乐、家系爱、林野物等十一种乐中,唯显示一种漏精乐。显示巴利原文
19. Vuṭṭhānassa garukattā garukāti saṅghādisesā vuccanti. Navāti tesaṃ gaṇanaparicchedo. Nanu ‘‘navā’’ti kasmā vuttaṃ, ‘‘terasā’’ti vattabbanti? Nāyaṃ doso, cirenāpajjitabbe cattāro yāvatatiyake ṭhapetvā vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabbā paṭhamāpattikā vuccantīti. Idāni te dassetuṃ ‘‘mocetukāmatā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha sukkassāti āsayadhātunānattato nīlādivasena dasavidhe sukke yassa kassaci sukkassa. Mocetukāmatāti mocetukāmatāya, ya-kāro luttaniddiṭṭho. Iminā pana vacanena mocanassāda muccanassāda muttassādamethunassāda phassassāda kaṇḍuvanassāda dassanassāda nisajjanassāda vācassāda gehasitapema vanabhaṅgiya saṅkhātesu ekādasassādesu ekaṃyeva mocanassādaṃ dasseti.
其中,于漏之乐,乐受即漏精乐。于正漏时,以自性正漏之乐为正漏精乐。如是一切处以第七格依主释应见其义。然以此九语,以相应乐为首而说贪。于家系之母等之爱,系于家之爱为家系爱,以此即依自相说贪。为交往故女人所送之花等,为林野物,以此即依事说贪。淫法乐亦应知执取女人之加行。又于一切处,若有思、相、加行而漏,当知无不确定。“加行”者,以手等于相,作加行已。“除梦中”者,梦即梦中,如“业即业中”等,anta字变为表其状态故。除彼梦中,若令漏精,任何比丘即触犯重罪,应触称为重犯之桑喀地谢沙,当犯,如是所说。又此处,于内色、外色、两色、空中震动等四种方便,于贪增盛等时,于任何男根达堪能时,以“为健康”等任何意图,以意图所依之任何精,唯以漏精乐之思,于相加行而令漏者,犯桑喀地谢沙,如是一切处应见意图。显示巴利原文
Tattha mocanāya assādo sukhavedanā mocanassādo. Muccane attano dhammatāya muccane assādo muccanassādo. Evaṃ sabbattha sattamītappurisena attho daṭṭhabbo. Imehi pana navahi padehi sampayuttaassādasīsena rāgo vutto. Gehanissitesu mātādīsu pemaṃ gehe sitaṃ pemanti gehasitapemaṃ, iminā sarūpeneva rāgo vutto. Santhavakaraṇatthāya itthiyā pesitapupphādi vanabhaṅgiyaṃ, iminā ca vatthuvasena rāgo vutto. Methunassādopi itthiyā gahaṇappayogena veditabbo. Sabbattheva ca pana cetanānimittupakkamamocane sati visaṅketābhāvo veditabbo. Upakkamma hatthādinā nimitte upakkamitvā. Aññatra supinantenāti supinoyeva supinanto ‘‘kammameva kammanto’’tiādīsu viya anta-saddassa tabbhāvavuttittā. Taṃ supinantaṃ vinā vimocayaṃ sukkaṃ vimocento samaṇo yo koci bhikkhu garukaṃ garukāpattisaṅkhātaṃ saṅghādisesaṃ phuse phuseyya, āpajjeyyāti vuttaṃ hoti. Ettha ca ajjhattarūpabahiddhārūpaubhayarūpaākāsekaṭikampanasaṅkhātesu catūsu upāyesu sati rāgūpatthambhādīsu ca kālesu yena kenaci aṅgajāte kammaññataṃ patte ‘‘ārogyatthāyā’’tiādīsu yena kenaci adhippāyena adhippāyavatthubhūtaṃ yaṃ kiñci sukkaṃ mocanassādacetanāya eva nimitte upakkamma mocento saṅghādisesaṃ āpajjatīti sabbathā adhippāyo daṭṭhabbo.
20 「身触贪」:对身体的触,于其中生起贪染;因为具有此贪,所以称为‘有身触贪者’,即具足身触贪之义。‘沙门’与‘有女人想’相连。「加行」:以身体主动去触碰。「触人女」:乃至仅以毛发触到人女,便构成重罪,应如此连结理解。人女,指人类中未死的女性。其中,‘身触贪’排除了母爱等以及执取女人、释放的意图。若对是否女人有疑,或将黄门、男人、畜生想为女人者,犯偷兰遮。若以女人触系身之座、以系身触身之座,对夜叉女、饿鬼女、黄门以身触身之座,对男人或畜生道中的女人以身触身之座,犯恶作;同样,对夜叉女等以身触系身等,亦犯恶作。而对于死去的女人,犯偷兰遮。若女人来触比丘,即使比丘有受用的意图,只要未以身体主动去触,则无犯。显示巴利原文
20.Kāyasaṃsaggarāgavāti kāye saṃsaggo, tasmiṃ rāgo, so assa atthīti vantu, kāyasaṃsaggarāgasamaṅgīti attho. Samaṇo itthisaññīti sambandho. Upakkammāti kāyena vāyamitvā. Manussitthiṃ samphusantoti antamaso lomenapi parāmasanto garukaṃ phuseti yojanā. Manussabhūtā amatā itthī manussitthī. Tattha ‘‘kāyasaṃsaggarāgavā’’ti iminā mātupemādiṃ , itthiyā gahitamokkhādhippāyañca paṭikkhipati. Itthiyā vematikassa, paṇḍakapurisatiracchānagatasaññissa ca thullaccayaṃ. Itthiyā pana kāyena kāyappaṭibaddhāmasane, kāyappaṭibaddhena kāyāmasane ca yakkhīpetīpaṇḍakānaṃ kāyena kāyāmasane ca purisatiracchānagatitthīnaṃ kāyena kāyāmasanepi dukkaṭaṃ, tathāyakkhīādīnaṃ kāyena kāyappaṭibaddhādīsu ca. Matitthiyā pana thullaccayaṃ. Itthiyā pana phusiyamāno sevanādhippāyopi sace kāyena na vāyamati, anāpatti.
21 「如是」:有女人想。「听闻」:使对方处于可听闻的范围内,听到其言语。「有智」:能分辨粗恶与非粗恶,且为女人。「道或」:关联大便道、小便道,或交媾道。「以粗恶语贪」:粗恶,因与非法相应故为粗,因与下劣人共通故为恶,合称粗恶;加上言语,即是粗恶语。对此粗恶语存有爱着相应的贪,故合称为‘以粗恶语贪’。「明说」:以赞叹、诋毁、乞求等方式说出非法之语。若对不能听闻者,通过使者或书信告知,不犯。在此,若就二道以赞叹、诋毁,或乞求交媾等,或以‘你是石女’‘你是破坏者’‘你是二根者’这三者中任何一种辱骂语明说,犯桑喀地谢沙。指示腰以下、膝轮以上的部位而说赞叹等,犯偷兰遮。同样,对夜叉女、饿鬼女、黄门,指示大便道、小便道而说赞叹等,在乞求交媾等方面也是如此。然而对他们指示腰下等部位,犯恶作。同样,对人女指示腰上、膝轮以下及身体相连处,也是如此。显示巴利原文
21.Tathāti itthisaññī. Suṇantinti viññattipathe ṭhatvā attano vacanaṃ suṇantiñca. Viññuñcāti duṭṭhullāduṭṭhullasallakkhaṇasamatthañca manussitthiṃ. Maggaṃ vāti vaccamaggapassāvamaggānaṃ vasena maggaṃ vā methunaṃ vā ārabbhāti sambandho. Duṭṭhullavācārāgenāti duṭṭhā ca sā asaddhammappaṭisaṃyuttatāya thūlā ca lāmakajanasādhāraṇatāyāti duṭṭhullā. Sāva puna vācā duṭṭhullavācā. Tassaṃ assādasampayutto rāgoti samāso, tena. Obhāsitvāti vaṇṇāvaṇṇayācanādivasena asaddhammavacanaṃ vatvā. Asuṇantiyā pana dūtena vā paṇṇena vā ārocite anāpatti. Tattha dvinnaṃ maggānaṃ vasena vaṇṇāvaṇṇehi, methunayācanādīhi vā ‘‘sikharaṇīsi, sambhinnāsi, ubhatobyañjanakāsī’’ti imesu tīsu aññatarena akkosavacanena vā obhāsantassa saṅghādiseso, adhakkhakaubbhajāṇumaṇḍalaṃ ādissa vaṇṇādibhaṇane thullaccayaṃ, tathā yakkhīpetīpaṇḍakānaṃ vaccamaggapassāvamagge ādissa vaṇṇādibhaṇane methunayācanādīsupi. Tesaṃ pana adhakkhakādike dukkaṭaṃ, tathā manussitthīnaṃ ubbhakkhake adhojāṇumaṇḍale kāyappaṭibaddhe ca.
22 「为自欲侍奉」:以交媾法之欲而作的侍奉,称为‘欲侍奉’。为自身利益而作的欲侍奉,即是‘为自欲侍奉’。或者,‘欲’是被欲求的对象,自己的欲即是‘自欲’,意为自己以交媾贪而希求。自欲与该侍奉合称‘自欲侍奉’。赞叹此事的功德,即‘彼’。「说」:宣说‘所谓欲侍奉,此为侍奉中最上’,如此赞叹欲侍奉,乃至以手势,在有女人想的情况下来显示,即名为「说」。「以语」:以言语,依语词的省略。「以交媾相应」:对交媾相关之事,因性别颠倒,以‘你应给我交媾法’等与交媾法相应的言语,为乞求交媾而说,具有交媾贪者,即是关联。具有交媾贪者,称为‘有交媾贪者’。「成重」:构成重罪。‘玛’字是词的连接。然而在此,对黄门有黄门想者,犯偷兰遮。若对黄门有女人想者,犯恶作。显示巴利原文
22.Attakāmupaṭṭhānanti methunadhammasaṅkhātena kāmena upaṭṭhānaṃ kāmupaṭṭhānaṃ. Attano atthāya kāmupaṭṭhānaṃ attakāmupaṭṭhānaṃ. Atha vā kāmīyatīti kāmaṃ, attano kāmaṃ attakāmaṃ, sayaṃ methunarāgavasena patthitanti attho. Attakāmañca taṃ upaṭṭhānañcāti attakāmupaṭṭhānaṃ. Tassa vaṇṇo guṇo, taṃ. Vatvāti ‘‘yadidaṃ kāmupaṭṭhānaṃ nāma, etadaggaṃ upaṭṭhānāna’’nti kāmupaṭṭhāne vaṇṇaṃ antamaso hatthamuddāyapi itthīti saññī pakāsetvāti attho. Vācāti vācāya yakāralopavasena. Methunayuttenāti methunayuttāya, liṅgavipallāsavasena tāya ‘‘arahasi tvaṃ mayhaṃ methunaṃ dhammaṃ dātu’’ntiādikāya methunadhammappaṭisaṃyuttāya vācāya methunayācane methunarāginoti sambandho. Methunerāgo, so assa atthīti methunarāgī, tassa. Garu hotīti garukāpatti hotīti attho. Ma-kāro padasandhikaro. Ettha pana paṇḍake paṇḍakasaññino thullaccayaṃ, tasmiṃyeva itthisaññino dukkaṭaṃ.
23 “接受女人或男子的信息”,这是与上下文关联之语。“女人或”:指以“十种女人:母所护、父所护……”等,以及“十种妻:以财买得、乐住……”等所说的二十种女人,或男子,或依于该关系而来的他们母亲等。“信息”:女人或男子,或二者之母等托付的话,如“尊者请来,对某位女人或男子这样说”,即依止夫妻关系的信息语。“接受”:说“善哉”,以身或语作出承诺。“询问”:对所遣送之处,探察他们的意图,或令人探察。“带回”:女人或男子表示“善哉”承诺或不承诺,对派遣者带回此消息或令人带回;至于夫妻关系是成还是不成,并不能以此作为判断的依据。以此三支具足,犯桑喀地谢沙。若仅二支具足,对黄门而言,即使三支具足,犯偷兰遮。仅一支具足,犯恶作。然而有人将“带回”设想为另一种读法,连接成“之后带”,这并不妥当,因为“回”是前缀。所谓前缀,乃是附着于词的上方而显示其义、借以运行,故得前缀之名。因此,“回”这个前缀应置于“带”这个词的上方才对。显示巴利原文
23. Itthiyā vā purisassa vā sandesaṃ paṭiggahetvāti sambandho. Itthiyā vāti ‘‘dasa itthiyo māturakkhitā piturakkhitā’’tiādinā (pārā. 303) ca ‘‘dasa bhariyāyo dhanakkītā chandavāsinī’’tiādinā (pārā. 303) ca vuttāya vīsatividhāya itthiyā vā purisassa vā taṃsambandhavasena tesaṃ mātādīnaṃ vā. Sandesanti itthiyā vā purisena vā ubhinnaṃ mātādīhi vā ‘‘ehi, bhante, itthannāmaṃ itthiṃ vā purisaṃ vā evaṃ bhaṇāhī’’ti vuttaṃ jāyampatibhāvasannissitaṃ sandesavacanaṃ. Paṭiggahetvāti ‘‘sādhū’’ti kāyena vā vācāya vā sampaṭicchitvā. Vīmaṃsitvāti yattha pesito, tesaṃ adhippāyaṃ upaparikkhitvā vā upaparikkhāpetvā vā. Haraṃ paccāti itthī vā puriso vā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchatu vā, mā vā, yehi pesito, tesaṃ paccāharanto vā harāpento vā, jāyampatibhāvo hotu vā, mā vā, akāraṇametaṃ. Imāya tivaṅgasampattiyā saṅghādiseso ca, dvīhi aṅgehi paṇḍake ca aṅgattayenāpi thullaccayaṃ, ekena dukkaṭaṃ. Keci pana ‘‘haraṃ pacchā’’ti vipāṭhaṃ parikappetvā ‘‘pacchā hara’’nti yojenti, taṃ na sundaraṃ paccāti upasaggattā. Padassa upari atthe sajjento pakāsento gacchatīti hi upasaggo nāma, tasmā ‘‘pati ā’’ti upasaggānaṃ ‘‘hara’’ntimassa padassa upari bhavitabbanti.
24 “自乞资具”:指自己所乞求的斧头等资具,用于指称这样的人。“未指定地基”:指以白二甘马未能指定地基,即建屋地点,用于指称这样的人,这是词的分析。“超量”:现在中等身材人的三搩手,即是善逝搩手的别称。以此为准,“长十二善逝搩手,宽七善逝搩手之内”,如所说之量中,若有任一边超出,即为超量。当存在以四肘计量的下方量时,长度超出所说之量,即使仅多发尖许,也不允许;如果短于彼量而长度增加,这不得称为屋。“这是我自己的住处”,像这样自己指定,便是“自指定”。“屋”:建造、涂抹等屋,这是关联。这里,涂抹指内上方涂抹,下涂指外下方涂抹,二者合称为涂抹下涂。“造”:依法令造之义,或令建造。显示巴利原文
24.Saṃyācitaparikkhāranti saṃ attanā yācito vāsiādiko parikkhāro yassā, taṃ. Adesitavatthukanti uttidutiyakammena adesitaṃ vatthu kuṭikaraṇappadeso yassāti viggaho, taṃ. Pamāṇātikkantanti idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo sugatavidatthi nāma, tāya ‘‘dīghaso dvādasa vidatthiyo sugatassa vidatthiyā tiriyaṃ sattantarā’’ti (pārā. 348) evaṃ vuttappamāṇaṃ ekatobhāgenāpi atikkantā pamāṇātikkantāti taṃ tiriyaṃ catuhatthasaṅkhātaheṭṭhimappamāṇe sati dīghato vuttappamāṇato kesaggamattampi vaḍḍhetuṃ na vaṭṭati. Tato ūnake, dīghato ca vaḍḍhite ayaṃ kuṭisaṅkhaṃ na gacchatīti. ‘‘Mayhaṃ vāsāgāraṃ eta’’nti evaṃ attā uddeso etissāti attuddesā. Kuṭinti ullittādikaṃ kuṭiṃ katvāti sambandho. Tattha ullittā nāma anto uddhaṃmukhaṃ littā. Avalittā nāma bahi adhomukhaṃ littā. Ubhayathā ullittāvalittā. Katvāti antobhūtakāritatthavasena kārāpetvā vā.
于此,场地指定的次第如下:那位造屋的比丘清理好屋基场地后,前往僧团,偏袒上衣,顶礼上座比丘的双足,蹲坐下来,合掌,依照《句分别》中所说方式,三次向僧团请求。然后,所有属于僧团的比丘,或由僧团认可的两位、三位比丘,应被带往该处。由他们观察该处,因远离蚂蚁等十六种障碍,故为“无害”“无障”;用两头或四头公牛所驾的车,在没有落石的地方将一轮置于外,因能拉出之故,标记为“有回旋余地”。如果僧团人数足够,便在那里进行;如果不够,就前往僧团中,由那位比丘请求,依《句分别》中所说的白二甘马语,指定场地。如果心中想:“我将建造一个未指定场地、超出规定尺寸的屋”,在一切准备作业中,皆犯恶作。如今,屋将分两次涂抹完成:在第一次涂抹给予时,犯偷兰遮;在第二次涂抹给予、涂抹接合时,如果说仅未指定场地,或仅超出尺寸,则犯一个桑喀地谢沙,同时因有障碍、无回旋余地,再犯两个恶作。如果两者都违犯,则犯两个桑喀地谢沙、两个恶作。这一切都应了知。显示巴利原文
Tatthāyaṃ vatthudesanakkamo – tena kuṭikārakena bhikkhunā kuṭivatthuṃ sodhetvā saṅghaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā vuḍḍhānaṃ bhikkhūnaṃ pāde vanditvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paṇāmetvā padabhājane (pārā. 349) vuttanayena saṅghaṃ tikkhattuṃ yācitvā sabbe vā saṅghapariyāpannā, saṅghena vā sammatā dve tayo bhikkhū tattha netabbā. Tehi ca kipillikādīhi soḷasahi upaddavehi virahitattā anārambhaṃ anupaddavaṃ dvīhi catūhi vā balibaddehi yuttena sakaṭena ekacakkaṃ nibbodakapatanaṭṭhāne ekaṃ bahi katvā āviñchituṃ sakkuṇeyyatāya ‘‘saparikkamana’’nti sallakkhetvā sacepi saṅghappahonakā honti, tattheva, no ce, saṅghamajjhaṃ gantvā tena bhikkhunā yācitehi padabhājane (pārā. 50, 51) vuttāya ñattidutiyakammavācāya vatthu desetabbanti. Adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ kuṭiṃ karissāmīti sabbappayoge dukkaṭaṃ, idāni dvīhi piṇḍehi niṭṭhānaṃ gamissatīti paṭhamapiṇḍadāne thullaccayaṃ, dutiyadānena lepe saṅghaṭite sace adesitavatthukā eva vā hoti, pamāṇātikkantā eva vā, eko saṅghādiseso, sārambhaaparikkamanatāya dve ca dukkaṭānīti sace ubhayavipannā, dve ca saṅghādisesā dve ca dukkaṭānīti sabbaṃ ñeyyaṃ.
25 “大”者:因有主故,比自乞屋为大;因令指定场地后,即使超出尺寸亦应建造故,因大性而取大性,是为大者。于“大性者”成立时,“德”字脱落,“喇”字重复,即彼。住之义、利益、用途为住义,以此。然而在此,于未指定场地的情况,一个桑喀地谢沙。其余与前一完全相同。在此及彼,若令人建造洞窟、草屋、叶覆屋等中任何一种,以及为他人住而造屋,或除住处外,为布萨堂等任一目的而造者,无犯。显示巴利原文
25.Mahallakanti sassāmikabhāvena saṃyācitakuṭito mahantabhāvena, vatthuṃ desāpetvā pamāṇātikkamenāpi kātabbabhāvena ca mahantatāya mahattaṃ lāti ādadātīti mahallako. Mahattalaka iti ṭhite ttassa lopo lassa ca dvittaṃ, taṃ. Vasanaṃ attho payojanaṃ vasanattho, tāya . Ettha pana adesitavatthubhāve eko saṅghādiseso. Sesaṃ anantarasadisameva. Idha ca tattha ca leṇaguhātiṇakuṭipaṇṇacchadanagehesu aññataraṃ kārentassa ca kuṭimpi aññassa vāsatthāya vāsāgāraṃ vā ṭhapetvā uposathāgārādīsu aññataratthāya karontassa ca anāpatti.
26 “以无根之最终事由”是连结。“以无根”者:因为缺乏称为“见”之根、称为“闻”之根、以及依见、闻、思而生起的“疑”之根,所以“此无故”,即无根,以此无根故。然而,彼是否犯此一事,在此并非关键。其中,见比丘与女人在如是处所而生疑,此为见疑。或在暗处、或在遮蔽处,听闻比丘与女人之语声,不知另一者之存在而生疑,此为闻疑。见放逸者与女人在边地住处受用花香酒等之后所去之处,思量“此究竟是谁所作”,某比丘在彼处以香等作供养,或为药故而饮阿利德酒,彼嗅其香而疑“此应是他所作”,此名为思疑。“以最终”者:因为从此之后更无过失,存在于终点,故称最终。“事由”者:即对比丘所相应的十九种波罗夷法中的任何一种波罗夷法。此处“与”字表示限定,由此排除桑喀地谢沙等。或者,“与”字连接“不可能”之义。显示巴利原文
26. Amūlakena antimena vatthunāti sambandho. Amūlakenāti dassanasaṅkhātassa, savanasaṅkhātassa, diṭṭhasutamutavasena pavattaparisaṅkāsaṅkhātassa ca mūlassa abhāvena natthi mūlametassāti amūlakaṃ, tena. Taṃ pana so āpanno vā hotu, no vā, etaṃ idha appamāṇaṃ. Tattha bhikkhuñca mātugāmañca tathārūpe ṭhāne disvā parisaṅkati, ayaṃ diṭṭhaparisaṅkā. Andhakāre vā paṭicchanne vā bhikkhussa ca mātugāmassa ca vacanaṃ sutvā aññassa atthibhāvaṃ ajānanto parisaṅkati, ayaṃ sutaparisaṅkā. Dhuttānaṃ itthīhi saddhiṃ paccantavihāresu pupphagandhasurādīhi anubhavitvā gataṭṭhānaṃ disvā ‘‘kena nu kho idaṃ kata’’nti vīmaṃsanto tattha kenaci bhikkhunā gandhādīhi pūjā katā hoti, bhesajjatthāya ariṭṭhaṃ vā pītaṃ, so tassa gandhaṃ ghāyitvā ‘‘ayaṃ so bhavissatī’’ti parisaṅkati. Ayaṃ mutaparisaṅkā nāma. Antimena cāti tato paraṃ vajjābhāvena ante bhavattā antimeneva. Vatthunāti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu dhammesu aññatarena pārājikena dhammena. Ca-kāro panettha avadhāraṇe, tena saṅghādisesādiṃ nivatteti. Atha vā ca-kāro aṭṭhānappayutto.
应连结为“举罪或令举罪之语”。“为驱摈”者:为从梵行驱摈之义。以此,取一驱摈意图,排除其余骂詈意图、令起意图等七意图。“听者”:此为“举罪”等之业格,以此排除背面举罪。然而背面以七罪聚说者,恶作。“举罪”者:依“指示事由、指示罪、拒绝共住、拒绝正当”等略说的四种举罪,自己举罪。“令举罪”者:令其他任何人举罪。因此,若有人站在比丘面前,以“汝行淫欲法,汝非沙门”等指示事由,或以“汝犯淫欲法罪”等指示罪,或以“汝非沙门,与汝无布萨、自恣、僧团羯磨,汝非沙门”等拒绝共住,或在拒绝礼拜等共住时,被问“非沙门,为何”者,以“汝非沙门”等语拒绝正当,或乃至仅以手势显示此义者,“请具寿给我机会,我欲说彼”,如是在未作机会时以语,桑喀地谢沙与恶作,然而作机会后举罪者,应见仅桑喀地谢沙。显示巴利原文
Codento vā codāpentovācāti yojetabbo. Cāvetunti brahmacariyā cāvanatthāya. Etena ekaṃ cāvanādhippāyaṃ gahetvā avasese akkosādhippāyavuṭṭhāpanādhippāyādike sattādhippāye paṭikkhipati. Suṇamānanti idaṃ ‘‘codento’’tiādīnaṃ kammapadaṃ, iminā parammukhā codanaṃ paṭikkhipati. Parammukhā pana sattahi āpattikkhandhehi vadantassa dukkaṭaṃ. Codentoti ‘‘vatthusandassanā āpattisandassanā saṃvāsappaṭikkhepo sāmīcippaṭikkhepo’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386) saṅkhepato vuttānaṃ catunnaṃ codanānaṃ vasena sayaṃ codento vā. Codāpento vāti parena yena kenaci codāpento vā. Tasmā yo bhikkhussa samīpe ṭhatvā ‘‘tvaṃ methunaṃ dhammaṃ sevi, assamaṇosī’’tiādinā vatthusandassanavasena vā ‘‘tvaṃ methunadhammāpattiṃ āpannosī’’tiādinā āpattisandassanavasena vā ‘‘assamaṇosi, natthi tayā saddhiṃ uposatho vā pavāraṇā vā saṅghakammaṃ vā, assamaṇosī’’tiādinā saṃvāsappaṭikkhepavasena vā abhivādanādisaṃvāse paṭikkhitte assamaṇoti kasmāti puṭṭhassa ‘‘assamaṇosī’’tiādivacanehi sāmīcippaṭikkhepavasena vā antamaso hatthamuddāya eva vāpi etamatthaṃ dīpayato ‘‘karotu me āyasmā okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ okāse akārite vācāya saṅghādiseso ceva dukkaṭañca, okāsaṃ kāretvā codentassa pana saṅghādisesova daṭṭhabbo.
27 其中,“他人”指其他刹帝利等种姓者。“行为”指称作淫欲违犯的行为。“以此”即以指出他人所犯的、称为违犯的淫欲违犯作为手段。“以相似”谓凡从其种姓等也附着于其他事由,在所陈述中附着于广说,仅凭言说,因此种姓等即称为“相似”。以此而有种姓相似、名相似等相似。“他”者,连接为:为了驱摈比丘,以究竟事由举罪,而不同于所见违犯者。如何呢?例如,某刹帝利种姓者被见违犯,随后见到另一个人——自己的敌人——刹帝利种姓比丘,便取彼刹帝利种姓相似,说:“曾见刹帝利违犯,汝刹帝利犯波罗夷法。”以此举罪或令他人举罪。对于名相似等,亦应如此了知。其余抉择,如第八中所说相似处所说。显示巴利原文
27.Aññassāti khattiyādijātikassa parassa. Kiriyanti methunavītikkamasaṅkhātaṃ kiriyaṃ. Tenāti aññassa vītikkamasaṅkhātassa methunavītikkamasandassanena karaṇabhūtena. Lesenāti yassa jātiādayo tato aññampi vatthuṃ lissati uddiṭṭhe vitthāraṃ silissati vohāramattenevāti jātiādayova ‘‘lesā’’ti vuccanti, tena jātilesanāmalesādinā lesena. Aññanti yo vītikkamanto diṭṭho, tato aparampi bhikkhuṃ cāvetuṃ antimena vatthunā codayanti sambandho. Kathaṃ? Koci khattiyajātiyo vītikkamanto diṭṭho, tato aññaṃ attano veriṃ khattiyajātikaṃ bhikkhuṃ passitvā taṃ khattiyaṃ jātilesaṃ gahetvā ‘‘khattiyo mayā diṭṭho vītikkamanto, tvaṃ khattiyo pārājikaṃ dhammaṃ āpannosī’’ti codeti codāpeti vā. Evaṃ nāmalesādayopi veditabbā. Sesā vinicchayakathā aṭṭhame vuttasadisāyeva.
28 至此,于“重的九”所说中详细显示之后,今为显示这些犯者应行之法,故说“覆藏知所犯”等。其中,若有比丘自己所犯的桑喀地谢沙罪,或以罪、或以事由而知悉之后,覆藏、隐匿若干日,那么就有相应若干日的别住。以此句连结,应知其中之义。别住有三种:覆藏别住、清净边别住和合并别住。然而,此处以极略说的方式,仅显示入门,也可能进而详述抉择,因此我等将显示其入门。显示巴利原文
28. Ettāvatā ‘‘garukā navā’’ti uddiṭṭhe vitthārato dassetvā idāni tesu āpannesu paṭipajjitabbākāraṃ dassetuṃ ‘‘chādeti jānamāpanna’’ntiādi vuttaṃ. Tattha yo bhikkhu attanā āpannaṃ saṅghādisesāpattiṃ āpattivasena vā vatthuvasena vā jānaṃ jānanto yāvatā yattakāni ahāni chādeti paṭicchādeti, tāvatā tattakāni ahāni tassa parivāso hotīti evaṃ padasandhivasena attho veditabbo. Tattha paṭicchannaparivāso suddhantaparivāso samodhānaparivāsoti tividho parivāso. Tesaṃ pana atisaṅkhepanayena mukhamattepi dassite vitthāravinicchayapavesopāyasambhavo siyāti mukhamattaṃ dassayissāma.
其中,覆藏别住者,名为应给予如所覆藏之罪,因此观察覆藏日与诸罪,若为一日覆藏,「尊者,我犯众多罪,一日覆藏」等,以篇集中所来方式令乞,「尊者僧团请听我,此某名比丘犯众多罪,一日覆藏」等,以篇集中所来方式说甘马语,应给予别住。犯一而作律羯磨者说「众多」,亦出起,故说「众多」。在不同事由中亦此方式。若为二日等覆藏,半月过半月、月过月、年过年覆藏,或以「二日覆藏」等说,凡所犯者,取彼彼之名,应作连结。显示巴利原文
Tattha paṭicchannaparivāso nāma yathāpaṭicchannāya āpattiyā dātabbo, tasmā paṭicchannadivase ca āpattiyo ca sallakkhetvā sace ekāhappaṭicchannā hoti, ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā āpattiyo āpajjiṃ ekāhappaṭicchannāyo’’tiādinā khandhake (cūḷava. 98-99) āgatanayena yācāpetvā ‘‘suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ itthannāmo bhikkhu sambahulā āpattiyo āpajji ekāhappaṭicchannāyo’’tiādinā khandhake āgatanayeneva kammavācaṃ vatvā parivāso dātabbo. Ekaṃ āpajjitvā ‘‘sambahulā’’ti vinayakammaṃ karontassāpi vuṭṭhātīti ‘‘sambahulā’’ti vuttaṃ. Nānāvatthukāsupi eseva nayo. Atha dvīhādippaṭicchannā honti, pakkhaatirekapakkhamāsaatirekamāsasaṃvaccharaatirekasaṃvaccharappaṭicchannā vā, ‘‘dvīhappaṭicchannāyo vā’’tiādinā vatvā yo yo āpanno hoti, tassa tassa nāmañca gahetvā yojanā kātabbā.
在甘马语结束时,若这住处比丘稀少,且能做到不犯夜断而住,就应于此处受持行法:“我受持别住,我受持行法。”受持行法后,便在此处向僧团告白:“尊者,我犯了众多桑喀地谢沙罪,覆藏一日……”等。如此告白后,再向来来去去的比丘们告白。若与清净比丘同在一覆障处共住,则与他之间便无别住;若不来客比丘或近行比丘告白——在这些情况中,即使出现其一,也不犯夜断与行法破,仍应行别住。显示巴利原文
Kammavācāpariyosāne ca sace appabhikkhuko āvāso hoti, sakkā ratticchedaṃ anāpajjantena vasituṃ, tattheva ‘‘parivāsaṃ samādiyāmi, vattaṃ samādiyāmī’ti vattaṃ samādāya tattheva saṅghassa ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā saṅghādisesā āpattiyo āpajjiṃ ekāhappaṭicchannāyo’’tiādinā ārocetvā puna āgatāgatānaṃ bhikkhūnaṃ ārocentena pakatattena bhikkhunā saddhiṃ ekacchanne sahavāso, tena ca vināvāso, āgantukādīnaṃ upacāragatānaṃ anārocanāti etesu ekenāpi ratticchedañca vattabhedañca akatvā parivatthabbaṃ.
若无法清净别住,而愿以放下行法的方式而住,便应在僧团中或某位比丘面前说:“我放下别住,我放下行法”,由此放下别住。从放下之时起,他便处于清净比丘的状态。然后,他应在黎明时分,与一位比丘一同,从有围墙的精舍围墙处,或无围墙而应设围墙之处,越过两石掷的距离,离开大路,坐于隐蔽处。在天明前受持行法后,应告知那位比丘。若虽住于外面,但听到了声音或看见了,即使走远也应告知;若不告知,则犯夜破与行法破的恶作。若不知而行进至近行界,则唯犯夜破,不行法破。天明日出时,应于彼比丘面前放下行法,然后前往精舍。应如此行持,直至诸夜圆满。这便是覆藏别住。显示巴利原文
Sace na sakkā hoti parivāsaṃ sodhetuṃ, nikkhittavattena vasitukāmo hoti, tattheva saṅghamajjhe vā ekassa puggalassa vā santike ‘‘parivāsaṃ nikkhipāmi, vattaṃ nikkhipāmī’’ti parivāso nikkhipitabbo. Nikkhittakālato paṭṭhāya pakatattaṭṭhāne tiṭṭhati. Athānena paccūsasamaye ekena bhikkhunā saddhiṃ parikkhittassa vihārassa parikkhepato, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhānato dve leḍḍupāte atikkamitvā mahāmaggato okkamma paṭicchannaṭṭhāne nisīditvā antoaruṇeyeva vattaṃ samādiyitvā ārocetabbaṃ. Sace bahi ṭhitānampi saddaṃ suṇāti, passati vā, dūraṃ gantvāpi ārocetabbaṃ, anārocente ratticchedo ceva vattabhedadukkaṭañca. Sace ajānantasseva upacārasīmaṃ pavisitvā gacchanti, ratticchedova hoti, na vattabhedo. Aruṇe uṭṭhite tassa santike vattaṃ nikkhipitvā vihāraṃ gantabbaṃ. Evaṃ yāva rattiyo pūrenti, tāva parivatthabbaṃ. Ayaṃ tāva paṭicchannaparivāso.
清净边有两种:小清净边和大清净边。其中,若人明了“从受具戒以来,我有如此长的时间是清净的”,则除去这一段,将余下的夜数限定合为一处而给予的别住,即为小清净边。若人全然不知、记不得夜数的边际,对此也犹豫不决,则应给予他大清净边。至于是否知晓罪的边际,在这里并非区分之因。显示巴利原文
Suddhanto duvidho cūḷasuddhanto mahāsuddhantoti. Tattha yo ‘‘upasampadato paṭṭhāya yattakaṃ nāma kālaṃ ahaṃ suddho’’ti jānāti, tattakaṃ apanetvā tato avasese rattiparicchede ekato katvā dātabbaparivāso cūḷasuddhanto. Yo pana sabbaso rattipariyantaṃ na jānāti nassarati, tattha ca vematiko, tassa dātabbo mahāsuddhanto. Āpattipariyantaṃ jānātu vā, mā vā, akāraṇametaṃ.
合并别住有三种:覆合并、价合并、混合并。其中,若一比丘已完成别住或已完成悦众意,而尚未放下行法,又犯另一罪,且所覆藏之夜数等于或少于前罪,则以退回原本罪的方式,抹去已行的别住日数与已行的悦众意日数,将后犯之罪合并于前罪的原本日数限定中,应从头开始给予别住,这称为覆合并。若有人某一罪覆藏一日,或覆藏二日,乃至覆藏十日,则依其价值合并;依他们覆藏十日的方式,其余覆藏一日等应给予的别住,称为价合并。而凡将种种不同事缘的诸罪合为一而应给予的别住,则称为混合并。至于给予的法则,一切处皆应依《篇集》中所说之法了知。显示巴利原文
Samodhānaparivāso nāma tividho odhānasamodhāno agghasamodhāno missakasamodhānoti. Tattha yo niṭṭhitaparivāsopi vā niṭṭhitamānattopi vā anikkhittavatto aññaṃ āpattiṃ āpajjitvā purimāpattiyā samā vā ūnatarā vā rattiyo paṭicchādeti, tassa mūlāya paṭikassanena te parivutthadivase ca mānattaciṇṇadivase ca odhunitvā makkhetvā purimāya āpattiyā mūladivasaparicchede pacchā āpannaṃ āpattiṃ samodahitvā puna ādito paṭṭhāya dātabbaparivāso odhānasamodhāno nāma. Sace kassaci ekāpatti ekāhappaṭicchannā, dvīhappaṭicchannā, evaṃ yāva dasāhappaṭicchannā, tāsaṃ agghena samodhāya tāsaṃ dasāhappaṭicchannavasena avasesānaṃ ekāhappaṭicchannādīnampi dātabbaparivāso agghasamodhāno nāma. Yo pana nānāvatthukā āpattiyo ekato katvā dātabbaparivāso missakasamodhāno nāma. Dānavidhi pana sabbattha khandhake (cūḷava. 134 ādayo) āgatanayeneva veditabbo.
如此,已行别住的比丘,应行、应作、应成就六夜无间断的悦众意——即令诸比丘喜悦的状态,如是以说。其中,无论是僧团、众还是个人所作,该比丘应在僧团中受持行法,按照‘尊者们,我犯了众多罪……’等,《篇集》中所说的方法请求;在那里,也应当依所说的方法了知悦众意的给予等。以此,若欲放下行法者,放下行法后,应带领四位或五位比丘,前往别住所规定的适宜地方,依前述方式而行;除了下文所说的共住等情况,乃至在不足四人众中行持的过失,都应避免而行持。然而,对于未覆藏罪者,不给予别住,只应给予悦众意。如此,已行、已作、已完成悦众意的比丘。所谓‘二十僧团众’,即二十位比丘的僧团;该僧团应赦免、应接受,应以赦免羯磨令其回归,如是以说,或义为‘应召回’。此处的受持、告知、请求以及甘马语,皆应依《篇集》所说之法了知。显示巴利原文
Evaṃ parivutthaparivāso bhikkhu mānattaṃ bhikkhūnaṃ mānanabhāvaṃ cha rattiyo akhaṇḍaṃ katvā careyya kareyya, sampādeyyāti vuttaṃ hoti. Tattha saṅghena gaṇena puggalena kataṃ tena bhikkhunā saṅghamajjhe vattaṃ samādāpetvā ‘‘ahaṃ, bhante, sambahulā āpattiyo āpajji’’ntiādinā khandhake vuttanayena yācāpetvā tattheva vuttanayena mānattadānādayopi veditabbā. Imināpi vattaṃ nikkhipitukāmena ce vattaṃ nikkhipitvā catūhi pañcahi saddhiṃ parivāse vuttappakāraṃ padesaṃ gantvā purimanayeneva heṭṭhā vuttaṃ sahavāsādiṃ antamaso catūhi ūnattā ūne gaṇe caraṇadosañca vajjetvā paṭipajjitabbaṃ. Appaṭicchannāpattikassa pana parivāsaṃ adatvā mānattameva dātabbaṃ. Evaṃ ciṇṇaṃ kataṃ pariniṭṭhāpitaṃ mānattaṃ yena , taṃ bhikkhuṃ. Vīsati saṅgho gaṇo assāti vīsatīgaṇo dīghaṃ katvā, so saṅgho abbheyya sampaṭiccheyya, abbhānakammavasena osāreyyāti vuttaṃ hoti, avheyyāti vā attho. Etthāpi samādānaārocanayācanāni, kammavācā ca khandhake vuttanayena veditabbā.
29 如是示已于他们应行之方式后,今为示覆藏之支分而说『罪』等。其中,『未被举罪』者,未被举罪;『无障碍』者,无障碍。或以自义之 tta 接尾词,『有能力』者,有能力之状态,『有彼』者,以信等之方式或有能力。『未被举罪』与『无障碍』与『有能力』者,为并列复合词,他们之状态为未被举罪等之德,未被举罪……乃至……有能力性。『罪』与『未被举罪……乃至……有能力性』,为『罪……乃至……有能力性』之复数。ma 音为词连接。同样,以彼方式,于罪等四者中,以罪等之方式而有想,有如是想,以短音。彼之状态为如是想性,有如前所说之罪等想,如是所说。ca 音为前述合集之义。『欲求』者,希求为欲,『欲覆藏』者,欲覆藏。如是如前所说之九者,及覆藏,如是十者与他们支分,以他们。『于天明升起时』者,于名为天明之初太阳光线升起时,已覆藏,『罪』为余。显示巴利原文
29. Evaṃ tesu paṭipajjitabbākāraṃ dassetvā idāni chādanassa aṅgāni dassetuṃ ‘‘āpattī’’tiādimāha. Tattha na ukkhitto anukkhitto, natthi antarāyo assāti anantarāyo. Sakatthe ttapaccayavasena vā, pahuno bhāvo pahuttaṃ, taṃ assatthīti saddhādivasena vā pahutto. Anukkhitto ca anantarāyo ca pahutto cāti dvando, tesaṃ bhāvo anukkhittādiguṇo anukkhitta…pe… pahuttatā. Āpatti ca anukkhitta…pe… pahuttatā ca āpatti…pe… pahuttatāyo. Ma-kāro padasandhijo. Tathā tena pakārena āpattiādīsu catūsu āpattādipakārena saññī tathasaññī rassavasena. Tassa bhāvo tathasaññitā, yathāvuttaāpattādisaññitāti vuttaṃ hoti. Ca-kāro vuttasamuccayattho. Kamanaṃ patthanaṃ kāmo, chādetuṃ kāmo chādetukāmo. Iti yathāvuttā nava, atha chādanā cāti evaṃ dasa ca tāni aṅgāni cāti, tehi. Aruṇuggamamhi aruṇasaṅkhātassa paṭhamabālasūriyaraṃsino uggamane sati channā hoti, āpattīti seso.
此处含义如下:若有比丘,于王难、贼难、火难、水难、人难、非人难、猛兽难、爬虫难、生命难、梵行难这十种障碍中,任何一种都不存在,成为无障碍者,且他作无障碍想;又由于有能力前往比丘处并告知,成为有能力者,且他作有能力想;由于未被作过三种举罪甘马,成为未被举罪者,且他作未被举罪想;他将罪视为重罪,欲覆藏重罪,进而覆藏——那么他所犯的此罪便已被覆藏。然而,若在此处他作无罪想,或作其他罪聚想,或心存疑惑,则不成覆藏。又,告知时,应以‘请您知晓我犯了如此这般的罪’等方式相告。然而,若向犯有类似罪者告知,则以此为缘,犯恶作。显示巴利原文
Tatthāyamadhippāyo – yo bhikkhu rājacoraaggiudakamanussaamanussavāḷasarīsapajīvitabrahmacariyantarāyānaṃ dasannamekassāpi natthitāya anantarāyiko samāno anantarāyikasaññī hutvā bhikkhuno santikaṃ gantuñceva ārocetuñca sakkuṇeyyatāya pahu samāno pahusaññī hutvā tividhaukkhepanīyakammākaraṇena anukkhitto samāno anukkhittasaññī hutvā garukāpattīti saññī garukaṃyeva āpattiṃ chādetukāmo hutvā chādeti, tassāyaṃ āpatti ca channā hotīti. Sace panettha anāpattisaññī vā hoti aññāpattikkhandhasaññī vā vematiko vā, acchannā honti. Ārocentena pana ‘‘mama ekāpattiṃ āpannabhāvaṃ jānāhī’’tiādinā nayena ārocetabbaṃ. Sace pana vatthusabhāgāpattikassa āroceti, tāva tappaccayā dukkaṭaṃ āpajjati.
三、衣解说注释显示巴利原文
3. Cīvaraniddesavaṇṇanā
30 “亚麻与丝绸”等,以中性词形作并列复合词时,即成为亚麻……乃至……混纺。其中,“亚麻”是一种草的名称。但依借代义,“用亚麻”即“用亚麻线织成”,由借代义的派生词,或即依借代称“亚麻”为亚麻布衣,其余诸类也是如此。“麻布”即用麻布线织成的衣。“混纺”则是将亚麻线等全部或一部分混合织成的衣,也有人说是“纯以树皮制成”。“毛毯”是除人毛与兽毛之外,用其余各种毛织成的衣。“这些”指上述亚麻等。“连同随顺”即具足随顺。从种类上判别,共有六种如法衣。显示巴利原文
30. ‘‘Khomañca koseyyañcā’’tiādinā napuṃsakaviggahena dvande kate khoma…pe… bhaṅgāni. Tattha khomanti gacchajāti. Upacārato pana khomena khomasuttena vāyitanti taddhitena upacārena vā khomaṃ khomapaṭacīvaraṃ, tathā avasesāni. Sāṇaṃ sāṇavākasuttehi vāyitaṃ cīvaraṃ. Bhaṅgaṃ khomasuttādīni sabbāni ekaccāni vā vomissetvā vāyitacīvaraṃ. Vākamayameva vāti keci. Kambalanti manussalomaṃ vāḷalomañca ṭhapetvā sesalomehi vāyitaṃ. Etānīti khomādīni yathāvuttāni. Saha anulomehīti sānulomāni. Jātito kappiyāni cha cīvarāni bhavanti.
31 现在以“细棉布”等来显示它们的随顺。其中,“细棉布”即用称为细棉布的某种树皮所织成的衣。“及”是合集义,须将所连接的内容上提连用。“毛织品”是从毛织品所生之毛织品,其国名复数词尾表示该地之人,故依复数形式作解释。同样,“苏马喇”与“支那”,从那里所生者即名苏马喇支那生。这三种是以有情所成之线织成的。“神变生”是由比丘的福德神力所生,不过它也属于亚麻等中的某一种。“天赐”是诸天所赐、于如意树中生起的衣。这些细棉布等,对于如上所说的亚麻等诸衣,成为它们的随顺。其中,“随顺”的意思是随诸毛而行,如同其余各种毛随毛而行,因为随顺他们,所以称为“随顺”。同样,凡是对于同类事物随顺的一切,依惯用也都称为“随顺”。此处的随顺义,即是随顺之意。具体如何呢?细棉布是麻布的随顺,毛织品等三种是丝绸的随顺,神变生与天赐是亚麻等衣的随顺。显示巴利原文
31. Idāni ‘‘dukūla’’ntiādinā tesaṃ anulomāni dasseti. Tattha dukūlanti dukūlasaṅkhātena kenaci vākavisesena vāyitaṃ cīvaraṃ. Cevāti samuccaye, so upari ākaḍḍhitabbo. Paṭṭuṇṇanti paṭṭuṇṇesu jātaṃ paṭṭuṇṇaṃ. Desavācino bahuvacanantāti bahuvacanena viggaho. Tathā somārā ca cīnā ca, tesu jātaṃ somāracīnajaṃ. Imāni tīṇi pāṇakehi katasuttamayāni. Ehibhikkhūnaṃ puññiddhiyā jātaṃ iddhijaṃ, taṃ pana khomādīnaṃ aññataraṃ. Devadinnanti devehi dinnaṃ kapparukkhe nibbattaṃ cīvaraṃ. Tadetaṃ dukūlādi tassa tassa yathāvuttassa khomādino anulomikaṃ hoti. Tattha lomāni anugataṃ anulomaṃ, yathā sesalomāni anugataṃ lomaṃ tadanukūlattā ‘‘anuloma’’nti vuccati, tathā taṃjātiyakaṃ yesaṃ kesañci anukūlaṃ sabbampi ruḷhīvasena ‘‘anuloma’’nti vuccati. Tameva anulomikaṃ, anukūlanti attho. Kathaṃ? Dukūlaṃ sāṇassa anulomaṃ, paṭṭuṇṇādīni tīṇi koseyyassa anulomāni, iddhijaṃ devadinnañca khomādīnamanulomanti.
32-3 如此展示了随顺的诸衣之后,现在为了显示决意等,而说“三衣”等。这里虽未明说,但因在一切处皆须说明,故应补入“及”字,连结为“三衣及……乃至……疮衣应决意,不应别处分配”。其中,三种衣的总括称为“三衣”。既是资具又是布,故称“资具布”。适应雨季的衣名为“雨季衣”,它就是下裳,故称“雨季裙”。“以此擦拭”称为擦拭物,“擦拭面”称为面巾。“坐于此上”即坐具,面巾与坐具合称“面巾坐具”。依卧乐等而被铺设,故为敷具,也就是敷具。“覆疮”名为疮衣。“应决意”是指取“我决意此僧伽梨”等九种之名而作决意。“不应别处分配”是说:若取了各个名称,则不应作别处分配;但若不取各个名称,则说“我将此衣别处分配予你”,如此即可别处分配,这是意趣所在。“于此”是指在这九种衣中。“三衣”是以三衣之名进行决意。如此,在决意之前,单独并无称为三衣者,因为允许以僧伽梨等的方式,也允许以敷具等的方式决意。“离彼一日”即一日一夜。“不应住”是说,未得许可的比丘,在离衣界之外的别处不应居住,这是其义。若如此,则三衣应舍,并犯波逸提罪。如是显示。“离坐具四月不应住”,这是连结。四个月的累积称为“四月”,此即显示巴利原文
32-3. Evaṃ sānulomāni cīvarāni dassetvā idāni adhiṭṭhānādikaṃ dassetuṃ ‘‘ticīvara’’ntiādimāha. Tattha avuttepi avassaṃ vattabbatāya sabbattha ca-saddo ajjhāharitabbo, ticīvarañca…pe… kaṇḍucchādiñca adhiṭṭheyya na vikappeyyāti sambandho. Tattha tiṇṇaṃ cīvarānaṃ samāhāro ticīvaraṃ. Parikkhārañca taṃ coḷañcāti parikkhāracoḷaṃ. Vassassa yoggā vassikā, sāva sāṭikā vassikasāṭikā. Puñchati anenāti puñchanaṃ, mukhassa puñchanaṃ mukhapuñchanaṃ. Nisīdanti etthāti nisīdanaṃ, mukhapuñchanañca nisīdanañca mukhapuñchananisīdanaṃ. Sayanasukhādiṃ paṭicca attharīyatīti paccattharaṇaṃ, tadeva paccattharaṇakaṃ. Kaṇḍuṃ chādetīti kaṇḍucchādi. Adhiṭṭhaheti ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā navannaṃ nāmaṃ gahetvā adhiṭṭheyya. Na vikappeyyāti tassa tassa nāmaṃ gahetvā na vikappeyya, tassa tassa pana nāmaṃ aggahetvā ‘‘imaṃ cīvaraṃ tuyhaṃ vikappemī’’ti vikappeyyāti adhippāyo. Etthāti imesu navasu cīvaresu. Ticīvaranti ticīvaranāmena adhiṭṭhitaṃ. Tathā hi adhiṭṭhānato pubbe visuṃ ticīvaraṃ nāma natthi saṅghāṭiādippahonakassa paccattharaṇādivasenāpi adhiṭṭhātuṃ anuññātattā. Taṃ vinā ekāhaṃ ekadivasampi. Na vaseyyāti aladdhasammutiko bhikkhu avippavāsasīmato aññattha vāsaṃ na kareyyāti attho. Evaṃ sati ticīvarañca nissajjitabbaṃ hoti, pācittiyañca āpattiṃ āpajjatīti dīpeti. Nisīdanaṃ vinā cātumāsaṃ na vaseyyāti sambandho. Catunnaṃ māsānaṃ samāhāro catumāsaṃ, tameva cātumāsaṃ. Taṃ accantasaṃyogavasena.
34 现在以“此”等显示所说的“应决意”之决意方法。连结为“我决意此僧伽梨”,如此应决意僧伽梨。其中,“应决意”是指当衣置于手边时,应如此决意。“非手边”:手所及的范围、近处称为手边,即一肘半手之内;也有人说十二手之内。“无手边”是指不在手边的情况,此时“应决意彼”,这是连结。这是什么意思呢?若衣置于内室、上层楼阁,或当日可往返之处,观察后应决意:“我决意彼僧伽梨”,如此所说。有人说置于远处者也应决意。“于其余”是指在郁多罗僧等乃至疮衣等其他诸衣中。“此法”即此法。如同僧伽梨,同样地,“我决意此郁多罗僧”等,也依照上述之法而行。然而,决意时应以手执持,作身表,“我决意此僧伽梨”,以心作意,以身决意;或仅以语言的差别而以语决意。“资具布名为别异的藏处”,三衣与资具布亦可决意。显示巴利原文
34. Idāni ‘‘ima’’ntiādinā ‘‘adhiṭṭheyyā’’ti vuttamadhiṭṭhānaṃ dasseti. Saṅghāṭiṃ ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭhaheti sambandho. Tattha adhiṭṭhaheti hatthapāse ṭhitaṃ evaṃ adhiṭṭheyya. Ahatthapāsanti hatthassa pāso samīpo hatthapāso, aḍḍhateyyahatthabbhantaro. Dvādasahatthabbhantarotipi vadanti. Natthi hatthapāso etissāti ahatthapāsā, taṃ etanti adhiṭṭhaheti sambandho. Kiṃ vuttaṃ hoti? Antogabbhe vā uparipāsāde vā tadaheva gantvā nivattanayogge padese vā ṭhitaṃ cīvaraṃ sallakkhetvā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti adhiṭṭheyyāti vuttaṃ hoti. Tato dūre ṭhitampi adhiṭṭhātabbantipi vadanti. Sesesupīti uttarāsaṅgādikaṇḍuppaṭicchādipariyantesupi avasesacīvaresu. Ayaṃ nayoti ayameva nayo. Yathā saṅghāṭiyā, evaṃ ‘‘imaṃ uttarāsaṅgaṃ adhiṭṭhāmī’’tiādi vuttanayovāti vuttaṃ hoti. Adhiṭṭhahantena pana hatthena gahetvā kāyavikāraṃ karontena ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti cittena ābhogaṃ katvā kāyena vā adhiṭṭhātabbaṃ, vacībhedamattaṃ katvā vācāya vā. Parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhanti ticīvaraṃ parikkhāracoḷampi adhiṭṭhātuṃ vaṭṭatīti.
35 现在为显示如是决意后,得另一者,欲决意者应舍弃后决意,说「决意者」等。其中,桑喀帝等为首者,彼为桑喀帝为首。此「决意者」于此,「应决意」于此,为业格,然而「旧衣」于此,作为限定词而住。「舍弃后」者,舍弃后也。以资具布之名决意后,以置放之布制作桑喀帝等,完成染色与如法时,舍弃此资具布后,应再决意。「于钵决意」者,于钵之决意。「同样」者,如衣,同样于钵,决意等一切,此为义。然而于此,「此钵」、「彼钵」,此为差别。显示巴利原文
35. Idāni evaṃ adhiṭṭhahato aññaṃ laddhā adhiṭṭhātukāmena paccuddharitvā adhiṭṭhātabbanti dassetuṃ ‘‘adhiṭṭhahanto’’tiādimāha. Tattha saṅghāṭi pabhuti ādi yassa taṃ saṅghāṭippabhuti. Etaṃ ‘‘adhiṭṭhahanto’’ti etthāpi ‘‘adhiṭṭheyyā’’ti etthāpi kammapadaṃ, ‘‘pubbacīvara’’nti ettha pana visesanaṃ hutvā tiṭṭhati. Paccuddharitvāti pariccajitvā. Parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhahitvā ṭhapitavatthehi saṅghāṭiādīni karoti, niṭṭhite rajane ca kappe ca imaṃ parikkhāracoḷaṃ paccuddharitvā puna adhiṭṭhātabbāni. Pattādhiṭṭhahaneti pattassa adhiṭṭhāne. Tathāti ca yathā cīvare, tathā pattepi adhiṭṭhānādikaṃ sabbanti attho. Ettha pana ‘‘imaṃ pattaṃ, etaṃ patta’’nti vā viseso.
36 现在为显示舍弃之法,说「此」等。其中,「此或」,「或」字缩短而指示,应从「此」字之后连接,因此「我舍弃彼桑喀帝」或「我舍弃此桑喀帝」,应知连结为说。「说」者,应说也。「如是」者,如以名舍弃桑喀帝,同样上衣等,此为义。「智者」者,「舍弃」,此为作者格,意为有慧者也。一切处远近等应以所说之法而知。显示巴利原文
36. Idāni paccuddhāravidhiṃ dassetuṃ ‘‘eta’’ntiādimāha. Tattha imaṃ va iti vā-saddo rassaṃ katvā niddiṭṭho, so iti-saddato paraṃ yojetabbo, tasmā ‘‘etaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti vā ‘‘imaṃ saṅghāṭiṃ paccuddharāmī’’ti vā saṃseti sambandho veditabbo. Saṃseti vadeyya. Evanti yathā nāmena saṅghāṭi paccuddharitabbā, tathā uttarāsaṅgādīnīti attho. Vidūti paccuddharetimassa kattupadaṃ, paññavāti attho. Sabbatthāpi dūrāsannatādī vuttanayena veditabbā.
37-8 现在以「僧伽梨」等语,显示僧伽梨等六种衣的量度。「最后边」是指最后的边际,即最后端的意思。「长」指长度。「与拳合为五」者,握拳合为五指之量,名为拳五,但因词性转变而说为拳五。此处的「拳」字,是依邻近而指握成拳的手本身。「比善逝衣量少」是复合词。「亦」字,于所说集合中,意指此是所说最低量,而那是最高量。「以最后边」这一句,也应知适用于「拳三」与「横向」。「亦」字兼取「以最高边,可少于善逝衣」的含义。此中,现今中等人的三张手为一善逝张手,依此张手,长九张手为善逝衣量,宽六张手;而依工匠张手,则长十三张手又一张手,宽九张手。两处的「少」应依此方式了知。显示巴利原文
37-8. Idāni saṅghāṭiādīnaṃ channaṃ pamāṇaparicchedaṃ dasseti ‘‘saṅghāṭī’’tiādinā. Pacchimo anto pacchimanto, tena, pacchimakoṭiyāti attho. Dīghasoti dīghato. Muṭṭhiyā sahitaṃ pañcakaṃ yassā sā muṭṭhipañcakā, liṅgavipallāsavasena pana muṭṭhipañcako. Muṭṭhi-saddenettha upacāravasena katamuṭṭhiko hatthova vutto. Sugatassa cīvarato ūnāti samāso. Apīti vuttasamuccaye, tena yathāvuttapacchimappamāṇā ca ayañca uttamappamāṇāti attho. ‘‘Pacchimantenā’’ti idaṃ muṭṭhittikañca tiriyanti etthāpi anuvattetvā attho veditabbo. Ca-saddo ‘‘uttamantena sugatacīvarūnāpi vaṭṭatī’’ti idaṃ samuccinoti. Tattha idāni majjhimassa purisassa tisso vidatthiyo ekā sugatavidatthi, tāya vidatthiyā nava vidatthiyo dīghato sugatacīvarappamāṇaṃ, tiriyaṃ cha vidatthiyo, taṃ pana vaḍḍhakihatthena dīghato terasa hatthā ekā ca vidatthi, tiriyato nava hatthā honti. Taṃvasena ubhayattha ūnatā viññātabbā.
为了显示上衣也是如此,而说「单肩衣也是如此」。「单肩」即一肩,应作于彼处,依派生词而称单肩衣。以「下衣」等语显示下裳。其中,「中间」指腰部区域,处在中间、在腰处的衣布即为下衣,那便是下衣。「亦」字是集合词,或作并列词。「半第三分」即半之第三。其中,两个完整张手的分量,当成就第三分时,以「半」字所指示的那第三分,称为半第三。它并不是直接由二张手而得第三性,故二张手又半张手为半第三。依此结合,应知此处下衣本身就是半第三。「有二张手」者,是外在义复合词。「即使以围裹也能覆盖肚脐」,故说「二张手」。「或」字表示简择半第三。「横边」是属格限定复合词,或横即是边,为持业复合词,如「村边」之类。显示巴利原文
Uttarāsaṅgopi tattakovāti dassetuṃ ‘‘tathā ekaṃsikassapī’’ti āha. Eko aṃso ekaṃso, tattha kātabbanti taddhite ekaṃsikaṃ. ‘‘Antaravāsako’’ccādinā nivāsanaṃ dasseti. Tattha antaraṃ majjhapadeso, antare majjhe kaṭippadese vāso vatthaṃ antaravāso, soyeva antaravāsako. Cāpīti samudāyo, eko vā samuccayo. Aḍḍhena tatiyo bhāgo aḍḍhateyyo. Ettha dvinnaṃ hatthakoṭṭhāsānaṃ sampuṇṇānaṃ tatiyakoṭṭhāsasaṃsijjhane karaṇabhūtā aḍḍha-saddaniddiṭṭhā yā vidatthi , sāva tatiyoti niddiṭṭhoti upaḍḍhahatthasaṅkhāto tatiyo bhāgo aḍḍhateyyo. So ca nānantarena dvihatthatatiyatā labbhatīti dve hatthā, ekā ca vidatthi aḍḍhateyyo. Taṃsanniyogena panettha antaravāsakova aḍḍhateyyoti veditabbo. Dve hatthā yassāti bāhiratthasamāso. Pārupanenāpi sakkā nābhiṃ paṭicchādetunti ‘‘dvihattho’’ti vuttaṃ. Vā-saddo aḍḍhateyyaṃ vikappeti. Tiriyassa antoti chaṭṭhītappuriso, tiriyameva antoti vā kammadhārayo ‘‘gāmanto’’tiādīsu viya.
39 以“坐具的”等语,说明坐具衣。此处所谓“坐具”,是一种在平坦地面上,将羊毛层层铺设,再以米浆等浸洒制成的特殊资具;因其在两处留有裂口,故有三条边须。所谓“二张手”,即两指距。“宽”者,指其宽度。显示巴利原文
39.‘‘Nisīdanassā’’tiādinā nisīdanacīvaraṃ dasseti. Ettha nisīdanaṃ nāma same bhūmibhāge eḷakalomāni uparūpari santharitvā kañjikādīhi siñcitvā kato dvīsu ṭhānesu phālitattā tīhi dasāhi yutto parikkhāraviseso. Vidatthī dveti dve vidatthī. Visālato puthulato.
40 以“疮遮”等语,说明疮遮衣。于此,“痒疮”并非另有别义,但取此名,即指疮疖、肿块及皮肤病。“遮覆疮”者,即遮覆上述疮疖等,故称疮遮。或者说,“遮覆”即是遮蔽;所谓疮遮,即是对上述诸疮的遮蔽,以此为名。所谓“横”,是指其横度。显示巴利原文
40.‘‘Kaṇḍuppaṭicchādī’’tiādinā kaṇḍuppaṭicchādiṃ dasseti. Tattha kaṇḍūti hi na atthato nānaṃ, taggahaṇena panettha piḷakassāvathullakacchābādhaṃ gayhati. Kaṇḍuṃ yathāvuttaṃ piḷakādiṃ paṭicchādetīti kaṇḍuppaṭicchādi. Paṭicchadanaṃ vā paṭicchādo, yathāvuttakaṇḍuyā paṭicchādo kaṇḍuppaṭicchādo, so assa atthīti kaṇḍuppaṭicchādī, tassa. Tiriyanti tiriyato.
41 以“雨浴衣”等语,说明雨浴衣,此易了知。显示巴利原文
41.‘‘Vassikā’’tiādinā vassikasāṭikaṃ dasseti, taṃ suviññeyyaṃ.
42 如此,显示有量者的量之后,为指出超越所说量之过失,以及某些无有量与计数,故说“此处”等语。其中,“此处”是指于所说有量的衣中。“超过那个”指从所说的量超出,由不变词“超出”构成依主释复合词。“作者”指制作的人。“截断巴吉帝亚”是与截断相应的巴吉帝亚,意思是:截去超出部分后,应作巴吉帝亚。然而,从所说量超出的与不足的,应判定为“资具布”。“用以拭口者”指与口相关,为口所用的布,此为持业释复合词。“所欲之量”指所冀求的量,持业释复合词。“有他们为量者”指拥有所欲之量者。在此,于三衣等中虽未曾说,但于计数分别中,除卧具、拭口布、资具布之外,从初起每一样六件是许可的。应当了知,拭口布与卧具可以有多件。显示巴利原文
42. Evaṃ pamāṇavantānaṃ pamāṇaṃ dassetvā vuttappamāṇātikkame dosaṃ, kesañci pamāṇābhāvagaṇanābhāvañca dassetuṃ ‘‘etthā’’tiādimāha. Tattha etthāti vuttappamāṇavantesu cīvaresu. Taduttari tato vuttappamāṇato uttari nipātena uttari-saddena tappuriso. Karontassa sampādentassa. Chedanapācittīti chedanena sahitā pācitti, atirekaṃ chinditvā pācittiyaṃ desetabbanti vuttaṃ hoti. Vuttappamāṇato pana atirekañca ūnakañca ‘‘parikkhāracoḷa’’nti adhiṭṭhātabbaṃ. Yena mukhaṃ puñchanti, taṃ mukhasambandhīti mukhassa coḷanti samāse dvando. Ākaṅkhitaṃ icchitaṃ pamāṇanti kammadhārayo. Tametesamatthīti ākaṅkhitappamāṇikā. Ettha ca ticīvarādīsu avuttepi gaṇanavibhāge paccattharaṇamukhapuñchanaparikkhāracoḷe ṭhapetvā ādito paṭṭhāya chakkamekekameva vaṭṭati. Mukhapuñchanacoḷāni paccattharaṇāni ca bahūnipīti viññātabbaṃ.
43 “计数”一词,因此处中性词不应直接与阴性词相连,故须转其词性而释为“未阐明”,意指在注疏中未曾明示。然而,这三者唯就最高限度而说;至于不在择取范围内的最小限量,确实也有存在的。今因于此中一切未曾阐明,故说“如是”等,意在指示:应将不在择取范围内的袋等一切归为一“资具布”,或将多物合而为一而称“诸资具布”,以此作意而受持。由此说明,资具布之名乃分别的收纳之门。“袋等”,是以袋为首的滤水囊等之集合词。“择取所及”,指可择取者,于此容当后说。显示巴利原文
43.Gaṇanāti ettha napuṃsakassa itthivacanena yogābhāvā ‘‘na dīpitā’’ti liṅgaṃ vipariṇāmetvā sambandhitabbaṃ, aṭṭhakathāyaṃ na pakāsitāti attho. Tiṇṇaṃ panetesaṃ ukkaṭṭhaparicchedavaseneva vuttaṃ, vikappanūpagapacchimena pacchimappamāṇaṃ atthiyeva. Idāni yasmā tattha taṃ sabbaṃ na dīpitaṃ, tasmā vikappanūpagathavikādi sabbaṃ ekaṃ ‘‘parikkhāracoḷa’’nti, bahūni ekato katvā ‘‘parikkhāracoḷānī’’tipi vatvā adhiṭṭhātabbanti dassento ‘‘tathā’’tiādimāha. Iminā parikkhāracoḷaṃ nāma pāṭekkaṃ nidhānamukhanti dasseti. Thavikādiṃ thavikā ādi yassa parissāvanādinoti samāso. Vikappassa upagaṃ vikappiyaṃ, tañca upari vakkhati.
44 今为显示三衣之别,乃开始阐述“未打”等语。其中,“未打”,指未经捶打之新布、未经水洗者;“未打适当者”,指洗过一次、与如法衣相似者。未打与未打适当,合称未打未打适当,即指此类布料。有二重层叠者,称为“二重”。如《阿毗达那灯》所说:“重者,于层叠、堆聚之义也”。“二重”即双层,因悬挂于上半身,故称“上挂”。而某衣仅有一层,故称“单一”,意为单层之衣;或以不变词表“某一”之义。以“如是”表总括,故说“与下衣同”;或就譬喻而言,意为如上衣为单一层者,下衣亦如是。显示巴利原文
44. Idāni tiṇṇaṃ cīvarānaṃ paṭibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘ahatā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha ahatena navena adhotena kappaṃ sadisaṃ ahatakappaṃ, ekavāradhotaṃ. Ahatañca ahatakappañca ahatāhatakappāni, vatthāni, tesaṃ. Dve guṇā paṭalāni yassa sāti duguṇā. ‘‘Guṇo paṭalarāsīsū’’ti hi abhidhānappadīpikā. Duguṇā dupaṭṭā, uttarasmiṃ dehabhāge āsañjīyatīti ukkarāsaṅgo. Ekaccaṃ ekapaṭṭaṃ assa atthīti ekaccī, ekapaṭṭoti attho. Nipāto vā ekaccīti. Tathāti samuccaye, antaravāsako cāti vuttaṃ hoti. Upamāyaṃ vā, yathā uttarāsaṅgo ekacciyo, evaṃ antaravāsakoti attho.
45 “季”是指从多个季节取用,从长时中取出,故称“季破损”,即那些破布的意思。“余”指上衣和下衣。如尘土般卑劣而辗转存在,故称“尘堆衣”,即丢弃在街道、冢间、垃圾堆等任何地方的布片,于彼取用。“随喜”是不变化复合词,意为随意,乃至满足所需为止,即使叠成百层也无不可。显示巴利原文
45. ‘‘Utū’’ti anekautu gahitāti ututo dīghakālato uddhaṭā utuddhaṭā, tesaṃ pilotikānanti attho. Sesāti uttarāsaṅgaantaravāsakā. Paṃsu viya kucchitaṃ ulati pavattatīti paṃsukūlaṃ, rathikāsusānasaṅkārakūṭādīnaṃ yattha katthaci ṭhitaṃ coḷakhaṇḍaṃ, tasmiṃ. Yā yā rucīti abyayībhāve yathāruci, yāvadatthaṃ satapaṭṭampi vaṭṭatīti adhippāyo.
46 现在,为了说明三衣中裁剪布料不足时的处理规定,说出“于三”等语。其中,从三衣这一整体中,抽出其中的两件或一件,为显示其数量差别,故“于三”是表示关涉的处格。由于单数词无法表达多数义,故依两件衣所表示的多数义来转换词形理解:若两件足够,则两件都应裁剪;若一件足够,则应裁剪一件。“足够”是指足以裁剪最后一件的量。“或”表示可能性,意为三件中哪一件还需要说。“随后受持”指客钵,因为是随后才受持的,故名“随后受持”,应如僧伽梨的样子,放在衣的上方。“未受持”指未受持的随后之物。“不应持”是说,若受持了便犯恶作。显示巴利原文
46. Idāni tīsu chinditvā kātuṃ appahontesu kātabbavidhiṃ dassetuṃ ‘‘tīsū’’tiādimāha. Tattha ticīvarasamudāyato ekadesabhūtānaṃ dvinnamekassa ca saṅkhāguṇena niddhāriyamānattā tīsūti niddhāraṇe bhummaṃ. Ekavacanassa bahvatthena yogābhāvato dvicīvarasaṅkhātabahvatthavasena vacanaṃ vipariṇāmetvā yāni pahonti, tāni dve vāpi chinditabbāni, yaṃ pahoti, taṃ ekaṃ vā chinditabbanti yojetabbaṃ. Pahontīti pacchimacīvarappamāṇachinnakāni pahonti. Apīti sambhāvane, tīsu kā kathāti attho. Anvādhinti āgantukapattaṃ. Anu pacchā ādhīyatīti anvādhi, yaṃ cīvarassopari saṅghāṭiākārena āropetabbaṃ. Anādiṇṇanti anāropitaṃ anvādhikaṃ. Na dhāreyyāti iminā yadi dhāreyya, dukkaṭanti dīpeti.
47-8 现在,为说明“不应离三衣而住一夜”这一学处所说的三衣不离之相,从“于村”等开始,讲述了离宿学处中所开许的例外情形。其中,“于村……乃至……于精舍放置三衣”是应联系起来的。其中,正如“布被烧”的说法,虽只是部分被烧,仍以总名称之,三衣中的任何一件也都可以称为“三衣”。“除比丘许可外”,是指除去僧团允许病比丘离衣而宿的许可。“离衣而住”是指,在村落的近行界或非近行界之外,或在住所等之外,于他们各自的围墙内,若与衣的距离超出伸手可及范围,便离衣而住。其中,村落等的近行或非近行性质,应据该村是同一家族所有还是非同一家族所有,从围墙、围墙之间的空间,以及商队、露营地等的七围墙范围内来了解。其中,一围墙的范围为二十八肘。这里,若精舍等建在村外,因村已单独判别,对于离宿等之外的另一住所,道理也是如此。显示巴利原文
47-8. Idāni ‘‘ticīvaraṃ na vaseyya vinekāha’’nti vuttānaṃ tiṇṇaṃ avippavāsalakkhaṇaṃ dassetuṃ ‘‘gāme’’tiādinā udositasikkhāpade (pārā. 471 ādayo) vuttaparihāramāha. Tattha gāme vā…pe… vihāre vā ticīvaraṃ nikkhipitvāti sambandho. Tattha ‘‘paṭo daḍḍho’’tiādīsu viya avayavepi samudāyavohāravasena tīsu ekampi ‘‘ticīvara’’nti vuttaṃ. Bhikkhusammutiyaññatrāti saṅghena gilānassa bhikkhuno dīyamānaṃ cīvarena vippavāsasammutiṃ vinā. Vippavatthunti ekūpacāranānūpacāragāmādito bahi, atha vā nivesanādīnaṃ, tattha ca gabbhovarakānaṃ cīvarassa vā hatthapāsaṃ atikkamma cīvarena vippayutto hutvā vasituṃ. Ettha ca gāmādīnaṃ ekūpacāranānūpacāratā ekakulanānākulasantakassa gāmādino parikkhepassa, parikkhepokāsassa ca vasena satthaabbhokāsānaṃ sattabbhantaravasena ca veditabbā. Tattha eko abbhantaro aṭṭhavīsatihattho hoti. Ettha ca nivesanādīni gāmato bahi sanniviṭṭhānīti daṭṭhabbaṃ visuṃ gāmassa gahitattā, tathā udositādīhi aññaṃ nivesanaṃ.
其中,离宿是指存放车乘等物品的厅堂。楼阁是指长楼阁。宫殿是指平顶楼阁。船、塔、台、园,在船……乃至园中。塔是指为抵御敌王等而以砖砌成、墙壁厚实的四五层特殊建筑物。台是指单檐覆盖的四方楼阁。园是指花园或果园。商队、田、打谷场是并列复合词。商队是指步行商队或车商队。打谷场是指处理谷物的场所。树是指树根荫影所覆盖的空间,随近行而说。露地则是指在无村的林野中所指的。显示巴利原文
Tattha udosito nāma yānādīnaṃ bhaṇḍānaṃ sālā. Pāsādo dīghapāsādo. Hammiyaṃ muṇḍacchadanapāsādo. Nāvā ca aṭṭo ca māḷo ca ārāmo ca nāvā…pe… ārāmaṃ, tasmiṃ. Aṭṭo nāma paṭirājādīnaṃ paṭibāhanatthaṃ iṭṭhakāhi kato bahalabhittiko catupañcabhūmiko patissayaviseso. Māḷo ekakūṭasaṅgahito caturassapāsādo. Ārāmo pupphārāmo vā phalārāmo vā. Sattho ca khettañca khalañcāti dvando. Sattho nāma jaṅghasattho vā sakaṭasattho vā. Khalaṃ vuccati dhaññakaraṇaṃ. Dumo nāma dumamūlaṃ chāyāya phuṭṭhokāso upacāravasena. Abbhokāso pana agāmake araññeva adhippeto.
49 49. 现在,以“此……乃至……僧伽梨”等语句,只说明了九种衣的舍出,并未说明它们的时限。为显示这一含义,故说“诸病”等。其中,“提婆达多所给予”者,仅以名称的一部分,依名称惯用法,如同雨衣依上下文的关联可知其义,故称为“衣”。覆疥疮衣等,以诸病和雨季为界限。“诸病与雨季诸月”即“病雨季月”,由于超过彼时应被舍出,故成为界限,这是词源分析。显示巴利原文
49. Idāni ‘‘etaṃ…pe… saṅghāṭi’’ntiādinā navannameva paccuddhāro vutto, na pana tesaṃ kālaparicchedoti taṃ dassetuṃ ‘‘rogā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha devadatto dattoti nāmekadesenāpi nāmavohārato vassikasāṭikāva ‘‘sāṭikā’’ti pakaraṇavasena gammamānatthattā vuttā. Kaṇḍuppaṭicchādikā ca rogavassānapariyantā. Rogā ca vassānā ca māsā rogavassānā, te tadatikkamena paccuddharitabbatāya pariyantā yāsanti viggaho.
这是说什么呢?雨衣应在雨季的月份过后,即于迦提月满月日舍出。同样,覆疥疮衣应在诸病止息时舍出,此为所说。因为注疏中说:“舍出之后应作净施。”然而,有些老师认为:“‘舍出’即从雨衣的性质中移除。”这不合理。因为“舍出”一词仅见于舍出调伏羯磨的对象,而且巴利文说:“可决意四月,超过彼时应作净施。”又,“可决意四月”显示了与四月决意的完全结合,因此不能由此了知决意的差别。所以,在古伦达注疏中,也依据“可决意雨季四月,超过彼时应作净施”的文句,说应在迦提月满月日舍出之后,于冷季作净施。因此说:“雨衣因超越雨季诸月,覆疥疮衣因病止息,而舍出决意。”在论母注疏中,也应取“依舍出亦舍决意”之义。如此,则一切注疏相合,理趣也不相违。“超过彼时”即舍出之后。“应作净施”是指舍出覆疥疮衣后应作净施。雨衣于迦提月满月日后舍出,应在冷季首日作净施,若不如此则犯恶作,这是其中的意趣。“其余”是指其余七种衣。“无界限”是指对这些衣没有如前所述的时间限制规定,故为无界限。显示巴利原文
Kiṃ vuttaṃ hoti? Vassikasāṭikā vassānamāsātikkame kattikapuṇṇamāya eva paccuddharitabbā. Tathā kaṇḍuppaṭicchādikā ābādhesu vūpasantesūti vuttaṃ hoti. ‘‘Paccuddharitvā vikappetabbā’’ti hi aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.469) vuttaṃ. Ettha pana keci ācariyā ‘‘paccuddharitvāti vassikasāṭikabhāvato apanetvā’’ti vadiṃsu, taṃ na yujjati. Paccuddhāravinayakammavisayeyeva paccuddhāra-saddassa diṭṭhattā, ‘‘cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ tato paraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) pāḷivacanato ca. ‘‘Cātumāsaṃ adhiṭṭhātu’’nti ca catunnaṃ māsānaṃ adhiṭṭhānena saha accantasaṃyogo dassitoti na tena adhiṭṭhānabhedo viññāyati. Teneva kurundaṭṭhakathāyampi ‘‘vassānaṃ cātumāsaṃ adhiṭṭhātuṃ, tato paraṃ vikappetu’’nti (mahāva. 358) vacanato kattikapuṇṇamāya eva paccuddharitvā hemante vikappetabbāti vuttaṃ. Tasmā ‘‘vassikasāṭikā vassānamāsātikkamenāpi kaṇḍuppaṭicchādi ābādhavūpasamenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahatī’’ti (kaṅkā. aṭṭha. kathinasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ. Mātikāṭṭhakathāyampi paccuddhāravasenāpi adhiṭṭhānaṃ vijahatīti evamattho gahetabbo. Evañhi sati sabbaṭṭhakathāyo samenti, yutti ca aviruddhā hontīti. Tato paranti paccuddhārato upari. Vikappeyyāti kaṇḍuppaṭicchādiṃ paccuddharitvā vikappeyya. Vassikasāṭikaṃ kattikapuṇṇamāyaṃ paccuddharitvā hemantassa paṭhamadivase vikappeyya, evaṃ asati dukkaṭanti adhippāyo. Sesāti apare satta cīvarāni sesā. Natthi pariyantaṃ vuttasadiso kālaparicchedo etesanti apariyantikā.
50 现在,为了说明敷具等四种衣,有缝边等是可行的,无缝边等则不可行,所以说“敷具”等语。其中,“资具与拭面巾”是并列复合词。“资具拭面巾布”是持业复合词,即资具拭面巾所用之布。然而,由于在并列复合词末尾可听闻到,“布”一词应视为在“资具”一词之后,即“资具布”。但因其作为通称,亦适用于特殊情况,故除五种衣之外,凡以“资具布”之名而决意的,应视为此处所说之衣。敷具、资具拭面巾布……乃至……布、坐具,这四种衣,无论有缝边、已染色、未作净施,皆可受用,这便是它的关联。“有缝边”,即与任何缝边一起,就是有缝边。在有缝边可得时,无缝边也可得,因此这里的意思是“有缝边、无缝边、花缝边”。“亦”字是总结已说与未说之义。“已染色”,指未用青色、黄色等染料染色。以“亦”字,也涵盖已染成青色、黄色等色,同样也涵盖未作净施。“未作净施”,即该衣没有做过净施,就是未作净施。以“亦”字,也涵盖已作净施的情形。显示巴利原文
50. Idāni paccattharaṇādikaṃ cīvaracatukkaṃ sadasādikaṃ vaṭṭati, nāparanti dassetuṃ ‘‘paccattharaṇā’’tiādimāha. Tattha parikkhāro ca mukhapuñchanañcāti dvando. Parikkhāramukhapuñchanameva coḷakanti kammadhārayo. Dvandasamāsante suyyamānattā pana coḷaka-saddo parikkhāra-saddato ca paraṃ daṭṭhabbo ‘‘parikkhāracoḷaka’’nti. Taṃ pana sāmaññajotanāya visesepi avaṭṭhānato ṭhapetvā pañca cīvarāni parikkhāracoḷanāmenādhiṭṭhitāni avasesaṃ daṭṭhabbaṃ. Paccattharaṇañca parikkhāramukhapuñchanacoḷakañca paccattharaṇa…pe… coḷakañca nisīdanañcāti etaṃ cīvaracatukkaṃ sadasampi arattampi anādiṇṇakappampi labbhanti sambandho. Sadasanti saha yāhi kāhici dasāhīti sadasaṃ. Sadasake labbhamāne adasampi labbhatevāti sadasampi adasampi pupphadasampīti ettha attho. Pi-saddo vuttāvuttasampiṇḍanattho. Arattanti nīlapītādirajanena arañjitampi. Pi-saddena rañjitanīlapītādikampi anādiṇṇakappampīti. Ādiṇṇo kappo yassa natthīti taṃ anādiṇṇakappampi. Pi-saddena ādiṇṇakappampi.
难道不是以“比丘们,不应持用全青色的衣”等语,普遍禁止了全青色、全黄色、全红色的衣吗?为什么这四种衣有缝边等反而可行?又为什么未作净施也可行?答:依据“那时,有一位比丘穿着吉祥草衣”等所发生的事缘,以及“诸比丘,不应持用吉祥草衣……乃至……外道的标志。若持用者,犯偷兰遮”等语,仅仅是依所发生的事缘,才禁止了作为下衣穿着与上衣披覆的持用。而且在彼处的注释中说:“对于全青色等类的衣,应洗去染料后重新染色再持用。如果不能洗去,可作敷具,或缝入两层衣的中间。若有未断的缝边、过长的缝边,应断去缝边后再持用。若得紧身衣,撕开后染色受用,是可行的。对于缠头巾,也同此法。”因为只就下衣穿着和上衣披覆的方式而说持用与受用,又在坏色学处中说:“凡能下衣穿着或上衣披覆的,应知那便是衣”,由于仅允许五种净法,因此三衣、疥疮覆衣、雨浴衣等五种衣,作为随身受用的,必然是无缝边的、非全青色等类的、以如法染料染色的、已作净施的;而其他四种衣并非必然被排除,所以这四种衣,有缝边、未作净施等也是可行的。显示巴利原文
Nanu ca ‘‘na bhikkhave sabbanīlakāni cīvarāni dhāretabbānī’’tiādinā (mahāva. 372) sabbanīlakasabbapītakasabbalohitakacīvarāni sāmaññena paṭikkhittānīti kathamidaṃ cīvaracatukkaṃ sadasādikaṃ vaṭṭati, kathañca anādiṇṇakappampi vaṭṭatīti? Vuccate – ‘‘tena kho pana samayena aññataro bhikkhu kusacīraṃ nivāsetvā’’tiādinā uppannavatthūsu (mahāva. 371) ‘‘na bhikkhave kusacīraṃ…pe… titthiyaddhajo dhāretabbo. Yo dhāreyya, āpatti thullaccayassā’’tiādinā (mahāva. 371) uppannavatthuvaseneva nivāsanapārupanasaṅkhātadhāraṇassa paṭikkhittattā ca tattheva aṭṭhakathāyañca (mahāva. aṭṭha. 372) ‘‘sabbanīlakādīni rajanaṃ dhovitvā puna rajitvā dhāretabbāni, na sakkā ce honti dhovituṃ, paccattharaṇāni vā kātabbāni, dupaṭṭacīvarassa vā majjhe dātabbāni, acchinnadasadīghadasāni dasā chinditvā dhāretabbāni, kañcukaṃ labhitvā phāletvā rajitvā paribhuñjituṃ vaṭṭati, veṭhanepi eseva nayo’’ti nivāsanapārupanavaseneva dhāraṇaparibhogānaṃ vuttattā ca dubbaṇṇakaraṇasikkhāpade (pāci. aṭṭha. 368) ‘‘yaṃ nivāsetuṃ vā pārupituṃ vā sakkā hoti, tadeva cīvaranti veditabba’’nti pañcannaṃyeva kappabinduno anuññātattā ca ticīvarakaṇḍuppaṭicchādivassikasāṭikasaṅkhātāni pañca cīvarāni kāyaparihāriyāneva adasāni asabbanīlakādīni kappiyarajanarajitāni ādiṇṇakappāniyeva honti, na niyamena nivattitāni parāni cattārīti cīvaracatukkameva sadasādikaṃ anādiṇṇakappampi vaṭṭatīti.
51 51. 其余五种衣,唯无缝边、唯已染色、唯已作净施,方可行,此为结合。「已染色」者,以如法染料染色。为了以如前所述之义,在一切处禁止坐具有缝边之义,故说「有缝边之坐具」。因在有可能性与例外时,限定语方有意义。显示巴利原文
51. Sesacīvarapañcakaṃ adasaṃyeva rajitaṃyeva ādiṇṇakappaṃva kappatīti yojanā. Rajitanti kappiyarajanena rajitaṃ. Nisīdanassa yathāvuttenatthena sabbattha adasatthaṃ nisedhetuṃ ‘‘sadasaṃva nisīdana’’nti vuttaṃ. Sati hi sambhave byabhicāre ca visesanaṃ sātthakaṃ hoti.
52 52. 现在,为说明未决意、未舍出时的运作方式,故说“未决意”等语。其中,“未决意”是指未依三衣等方式进行决意。“未舍出”是指未以施与之相给予任何人。“作净施后应受用”是指依后文所说的方法,观察一与多、存置与非存置的状态后,作净施后而受用。然因依后文所说之法即可了知,故此处未说“舍出后”。显示巴利原文
52. Idāni anadhiṭṭhite anissaṭṭhe ca kā pavattīti taṃ dassetuṃ ‘‘anadhiṭṭhita’’ntiādimāha. Tattha anadhiṭṭhitanti ticīvarādivasena anadhiṭṭhitaṃ. Anissaṭṭhanti yassa kassaci dānalakkhaṇena adinnaṃ. Vikappetvā paribhuñjayeti vakkhamānanayena ekabahubhāvaṃ, sannihitāsannihitabhāvañca sallakkhetvā vikappetvā paccuddharitvā paribhuñjeyya. Vakkhamānanayena pana viññāyatīti ‘‘paccuddharitvā’’ti na vuttaṃ.
现在,为说明所说的“作净施后”是怎样的,以下文来分别,故说“手”等语。其中,长度为一手者,称为手长。“从此”是指从此手。“半广”是指手的第二分,即名为搩手的宽度,以此为宽度者,称为半广。显示巴利原文
Idāni ‘‘vikappetvā’’ti vuttaṃ kīdisaṃ taṃ heṭṭhimantena vikappiyanti āha ‘‘hatthā’’tiādi. Tattha hattho dīghena yassa taṃ hatthadīghaṃ. Tatoti tasmā hatthato. Upaḍḍho hatthassa dutiyo bhāgo vidatthisaṅkhāto vitthārena yassa taṃ upaḍḍhavitthāraṃ.
53 53. 现在,为说明前文所述的规定只是针对三衣者,而另有一类人是以不同的方式行持,故说“三衣者”等语。其中,通过名称决意了三衣的人,称为三衣者。其含义是律制中的三衣者,并非指以资具布之名决意衣服的人。然而,对于律制中的三衣者,于日出学处中所说的避免方法是不存在的。“资具布者”是指拥有资具布的人,由后缀ṇa加ya音构成。“一切”是指全部九种衣。“如是说已”是指了知一与多、存置与非存置的状态后,说“我决意此资具布”等语。“决意”即是指决意。显示巴利原文
53. Idāni yathāvuttavidhānaṃ tecīvarikasseva vasena, aparo pana aññathā paṭipajjatīti taṃ dassetuṃ ‘‘ticīvarassā’’tiādimāha . Tattha nāmenādhiṭṭhitāni tīṇi cīvarāni etassāti ticīvaro. Tassa vinayatecīvarikassāti attho, na parikkhāracoḷanāmena adhiṭṭhitacīvarassa. Vinayatecīvarikassa pana udositasikkhāpade vuttaparihāro natthi. Parikkhāracoḷiyoti parikkhāracoḷamassa atthīti ṇikena ya-kāro. Sabbanti sakalaṃ navavidhampi cīvaraṃ. Tathā vatvāti ekabahubhāvaṃ, sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘imaṃ parikkhāracoḷaṃ adhiṭṭhāmī’’tiādinā vatvā. Adhiṭṭhatīti adhiṭṭhāti.
54 然而,受用已受持之衣者,如何舍弃受持?为说明此,故说“断”等。其中,“断、舍、取、离”是并列复合词。断,是指被盗贼等抢夺、夺取。舍,是施与他人。取,是以信任而取走。离,是不舍戒而还俗为在家。此时,也如同施与他人一样,由对衣的无执著性而舍弃受持。但在复注中,将“比丘亦”之义分别解释为“不舍弃受持”,并说比丘尼还俗,此不应采纳,因为我等师长在《义味光明》中已说:“因未特别说明‘比丘尼以还俗’,故比丘尼还俗时,舍弃受持不必另说,因为她的离(还俗)本身即成为非沙门女。”难道不是吗?比丘不舍戒而还俗,以无执著性为舍弃受持之因;若是如此,转变性别者并无无执著性,又如何舍弃受持?确实如此,然而,了知佛意之注疏师在注疏中说:“然而,他在比丘身份时所受持的三衣与钵,舍弃受持后,应再受持。”因此,这里并无过失。显示巴利原文
54. Adhiṭṭhitacīvaraṃ pana paribhuñjato kathaṃ adhiṭṭhānaṃ vijahatīti taṃ dassento ‘‘acchedā’’tiādimāha. Tattha acchedo ca vissajjanañca gāho ca vibbhamo cāti dvando. Acchedo nāma corādīhi acchinditvā gahaṇaṃ. Vissajjanaṃ paresaṃ dānaṃ. Gāho vissāsena gahaṇaṃ. Vibbhamo sikkhaṃ appaccakkhāya gihibhāvūpagamanaṃ. Tadāpi tassa aññassa dāne viya cīvarassa nirālayabhāvena pana pariccāgoti. Ṭīkāyaṃ pana bhādiso bhikkhuyevāti adhiṭṭhānaṃ na vijahatīti atthaṃ vikappetvā bhikkhuniyā gihibhāvūpagamanaṃ vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ, kāraṇaṃ panettha amhākaṃ garūhiyeva sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.469) ‘‘bhikkhuniyā ‘hīnāyāvattanenā’ti visesetvā avuttattā bhikkhuniyā hi gihibhāvūpagamane adhiṭṭhānavijahanaṃ visuṃ vattabbaṃ natthi tassā vibbhamaneneva assamaṇībhāvato’’ti vuttaṃ. Nanu ca bhikkhuno appaccakkhātasikkhassa gihibhāvūpagamanena adhiṭṭhānavijahanena nirālayabhāvo kāraṇabhāvena vutto, evaṃ sati parivattaliṅgassa natthi nirālayabhāvoti kathamassa adhiṭṭhānaṃ vijahatīti? Saccametaṃ, tathāpi buddhamataññūhi aṭṭhakathācariyehi aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.69) ‘‘yaṃ panassa bhikkhubhāve adhiṭṭhitaṃ ticīvarañca patto ca, taṃ adhiṭṭhānaṃ vijahati, puna adhiṭṭhātabba’’nti vuttattā natthettha dosoti.
“死、相、戒”者,是以后词省略或以近似的方式,将转变性别与舍戒说为“相戒”。如是,此八者,对于一切九种衣,是受持的离失与分离;它们是造成离失的原因,此为文句的余义。然而,对于三衣,并不只有这八种,穿破的孔洞也是受持离失的原因,应配合性、数而连结理解。其中,连一根经线也没有而穿破,穿破的孔洞达到小指甲背的量,即称为穿破孔。在此,僧伽梨与上衣,长边一张手量、宽边八指量,下衣则是长边一张手量、宽边四指量——在此范围之内的破孔会破坏受持,经缝补后应再受持。缝补时,应切除薄弱处,除去后令孔不显露而作。显示巴利原文
Māraṇaliṅgasikkhāti uttarapadalopena upacārena vā liṅgaparivattanaṃ sikkhāpaccakkhānañca ‘‘liṅgasikkhā’’ti ca vuttaṃ. Iti ete aṭṭha sabbesu navasu cīvaresu adhiṭṭhānassa viyogo vippavāso, tassa kāraṇā hontīti pāṭhaseso. Ticīvarassa pana na kevalaṃ imeyeva aṭṭha, vinividdhachiddañca adhiṭṭhānaviyogakāraṇanti liṅgavacanañca parivattetvā yojetabbaṃ. Tattha abbhantare ekassapi tantuno abhāvena vinividdhaṃ vinivijjhitvā gatachiddaṃkaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhippamāṇaṃ vinividdhachiddaṃ. Tattha saṅghāṭiyā ca uttarāsaṅgassa ca dīghantato vidatthippamāṇassa, tiriyantato aṭṭhaṅgulappamāṇassa, antaravāsakassa pana dīghantato vidatthippamāṇasseva tiriyantato caturaṅgulappamāṇassa padesassa orato chiddaṃ adhiṭṭhānaṃ bhindati, sūcikammaṃ katvā puna adhiṭṭhātabbaṃ. Sūcikammaṃ karontena ca chinditvā dubbalaṭṭhānāpanayanena chiddaṃ adassetvā kātabbaṃ.
55 现在,为说明不如法的衣,故说“咖萨”等。其中,咖萨、瓦咖与板,这些所作成的衣,为咖萨衣等。其中,用咖萨草编结而制成的,为咖萨衣;同样,用瓦咖纤维编结而制成的,为瓦咖衣,即苦行者的树皮衣。将形如板的板片缝合而制成的,为板衣。“发毛生”:即用头发与兽毛加工、编织而成的毛毯,意为关联所依。“鸮翅、皮投”:鸮即枭鸟的翅膀,以其翅所制成的下衣;以及皮投,即有毛有蹄的兽皮,持用此者即是土喇咤亚——如此结合释义。显示巴利原文
55. Idāni akappiyāni dassetuṃ ‘‘kusā’’tiādi vuttaṃ. Tattha kusā ca vākā ca phalakāni ca, tesaṃ cīrāni kusa…pe… cīrāni. Tattha kusena ganthetvā kataṃ kusacīraṃ. Tathā vākena ganthetvā kataṃ vākacīraṃ, tāpasānaṃ vakkalaṃ. Phalakasaṇṭhānāni phalakāni sibbitvā kataṃ phalakacīraṃ. Kesavālajanti kesehi ca vālehi ca jātaṃ vāyitaṃ kambalanti sambandho. Ulūkapakkhājinakkhipeti ulūkānaṃ kosiyasakuṇānaṃ pakkhaṃ pakkhena kataṃ nivāsanañca ajinakkhipaṃ salomaṃ sakhuraṃ ajinamigānaṃ cammañca dhārayato thullaccayanti sambandho.
56 “芭蕉、草、木棉布等”:芭蕉、草与木棉,这些材料所成的布、衣,以及用玛咖吉瓦盖制成的书册,亦犯恶作。此处是表目的的处格。以“芭蕉布”等词,意指持有它们,因此为了持有的目的即犯恶作,这就是义。于一切处皆然。以“青”等词为并列复合词。从青至黑一切,为持业释。由青等色的结合,布成为青等。青色指伍玛花色;茜色指茜草色;黄色指迦尼咖拉花色;红色指嘉亚苏玛那花色;黑色指阿达利德咖色。然而“一切”一词,于此应各别连结。显示巴利原文
56.Kadalerakakkadussesūti kadaliyo ca erako ca akko ca, tesaṃ dussāni vatthāni, tesu ceva makacivākehi kate potthake cāpi dukkaṭaṃ. Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ. Kadalidussādisaddena taṃdhāraṇamadhippetaṃ, tasmā taṃdhāraṇanimittaṃ dukkaṭaṃ hotīti attho. Evaṃ sabbattha. ‘‘Nīlako cā’’tiādinā dvando. Sabbā nīlaka…pe… kaṇhakāti kammadhārayo. Nīlādivaṇṇayogena vatthaṃ nīlādi. Nīlakaṃ umāpupphavaṇṇaṃ. Mañjeṭṭhaṃ mañjeṭṭhikavaṇṇaṃ. Pītaṃ kaṇikārapupphavaṇṇaṃ. Lohitaṃ jayasumanapupphavaṇṇaṃ. Kaṇhakaṃ addāriṭṭhakavaṇṇaṃ. Sabba-saddo panettha paccekaṃ yojetabbo.
57 “大……染”:即大染与大名染,以此二种所染。此处,当随顺所听闻之“一切”一词,应理解为“一切大染所染”等义。以此显示:受用并非全然青等、而是如法染料所染者,无罪。其中,大染色如百足虫背色;大名染为混合色,然而有说为淡黄叶色,亦有说为莲花色者。“帝利德咖”:即彼树皮之名。“不断长十”:因完全不断,故为“不断”;又因中间有断,故为“长”;且其数为十,以衣角作此,为依他词复合。“果花十”:互相缝合而作,形状似果之十名为“果”,似咖德咖等花之十名为“花”,具足果与花之十者为彼,义即似果之十与似花之十。“缠”:即头缠。“如是”:以此显示,于一切青等色皆有恶作。“一切”:指咖萨吉拉等全部。“不断衣”:即彼不断而得者,此为关联。显示巴利原文
57.Mahā…pe… ratteti mahāraṅgo ca mahānāmaraṅgo ca, tehi ratte. Etthāpi puna suyyamānaṃ sabbasaddamanuvattiyaṃ, ‘‘sabbamahāraṅgaratte’’tiādinā attho veditabbo. Iminā ca asabbanīlakādi kappiyarajanarajitaṃ paribhuñjantassa natthi dosoti dīpeti. Tattha mahāraṅgo satapadipiṭṭhivaṇṇo. Mahānāmaraṅgo sambhinnavaṇṇo, so pana paṇḍupalāsavaṇṇo hoti, padumavaṇṇotipi vadanti. Tirīṭaketi taṃ nāmaka rukkhatace. Acchinnadīghadasaketi sabbaso acchinnattā acchinnā ca majjhe chinnattā dīghā ca sā dasā ca vatthakoṭi yassāti aññapadatthasamāso. Phalapupphadaseti aññamaññaṃ saṃsibbitvā katā phalasadisā dasā ‘‘phalā’’ti vuccanti, ketakādi pupphasadisāni ‘‘pupphānī’’ti ca, phalā ca pupphā ca dasā yassa, phalasadise dase, pupphasadise dase cāti attho. Veṭhaneti sīsaveṭhane. Tathāti iminā sabbanīlakādīsu dukkaṭaṃ atidisati. Sabbanti kusacīrādikaṃ sakalaṃ. Acchinnaṃ cīvaraṃ yassa so labhatīti sambandho.
四、染色解说注释显示巴利原文
4. Rajananiddesavaṇṇanā
58 根、茎、皮、叶、果、花,这些之分别,为属格依主释。或者,因“分别”一词为业作用,这些即是分别,为持业释。“染”:能以这些染物者,名为染料,即根等。因世尊曾允许:“诸比丘,我允许六种染料:根染料……”等,故说“染料有六种,为导师所允许”。显示巴利原文
58. Mūlañca khandho ca taco ca pattañca phalañca pupphañca, tesaṃ pabhedoti chaṭṭhītappuriso. Atha vā pabheda-saddassa kammasādhanatte tāniyeva pabhedoti kammadhārayo, tato. Rajanti etehīti rajanāni, mūlādīni. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, cha rajanāni mūlarajana’’ntiādinā (mahāva. 344) bhagavatā anuññātattā vuttaṃ ‘‘rajanā chappakārāni, anuññātāni satthunā’’ti.
59 「根」:在根染料中,除姜黄外,一切皆可使用——此为关联。其余诸处亦同此理。「曼揭提与通嘎哈拉咖」为并列复合词。以「阿利」之声与「尼利」之声,通过转喻取其灌木类的叶;同样,以「罗达」之声与「咖努喇」之声取其树皮;以「咖桑巴」之声与「金苏咖」之声取其花。正因如此,那些词是中性。所谓通嘎哈拉咖,是一种有刺的树,其树干染料呈雌黄色。阿利叶可染一次在家人所用之物。于果染料中,一切皆可。显示巴利原文
59.Mūleti mūlarajane haliddiṃ vivajjiya sabbaṃ labbhanti sambandho. Evaṃ sabbattha. Mañjeṭṭhi ca tuṅgahārako cāti dvando. Alli-saddena nīli-saddena ca tesaṃ gacchajātīnaṃ pattāni gahitāni upacārena, tathā lodda-saddena kaṇḍula-saddena ca taco, kusumbha-saddena kiṃ suka-saddena ca pupphāni. Teneva ca tāni napuṃsakāni. Tuṅgahārako nāma eko kaṇṭakarukkho, tassa haritālavaṇṇaṃ khandharajanaṃ hoti. Allipattena ekavāraṃ gihiparibhuttaṃ rajituṃ vaṭṭati. Phalarajane sabbampi vaṭṭati.
五、钵解说注释显示巴利原文
5. Pattaniddesavaṇṇanā
60 「铁钵」:即由铁、黑铁所制成的钵。「以种类」:就上等、中等、下等的共通性而言。「以量」:就限制的标准而言。「三钵」:为文中的省略。显示巴利原文
60.Ayopatto nāma ayasā kāḷalohena nibbatto patto. Jātiyā ukkaṭṭhādīnaṃ sāmaññavasena. Pamāṇatoti paricchedato. Tayo pattāti pāṭhaseso.
61 本应说「于摩揭陀」,却说为「摩揭陀」,这或是由于语词倒置,或是如「paccāsā satī」等情形那样省略了「su」声。「以二那利量之米所成」:在此,虽与摩揭陀相关,但「那利」一词与「二」结合成复合词,因能表达意义故,那利之二即是「那利二」。其中,所谓摩揭陀那利,相当于十二巴拉半。此处说:十二巴拉半为一马萨。以二那利量的米——即善舂、清净、无破损的旧沙利米,是为二那利米,以此为材料所煮成者,即为下文所说。「饭」:指善加烹制、滤去水分的饭。「汤」:指饭量四分之一的汤,不太稠、不太稀,手可取食,以全部食材制成的绿豆汤。「菜肴及与之相宜者」:指与饭相宜、相适应者,即直至最后一口仍可伴食的鱼肉等菜,应取上等者——此为关联。显示巴利原文
61. ‘‘Magadhesū’’ti vattabbe magadheti vacanavipallāsena vā ‘‘paccāsā satī’’tiādīsu viya su-saddalopena vā vuttaṃ. Nāḷidvayataṇḍulasādhitanti ettha magadhāpekkhopi nāḷi-saddo dvaya-saddena samāso hoti gammakattāti nāḷiyā dvayaṃ nāḷidvayaṃ. Tattha magadhanāḷi nāma aḍḍhaterasapalā hoti. Ettha ca aḍḍhaterasapalāni māsānanti vadanti. Nāḷidvayena pamitā taṇḍulā sukoṭṭitaparisuddhā anupahatapurāṇasālitaṇḍulā nāḷidvayataṇḍulā, tehi sādhitaṃ pacitanti attho. Odananti sammā sampāditaṃ avassāvitodanaṃ. Sūpanti odanassa catutthabhāgappamāṇaṃ nātighanaṃ nātitanukaṃ hatthahāriyaṃ sabbasambhārasaṅkhataṃ muggasupaṃ. Byañjanañca tadūpiyanti tassa odanassa upiyaṃ anurūpaṃ yāva carimālopappahonakaṃ macchamaṃsādibyañjanañca ukkaṭṭho gaṇhātīti sambandho.
62 “彼之”:即如前所说的饭食等。“半”:因拥有半那利饭食等,故称为半。以“eva”一字遮止过量。“从彼”:从所说的那利饭食等。“从上等、上等、小小、非钵”应作连结。“从小,小为小小。”以此再显明二种钵,说明:依量,三种钵亦可细分为九种。其中,若将摩揭陀二那利米量的饭食等全部置入,令其依增长边安住,若与钵口边缘及下际线相齐而住,以线或带切割时线或带触到下端,此即名为上等钵。若超过该线而隆起安住,此即上等下钵。若不及该线,仅入内,此即上等上等钵。一那利饭食等全部置入,依上述方法与下际线相齐安住,此即名为中等钵,中等下、中等上等,以及半那利饭食等全部置入而与下际线相齐安住,此即名为下钵,下下、下上等诸钵,应依上等中所说方法了知。其中,有两种非钵,应按容器来受用,不得决意,不得分配。显示巴利原文
62.Tassāti yathāvuttaodanādino. Upaḍḍhoti upaḍḍhaṃ nāḷikodanādi assa atthīti upaḍḍho. Eva-kārena atirekaṃ nivatteti. Tatoti yathāvuttanāḷikodanādito. Ukkaṭṭhato ukkaṭṭho ca omakomako ca apattoti yojanā. Omakato omako omakomako. Iminā puna pattadvayadassanena pamāṇato tayopi pattā vibhāgato nava hontīti dīpeti. Tattha yasmiṃ magadhanāḷidvayataṇḍulodanādikaṃ sabbampi vaḍḍhanapakkhe ṭhitaṃ pakkhittaṃ sace pattassa mukhavaṭṭiyā heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, suttena vā hīrena vā chindantassa suttassa vā hīrassa vā heṭṭhimantaṃ phusati, ayaṃ ukkaṭṭho nāma patto. Sace taṃ rājiṃ atikkamma thūpīkataṃ tiṭṭhati, ayaṃ ukkaṭṭhomako nāma patto. Sace taṃ rājiṃ na sampāpuṇāti antogatameva, ayaṃ ukkaṭṭhukkaṭṭho nāma patto. ‘‘Ekaṃ nāḷikodanādi sabbampi pakkhittaṃ vuttanayeneva heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati, ayaṃ majjhimo nāma patto’’tiādinā majjhimamajjhimomakamajjhimukkaṭṭhā ca ‘‘yattha upaḍḍhanāḷikodanādi sabbampi pakkhittaṃ heṭṭhimarājisamaṃ tiṭṭhati , ayaṃ omako nāma patto’’tiādinā omakaomakomakaomakukkaṭṭhā ca pattā ukkaṭṭhe vuttanayeneva veditabbā. Tesu dve apattā bhājanaparibhogena paribhuñjitabbā, nādhiṭṭhānūpagā, na vikappanūpagā.
63 “应许的、自己的、超出的钵,最多可持十日”——应如此连接理解。其中,“应许的”指可被开许的。“自己的”指属于自己所有的。然而,由于具可开许性和属于自己性,应知此七种皆可作为决意与分配的对象。其中,铁钵经五次烧制,陶钵经两次烧制而成者,即可用于决意、可用于分配;同样,对此两者,纵使布施后仅余如相思子大小而未留残余的根,及完全了知属于自己时,亦应视为可用于决意与分配。“超出的钵”:由于未决意、未分配,故成为超出的钵。然而,关于决意的撤回,如衣篇中所说。而在分配时,应了知钵的一与多、存在与不存在后,说“此钵”或“这些钵”或“那钵”或“那些钵”,并说“我分配给你”。至于现前等差别,此处应依衣篇中将要说明的方式了知。“最多十日”:十日为最长期限,故说十日为限,指时间,在恒常结合中属业格。“应持”:应以受用的方式持守。一旦超过此时限,钵即成应舍,应如此连结。“超过”:即超过时限便应舍弃。于第十一日明相升起时,应依分别句中所说方式,对僧团、僧众或某位比丘舍弃此钵,此时即犯波逸提罪,此是意趣所在。显示巴利原文
63. Kappo sako atirekapatto dasāhaparamaṃ dhāreyyāti yojanā. Tattha kappoti kappiyo. Sakoti attano santako. Kappiyattā pana attasantakattā ca sattannampi adhiṭṭhānavikappanūpagatā veditabbā. Tattha ayopatto pañcahi pākehi, mattikāpatto dvīhi pākehi pakko adhiṭṭhānūpago ca vikappanūpago ca, tathā ubhopi kākaṇikamattassāpi mūlassa anavasesetvā dinne, sabbaso attasantakatte viññāte ca adhiṭṭhānavikappanūpagāti daṭṭhabbaṃ. Atirekapattoti anadhiṭṭhitāvikappitatāya atirekapatto. Adhiṭṭhānapaccuddhārā panettha cīvare vuttāva. Vikappentena pana pattānaṃ ekabahubhāvaṃ, sannihitāsannihitabhāvañca ñatvā ‘‘imaṃ patta’’nti vā ‘‘ime patte’’ti vā ‘‘etaṃ patta’’nti vā ‘‘ete patte’’ti vā vatvā ‘‘tuyhaṃ vikappemī’’ti vattabbaṃ. Sammukhādibhedo panettha cīvare vakkhamānanayena veditabbo. Dasāhaparamanti dasa ahāni paramo paricchedo assāti dahāhaparamo, kālo, taṃ. Accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dhāreyyoti paribhogavasena dhāretabbo. Tasmiṃkāle atināmite patto nissaggiyo hotīti yojanā. Atināmiteti atikkāmite nissaggiyo hoti, ekādase aruṇuggamane saṅghassa vā gaṇassa vā puggalassa vā padabhājanīye (pārā. 602) vuttanayena patto nissajjitabbo hoti, tathā sati pācittiyāpatti cassa hotīti adhippāyo.
64 “从断”等,因衣篇中已说其方式,故此甚为明了。然有差别:“死亡与拔除”——“拔除”即撤销、收回。死亡与拔除合称“死亡拔除”,由此而来。“以孔”:指能让谷粒出入、位于口缘下方二指的孔洞。“钵的决意消失”:即钵被舍弃决意、放弃。显示巴利原文
64.‘‘Acchedā’’tiādi cīvare vuttanayattā uttānameva. Ayaṃ pana viseso – maraṇuddhaṭāti uddharaṇaṃ uddhaḷaṃ, paccuddhāro. Maraṇañca uddhaṭañca maraṇuddhaṭā, tasmā. Chiddenāti yena kaṅgusitthaṃ nikkhamati ceva pavisati ca, tena mukhavaṭṭito heṭṭhā dvaṅgulachiddena. Pattādhiṭṭhānamujjhatīti patto adhiṭṭhānaṃ ujjhati vissajjati.
65 现在,以「钵」等句显示于不善护持中所犯的恶作。其中,「不应存放有水之钵」是应作的句义连结。「不应存放」,即不应放置于安稳隐蔽之处;而「有水之钵不应置于热处、不应置于日晒处」等,也应当如此连结理解。「不应日晒」,即不应使其稍微受热。「不应紧压放置」,意思是即使已将钵中的水弄干,也不应紧压堆放;应使钵干燥并稍稍晒过,此与「不应日晒」意思相反。「不应置于地上」,指不应放在粗糙的地面上。然而,若在那样的地方不会损坏钵的颜色,那么在如是泥土、经涂饰的地上,或在如是沙地上,将钵倒置或正放,是允许的。「不应悬挂」,指不应悬挂于墙壁、木桩等物上。显示巴利原文
65. Idāni ‘‘patta’’ntiādinā aññathā pariharaṇe dukkaṭaṃ dasseti. Tattha sodakaṃ pattaṃ na paṭisāmeyyāti yojanā. Na paṭisāmeyyāti guttaṭṭhāne na nikkhipeyya, ‘‘sodakaṃ pattaṃ uṇhe na ca otape’’tiādinā ca yojanīyaṃ. Na ca otapeti neva īsakaṃ tāpeyya. Na nidaheti nirudakaṃ katvāpi bhusaṃ na nidaheyya, vodakaṃ katvā īsakaṃ tāpeyyātipi byatirekattho. Bhūmyā na ṭhapeti kharāya bhūmiyā na ṭhapeyya. Yattha pana vaṇṇo na dussati, evarūpāya mattikāya paribhaṇḍakatāya bhūmiyā vā tathārūpāya eva vālikāya vā nikkujjitvā ukkujjitvā ṭhapetuṃ vaṭṭati. No ca laggayeti bhittikhilādīsu na olambeyya.
66 在说出「于栏杆端」等句之后,应当连结「不允许放置钵」来理解。「于栏杆端」,指阳台栏杆等各类栏杆的末端。不过,若是将钵翻转,使其能安稳地安立在此处,那么在如是宽阔的栏杆上放置,是允许的。「或于围绕端」,指在外侧所建薄栏杆的边缘。这里的「或」字是总括之词,应分别与前后文连结。然而,放在膝上,或以肩带系挂于肩峰,是允许的。在伞上,将钵与其他物品一同系缚,或做成伞柄状而安置,是允许的。在床上,也将钵与其他物品一起系缚,或系缚在床板上而悬挂,是允许的。显示巴利原文
66. ‘‘Miḍḍhante vā’’tiādinā vatvā pattaṃ ṭhapetuṃ na ca kappatīti yojetabbaṃ. Miḍḍhanteti āḷindakamiḍḍhikādīnaṃ miḍḍhīnaṃ ante. Sace pana parivattetvā tattheva patiṭṭhāti, evarūpāya vitthiṇṇāya miḍḍhiyā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Paribhaṇḍante vāti bāhirapasse katāya tanukāya miḍḍhikāya ante vā. Ettha vā-saddo samuccaye, so ca paccekaṃ yojetabbo. Aṅke pana aṃsabaddhakena aṃsakūṭe laggetvā ṭhapetuñca vaṭṭati. Chattepi bhaṇḍakena saddhiṃ bandhitvā vā aṭṭaṃ katvā vā ṭhapetuṃ vaṭṭati. Mañcepi aññena saddhiṃ bandhitvā ṭhapetuṃ, aṭaniyaṃ bandhitvā olambetuṃ vaṭṭati.
67 「不应以钵取出残余水与嚼弃骨」,这是应作的句义连结。「残余水」,指漱口水。「嚼弃骨」,指咀嚼后被弃置的残余肉骨,以及鱼骨、兽骨等。受取钵后,为了洗手而将洗手等水倒入钵中再倒出,或由未沾残余的手拿起无残余的干净钵,都是不允许的。在吃鱼、肉、果实时,想丢弃的骨头或嚼弃之物,不得放入钵中。然而,任何从口中取出且还打算再吃的食物,不得放入钵中。咬过的姜等,之后再放回钵中,是允许的。「钵在手」,这是「钵在手中者」的分解解释;「钵在手,门」则是标示之词。在任何身体部位有钵存在的情形下,用任何身体部位推门、举起门闩,或用钥匙开锁,都不允许。然而,若将钵系挂在肩峰上,则可随意开锁,这是允许的。显示巴利原文
67. Pattena ucchiṭṭhodakañca calakaṭṭhikañca na nīhareyyāti sambandho. Ucchiṭṭhodakanti mukhavikkhālanodakaṃ. Calakāni ca cabbetvā apaviddhāmisāni aṭṭhikāni macchamaṃsaaṭṭhikāni ca calakaṭṭhikaṃ. Pattaṃ paṭiggahaṃ katvā hatthaṃ dhovitumpi hatthadhotādi udakampi patte ākiritvā nīharitumpi anucchiṭṭhaṃ suddhapattaṃ ucchiṭṭhahatthena gaṇhitumpi na vaṭṭati. Macchamaṃsaphalāphalādīni khādanto yaṃ tattha aṭṭhiṃ vā calakaṃ vā chaḍḍetukāmo hoti, taṃ patte ṭhapetuṃ na labhati. Mukhato nīhaṭaṃ pana yaṃ kiñci puna akhāditukāmo patte ṭhapetuṃ na labhati. Siṅgiverādīni ḍaṃsitvā puna ṭhapetuṃ labhati. Pattahatthoti patto hatthe yassāti viggaho. ‘‘Pattahattho, kavāṭa’’nti ca upalakkhaṇametaṃ. Yattha katthaci sarīrāvayave pana pattasmiṃ sati yena kenaci sarīrāvayavena kavāṭaṃ paṇāmetuṃ, ghaṭikaṃ vā ukkhipituṃ, sūciṃ vā kuñcikāya avāpurituṃ na labhati. Aṃsakūṭe pana pattaṃ laggetvā yathāsukhaṃ avāpurituṃ labhati.
68 “于地上”者,是与地相连的支撑物。在这种支撑物上,有以牙藤等制成的环形支架、以一根木做成的木支架,以及以多根杖做成的杖支架。在那些地方,将钵妥善安置,令其不会翻转而掉落。如此善加准备之后,在“钵上钵”的情形中,应放置这样一对钵——这是句义的连结。不过,对于如同旋转帽顶那样的木支架,以及用三根小杖捆扎而成的杖支架,连一个钵都无空间,放置后仍须用手持着而坐。“于地上”则指:在铺设草席等的地面上,可将一钵倒置或覆置而安放,这是句义的连结。显示巴利原文
68. Bhūmiyā bhūmisambandhī ādhārako, tasmiṃ dantavallivettādīhi kate valayādhārake ca ekadārunā kate dāruādhārake ca bahūhi daṇḍehi kate daṇḍādhārake ca yattha ṭhapito patto yathā parivattitvā na paripatati, tathā suṭṭhu sajjite tasmiṃ pattassupari pattoti evarūpe duve patte ṭhapeyyāti padatthayojanā. Bhamakoṭisadiso pana dāruādhārako tīhi daṇḍakehi baddho daṇḍādhārako ca ekassapi pattassa anokāso, tattha ṭhapetvāpi hatthena gahetvā nisīditabbaṃ. Bhūmiyanti kaṭasārakādinā atthatāya bhūmiyā pana nikkujjitvā vā paṭikujjitvā vā ekaṃ pattaṃ ṭhapeyyāti yojanā.
69 现在以“木”等语显示不许可的钵。其中,“金”即为黄金。木、银、金、摩尼与琉璃——木……乃至琉璃,由这些所造者,即是木所成……乃至琉璃所成。长音的“琉璃所成”只是为了便于颂偈的组合而造。上方等处也应如此了知。其中,因陀尼拉等称为摩尼。青铜、玻璃、锡、铅、水晶与赤铜——此为并列复合词,由这些所生者即是青铜所成……乃至所成。其中,“青铜”之语也包含圆铜。白色者为锡,黑色者为铅。显示巴利原文
69. Idāni akappiyapatte dasseti ‘‘dārū’’tiādinā. Tattha suvaṇṇameva sovaṇṇaṃ. Dāru ca rūpiyañca sovaṇṇañca maṇi ca veḷuriyañca dāru…pe… veḷuriyāni, tehi nibbattā dāru…pe… mayā. Dīgho pana ‘‘veḷuriyāmayā’’ti gāthābandhasukhatthaṃ kato. Evamuparipi tādisaṃ viññeyyaṃ. Tattha indanīlādi maṇi nāma. Kaṃso ca kāco ca tipu ca sīsañca phalikā ca tambaloho cāti dvando, tehi jātā kaṃsa…pe… jā. Tattha kaṃsa-saddena vaṭṭalohopi saṅgahito. Setaṃ tipu, kaṇhaṃ sīsaṃ.
70 “死人头骨所成”者:死者——即死人——的头骨即头盖骨,以此所造者为死人头骨所成。瓶与葫芦,它们的锅,由这些所生者为瓶葫芦锅所成。其中,“瓶”即瓶;“葫芦”即葫芦瓜。如是,这一切钵都说为不许可,并被说是恶作的所依,这是句义的连结。其中,关于银等四种材料,若在家人于食堂中用金盘等盛着副食奉上,不允许接触。然而,青铜、玻璃、水晶所成的盘等器皿,仅个人使用是不许可的;若为僧团使用,或在家人所施,则许可。至于瓶葫芦锅所成者,得到后不许携带,但许可暂时使用。显示巴利原文
70.Chavasīsamayoti chavassa matamanussassa sīsaṃ sīsakapālaṃ, tena nibbatto chavasīsamayo. Ghaṭi ca tumbañca, tesaṃ kaṭāho, tehi jātāti ghaṭitumbakaṭāhajā. Tattha ghaṭīti ghaṭoyeva. Tumbaṃ alābu. Iti ime sabbe pattā akappiyā vuttā, dukkaṭavatthukā ca vuttāti yojanā. Tattha rūpiyādīsu catūsu sace gihī bhattaggesu suvaṇṇataṭṭakādīsu byañjanaṃ katvā upanāmenti, āmasituṃ na vaṭṭati. Kaṃsakācaphalikajāni pana taṭṭakādīni bhājanāni puggalikaparibhogeneva na vaṭṭanti, saṅghikaparibhogena vā gihivikaṭāni vā vaṭṭanti. Ghaṭitumbakaṭāhajā pana labhitvā pariharituṃ na vaṭṭanti, tāvakālikaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭanti.
六、盘解说注释显示巴利原文
6. Thālakaniddesavaṇṇanā
71-2 木制……乃至……琉璃制者不如法;水晶、玻璃、青铜所成之盘,若属在家人或僧团所有,则如法;葫芦瓶制者暂时如法,此为关联。“如法”者,意为适合、可思量、不相违,故为如法,如是即为如法。不如法即不如法。僧团的这些物品属于僧团所有。“暂时”一词表示限定义。“暂时”者,以应食之时为限,食用后即应舍弃,不应携带,此是意趣。显示巴利原文
71-2. Dāru …pe… veḷuriyāmayā akappiyā, phalikākācakaṃsajā thālakā gihisantakā saṅghikā ca kappiyā, tumbaghaṭijā tāvakālikā kappiyāti sambandho. Kappanti parikappanti avirodhibhāvenevāti kappā, tathā kappiyā. Na kappā akappā. Saṅghassa ime saṅghikā. Tāva-saddo avadhimhi. Tāva bhojanāvadhibhūto kālo etāsanti tāvakālikā, bhuñjitvā chaḍḍetabbā, na pariharitabbāti adhippāyo.
七、自恣解说注释显示巴利原文
7. Pavāraṇāniddesavaṇṇanā
73 若比丘以某一种威仪在进食五种食物之一时,对已递至其手范围内的五种如法食物已作请止,却以另一种威仪食用非额外的时限食,则犯波逸提。此为词义连接。然而,在为进食而接受之时,犯恶作。其中,以身体的活动方式为威仪,即行、住、坐、卧。“被请止”意谓因拒绝而请止,或请止即拒绝,具足此者称为被请止,即已被请止、已作拒绝,或被施食者阻止而请止、被拒绝。“非额外”者:凡请止后从座起立,以“够了,全部”等七种律仪作法所作成的开许,以及以“今日或何时欲食,彼时将食”而取来者,以及病者,称为额外、多余;除此之外即为非额外、非多余。“令善心堕落”故为波逸提,因此于阴性词第三格,以ta音变为ca音,并重复后为波逸提。为食用而接受非时食、七日食、尽形寿食者,犯恶作之罪,于每次吞咽时犯恶作之罪。显示巴利原文
73. Yena iriyāpathena upalakkhito pañcannaṃ bhojanānaṃ yaṃ kiñci bhojanaṃ bhuñjamāno ayaṃ bhikkhu kappiyānaṃ pañcannaṃ bhojanānaṃ hatthapāsopanītānaṃ pavārito, tato iriyāpathato aññena iriyāpathena anatirittakaṃ yāvakālikaṃ bhuñjeyya ce, imassa pācitti hotīti padatthayojanā. Bhuñjanatthāya paṭiggahaṇe pana dukkaṭaṃ. Tattha iriyāya kāyikakiriyāya patho pavattanūpāyo iriyāpatho, ṭhānagamananisajjanasayanāni. Pavāreti paṭikkhipatīti pavārito, atha vā pavāraṇaṃ paṭikkhipanaṃ pavāritaṃ, tamassa atthīti pavārito, katappavāraṇo katappaṭikkhepoti attho, atha vā parivesakena vārīyatīti pavārito paṭikkhepito. Anatirittakanti yaṃ pavāretvā āsanā vuṭṭhahantassa ‘‘alametaṃ sabba’’nti evaṃ atirittakaraṇādīhi sattahi vinayakammākārehi kappiyaṃ kataṃ, tañca ‘‘ajja vā yadā vā icchati, tadā khādissatī’’ti āhaṭaṃ, gilānātirittañca atirittaṃ adhikanti vuccati, tato aññaṃ anatirittakaṃ anadhikanti attho. Kusalaṃ cittaṃ pātetīti pācitti, tasmā itthiyaṃ timhi ta-kārassa ca-kāre, dvitte ca pācitti. Yāmakālikaṃ sattāhakālikaṃ yāvajīvikaṃ āhāratthāya paṭiggaṇhato āpatti dukkaṭassa, ajjhohāre ajjhohāre āpatti dukkaṭassa.
74 现在,为说明“依何种请止方得称为具足五支的请止”,故说“食事”等。其中,“食事”指正在进食者的进食行为,以此显示正在进行中的食物。“且为食物”即该食物足以构成请止。“奉上”指施者以身行将足以构成请止的食物奉上,而非以语言。“近处”指以二肘半手臂量为限的近处范围。然而在此,若比丘坐着,应从座的后端开始计量;若站立,从足跟端开始;若卧,则从所卧之侧的边端开始;施者无论站、坐或卧,除去伸出的手,以较近的肢体,以其内侧端为界,应知此为二肘半手范围。“身语拒绝”指对所奉上的食物,以动手等身表或以“够了”等语表而拒绝。如此,以此五支,请止即具备方式的遮止,称为具足五支。此为连接。具足这五支者,称为具五支。显示巴利原文
74. Idāni yāya pavāritā, sā pañcaṅgasampannāyeva pavāraṇā nāma hotīti dassetuṃ ‘‘asana’’ntiādimāha. Tattha asananti bhuñjamānassa bhuñjanaṃ. Iminā yaṃ vippakataṃ bhojanaṃ, taṃ dasseti. Bhojanañcevāti pavāraṇappahonakaṃ bhojanañceva hotīti. Abhihāroti dāyakassa kāyena pavāraṇappahonakassa abhiharaṇaṃ, na vācāya. Samīpatāti aḍḍhateyyahatthappamāṇasaṅkhātā samīpatā ca. Ettha pana sace bhikkhu nisinno hoti, āsanassa pacchimantato paṭṭhāya, sace ṭhito, paṇhiantato paṭṭhāya, sace nipanno, yena passena nipanno, tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassa ṭhitassa vā nisinnassa vā nipannassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena paricchinditvā aḍḍhateyyahatthapāso veditabbo. Kāyavācāpaṭikkhepoti tassa abhihaṭabhojanassa aṅgulicalanādikāyavikārena vā ‘‘ala’’ntiādinā vacīvikārena vā paṭikkhipanaṃ. Iti imehi pañcahaṅgehi pavāraṇā pakārayuttavāraṇā pañcaaṅgāti sambandho. Pañca aṅgāni yassā sā pañcaaṅgā.
75 75. 今为显示前述饭等五种食物,并一一分别解说,故开始解释‘饭’等词。其中,‘稻’指红稻等一切稻类。‘粳’指一切名为粳的粳类。‘粟’指白、红、黑等一切粟类。‘苦荞’即名为黑苦荞者。‘稗’即名为白色苦荞者。然而大麦与小麦没有差别。如此,如前所说的七种随顺谷物之食粥,此处加以连结。‘且食粥’者,无论是热是冷,食用者在进食时,取用之处即显现界限,此即为食粥。以‘且’字连结‘且饭’,意为名为饭者。然而,若于饭中掺入水、粥汁、乳等而施与,说‘取粥’,虽然稀薄,亦生起请止。若投入水等中煮后再施与,则仅入粥的范畴。如果在稀薄的粥中也投入芥子许的鱼肉块或筋,则生起请止。显示巴利原文
75. Idāni etesu odanādipañcavidhaṃ bhojanaṃ dassetvā tāni ca puna vibhajitvā dassetuṃ ‘‘odano’’tiādi āraddhaṃ. Tattha sālīti rattasāliādikā sabbāpi sālijāti. Vīhīti sabbāpi vīhināmikā vīhijāti. Kaṅgūti setarattakāḷabhedā sabbāpi kaṅgujāti. Kudrūso nāma kāḷakodravo. Varako nāma setavaṇṇo kodravo. Yavagodhumesu pana bhedo natthi. Evaṃ yathāvuttānaṃ sānulomānaṃ sattannaṃ dhaññānaṃ bhojjayāgu cāti sambandho. Bhojjayāgu cāti uṇhaṃ vā sītalaṃ vā bhuñjantānaṃ bhojanakāle gahitaṭṭhāne odhi paññāyati, sā bhojjayāgu. Ca-saddena odano cāti sambandho , odano nāmāti attho. Sace pana bhatte udakakañjikakhīrādīni ākiritvā ‘‘yāguṃ gaṇhathā’’ti denti, kiñcāpi tanukā hoti, pavāraṇaṃ janeti. Sace pana udakādīsu pakkhipitvā pacitvā denti, yāgusaṅgahameva gacchati. Sace pana tanukāyapi yāguyā sāsapamattampi macchamaṃsakhaṇḍaṃ vā nhāru vā pakkhittaṃ hoti, pavāraṇaṃ janeti.
76 76. ‘沙玛咖等草’:沙玛咖草被摄入苦荞中,瓦拉咖草被摄入稗中,野稻被摄入稻中,应当如此关联。‘沙玛咖等草’者,即以沙玛咖为首者,此草即是‘草谷’这一复合词的含义。显示巴利原文
76. Sāmākāditiṇaṃ kudrūsake saṅgahaṃ gataṃ, varakacorako varake saṅgahaṃ gato, nīvāro ceva sāliyaṃ saṅgahaṃ gatoti yojanā. Sāmākāditiṇanti sāmāko ādi yassa, tameva tiṇaṃ tiṇadhaññanti samāso.
77 77. ‘炒谷所成’者,指以猛火炒制的七种谷物,捣碎而成,乃至粉末或碎屑,名为炒粉。但以文火炒制或日晒干燥的米粒所成的炒粉或碎屑,则不生起请止。‘由大麦生’者,即由大麦所生起者,名为豆羹。但由绿豆等所成者不生起请止。‘及如法’者,唯如法之肉方名为‘肉’,应当如此连结。‘及’字表限定。不如法者应被拒绝。被拒绝者亦不生请止。‘水中生’者,即水中所生者,名为鱼。于此二者中,若有人食时,即使在粥渣中的鱼块或肉块,一块已食、一块在手或钵中,若彼拒绝其他,则生请止。若两块皆已食尽,口中连芥子许也无剩余,即使拒绝其他,亦不生请止。显示巴利原文
77.Bhaṭṭhadhaññamayoti kharapākabhajjitehi sattavidhehi dhaññehi koṭṭetvā kato, antamaso cuṇṇampi kuṇḍakampi sattu nāmāti attho. Samapākabhajjitānaṃ pana ātapasukkhānaṃ vā taṇḍulānaṃ sattu vā kuṇḍakāni eva vā na pavārenti. Yavena sambhavo uppatti assāti yavasambhavo, kummāso kummāso nāma. Muggādīhi kato pana pavāraṇaṃ na janeti. Kappiyo cāti kappiyoyeva maṃso ‘‘maṃso’’ti vuttoti yojanā. Cāti avadhāraṇe. Akappiyo pana paṭikkhipitabbova. Paṭikkhittopi na pavāreti. Udake sambhavo yassa so maccho nāma. Dvīsu panetesu sace yāguṃ pivantassa yāgusitthamattesupi macchakhaṇḍesu vā maṃsakhaṇḍesu vā ekaṃ khāditaṃ ekaṃ hatthe vā patte vā hoti, so ce aññaṃ paṭikkhipati, pavāreti. Dvepi khāditāni honti, mukhe sāsapamattampi avasiṭṭhaṃ natthi, sacepi aññaṃ paṭikkhipati, na pavāreti.
78 现在,内心记着“食用何种食物时、说何语、拒绝何物称为遮止”这一问题,故说“食用”等。此处,比丘在食用五种正餐中任何一种——无论如法或不如法的食物时,若以该食物之名,或以能生遮止的诸食物之名,或以“此”这一通称说出,对于已送到、伸手可及范围内的如法食物,如前所述正在拒绝、遮止,就称为遮止,这是词义的连结。其意趣为:若已吞下哪怕一口由不如法肉、破坏家庭、医疗行为、宣说上人法等所得的银钱等所生的不如法食物,或其他如法、不如法的食物,而此时钵缘、手中等任何地方仍有食物,心怀期待,对在伸手范围内站立者,以“取饭”等能生遮止之名,或仅以“此”这一通称,或仅以身送来、具有上述特征的唯是如法食物,或纯净或混合,以身业或语业拒绝,便成为遮止。但说“倒入、倒入,捣碎、捣碎后装满”是允许的。显示巴利原文
78. Idāni ‘‘kīdisaṃ bhuñjanto kinti vatvā upanītaṃ kiṃ nāma nisedhento pavāreti nāmā’’ti codanaṃ manasi nidhāyāha ‘‘bhuñjanto’’tiādi . Tattha kappaṃ vā akappaṃ vā pañcasu bhojanesu yaṃ kiñci bhojanaṃ bhuñjanto bhikkhu tannāmena tesaṃ pavāraṇājanakabhojanānaṃ nāmena vā ‘‘ima’’nti sāmaññena vā vatvā abhihaṭaṃ hatthapāsopanītaṃ kappaṃ kappiyaṃ yathāvuttabhojanaṃ nisedhayaṃ nisedhayanto pavāreyyāti padatthasambandho. Ayamettha adhippāyo – yena ce akappiyamaṃsañca kuladūsanavejjakammauttarimanussadhammārocanasāditarūpiyādīhi nibbattaṃ akappiyabhojanañca tathā aññañca kappiyaṃ vā akappiyaṃ vā ekasitthamattampi ajjhohaṭaṃ hoti, so sace pattamukhahatthesu yattha katthaci bhojane sati sāpekkhova aññaṃ hatthapāse ṭhitena ‘‘odanaṃ gaṇhathā’’tiādinā pavāraṇappahonakasseva nāmena vā ‘‘ima’’nti sāmaññavaseneva vā kāyeneva abhihaṭaṃ vuttalakkhaṇaṃ kappiyameva bhojanaṃ kevalaṃ vā missaṃ vā kāyena vā vācāya vā paṭikkhipati pavāretīti. ‘‘Ākira ākira, koṭṭetvā koṭṭetvā pūrehī’’ti pana vattuṃ vaṭṭati.
79-80 现在,为了显示哪些食物不生遮止,故说“炒米”等。应当这样连结:炒米……乃至果实等,不生遮止。“炒米”,是由稻米等制成的炒米。“彼炒粉与饭”,是由那些炒米制成的炒粉和饭。“牛乳”,是牛之乳汁,即牛奶等。“纯嚼食”,是未与鱼肉混合故,称为纯嚼食。但若炒粉捏成团,成为未煮的炒粉团,则生遮止。“米粒”,是一切用火炒制的稻米等谷粒,或炒制而成的米粒。“炒粉”,是任何纯净的炒制粉末。“膨米”,是稻米等制成的膨米。根据经典传承之理,膨米即便分散也可取用,哪怕一粒也行,所以应把前面谈到的剩余膨米、韦卢等饭连结起来理解。“韦卢”,是指称为韦卢的米粒。“膨米及韦卢”,是以它们为首的复合词。“及”字在这里应当处处连结。以“首”字也收摄根、茎、果实。“前述剩余”,是指除去前述七种谷物之后剩下的。“味粥”,是与调味汁、肉汤等混合的粥;味汁也是如此。“纯粥”,是未与肉等混合的纯粥。“果实等”,以“等”字也收摄根、茎等。“亦”,是不变词,或表集合的不变词组,表示集合,应当各各连结。显示巴利原文
79-80. Idāni ye pavāraṇaṃ na janenti, te dassetuṃ ‘‘lājā’’tiādimāha. Tattha lājā…pe… phalādīni pavāraṇaṃ na janentīti sambandho. Lājāti sāliādīhi katā lājā. Taṃsattubhattānīti tehi lājehi katā sattu ceva bhattāni ca. Gorasoti gunnaṃ raso khīrādi. Suddhakhajjakoti macchamaṃsehi asammissatāya suddhakhajjako. Sattuyo piṇḍetvā kato apakko sattuguḷo pana sattumodakasaṅkhāto pavāreti. Taṇḍulāti samapākabhajjitānaṃ sāliādīnaṃ taṇḍulā, bhajjitataṇḍulā eva vā. Bhaṭṭhapiṭṭhanti suddhaṃ yaṃ kiñci bhajjitaṃ piṭṭhaṃ. Puthukāti sāliādīnaṃ puthukā. Puthukā hi tantiāgamayuttiyā visumpi gayhati, ekatopi, tasmā vuttāvasesānaṃ puthukāveḷuādīnaṃ bhattanti ca sambandho. Veḷūti tesaṃ taṇḍulā vuccanti. Puthukā ca veḷu ca, te ādayo yesanti samāso. Ca-saddo panettha sabbatthāpi yojetabbo. Ādi-saddena kandamūlaphalānipi gayhanti. Vuttāvasesānanti vuttehi sattavidhehi dhaññehi avasesānaṃ. Rasayāgūti rasehi pakkamaṃsādīhi sammissā yāgu. Rasopi tādisova. Suddhayāgūti maṃsādīhi amissā suddhayāgu. Phalādīnīti ādi-saddena kandādīnampi gahaṇaṃ. Api cāti nipāto, nipātasamudāyo vā samuccaye, so paccekaṃ yojetabbo.
81 现在,因为除了七种律行所作的方式而作的额外用食之外,在此处宣说了波逸提,而若超过此限额外而作则无犯,所以为了显示如何作额外用食,故说“被遮止”等。应当这样连结:被遮止后起座,不应作额外用食;未食用食物者,也不应作额外用食。“食物”,是指能生遮止的食物。“未食者”,是连一口也未食者。“由谁或何先前所作”:此处,“即”字被指示为长音,它与“彼”字所吞咽的相连结,故应连结为“由哪位比丘先前所作的哪种食物为额外,彼即不应再作彼食物为额外”,如是了知其义。因此,当如法者正在食用时,若倒入其他食物,则他不得再对彼食物作额外用食;而彼食物若已被作额外,则与最初所作的一起成为已作。但在其他食物上,由彼比丘或由他人作额外用食,则是允许的。显示巴利原文
81. Idāni yasmā sattahi vinayakammākārehi yaṃ atirittaṃ akataṃ, tattha pācittiyaṃ vuttaṃ, byatirekato atirittakate natthi, tasmā atirittaṃ karontena evaṃ kātabbanti dassento ‘‘pavāritenā’’tiādimāha. Tattha pavāritena vuṭṭhāya atirittaṃ na kātabbaṃ, bhojanaṃ abhuttena ca atirittaṃ na kātabbanti sambandho. Bhojananti pavāraṇappahonakabhojanaṃ. Abhuttenāti ekasitthamattampi abhuttāvinā. Yena yaṃvā pure katanti ettha ca eva-saddo dīghaṃ katvā niddiṭṭho, so ca ajjhāhaṭena taṃ-saddena sambandhīyati, tasmā yena bhikkhunā yaṃ bhojanaṃ pure pubbe atirittaṃ kataṃ, teneva tameva atirittaṃ na kātabbanti yojetvā attho veditabbo. Tasmā kappiyaṃ kāretvā bhuñjantassa aññaṃ āmisaṃ ākiranti, taṃ so puna kātuṃ na labhati, tasmiṃ bhojane kariyamāne paṭhamakatena saddhiṃ kataṃ hotīti. Aññasmiṃ pana tena vā aññena vā kātuṃ vaṭṭati.
82 “如法”等词是“作”的受词(业格)。当将食物作成如法的、已取的、已说出的、在手臂范围内的、属于时限内的额外食物时,应说出“此已足,一切已足”,应当如此连结。其中,果实或根茎等凭五种沙门净法作成净物,以及如法之肉或如法之食物,即名“如法”。“已取”者,指比丘已经接受。“已说出”者,指那位未作净的比丘稍微举起或移开食物,但应由那位作额外者说出“此已足,一切已足”而作净。“手臂范围内”者,指从作净者手臂所能及处。“作额外”者,是将这样具足四种方式的食物作成额外—在遮止后未从座起,或未遮止而已完全食用,如此便具足二种仪法。如是成就七种仪法,即使仅仅说一次,也已作语言的简别。显示巴利原文
82.‘‘Kappiya’’ntiādīni ‘‘karonto’’ti etassa kammapadāni. Kappiyañceva gahitañceva uccāritañceva hatthapāsagañceva yāvakālikaṃ atirittaṃ karonto ‘‘alametaṃ sabba’’nti evaṃ bhāsatūti yojanā. Tatthayaṃ phalaṃ vā kandamūlādi vā pañcahi samaṇakappehi kappiyaṃ kataṃ, yañca kappiyamaṃsaṃ vā kappiyabhojanaṃ vā, etaṃ kappiyaṃ nāma. Gahitanti bhikkhunā paṭiggahitaṃ. Uccāritanti kappiyaṃ kāretuṃ āgatena bhikkhunā īsakampi ukkhittaṃ vā apanāmitaṃ vā, taṃ pana atirittakārakena ‘‘alametaṃ sabba’’nti vuttena kātabbaṃ. Hatthapāsaganti kappiyaṃ kāretuṃ āgatena hatthapāsaṃ gataṃ. Atirittaṃ karontoti īdisaṃ catubbidhākārasampannaṃ bhojanaṃ atirittaṃ karonto pavāretvā āsanā avuṭṭhito vā appavāretvāpi sabbathā bhutto vāti evaṃ duvidhavinayakammākārasampanno bhikkhu. Alametaṃ sabbanti evaṃ bhāsatūti alametaṃ sabbaṃ iti evaṃ bhāsatu. Evaṃ sattavidhaṃ vinayakammākāraṃ sampādento vacībhedaṃ katvā sakimpi evaṃ vadeyyāti attho.
83 然而,作净者不应在未受具足戒者手中作净。故说“不应作……乃至……在手中”。除受具足戒者之外的人即是未受具足戒者,到达其手中之物,便是未受具足戒者手中物。“遣送后亦可”者,是说若彼处没有其他聪慧比丘,则遣送至有聪慧比丘之处后,亦可作净。应连接为:那被超过的净法—并非作者所作,由于超过了作者,其余一切,无论是已遮止者或未遮止者,皆可食用。然而,已遮止者应先洗净口与手,然后再食用。显示巴利原文
83. Kappiyaṃ karontena pana anupasampannassa hatthe ṭhitaṃ na kātabbaṃ. Tenāha ‘‘na kare…pe… hatthaga’’nti. Upasampannato añño anupasampanno, tassa hatthe gataṃ anupasampannahatthagaṃ. Pesayitvāpīti sace tattha añño byatto bhikkhu natthi, yattha atthi, tattha pesayitvāpi. Taṃ atirittakataṃ akārako atirittakārakato añño sabbo pavāritopi appavāritopi bhuñjituṃ labbhateti sambandhanīyaṃ. Pavāritena pana mukhañca hatthañca sodhetvā bhuñjitabbaṃ.
8. 时限品释义显示巴利原文
8. Kālikaniddesavaṇṇanā
84 “时限物”者,即存在于日中、后夜分、七日、尽形寿等时限之物,凡是称为嚼食、啖食、饮物者,皆属时限物。不过,从分类计数来说,它们有四种。为了说明它们是否在未被受取时,依自性便获得时限物的称呼,还是另有方式,故说“已受取”,意趣是:唯有已受取时,它们才获得日限物等时限物的称呼,而非另有方式。现在以“日限物”等说明它们。其中,从黎明至日中正立之时,于此期间应受用,故以日中为时限者,称为日限物,即糗等食物。从日中正立之后,便不能再受用它;为了知晓此时限的区别,应立时限柱,或应在别时行食事。至夜后分,称作夜分,于此期间应受用,故以夜分为时限者,为夜分限物。受取后可储藏七日,故以七日为时限者,是七日限物。除水之外,其余一切已受取物,尽形寿可保留,有因缘时应受用,故以寿量为尽形寿,具备此者,即尽形寿物。显示巴利原文
84.Kālikāti majjhanhikapacchimayāmasattāhayāvajīvappavattisaṅkhāto kālo etesamatthīti kālikā, sabbepi khajjabhojjaleyyapeyyasaṅkhātā atthā. Te pana gaṇanaparicchedato cattāro honti. Kiṃ te appaṭiggahitāpi sabhāveneva kālikavohāraṃ labhanti, udāhu aññathāpīti āha ‘‘paṭiggahitā’’ti, paṭiggahitāyeva te yāvakālikādi kālikavohāralābhino, no aññathāti adhippāyo. Idāni te dasseti ‘‘yāvakālika’’ntiādinā. Tattha aruṇuggamanato yāva ṭhitamajjhanhiko, tāva paribhuñjitabbattā yāva majjhanhikasaṅkhāto kālo assāti yāvakālikaṃ, piṭṭhakhādanīyādikaṃ vatthu, ṭhitamajjhanhikato paṭṭhāya taṃ paribhuñjituṃ na sakkā, kālaparicchedajānanatthaṃ kālatthambho vā yojetabbo, kālantare vā bhattakiccaṃ kātabbaṃ. Yāva rattiyā pacchimasaṅkhāto yāmo, tāva paribhuñjitabbato yāmo kālo assāti yāmakālikaṃ. Paṭiggahetvā sattāhaṃ nidhetabbato sattāho kālo assāti sattāhakālikaṃ. Ṭhapetvā udakaṃ avasesaṃ sabbampi paṭiggahitaṃ yāvajīvaṃ pariharitvā sati paccaye paribhuñjitabbato jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ, taṃ assa atthīti yāvajīvikaṃ.
难道不正如他处所说,在此“尽形寿物”中,若没有时间的限定,如何能成立“四种时限物”呢?是成立的,因为对于有学者而言,并没有离开诸蕴而独存的时间,而所谓“命”即命根,是摄于蕴中的,所以那命也就是时间。难道不是在此处以“日限物”等所说明的,即是依“时限物”而说的,应当称为“诸时限物”吗?不应如此理解,“日限物”等是随其所关涉的事物而说,“时限物”则是依据共通的意义及关联词而说,所以没有矛盾。显示巴利原文
Nanu ca aññattha viya ‘‘yāvajīvika’’nti ettha kālasutiyā abhāve kathaṃ ‘‘cattāro kālikā’’ti yujjatīti? Yujjati, sogatānaṃ khandhavinimuttasseva kālassābhāvato jīvasaṅkhātassa jīvitindriyassa khandhasaṅgahitattā sopi kāloyevāti. Nanu cettha ‘‘yāvakālika’’ntiādinā niddiṭṭhāneva ‘‘kālikā’’ti vuttāni, ‘‘kālikānī’’ti vattabbaṃ siyāti? Nedamevaṃ viññeyyaṃ, ‘‘kālika’’ntiādīni vatthusambandhena vuttāni, ‘‘kālikā’’ti pana sāmaññantaravasena atthasaddasambandhena vuttanti natthi virodhoti.
85 85. 现在以“糗”等说明日限物。其中,糗、根、果,即糗嚼食、根嚼食与果嚼食。在这里,首先是七种谷物、随顺谷物以及其他谷物的粉末,还有波罗蜜、沙罗树、菩提树、芒果、枣椰、多罗等的粉末——在各地的常食习惯中,凡是能完成咀嚼吞咽作用的粉末,便是糗嚼食。诸如“未洗的多罗粉、乳蔓粉”等那些被计算在内的,虽有无数种类,但能完成咀嚼吞咽作用的特性就是它们的共相。即使说得更多,也应安立于此共相中,所以此处不再广说。一切类别皆同此理。甘蔗、米等的根,为根嚼食。波罗蜜、沙罗树、椰子等的果实,为果嚼食。“嚼食”是指糖球、蜜等由谷物前后加工而成的嚼食。“牛味”是指称为乳、酪、酪浆的牛所出之味。“谷食”是指随顺谷物的饭、炒粉、粥等所称的食。然而,在复注中说“随顺谷物与七谷及五种食”,那是不合理的,因为单独取谷物没有意义;如果确实有意义,那么以取果的方式就可以涵盖它们了。显示巴利原文
85. Idāni tesu ‘‘piṭṭha’’ntiādinā yāvakālikaṃ dasseti. Tattha piṭṭhaṃ mūlaṃ phalanti piṭṭhakhādanīyaṃ mūlakhādanīyaṃ phalakhādanīyañca . Tattha sattannaṃ tāva dhaññānaṃ dhaññānulomānaṃ aparaṇṇānañca piṭṭhaṃ panasalabujaambāṭakadhotatālapiṭṭhādikañceti tesu tesu janapadesu pakatiāhāravasena 03 manussānaṃ khādanīyabhojanīyakiccasādhakaṃ piṭṭhaṃ piṭṭhakhādanīyaṃ. ‘‘Adhotaṃ tālapiṭṭhaṃ khīravallipiṭṭha’’ntiādinā gaṇiyamānānaṃ gaṇanāya anto natthi, khādanīyabhojanīyakiccasādhakabhāvoyeva panetesaṃ lakkhaṇaṃ, subahuṃ vatvāpi imasmiṃyeva lakkhaṇe ṭhātabbanti na vitthārayāma. Evaṃ sabbattha. Tambakataṇḍuleyyādimūlaṃ mūlakhādanīyaṃ. Panasalabujanāḷikerādiphalaṃ phalakhādanīyaṃ. Khajjanti sakkhalimodakādipubbaṇṇāparaṇṇamayaṃ khādanīyañca. Gorasoti khīradadhitakkasaṅkhāto gunnaṃ raso ca. Dhaññabhojananti sānulomānaṃ dhaññānaṃ odanasattukummāsasaṅkhātabhojanañca. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘sānulomāni sattadhaññāni ca pañcavidhabhojanañcā’’ti vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ, dhaññānaṃ visuṃ gahaṇe payojanābhāvā, payojanasambhave ca phalaggahaṇeneva tesaṃ gahaṇasambhavato.
“粥汤等”中,粥与汤,以及以这些为首的,应如此联系:它们都是日限物。这里,以“等”字含摄了称为鱼肉的、从谷物食中剩下的食物,以及从糗、根、果嚼食中剩下的块茎嚼食、芦根嚼食等。其中,长的如医师块茎等,圆的如莲藕等,属于块茎嚼食;莲根等以及与它相似的伊罗迦根等,属于芦根嚼食;多罗等树所出的称为树液的顶部,为顶嚼食;甘蔗茎等、青莲等的茎干等,为茎嚼食;甘蔗、米等的叶,为叶嚼食;唯甘蔗皮一种味,为皮嚼食;甘蔗、无花果的花等,为花嚼食;菩提树核、波罗蜜核等,为核嚼食。显示巴利原文
Yāgusūpappabhutayoti yāgu ca sūpañca, taṃ pabhuti yesaṃ teti ete yāvakālikā hontīti sambandho. Ettha ca pabhuti-saddena macchamaṃsasaṅkhātaṃ dhaññabhojanato avasiṭṭhaṃ bhojanañca piṭṭhamūlaphalakhādanīyato avasiṭṭhaṃ kandakhādanīyaṃ, muḷālakhādanīyādiñca saṅgaṇhāti. Tesu dīgho ca bhisakandādi vaṭṭo ca uppalakaṇḍādi kandakhādanīyaṃ, padumamūlādi ca taṃsadisaṃ erakamūlādi ca muḷālakhādanīyaṃ, tālādīnaṃ kaḷīrasaṅkhātā matthakā matthakakhādanīyaṃ, ucchukkhandhādayo nīluppalādīnaṃ daṇḍakkhandhakādi khandhakhādanīyaṃ, tambakataṇḍuleyyādīnaṃ paṇṇaṃ pattakhādanīyaṃ, ucchutacova eko saraso tacakhādanīyaṃ, tambakasiggupupphādi pupphakhādanīyaṃ, labujaṭṭhipanasaṭṭhiādikaṃ aṭṭhikhādanīyaṃ.
86 以「蜜」等显示夜分药。蜜、葡萄、睡莲根、椰子、香蕉、芒果与阎浮,构成并列复合词。「葡萄」在果实意义中亦作阴性,其余果名则为中性,「阎浮」是另一表果的中性词。从他们所生之蜜饮等,即蜜所生……乃至……阎浮所生,他们与粗者为饮,如此连接。其中,蜜所成之饮,是指取某种葡萄汁与水混合而制成之饮。若由自己制作,食前无论配肉与否皆可;然而,若由未达上者所作而得,于食前所受取者即使有肉亦可,于食后则唯无肉者可。此规则于一切饮中皆然。葡萄所生之饮,是指将葡萄在水中压碎而作成之饮。如是,其余诸饮应如其相应而了知。睡莲根,即红莲等之睡莲根。椰子,指有核之芭蕉果。香蕉,则指无核者。此八种饮,冷调者与日晒者皆可,但火煮者则不可,故说「非火所热」。显示巴利原文
86.‘‘Madhū’’tiādinā yāmakālikaṃ dasseti. Madhu ca muddikā ca sālūkañca cocañca mocañca ambañca jambu cāti dvando. Muddikā phalepi itthiyaṃ, phale sesā napuṃsake, ‘‘jambu’’ iti phalavācī napuṃsakasaddantaraṃ, tato jātaṃ madhupānādi madhu…pe… jambujaṃ, tañca phārusañca pānakanti yojanā. Tattha madhujaṃ pānaṃ nāma muddikānaṃ jātirasaṃ udakasambhinnaṃ katvā katapānaṃ. Taṃ attanā kataṃ purebhattameva sāmisaṃ nirāmisampi vaṭṭati. Anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattaṃ pana nirāmisameva vaṭṭati. Esa nayo sabbapānesu. Muddikajaṃ pānaṃ nāma muddikānaṃ udake madditvā katapānaṃ. Tathā sesapānāni yathānurūpaṃ veditabbāni, sālūkaṃ rattuppalādīnaṃ sālūkaṃ. Cocaṃ aṭṭhikakadaliphalaṃ. Mocaṃ anaṭṭhikaṃ. Imāni aṭṭha pānāni sītānipi ādiccapākānipi vaṭṭanti, aggipākāni pana na vaṭṭanti. Tenāha ‘‘nāggisantatta’’nti.
87-8 其余如藤、草、酸橙、木苹果、罗望子等小果所制之饮,唯属八日药类,因此说「与顺应之谷物,除果生汁」。而对于后文将述之「花汁」等,应知与「以冷水浸泡或以日晒煮熟者,为夜分药」此句相关联。棕榈、椰子、波罗蜜、面包果、葫芦、南瓜、花果、黄瓜、甜瓜果——此九种大果,及一切其他谷物,七种谷物与之顺应,故与顺应者合称「与顺应」。与顺应之谷物所生之汁,是夜分药。「与顺应之谷物」被解作果实。在果经中本应说「余果所生」,由意会故未说。「除蜜花」者,即除去蜜花。「熟达伽」者,指由已熟之、为夜分药之达伽所生之汁。冷水即冷水,如在乳中浸泡于冷水,故为依主释。「阿迪咤」一词用如热力,故「于阿迪咤中煮熟」为持业释。显示巴利原文
87-8. Avasesāni pana vettatintiṇikamātuluṅgakapitthakaramandādikhuddakaphalapānāni aṭṭhapānagatikāneva. Tenāha ‘‘sānulomāni dhaññāni, ṭhapetvā phalajo raso’’ti. Ekassa pana vakkhamānānañca ‘‘puppharaso’’tiādīnaṃ ‘‘sītodamadditādiccapāko vā yāmakāliko’’ti iminā sambandho veditabbo. Tālanāḷikerapanasalabujaalābukumbhaṇḍapussaphalatipusaeḷālukaphalānīti nava mahāphalāni, sabbañca aparaṇṇaṃ sattadhaññāni anulomentīti saha anulomehīti sānulomāni. Sānulomadhaññānaṃ pana raso yāvakāliko. ‘‘Sānulomāni dhaññānī’’ti phalāni viññāyanti. Phalasutiyā ‘‘sesaphalajo’’ti vattabbe gamyamānattā na vuttaṃ. Madhukapupphamaññatrāti madhukapupphaṃ ṭhapetvā. Pakkaḍākajanti pakkehi yāvakālikehi ḍākehi jātaṃ rasaṃ. Sītamudakaṃ sītodaṃ, khīrode viya sītode madditoti tappuriso. Ādicca-saddo ātape vattati upacāratoti ādicce pāko yassāti samāso.
89 以「酥」等显示七日药。其中,所谓「七日药」者,即如前所说酥等,是为七日药。今以「酥」等分别酥等。其中,凡牛、水牛等肉被允许者,他们之酥名为酥,依此说出酥之特相。即使是不允许肉者之酥,若依允许之情形,因下文将说超过七日即犯恶作,此处唯为显示舍堕之对象,故说「他们肉未被禁止」;于乳等中,他们原无不允许之说。又因生酥与酥相似,故未单独说生酥的特相。置酥团于上而施冷粥,凡未与粥混合者,是七日药;若已混合,经日晒、煮熟而滤过者,以及入乳而煮之油,于这些之中,生酥名为新提取者,而由彼制成者则是酥。显示巴利原文
89. Sattāhakālikaṃ dasseti ‘‘sappī’’tiādinā. Tattha sattāhakālikāti yathāvuttāni sappiādīni sattāhakālikāni. Idāni sappiādīni vibhajati ‘‘sappī’’tiādinā. Tattha yesaṃ gomahiṃ sādīnaṃ maṃsaṃ kappati, tesaṃ sappi sappi nāmāti ‘‘sappī’’tiādinā sappilakkhaṇamāha. Akappiyamaṃsasappinopi kappiyasambhave tattha sattāhātikkame dukkaṭassa vakkhamānattā nissaggiyavatthumeva cettha dassetuṃ ‘‘yesaṃ maṃsamavārita’’nti vuttaṃ. Khīrādīsu hi tesamakappiyaṃ nāma natthi. Navanītassa sappisadisatāya navanītalakkhaṇaṃ visuṃ na vuttaṃ. Upari sappipiṇḍaṃ ṭhapetvā sītalapāyāsaṃ denti, yaṃ pāyāsena asaṃsaṭṭhaṃ, taṃ sattāhakālikaṃ, missitaṃ pana ādiccapākaṃ katvā parissāvitaṃ, tathā khīraṃ pakkhipitvā pakkatelampi, tesu navanītaṃ nāma navuddhaṭaṃ. Tena kataṃ pana sappi.
90 「胡麻、脂肪、蓖麻、蜜树、芥子」是并列复合词。由这些原料所产出的,从外在义来说,名为油,这就是指油。小型的蜜蜂和熊蜂合称为小黄蜂,因为是小生物,所以用中性单数形式。「制蜜者」即蜜制者,它们就是蜂,称为蜜制蜂;小黄蜂就是蜜制蜂,这是持业释。由它们所制成的蜜,名为蜜,这就是指蜜。但在复注中,单独析出「蜜制者」一词后说「在枝干上造蜜的,名为蜜制蜂」。蜜的薄膜或蜜渣若用蜜调和,仅属于蜜一类。但葫芦和蜂巢中类似蜜的流液,是尽形寿药。无渣的汁液是首要的,这称为「汁初」;以此「初」字包含糖浆等,那是甘蔗制品。「熟」者,是指不依赖其他基础而直接成熟,糖浆就是所说的糖浆,这就是其义。但用冷水制成的蜜花糖浆,只属于糖浆一类。芒果糖浆等是非时药。以上所说的酥等药物,午前可以与食物一同受用,但从午后开始,以及午后得到的这些药物,应储存七天,按无食物的方式受用。显示巴利原文
90. Tilā ca vasā ca eraṇḍāni ca madhukāni ca sāsapā cāti dvando. Tehi sambhavo yassāti bāhirattho, taṃ telaṃ nāmāti attho. Khuddā khuddamadhumakkhikā ca bhamarā ca khuddabhamaraṃ, khuddajantukattā napuṃsakekavacanaṃ. Madhuṃ karontīti madhukariyo, tā eva makkhikā madhukarimakkhikā, khuddabhamarameva madhukarimakkhikāti kammadhārayo. Tāhi kataṃ madhu madhu nāmāti attho. Ṭīkāyaṃ pana visuṃ madhukarī-saddaṃ vikappetvā ‘‘daṇḍakesu madhukarā madhukarimakkhikā nāmā’’ti vuttaṃ. Madhupaṭalaṃ vā madhusitthakaṃ vā sace madhunā makkhitaṃ, madhugatikameva. Tumbalakānaṃ cīrikānañca niyyāsasadisaṃ madhu pana yāvajīvikaṃ. Raso nikkasaṭo ādi yassā sā rasādi. Ādi-saddena phāṇitādīnaṃ gahaṇaṃ, sā ucchuvikati. Pakkāti avatthukapakkā vā, phāṇitaṃ phāṇitaṃ nāmāti attho. Sītūdakena katamadhukapupphaphāṇitaṃ pana phāṇitagatikameva. Ambaphāṇitādīni yāvakālikāni. Etāni yathāvuttāni sappiādīni purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi, pacchābhattato paṭṭhāya pana tāni ca pacchābhattaṃ paṭiggahitāni ca sattāhaṃ nidahitvā nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbāni.
91 91. 现在为了显示特别允许的脂肪从煮熟开始的区分,然后显示酥等,故说「有基础」等。其中,午前自己即由自己。以「或」字表示或由他人。非人类无人类脂肪。脂肪是熊等不允许的,以及猪等允许的众生的脂肪。有基础煮熟的是七日药,此为余义。「有基础煮熟」者,作为有基础而煮熟。此处的意趣是:若在午前接受脂肪后煮熟滤出油,应七日以无食物方式受用。若由他人制成在午前接受,午前有食物也允许,从午后开始仅无食物,否则有恶作。在作用中以原因的转喻,此处以「脂肪」仅说油,但脂肪仅是夜分药。显示巴利原文
91. Idāni odissa anuññātavasāya pākato vibhāgaṃ dassetvā tato sappiādīnaṃ dassetuṃ ‘‘savatthū’’tiādimāha. Tattha purebhattaṃ sāmaṃ vā attanā eva. Vā-saddena parehi vā. Amānusā manussavasārahitā. Vasā acchādīnaṃ akappiyānaṃ, sūkarādīnaṃ kappiyānañca sattānaṃ vasā. Savatthupakkā sattāhakālikā hotīti seso. Savatthupakkāti savatthukaṃ katvā pakkā. Ayamettha adhippāyo – sace pana vasaṃ purebhattaṃ paṭiggahetvā pacitvā telaṃ parissāvitaṃ sattāhāni nirāmisaparibhogena paribhuñjitabbaṃ. Atha parehi kataṃ purebhattaṃ paṭiggahitaṃ, purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭati, pacchābhattato paṭṭhāya nirāmisameva, no ce, dukkaṭaṃ hotīti. Kāriye kāraṇopacārena panettha ‘‘vasā’’ti telameva vuttaṃ, vasā pana yāvakālikāva.
但在复注中,依“有人说脂肪没有来到七日时药之处”之说,复依“那应当审察”之说,对脂肪的七日时性表示了怀疑。此处应审察什么?世尊在允许药时说:“诸比丘,那些对病比丘适宜的药,即:酥、生酥、油、蜜、糖浆,接受这些后,最多七日储存受用”,仅说了酥等的七日时性。在药犍度中也说:“诸比丘,我允许接受那五种药后,在时与非时受用”,说那五种为“药”后,对油明确说:“诸比丘,我允许脂肪药:熊脂、鱼脂、鳄鱼脂、猪脂、驴脂,在时接受、在时煮熟、在时混合,以油的受用方式受用”。在药学处注疏中,以“除了人脂,任何其他脂肪”等显示脂肪油的规定后,注疏师说“其他夜分时对象的基础不允许煮”,由此所开显的此中含义是:除了夜分时药中的脂肪,其他夜分时对象的基础不允许煮,故脂肪被理解为“仅是夜分时药”,此处有何微细之理?显示巴利原文
Ṭīkāyaṃ pana vasāya ‘‘sattāhakālike āgataṭṭhānaṃ natthīti vadantī’’ti vatvā ‘‘taṃ upaparikkhitabba’’nti vasāya sattāhakālikattamāsaṃkiyaṃ vuttaṃ. Kimettha upaparikkhitabbaṃ? Bhesajjaṃ anujānatā bhagavatā ‘‘yāni kho pana tāni gilānānaṃ bhikkhūnaṃ paṭisāyanīyāni bhesajjāni, seyyathidaṃ – sappi navanītaṃ telaṃ madhu phāṇitaṃ, tāni paṭiggahetvā sattāhaparamaṃ sannidhikārakaṃ paribhuñjitabbānī’’ti (pārā. 622) sappiādīnameva sattāhakālikattaṃ vuttaṃ. Bhesajjakkhandhakepi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tāni pañca bhesajjāni paṭiggahetvā kālepi vikālepi paribhuñjitu’’nti (mahāva. 260) tāni pañceva ‘‘bhesajjānī’’ti vatvā telaṃ niyamato ‘‘anujānāmi, bhikkhave, vasāni bhesajjāni acchavasaṃ macchavasaṃ susukāvasaṃ sūkaravasaṃ gadrabhavasaṃ kāle paṭiggahitaṃ kāle nippakkaṃ kāle saṃsaṭṭhaṃ telaparibhogena paribhuñjitu’’nti (mahāva. 262) vuttaṃ. Bhesajjasikkhāpadaṭṭhakathāyañca (kaṅkhā. aṭṭha. bhesajjasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘ṭhapetvā manussavasaṃ aññaṃ yaṃ kiñci vasa’’ntiādinā vasātelassa vidhānaṃ dassetvā ‘‘aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatiyevā’’ti vadatā aṭṭhakathācariyena yāvakālikesu vasaṃ ṭhapetvā aññesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ vatthuṃ pacituṃ na vaṭṭatīti ayamettha attho dīpitoti vasā ‘‘yāvakālikāyevā’’ti viññāyatīti ko ettha sukhumo nayoti.
“其他”是指除脂肪油之外的其他夜分药的对象,即那些作为酥等夜分药基础的、名为夜分药的乳等,不经过烹煮,这是其中的关联。此处意谓:如同为七日受用,在时接受脂肪后在时烹煮是允许的;但对于以酥等为基础的乳等夜分药,并非如此——即使为了七日受用,在时也不允许。因为如果接受那些乳等后自行制成酥等,则从午后起便不许可,这是由于接受了基础原料;有食物时也不许可,因为是自行烹煮;即使在午前也不许可,因为它是从夜分药的基础中分离出来的。然而,如果是由他人制成的,即使午前有食物也允许,因为并非自己烹煮。再者,对于尽形寿的芥子、蜜树、蓖麻、骨头,若为制油而接受,则当日制成的油属于七日药,第二日制成的允许六日,如此直到第七日制成的允许当日;当黎明升起时即犯舍堕,第八日不可吞咽,这与由任何已受持的基础所制成的油相同。为了油而接受的芥子等,超过七日则有恶作。已经形成的熟酥或生酥,在时或非时接受后,烹煮是允许的。但若当日午前有食物,则不允许,因为混合后可能成为夜分药且是自己烹煮的;若无食物,则七日药也允许。显示巴利原文
Aññesaṃ vasātelato paresaṃ yāvakālikavatthūnaṃ yesaṃ tesaṃ yāvakālikavatthūnaṃ sappiādīnaṃ vatthuṃ yāvakālikasaṅkhātaṃ khīrādikaṃ na paceti sambandho. Ayamettha adhippāyo – yathā sattāhaparibhogatthāya vasaṃ kāle paṭiggahetvā kāle pacituṃ vaṭṭati, na evaṃ sappiādīnaṃ vatthubhūtaṃ khīrādiyāvakālikaṃ, taṃ pana sattāhaparibhogatthāya kālepi na vaṭṭati. Tāni hi yadi taṃ paṭiggahetvā sayaṃ katāni, pacchābhattato paṭṭhāya na vaṭṭanti savatthukappaṭiggahitattā, sāmisaṃ na vaṭṭanti sāmaṃpakkattā, purebhattampi na vaṭṭanti yāvakālikavatthuto vivecitattā. Parehi katāni pana purebhattaṃ sāmisampi vaṭṭanti attanā apakkattā. Yāvajīvikāni tu sāsapamadhukaeraṇḍaaṭṭhīni telakaraṇatthaṃ paṭiggahetvā tadaheva kataṃ telaṃ sattāhakālikaṃ, dutiyadivase kataṃ chāhaṃ vaṭṭati, evaṃ yāva sattamadivase kataṃ tadaheva vaṭṭati, uggate aruṇe nissaggiyaṃ , aṭṭhame divase anajjhoharaṇīyaṃ, uggahitena yena kenaci vatthunā katasadisaṃ hoti. Telatthāya paṭiggahitasāsapādīnaṃ sattāhātikkamena dukkaṭaṃ. Nibbattitaṃ sappi vā navanītaṃ vā kālepi vikālepi paṭiggahetvā pacituṃ vaṭṭati. Taṃ pana tadahu purebhattampi sāmisaṃ na vaṭṭati, saṃsaggato yāvakālikampi sāmaṃpakkaṃ siyāti nirāmisaṃ pana sattāhampi vaṭṭati.
92 92. 现在以“哈利地”等来显示尽形寿药。在此,虽然以“哈利地者,名为根茎”等所说的同义语词可能引起混淆,但我们不会用那些词句造成过度混淆,因此只应通过这些指示来理解。其中,“哈利地”是通过添加元音而说的词。但就转用而言,根等是以哈利地等词来表达的。那些哈利地等,有些仅为阴性。根与果的词性……乃至……跋达木德与阿提维萨,这是词的分解。以五根之名,包含了小五根与大五根。以“等”字,包含了瓦迦利根、迦拉提等。显示巴利原文
92. Idāni ‘‘haliddi’’ntiādinā yāvajīvikaṃ dasseti. Tattha ‘‘haliddi nāma nisā’’tiādinā vuccamānepi pariyāyavacane sammoho siyāti na taṃvacanena bhusaṃ sammohayissāma, tasmā tāni upadesatova veditabbāni. Tattha ‘‘haliddi’’nti binduāgamena vuttaṃ. Upacārena tu mūlādīni haliddādisaddena vuttāni. Tā haliddādayo keci itthiliṅgāyeva. Mūlaphale vacattañca…pe… bhaddamuttañca ativisāti padacchedo. Pañcamūla-saddena cūḷapañcamūlamahāpañcamūlāni gahitāni. Ādi-saddena vajakalimūle jaraṭṭhanti evamādīnaṃ saṅgaho.
93-5 93-5. 果提帕拉,即所谓马达那果。三种果摄于其中的,称为提帕拉。伊兰达咖等中的“等”字,包含迦提树等。与苏拉萨等的叶相关连。以“等”字包含阿索咖等。“苏贝亚叶”是指适合用作汤的叶,如坦巴咖、坦杜勒亚等。除了甘蔗汁以外的所有汁液,以及除了甘蔗皮以外的所有皮,这是与此相关的。其中,兴古、咖尼咖拉汁等一切汁液,名为“汁”。尼拉萨、甘蔗皮等一切皮,名为“皮”。盐是指海盐等。金属是指铁、铜等。石是指黑石等。显示巴利原文
93-5.Goṭṭhaphalanti madanaphalanti vadantīti. Tīṇi phalāni yassaṃ saṅgahitaṃ sā tiphalā. Eraṇḍakādīnanti ādi-saddena jātirukkhādīnaṃ gahaṇaṃ. Sulasādīnaṃ paṇṇanti sambandho. Ādi-saddena asokādīnaṃ gahaṇaṃ. Sūpeyyapaṇṇanti tambakataṇḍuleyyādisūpayoggapaṇṇaṃ. Ucchuniyyāsaṃ ṭhapetvā sabbo niyyāso ca sarasaṃ ucchujaṃ tacañca ṭhapetvā sabbo taco cāti sambandho. Tattha hiṅgukaṇikāraniyyāsādi sabbo niyyāso nāma. Nirasaucchutacādi sabbo taco nāma. Loṇaṃ sāmuddādi. Lohaṃ ayatambādi. Silā kāḷasilādi.
96 “纯净糖”:指未被蜜涂抹的糖。若以蜜涂抹,则为七日药。“及任何已澄清之物”:指未被弄浊、保持澄清的任何物。“维咖德等之分别”:维咖德指粪、土、尿、灰等,“等”即其种类,其分别是说这些类别,此为外义,即所指之物。与“任何”一词相连。此处以“等”字所摄者,应如此了知:于块茎可食中,如乳树胶等;于根可食中,如哈利地、生姜根等;于顶可食中,如哈利地、生姜、咖离拉等;于茎可食中,如莲叶茎等;于花可食中,如占巴咖花等;于核可食中,如蜜核、伊兰达、芥子等;于粉可食中,如未熟椰子粉等。显示巴利原文
96.Suddhasitthanti madhunā amakkhitaṃ. Madhumakkhitaṃ pana sattāhakālikaṃ. Yañca kiñci sujhāpitanti dujjhāpitaṃ akatvā sujjhāpitaṃ yaṃ kiñci ca. Vikaṭādippabhedanti vikaṭaṃ gūthamattikāmuttachārikāsaṅkhātaṃ ādi yassa, so pabhedo yassāti bāhirattho, taṃ. Yaṃ kiñci cāti sambandho. Ettha pana ādi-saddena kandakhādanīye khīrakākolādayo, muḷālakhādanīye haliddisiṅgiveramūlādayo, matthakakhādanīye haliddisiṅgiverakaḷīrādayo, khandhakhādanīye uppalapaṇṇadaṇḍādayo, pupphakhādanīye campakapupphādayo, aṭṭhikhādanīye madhukaṭṭhieraṇḍasāsapādayo, piṭṭhakhādanīye adhotatālapiṭṭhādayo ca saṅgahitāti daṭṭhabbā.
97 现在,由于无法一一显示所有终生药,便将已说与未说者总集一处,在其中建立特相,而说“根”等。其中,本应说“萨罗”,却以词性颠倒说为“萨拉”。因为词典中说:“萨罗”有力量、坚固、精华之义。“食义”者:由食所生之义利、利益即为食义,即食物的作用之义。显示巴利原文
97. Idāni sabbaso yāvajīvikaṃ dassetuṃ asakkuṇeyyattā vuttāni ca avuttāni ca ekato sampiṇḍetvā tattha lakkhaṇaṃ ṭhapento ‘‘mūla’’ntiādimāha. Tattha ‘‘sāro’’ti vattabbe ‘‘sāra’’nti liṅgavipallāsenāha. ‘‘Sāro bale thiraṃse cā’’ti hi nighaṇḍu. Āhāraṭṭhanti āhārena jāto attho payojanaṃ āhārattho, sova āhāraṭṭho, taṃ āhārakiccanti vuttaṃ hoti.
98 现在以“一切”等显示四种药中净与不净等的区别。其中,“一切时限药,其享用为受用”是复合词。“时限”指午前时分。“一切”指无论病者或非病者。“有因缘时”的意思是:三时药在渴等因缘存在时,七日药与终生药在疾病因缘存在时。超过时限即为“非时”;于非时中,若三时药为食用而吞咽,七日药与终生药即便仅为彼目的而接受,亦为恶作。显示巴利原文
98. Idāni catūsu kappiyākappiyādivibhāgaṃ dasseti ‘‘sabbā’’tiādinā. Tattha sabbe kālikā, tesaṃ sambhogo anubhavoti samāso. Kāleti pubbaṇhakāle. Sabbassāti gilānāgilānassa. Sati paccayeti tīsu yāmakālikaṃ pipāsādikāraṇe sati, sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca gelaññakāraṇe satīti attho, kālato vigato vikālo, tasmiṃ, yāmakālikaṃ vikāle āhāratthāya ajjhoharaṇe, sattāhakālikaṃ pana yāvajīvikañca tadatthāya paṭiggahaṇamattepi dukkaṭaṃ.
99 99.「二者」指时限药与时限药。其中,时限药若超过自己的时限,依非时食比丘学处生波逸提;时限药若超过三时,依蓄藏学处。这两种情况皆生成内宿与蓄藏,此为二者之关联。「内宿蓄藏」是以法为主导的说明,意即内宿性与蓄藏性。显示巴利原文
99.Ubhoti yāvakālikaṃ yāmakālikañca. Tattha yāvakālikaṃ attano kālātikkantaṃ vikālabhojanabhikkhāpadena pācittiyaṃ janayati, yāmakālikaṃ yāmātikkantaṃ sannidhisikkhāpadena. Ete ubhopi antovutthañca sannidhiñca janayantīti sambandho. ‘‘Antovutthaṃ sannidhi’’nti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, antovutthattaṃ sannidhittañcāti attho.
100 100.「令过时」指已使其超越时限。「波逸提」意为:超越七日者,依药品学处构成舍堕罪。若二人共有之物由一人受持而未分配,超越七日时,二人均无罪,但不得受用。「未载于圣典」与「于圣典中未载之酥等,超越七日」相连。「酥」指人等的熟酥。以「等」字含摄他们的生酥、椰子等油,以及用冷水调制的蜂蜜糖浆。显示巴利原文
100.Atināmiteti atikkāmite. Pācittīti sattāhātikkantaṃ bhesajjasikkhāpadena nissaggiyapācittiyāpatti ca hotīti attho. Sace dvinnaṃ santakaṃ ekena paṭiggahitaṃ avibhattaṃ hoti, sattāhātikkame dvinnampi anāpatti, paribhuñjituṃ pana na vaṭṭati. Pāḷināruḷheti pāḷiyaṃ anāruḷhe sappiādimhi satta ahāni atināmiteti sambandho. Sappīti manussādīnaṃ sappi. Ādi-saddena tesaṃyeva navanītaṃ, nāḷikerāditelaṃ, sītodakena kataṃ madhukapupphaphāṇitañca saṅgahitaṃ.
101 101.「舍已得」指已舍弃,即依律之羯磨而舍弃,后又同样获得,故为「舍已得」。「取彼」为余下之文。至于舍弃的方式,应依随后所述之方法了知。「涂」等仅为举例说明。以彼涂抹过的袈裟等,则完全不可受用。然而,他人以身体受用则被允许。「于七日内对沙弥等作净施者」——此处注疏中引来罪分圣典:「以『我将此酥净施于汝』等称他们之名,通过面前净施与非面前净施的方式显示其义,以成就此事者,若于未净施想为净施,则犯舍堕。」他们说其过失:「若对已达上者作净施,则仅成自己之物,且未舍受取。」而对未达上者作净施的目的,他们说为:无自己所有权、为舍受取。于此,我等则说:罪分中根本无「未净施」等圣典,因其是由「于未决意作决意想者,舍堕;于未舍弃作舍弃想者,舍堕」等圣典所引出,故与此相应,于无罪分中仅由「决意、舍弃」等圣典而来。若存在,鉴于其为应赞叹之处,应有注疏,然而此处注疏中并无。且对未达上者作净施,如何能舍受取?因在舍弃学处等六种舍受取之因中,净施并未被含摄在内,故此处并无此义。显示巴利原文
101.Nissaṭṭhaladdhanti nissaṭṭhaṃ vinayakammavasena nissajjitañca taṃ laddhañca puna tathevāti nissaṭṭhaladdhaṃ. Taṃ gahetvāti seso. Nissajjanavidhānaṃ pana vakkhamānanayena veditabbaṃ. ‘‘Naṅga’’ntiādi upalakkhaṇamattaṃ. Tena makkhitāni kāsāvādīni ca pana aparibhogāniyeva . Aññassa pana kāyikaparibhogo vaṭṭati. Vikappentassa sattāhe sāmaṇerassāti ettha ṭīkāyaṃ ‘‘idaṃ sappiṃ tuyhaṃ vikappemī’’tiādinā tesaṃ tesaṃ nāmaṃ gahetvā sammukhāparammukhāvikappanavasena atthaṃ dassetvā taṃ sādhayantehi avikappite vikappitasaññī nissaggiyaṃ pācittiya’’nti āpattivāre pāḷi āhaṭā. ‘‘Sace upasampannassa vikappeti, attano eva santakaṃ hoti, paṭiggahaṇampi na vijahatī’’ti dosaṃ vatvā anupasampannassa vikappane attasantakattābhāvo, paṭiggahaṇavijahanañca payojanaṃ vuttaṃ. Tattha vadāma – āpattivāre ‘‘avikappite’’tiādipāḷiyeva natthi, ‘‘anadhiṭṭhite adhiṭṭhitasaññī nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, avissajjite vissajjitasaññī nissaggiyaṃ pācittiya’’ntiādinā (pārā. 624) pāḷiyā āgatattā tadanurūpameva anāpattivāre ‘‘adhiṭṭheti, vissajjetī’’tiādināva pāḷi āgatā. Yadi bhaveyya, vaṇṇanīyaṭṭhānatāya aṭṭhakathāya bhavitabbaṃ, na cettha aṭṭhakathāyaṃ vijjati. Anupasampannassa vikappane ca kathaṃ paṭiggahaṇaṃ vijahati sikkhāpaccakkhānādīsu chasu paṭiggahaṇavijahanakāraṇesu vikappanassa anantogadhattā, tasmā nāyamettha atthoti.
我们于此解释此义:「作净施者」,这里「净施」意为安排,正如「心思维」等词那样,两边仅前缀有所不同。因此,在七日之内,对沙弥或任何他人作净施、作安排,生起舍弃想、舍弃思、舍弃意向者,无犯。这便是它的含义。这是依大苏摩长老所说而说的。在「以彼心」等圣典句中,欲表明意向者说:「为何这样说?为示如是:于七日内施与他人,之后取回受用者无犯。」大巴杜摩长老则说:「然而此说,是为显示超过七日者受用时无犯。」这一说在他们之中更为善妙。「于七日内决意涂油等,或施与他人者,无犯」,这是连接。「等」字含摄涂药等。此处的意趣是:酥等、涂药等、蜜用于涂身,糖浆用于熏屋,如此决意者无犯。「他人」是指达上者或未达上者。显示巴利原文
Mayamettha evamatthaṃ bhaṇāma – vikappentassāti ettha vikappanaṃ saṃvidahanaṃ ‘‘cittasaṅkappo’’tiādīsu viya, ubhayattha pana upasaggehi nānattamattaṃ, tasmā antosattāhe sāmaṇerassa yassa kassaci vikappentassa saṃvidahantassa pariccāgasaññaṃ pariccāgacetanaṃ pariccāgādhippāyaṃ uppādentassa anāpattīti attho. Idañca mahāsumattheravādamolubbha vuttaṃ. Vuttañhi ‘‘tena cittenā’’tiādīsu pāḷivacanesu adhippāyaṃ dassentena, ‘‘idaṃ kasmā vuttaṃ. Evañhi antosattāhe datvā pacchā paṭilabhitvā paribhuñjantassa anāpattidassanattha’’nti (pārā. aṭṭha. 2.625). Mahāpadumatthero panāha ‘‘sattāhātikkantassa pana paribhoge anāpattidassanatthamidaṃ vutta’’nti (pārā. aṭṭha. 2.625). Ayameva vādo tesu sundarataro. Sattāhe makkhanādiṃ adhiṭṭhato ca aññassa dadatopi ca anāpattīti sambandho. Ādi-saddena abbhañjanādiṃ saṅgaṇhāti. Ayametthādhippāyo – sappiādiṃ abbhañjanādiṃ madhuṃ arumakkhanaṃ, phāṇitaṃ gharadhūpanaṃ adhiṭṭhato anāpattīti. Aññassāti upasampannassa vā anupasampannassa vā.
102 「时药等与自己相混者,皆取得自性」,这是连接。「自性」是说它自己的本性被说为二性,即自性。因为如此,所以说「故」。「如是所说」是指如「作净施者于七日内」等那样所说的。此处的意趣是:因为与自己相混者会取得自己的本性,时药等也是如此,所以超过七日的七日药生波逸提的罪,相混的与自己相混者也会导致生波逸提。因此,当有不净施等时,为了从差别上显示波逸提罪,而说「作净施者」等三句。然而,在注疏中说:「今依即将说的而说『如是』。」这如何能与即将说的过去所说之性相应呢?或者,「如是所说」是指于圣典与注疏中如是说,这是其含义。「如是」一词是限定。显示巴利原文
102. Yāvakālikaādīni attanā saha saṃsaṭṭhāni sabbhāvaṃ gāhāpayantīti sambandho. Sabbhāvanti sassa attano bhāvo dvitte sabbhāvo, taṃ. Tasmāti yasmā evaṃ, tasmā. Evamudīritanti evaṃ ‘‘vikappentassa sattāhe’’tiādinā vuttaṃ. Ayamettha adhippāyo – yasmā attanā saṃsaṭṭhāni attano bhāvaṃ gāhāpayanti yāvakālikādīni, tasmā sattāhātikkāmitāni sattāhakālikāni pācittiyajanakāni saṃsaṭṭhāni attasaṃsaṭṭhānipi pācittiyajanakāni karontīti avikappanādimhi sati byatirekato pācittiyāpattiparidīpakaṃ ‘‘vikappentassā’’tiādikaṃ vākyattayaṃ vuttanti. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘idāni vakkhamānaṃ sandhāya evanti vutta’’nti vuttaṃ. Taṃ vakkhamānassa atītaudīritattāyogato kathaṃ yujjatīti. Evamudīritanti vā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca evameva vuttanti attho. Eva-saddo avadhāraṇe.
103-5 现在,为了如实显示与自己相混的时药等取得自性的具体情形,而说「先前」等。其中,「七日」是指它有七日,所以是七日,即七日药。而「与」字是无义的连词,应连接为「七日与尽形寿」。「与其余时限混」是指与其余当日受取的时限药,也就是被称为时药、日限药者相混。「波逸提」是指由蓄藏学处而得的波逸提。「当日受取」是指在当日午前受取。「即于当日」也是指当日午前。「其余」是指七日药与尽形寿。「如是」应知是连接「唯于夜分受用」。「其他」是指七日药之外的尽形寿。显示巴利原文
103-5. Idāni attasaṃsaṭṭhānaṃ yāvakālikādīnaṃ sabbhāvagāhāpanaṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘pure’’tiādimāha. Tattha sattāhanti satta ahāni yassa taṃ sattāhaṃ, sattāhakālikaṃ. Ca-saddo aṭṭhānappayutto, so sattāhañca yāvajīvikañcāti yojetabbo. Sesakālikasammissanti sesehi tadahu paṭiggahitehi kālikehi yāvakālikayāmakālikasaṅkhātehi sammissaṃ. Pācittīti sannidhisikkhāpadena pācitti. Tadahu paṭiggahitanti tasmiṃyeva dine purebhattaṃ paṭiggahitaṃ. Tadahevāti tasmiṃyeva dine purebhattameva. Sesanti sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca. Evanti yāme eva paribhuñjayeti vijānīyanti sambandho. Itaranti sattāhakālikato aññaṃ yāvajīvikaṃ.
9. 受取品释义显示巴利原文
9. Paṭiggāhaniddesavaṇṇanā
106 「欲施」即欲布施之人。向他接近,即使只是稍微俯身等,也构成接近,此为依主释。手的范围即「手范围」;然依惯用法,一肘半的长度称为「手范围」。若比丘坐着,从座的后端算起;若站立,从脚跟算起;若卧着,则从卧侧的外缘算起。但若布施者坐或立时伸出手,则应除去其手,以施者最近肢体的内端来界定,如此应知。「堪举犁」指中等力气之人能够举起、适合举起的犁。因是事物名词,故为中性。「三种施」:对于布施者,通过身、身所系、舍离三种方式而布施。其中,以任何身体部分乃至脚趾布施的,称为以身布施;以勺等器物布施的,称为以身所系物布施;若从身体或身所系物上解下,令其落入对方手范围中,以身或身系物使物品落下,则称为以舍离的方式布施。「二种取」:对于任何布施,通过身或身所系两种方式而受取。如是受取有五支,此为连接。「五支」指具足五支,为多财释。显示巴利原文
106. Dātuṃ kāmetīti dātukāmo, tassa abhihāro īsakampi oṇamanādinābhiharaṇanti tappuriso, hatthassa pāso hatthapāso. Ruḷhīvasena tu aḍḍhateyyahattho hatthapāso nāma. So ca sace bhikkhu nisinno hoti, āsanassa pacchimantato paṭṭhāya, sace ṭhito, paṇhiantato paṭṭhāya, sace nipanno, yena passena nipanno, tassa pārimantato paṭṭhāya dāyakassa nisinnassa ṭhitassa vā ṭhapetvā pasāritahatthaṃ yaṃ āsannataraṃ aṅgaṃ, tassa orimantena paricchinditvā veditabbo. Eraṇakkhamanti thāmamajjhimena purisena eraṇassa ukkhipanassa khamaṃ yoggaṃ. Vatthusaddāpekkhaṃ napuṃsakattaṃ. Tidhā denteti kāyakāyappaṭibaddhanissaggiyānaṃ vasena tīhi pakārehi dāyake dadamāne. Tattha yena kenaci sarīrāvayavena antamaso pādaṅguliyāpi dīyamānaṃ kāyena dinnaṃ nāma hoti, kaṭacchuādīsu yena kenaci dīyamānaṃ kāyappaṭibaddhena, kāyato pana kāyappaṭibaddhato vā mocetvā hatthapāse ṭhitassa kāyena vā kāyappaṭibaddhena vā pātiyamānaṃ nissaggiyena payogena dinnaṃ nāma. Dvidhā gāhoti kāyakāyappaṭibaddhānaṃ vasena dvīhi pakārehi yehi kehici dīyamānassa gahaṇaṃ. Evaṃ paṭiggaho pañcaṅgoti yojanā. Pañcaṅgoti pañca aṅgāni yassāti bahubbīhi.
107 现在,为说明对于不可移动之物及任何身体附属物的受取不成立,故说「不可移动」等。其中,「不可移动」指无法移动的木板、石块等。「生于其处」指就生长于那些树木等之上的紫矿花、莲叶等。这里应连接「紫矿等的细叶」。因为它们无法支撑;但在其枝上则被允许。以「等」字含摄「肢节」等。「或」字表示总括。「不可承受的重担」指中等力气之人无法承受、不能支持的重担。一切此类受取应以「不成立」来连接。显示巴利原文
107. Idāni aneraṇakkhame ca kismiñci kāyappaṭibaddhe ca paṭiggahaṇārohanaṃ dassetuṃ ‘‘asaṃhāriye’’tiādimāha. Tattha asaṃhāriyeti ānetumasakkuṇeyye phalakapāsāṇādimhi. Tatthajāteti tesuyeva rukkhādīsu jāte kiṃsukapaduminipaṇṇādike. Ciñcaādīnaṃ sukhume paṇṇeti sambandho. Tāni hi sandhāretuṃ na sakkonti. Tesaṃ pana sākhāsu vaṭṭati. Ādi-saddena ‘‘aṅga’’ntiādikaṃ saṅgaṇhāti. Vā-saddo samuccaye. Asayhabhāreti thāmamajjhimapurisena sahituṃ sandhāretuṃ asakkuṇeyye bhāre. Sabbesaṃ paṭiggaho ‘‘na rūhatī’’ti iminā sambandho.
108 现在以「学」等说明受取的舍弃。其中,「以学、死、转相」指通过舍学、死亡或转变性别。「无所期待的舍离」指对此毫无期待,即舍离,由此而成。「以断」指被盗贼等截断而取走。「以未达上者施与」指由未达上者施与。「及」字应随各处添加。「取」即受取,「舍弃」即舍离。显示巴利原文
108. Idāni paṭiggahaṇavijahanaṃ dasseti ‘‘sikkhā’’tiādinā. Tattha sikkhāmaraṇaliṅgehīti sikkhāpaccakkhānena ca maraṇena ca liṅgaparivattanena ca. Anapekkhavisaggatoti natthi apekkho etassāti anapekkho, sova visaggo, tato ca. Acchedāti corādīhi acchinditvā gahaṇena. Anupasampannadānāti anupasampannassa dānena. Ca-saddo sabbattha ānetabbo. Gāhoti paṭiggahaṇaṃ. Upasammatīti vijahati.
109-10 今为显示未受取之物在受用上的过失,故说“未受取”等。其中,“一切”是指包含于四种时间内的全部。今为显示不必受取即可受用之物,故说“清净”等。其中,应连接“清净、不太浓之水、如是肢端、未断之齿垢、眼垢、耳垢、身生之盐、鼻涕、粪、允许”。其中,“清净”指不夹杂尘土和他味而清净。“不太浓”指如同耕地处之浓水,不附着于口或手者。“未断”指未从肢体断离而去者。“齿、眼、耳”指齿垢、眼垢、耳垢;因属有情之肢体,其垢依主释。“盐”为身体所生者。“鼻涕”即鼻涕物。若已断离,则不应受取。显示巴利原文
109-10. Idāni appaṭiggahitaṃ paribhoge dosaṃ dassetuṃ ‘‘appaṭiggahita’’ntiādimāha. Tattha sabbanti catukālikapariyāpannaṃ sakalampi. Idāni appaṭiggahetvā paribhuñjitabbaṃ dassetuṃ ‘‘suddha’’ntiādimāha. Tattha suddhaṃ nātibahalaṃ udakañca tathā aṅgalaggaṃ avicchinnaṃ danta…pe… gūthakañca loṇa…pe… karīsakañca kappateti sambandho. Tattha suddhanti rajareṇūhi aññarasena ca asammissatāya parisuddhaṃ. Nātibahalanti yaṃ kasitaṭṭhāne bahalamudakaṃ viya mukhe vā hatthe vā na laggaṃ, taṃ. Avicchinnanti aṅgato vicchinditvā na gataṃ. Dantāni ca akkhīni ca kaṇṇañca dantakkhikaṇṇaṃ pāṇyaṅgattā, tassa gūthakanti tappuriso. Loṇaṃ sarīruṭṭhitaṃ. Siṅghāṇīti siṅghāṇikā. Vicchinnaṃ na paṭiggahetabbaṃ.
111 今以“粪”等词显示时限。“如是种类”指于蛇咬之刹那等如是种类之时。“如是、如是种类之时属于此”,是持业释。“应服用”即应作服用,意思是应受用。“净人不在时”:应知,即便是难语者或无能力者之净人,也属于“不在”之列。然而,因时限之故:若无灰烬,允许砍下湿木来作;若无泥土,允许掘地取土。显示巴利原文
111. Idāni ‘‘gūthā’’tiādinā kālodissaṃ dasseti. Tathāvidheti sappadaṭṭhakkhaṇādike tathāvidhe kāle. Tathā tādiso vidho kālo etassāti bahubbīhi. Seveyyāti sevanaṃ kareyya, paribhuñjeyyāti vuttaṃ hoti. Asante kappakāraketi ettha dubbacopi asamatthopi kappiyakārako asantapakkheyeva tiṭṭhatīti veditabbo. Kālodissattā pana chārikāya asati alladāruṃ rukkhato chinditvā kātuṃ, mattikāya asati bhūmiṃ khaṇitvāpi mattikaṃ gahetuṃ vaṭṭati.
112 “恶触”:粗暴地接触、触摸,名为恶触。若比丘将未受取的有味容器从放置处移开而触摸,触摸其盖,弃去置于其上的尘垢等,或抓住生于其处的果树之枝或蔓而摇动,这称为恶触。对此应结罪:恶作。然而,若为了遮荫或在那里绑刺等,则是允许的。允许在林中拾取落下的芒果等,心想“我将施与沙弥”,而持来施与。“尘所覆”:为尘所覆。在钵等器具上,凡受取任何被尘所覆之物,便有律制之恶作,这是此处之义。若在行乞食时尘土落入钵中,应先受取而后取食。即使说“受取后再给”,他们依然倾倒,也不应从手中放开,而应带至能受取者近处,令其受取。若大风吹来各处尘土,致不能取食,允许以“我将施与未达上者”之清净心作意而取。然而,允许由对方所施或以信任受用彼物。显示巴利原文
112.Durūpaciṇṇeti duṭṭhuṃ upaciṇṇaṃ āmaṭṭhaṃ durūpaciṇṇaṃ. Sace bhikkhu appaṭiggahitaṃ sāmisaṃ bhājanaṃ ṭhitaṭṭhānato apanetvā āmasati, pidhānaṃ āmasati, upari ṭhitakacavarādiṃ chaḍḍeti, tatthajātakaphaliniyā sākhāya vā valliyā vā gahetvā vā cāleti, durūpaciṇṇaṃ nāma hoti. Tasmiṃ dukkaṭanti sambandho. Phalarukkhaṃ pana apassayituṃ vā tattha kaṇṭakaṃ vā bandhituṃ vaṭṭati. Araññe patitaambaphalādiṃ ‘‘sāmaṇerassa dassāmī’’ti āharitvā dātuṃ vaṭṭati. Rajokiṇṇeti rajasā okiṇṇe, tasmiṃ pattādike yaṃ kiñci paṭiggaṇhato vinayadukkaṭaṃ hotīti attho. Sace piṇḍāya carantassa patte rajaṃ patati, paṭiggahetvā bhikkhā gaṇhitabbā . ‘‘Paṭiggahetvā dethā’’ti vuttepi ākiranti, hatthato amocenteneva paṭiggāhāpakassa santikaṃ netvā paṭiggahetabbaṃ. Sace mahāvāto tato tato rajaṃ pāteti, na sakkā hoti bhikkhaṃ gahetuṃ, ‘‘anupasampannassa dassāmī’’ti suddhacittena ābhogaṃ katvā gaṇhituṃ vaṭṭati. Taṃ pana tena dinnaṃ vā vissāsena vā paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati.
「然后」者,于将说之开始。「取受」者,因取而为取,所取,其受取,于彼。意趣为知未受取之状态而自己取而取。但为了父母之利益,不受取而取油等,为了荫凉而取枝等,或以后欲受用而受取后受用,则允许。甘蔗等破裂时污垢不显现,研磨或捣碎根药等者之坐具、坐具布、杵臼磨损,附着于齿间之细食物,味不显现,为非所计。「落入内」者,落入非净屋之屋顶内部之义。「自煮」者,自己于任何处所煮。若加热斧等而投入酪浆等中,以此亦不脱离自煮。除了前二时中之再煮外,比丘不允许煮任何食物。若于其热粥中投入罗勒叶等或生姜,不允许搅动。得到生米饭后不允许盖上。「内煮」者,于非净屋内煮。应连接「一切处为恶作」。显示巴利原文
Athāti vakkhamānārambhe. Uggahappaṭiggaheti uggahitthāti uggaho, uggahitaṃ, tassa paṭiggaho, tasmiṃ. Appaṭiggahitabhāvaṃ jānato attanā eva uggahetvā gahaṇeti adhippāyo. Mātāpitūnaṃ atthāya pana appaṭiggahetvā telādīni, chāyatthāya sākhādīni vā gahetvā pacchato bhuñjitukāmatāya paṭiggahetvā paribhuñjituṃ vaṭṭati. Ucchuādīsu phālitesu malaṃ na paññāyati, mūlabhesajjādīni pisantānaṃ vā koṭṭentānaṃ vā nisadanisadapotakaudukkhalamusalāni khīyanti, dantantare laggaṃ sukhumaāmisaṃ hoti, raso na paññāyati, abbohārikaṃ. Antovuttheti akappiyakuṭiyā chadanabbhantare vuttheti attho. Sayaṃpakketi attanā yattha katthaci pakke. Sace vāsiādiṃ tāpetvā takkādīsu pakkhipati, ettāvatāpi sāmapākato na muccati. Purimakālikadvaye punapākañhi ṭhapetvā yaṃ kiñci āmisaṃ bhikkhuno pacituṃ na vaṭṭati. Sacepissa uṇhayāguyā sulasipaṇṇādīni vā siṅgiveraṃ vā pakkhipanti, cāletuṃ na vaṭṭati. Uttaṇḍulaṃ bhattaṃ labhitvā pidahituṃ na vaṭṭati. Antopakketi akappiyakuṭiyā anto pakke. Sabbattha dukkaṭanti sambandho.
10. 不净肉品释义显示巴利原文
10. Akappiyamaṃsaniddesavaṇṇanā
113-4 “人肉、象肉、马肉……乃至……蛇肉,以及为比丘而作之肉,与未经审察之肉,在这些肉之中”——应如此连接而了知含义。其中,以头颈摇摆而行的熊类,便是所说的“狼”。“蛇”一词,以此摄尽一切长身类的动物。“为比丘而作之肉”:是指定比丘而作,即为比丘而作,此即是彼肉。在此处,依于“肉”这个语词,应知依标示之理或依“及”字,也包含了鱼类。在五种如法的方式中,凡是特为比丘而作的任何食物,对一切人都不开许;然而,如果具备未见、未闻、未疑这三种清净,则开许。“未经审察”:即未经检查,意思是未经询问。畏慎罪过者,即使已经观察了色相,也应当在询问之后才受取、食用。“于人肉中,得偷兰遮”——应如此连接。“偷兰遮”:即是粗重之罪,较此为重者,在短音、重复音节时称为“偷兰遮”。除了波罗夷与桑喀地谢沙之外,没有更重的罪了。“余者”:指在其余的十一种肉中。显示巴利原文
113-4. Manussahatthiassānañca …pe… uragassa ca yaṃ maṃsañca, yaṃ uddissakatamaṃsañca, appaṭivekkhitaṃ yañca maṃsaṃ, tesu maṃsesūti evaṃ yojetvā attho veditabbo. Tattha sīsagīvātaraṅgena carantā acchavisesāva taracchā. Uragassāti iminā sabbāpi dīghajāti saṅgahitā. Uddissakatamaṃsanti bhikkhuṃ uddisitvā kataṃ uddissakataṃ, tañca taṃ maṃsañca. Ettha ca maṃsa-ggahaṇena macchānampi gahaṇaṃ veditabbaṃ upalakkhaṇavasena, ca-saddena vā. Pañcasupi sahadhammikesu yaṃ kiñci uddissakataṃ sabbesampi na kappati, tampi adiṭṭhaasutaaparisaṅkitatāya tikoṭiparisuddhaṃ vaṭṭati. Appaṭivekkhitanti anupaparikkhitaṃ, anāpucchitanti attho. Āpattibhīrukena hi rūpaṃ sallakkhentenāpi pucchitvā paṭiggahetabbaṃ paribhuñjitabbañca. Manussānaṃ maṃsesu thullaccayanti yojanā. Thūlo accayo etthāti rasse, dvitte ca thullaccayaṃ. Pārājikasaṅghādisesehi ṭhapetvā ito adhikaṃ vajjaṃ natthi. Sesesūti avasesesu ekādasasu.
115 如今为了说明人等的骨等也不可作,故说“骨亦”等。“亦”字应贯通于“血”等诸词。“这些”:即是指人等的十种之骨等。然而在油脂之中,只有人脂一种不许可。在乳等物中,则没有不许可之物。“唯为比丘而作者即是有心”——应如此连接。“有心”:指与明知“此为比丘而作”的心俱起,所以称为“有心”。以明知而违犯对象的心,便是“有心性”。在这里,有心性唯是属于罪过,并非属于肉本身;虽然如此,当知此处是以肉为首而说罪过。显示巴利原文
115. Idāni manussādīnaṃ aṭṭhiādīnipi akappiyānīti dassetuṃ ‘‘aṭṭhipī’’tiādimāha. Pi-saddo ‘‘lohita’’ntiādīsupi anuvattetabbo. Esanti manussādīnaṃ dasannaṃ. Vasāsu pana ekā manussavasā na vaṭṭati. Khīrādīsu akappiyaṃ nāma natthi. Uddissakataṃyeva sacittakanti yojanā. Sacittakanti uddissakatabhāvajānanacittena saha vattatīti sacittakaṃ. Vatthuvītikkamavijānanacittena hi sacittakattaṃ. Ettha ca sacittakattaṃ āpattiyā eva, na ca maṃsassa, tathāpi maṃsasīsena āpatti eva vuttāti viññātabbanti.
11. 尼萨耆亚品释义显示巴利原文
11. Nissaggiyaniddesavaṇṇanā
116-7 「以金钱换取非金钱与金钱,以其他换取金钱」——应作如是连接。其中,「以金钱」是指以称为金钱的尼萨耆物。「非金钱」是指称为非金钱的恶作物与如法物。「以其他」是指以非金钱。「尼萨耆」即‘舍弃’,这是对于应在前期进行的律仪羯磨的称呼。「尼萨耆」即‘具有应舍弃的’,那是什么呢?就是波逸提。然而,在收取金钱的根本上,以‘不受取金钱’学处,成为舍堕。显示巴利原文
116-7. Rūpiyena arūpiyaṃ rūpiyañca itarena rūpiyañca parivatteyyāti sambandho. Tattha rūpiyenāti rūpiyasaṅkhātena nissaggiyavatthunā. Arūpiyanti arūpiyasaṅkhātaṃ dukkaṭavatthuṃ kappiyavatthuñca. Itarenāti arūpiyena. Nissaggīti nissajjanaṃ nissaggo, pubbabhāge kattabbassa vinayakammassetaṃ nāmaṃ. Nissaggo assa atthīti nissaggi, kiṃ taṃ? Pācittiyaṃ. Rūpiyassa mūlaggahaṇe pana rūpiyappaṭiggahaṇasikkhāpadena nissaggiyaṃ pācittiyaṃ.
今为显示金钱等,开始说「在此」等。其中,「kahāpaṇa……乃至……māsaka,在此为金钱」——应如是连结。其中,kahāpaṇa者,名为金制或银制,或现今之普通kahāpaṇa。「sajjhu」者,银。「siṅgī」者,金之一种,虽然如此,于此以通称意指金。「vohārūpagamāsaka」者,进入交易、买卖,故为vohārūpaga,此即彼māsaka。然彼被制造之金钱与未被制造之金钱,称为铁、木等所制。「在此为金钱」者,于此学处中名为金钱之义。「衣、珠等许可物与恶作事物,为其他」——应如是连结。其中,「衣与珠为首」者,为复合词。「首」字应各别连结为「衣等、珠等」。其中,以第一「首」字,摄取棉线、绢等任何许可事物;以第二,摄取宝石、螺、石、珊瑚、红宝石、玛瑙、七种谷物、奴婢、田地、花园、果园等,此为恶作事物。衣等许可事物、珠等恶作事物,为其他、另外之非金钱之义。显示巴利原文
Idāni rūpiyādiṃ dassetuṃ ‘‘idhā’’tiādi āraddhaṃ. Tattha kahā…pe… māsakaṃ idha rūpiyanti sambandho. Tattha kahāpaṇo nāma suvaṇṇamayo vā rajatamayo vā etarahi pakatikahāpaṇo vā. Sajjhūti rajataṃ. Siṅgīti suvaṇṇabhedo, tathāpi cettha sāmaññena suvaṇṇamadhippetaṃ. Vohārūpagamāsakanti vohāraṃ kayavikkayaṃ upagacchatīti vohārūpagaṃ, tañca taṃ māsakañca. Taṃ pana samuṭṭhāpitarūpañca asamuṭṭhāpitarūpañca lohadāruādimayaṃ vuccati. Idha rūpiyanti imasmiṃ sikkhāpade rūpiyaṃ nāmāti attho. Vatthamuttādi kappaṃ dukkaṭavatthuñca itaranti yojanā. Tattha vatthañca muttā ca ādi yassāti samāso. Ādi-saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘vatthādi muttādī’’ti. Tattha paṭhamena ādi-saddena kappāsasuttāparaṇṇādikaṃ yaṃ kiñci kappiyavatthuṃ, dutiyena maṇi saṅkho silā pavāḷaṃ lohitaṅko masāragallaṃ sattadhaññāni dāsidāsakhettavatthupupphārāmaphalārāmādayoti idaṃ dukkaṭavatthuṃ saṅgaṇhāti. Vatthādikappiyavatthuṃ, muttādidukkaṭavatthuñca itaraṃ aññaṃ arūpiyaṃ nāmāti attho.
118 至此显示金钱交易后,今为显示许可物品之买卖,说「此」等。其中,「『取此给此,作此,取来此』,或『食此给此,作此,取来此』,或『我给此,汝给此,作此,取来此』,于买卖成就时,尼萨耆」——应如是连结。其中,「此」者,米等。「食」者,食用饭等。「给此」者,给此衣等。「作此」者,作此染煮等。「取来此」者,取来此染木等。「我给此」者,我给汝此衣等。「成就」者,于作时。因此,交换许可物品者,与不相识者说「给此」时为乞求,说「取此」时为信施物之失坏,说「以此给此」时为买卖——说此三种罪过。然与父母交换时,应仅免除买卖。此买卖,除五种如法者外,与其余在家出家者皆不许可。然若令作新工作,应依注疏之量,仅说巴吉帝亚。显示巴利原文
118. Ettāvatā rūpiyasaṃvohāraṃ dassetvā idāni kappiyabhaṇḍe kayavikkayaṃ dassetumāha ‘‘ima’’ntiādi. Tattha ‘‘imaṃ gahetvā imaṃ dehi, imaṃ kara, imaṃ ānayā’’ti vā ‘‘imaṃ bhutvā imaṃ dehi, imaṃ kara, imaṃ ānayā’’ti vā ‘‘imaṃ demi, imaṃ dehi, imaṃ kara, imaṃ ānayā’’ti vā kayavikkaye samāpanne nissaggīti yojanā. Tattha imanti taṇḍulādiṃ. Bhutvāti odanādiṃ bhuñjitvā. Imaṃ dehīti etaṃ vatthādikaṃ dehi. Imaṃ karāti etaṃ rajanapacanādiṃ karohi. Imaṃ ānayāti etaṃ rajanakaṭṭhādiṃ ānehi. Imaṃ demīti etaṃ vatthādikaṃ tava demi. Samāpanneti kate. Tasmā kappiyaṃ bhaṇḍaṃ parivattentena aññātakehi saddhiṃ ‘‘imaṃ dehī’’ti vadato viññatti, ‘‘imaṃ gaṇhāhī’’ti vadato saddhādeyyavinipātanaṃ, ‘‘iminā imaṃ dehī’’ti vadato kayavikkayanti vuttā tisso āpattiyo. Mātāpitūhi pana saddhiṃ kayavikkayamattaṃ mocentena parivattetabbaṃ. Ayañhi kayavikkayo ṭhapetvā pañcasahadhammike avasesehi gihipabbajitehi na vaṭṭati. Sace pana navakammāni kāreti, aṭṭhakathāpamāṇena pācittiyamattaṃ desetabbaṃ.
119-120 今为显示依转让而有罪过之差别,开始说「自己」等。其中此为总义——将僧团之指定利养转让于自己,尼萨耆。转让于另一补特伽罗,巴吉帝亚。转让于另一僧团或塔庙,恶作。将另一补特伽罗或塔庙之指定利养转让于自己、或僧团、或另一补特伽罗、或另一塔庙,恶作——应如是连结。其中,「指定」者,以身或语作倾向。「利养」者,应得之衣等。「另一」者,于另一补特伽罗或塔庙;然于塔庙为恶作。「另一之」者,塔庙等乃至狗。「或另一」者,或于塔庙等。「僧团之」者,此以鸦鹅喉之法,「指定……应转让」于两处转换。「已舍弃者,以己物想不应给,或恶作」——应如是连结。「否则」者,以另一方式,以盗想不应给——如是所说。「其他」者,依事物而有另外之巴拉基咖、土喇咤亚与恶作之义。显示巴利原文
119-120. Idāni pariṇāmanavasena āpattibhedaṃ dassetuṃ ‘‘attano’’tiādi āraddhaṃ. Tatthāyaṃ piṇḍattho – saṅghassa nataṃ lābhaṃ attano pariṇāmeyya, nissaggi. Aññato puggalassa pariṇāmeyya, pācitti. Aññassa saṅghassa vā cetiyassa vā pariṇāmeyya, dukkaṭaṃ. Aññassa puggalassa vā cetiyassa vā nataṃ lābhaṃ attano vā saṅghassa vā aññapuggalassa vā aññacetiyassa vā pariṇāmeyya, dukkaṭanti yojanā. Tattha natanti kāyena vā vacasā vā ninnaṃ kataṃ. Lābhanti labhitabbaṃ cīvarādi. Aññato aññasmiṃ puggale vā cetiye vā, cetiye pana dukkaṭaṃ. Aññassāti cetiyādino antamaso sunakhassa. Aññato vāti cetiyādimhi vā. Saṅghassāti pana idaṃ kākakkhigoḷakañāyena ‘‘nataṃ pariṇāmeyyā’’ti ubhayattha parivattati. Nissaṭṭhaṃ sakasaññāya na dadeyya vā, dukkaṭanti sambandho. Aññathā aññena pakārena, theyyasaññāya na dadeyya ceti vuttaṃ hoti. Itaranti vatthuvasena aññaṃ pārājikaṃ thullaccayaṃ dukkaṭañca hotīti attho.
十二、巴吉帝亚释义显示巴利原文
12. Pācittiyaniddesavaṇṇanā
121 「妄语……乃至……」中的「haraṇa」是表示原因的地格,它和「已说巴吉帝亚」相连接。一切处皆如此。「妄语」是与不变词结合的依主释复合词:即使在开口前就已知道,在言说的当下也知道,却说妄语的相状,便是此义。这里所说的「说」,是指将不实当作实,或将实当作不实,以身或语作出令对方知晓的努力。若以无根据的诽谤,分别涉及巴拉基咖、桑喀地谢萨及一般犯行者,依次得桑喀地谢萨、巴吉帝亚、恶作。若未作审察而仓促发言,或心想「我要说别的」却说成了别的,对所说内容自己不闻者,皆无犯。显示巴利原文
121.Musā…pe… haraṇeti nimittatthe bhummavacanaṃ, tassa ‘‘pācitti vuttā’’ti iminā sambandho. Evaṃ sabbattha. Musāvādeti nipātena saddhiṃ tappuriso. Pubbepi jānitvā vacanakkhaṇepi jānantassa musābhaṇananimittanti attho. Bhaṇanañca nāma idha abhūtassa vā bhūtataṃ, bhūtassa vā abhūtataṃ katvā kāyena vā vācāya vā viññāpanappayogo. Pārājikasaṅghādisesācāravipattiyo amūlikāya codentassa yathākkamaṃ saṅghādisesapācittiyadukkaṭāni. Anupadhāretvā sahasā bhaṇantassa, ‘‘aññaṃ bhaṇissāmī’’ti aññaṃ bhaṇantassa yassa bhaṇati, so na suṇāti, tassa ca anāpatti.
「omasati」的意思是:犹如用不可意之语刺入他人耳中;或者,以之辱骂即为「omasa」,而此又正是言语,故称「于辱骂语中」。其中长音是依偈颂的韵律而拉长。一切处皆如此。所谓低劣与高贵,是指在种姓、名、姓氏、年龄、业、技艺、病、相、烦恼、罪、辱骂这十种所摄的骂詈中,以真实或不真实,用「你是刹帝利」「你是旃陀罗」等方式,以身或语——而非以间接的方式——怀着蔑视比丘的心而出口辱骂之语,便是此义。若以「这里有某些旃陀罗」等说法间接指责,或以超出圣典范围的言语如「你是贼」「你是破戒者」「你是杀母者」等指责比丘,或以某种方式对未达上者指责,乃至在背后辱骂一切人,皆得恶作。然而,若仅为戏笑之心而说者,一切处皆得恶说。显示巴利原文
Omasati amanāpatāya kaṇṇesu vijjhati viya etena, omasati vāti omaso, so cāyaṃ vādoca, tasmiṃ. Dīgho pana gāthābandhavasena. Evaṃ sabbattha. Hīnukkaṭṭhesu ca jātināmagottavayakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosasaṅkhātesu dasasu bhūtena vā abhūtena vā ‘‘khattiyosi, caṇḍālosī’’tiādinā kāyena vā vācāya vā anaññāpadesena bhikkhuno khuṃsetukāmatāya akkosavacaneti attho. ‘‘Santi idhekacce caṇḍālā’’tiādinā aññāpadesena vā ‘‘corosi, vikārīsi, mātughātakosī’’tiādīhi pāḷimuttapadehi vā bhikkhussa, yathā vā tathā vā anupasampannaṃ, parammukhā pana sabbampi akkosantassa dukkaṭaṃ. Kevalaṃ davakamyatāya vadato pana sabbattha dubbhāsitaṃ.
「传两舌」:离间的状态称为两舌。因欲令自己受喜爱,或欲使他人之间发生分裂,听闻比丘以种姓等轻蔑之语后,将此离间之语传给比丘,即名传两舌。若传给未达上者,则为恶作。「逐句」:即句句地,也就是“逐段地”,意为逐段逐段。「法」指三次结集所收录的三藏法,以及未收录的国王教诫等,与彼共称为「逐句」,此系不变词的第三依格复合词。「逐句法」:即以一字等段落,与未达上者共同如所说之法言说。所谓逐句法言说,即借“逐句法”一词而说。若与未达上者共同背诵受持,或于其面前背诵受持,或一同熟练地诵说经典,于停顿、错误处指导“应如此说”而共同说者,亦无犯。显示巴利原文
Pesuññaharaṇeti pisuṇassa bhāvo pesuññaṃ. Attano piyakamyatāya vā parassa paresu bhedādhippāyena vā jātiādīhi omasantassa bhikkhuno vacanaṃ sutvā bhikkhussa tassa pesuññassa haraṇe. Anupasampannassa haraṇe dukkaṭaṃ. Padaṃ padaṃ padaso, vicchāyaṃ so, koṭṭhāsena koṭṭhāsenāti attho. Saṅgītittayāruḷho tipiṭakadhammo, anāruḷho ca rājovādādiko dhammo nāma, tena saha padasoti nipātassa tatiyātappuriso. Padasodhammeti ekakkharādinā koṭṭhāsena koṭṭhāsena anupasampannena saddhiṃ yathāvuttadhammabhaṇaneti attho. Padasodhammabhaṇanañhi padasodhamma-saddena upacārena vuttaṃ. Anupasampannena saddhiṃ ekato uddesaggahaṇe sajjhāyakaraṇe, taṃsantike uddesaggahaṇādike ca tena saddhiṃ ekato yebhuyyena paguṇaṃ ganthaṃ bhaṇantassa osārentassa khalitaṭṭhāne ‘‘evaṃ bhaṇāhī’’ti ekato bhaṇantassapi anāpatti.
乃至以衣等任何完全覆盖的遮蔽物,不触及而以一肘半的高度亦完全围绕,大多覆盖、大多围绕的住所称为「屋」,此处即指此义。然而,其中的男子,除比丘外,乃至成为波罗夷事之畜生,乃至当日所生之女人,亦以近似义用「屋」一词而说。「与屋共」者为「有屋者」,即指比丘。然而应取:仅依近似义,与未达上者、与女人共同卧坐的设施名为「有屋者状态」。僧团认可的住所指定等类别的达上者,若成为欲求恶名者,比丘们以此诽谤、轻蔑、以鄙视眼光看待,或视为卑劣,其语即是诽谤性的。因其被嫌恶,于一切处显示彼之恶名,故称为嫌恶。显示巴利原文
Antamaso vatthādinā yena kenaci sabbacchannaṃ chadanaṃ anāhacca diyaḍḍhahatthubbedhenāpi sabbaparicchinnaṃ yebhuyyenachannaṃ yebhuyyenaparicchinnañca senāsanaṃ agāranti adhippetaṃ. Tatraṭṭho pana bhikkhuṃ ṭhapetvā antamaso pārājikavatthubhūto tiracchānagatopi antamaso tadahujātā itthīpi upacārato agāra-saddena vuccati. Saha agārenāti sāgāro, bhikkhu. Upacāreneva ca pana anupasampannena, mātugāmena ca saha seyyakappanaṃ sāgārabhāvo nāmāti gahetabbaṃ. Saṅghasammataṃ senāsanapaññāpakādibhedaṃ upasampannaṃ ayasakāmā hutvā bhikkhūhi yena ca ujjhāpenti avajānāpenti avaññāya olokāpenti, lāmakato vā cintāpenti, taṃ vacanaṃ ujjhāpanakaṃ. Yena khīyanti sabbattha tassa avaṇṇaṃ pakāsenti, taṃ khīyanaṃ.
122 「掌」:即手掌。然而以此“掌”字,身即是掌。「武器」:身所系之武器为特殊兵器,但以标示之义,一切身所系者皆为武器。掌与武器合称「掌武器」。此处,以忿怒比丘举起掌武器即为「掌武器」。若未击中而给予打击,非以欲打击之心而作,故为恶作;若以欲打击之心为之,则为波逸提。若对未达上者,则为恶作。以解脱为意趣者,无犯。显示巴利原文
122.Talanti hatthatalamadhippetaṃ. Taggahaṇena pana kāyova talaṃ. Sattīti kāyappaṭibaddhā satti āvudhaviseso, upalakkhaṇattā pana sabbampi kāyappaṭibaddhaṃ satti. Talañca satti ca talasatti. Idha pana kopena bhikkhussa talasattiuggiraṇaṃ talasatti. Sace pana viraddho pahāraṃ deti, na paharitukāmatāya dinnattā dukkaṭaṃ, paharitukāmatāya pācittiyaṃ, anupasampanne dukkaṭaṃ, mokkhādhippāyassa anāpatti.
对于依已制学处而宣说的受具足戒者,或对其所说法不存敬意,称为“不恭敬”。对未受具足戒者,或对其所说法,由具戒者或由他人以未制戒而宣说,若不恭敬则为恶作。显示巴利原文
Paññattena vadato upasampannassa vā tena vuccamānadhammassa vā anādarakaraṇaṃ anādaro. Anupasampannassa tena vuccamānassa vā upasampannena, parena vā apaññattena vā vuccamānassa anādare dukkaṭaṃ.
以“你戒腊未满”等语令比丘生起追悔,若对未受具足戒者说,为恶作。显示巴利原文
‘‘Ūnavasso tvaṃ maññe’’tiādinā bhikkhuno kukkuccassa uppādanaṃ anupasampannassa dukkaṭaṃ.
“不请问而入村”者:依通常用语,应当请问。在界内近行处的可见近行处,见到比丘后,若不称“我请问非时入村”而不请问,于非时入村,犯。然“不请问”中的长元音,乃由连声所致。于灾厄时,无犯。显示巴利原文
Anāpucchā gāmappavesaneti pakativacanena pucchitumanurūpaṃ antoupacārasīmāya dassanūpacāre bhikkhuṃ disvā ‘‘vikāle gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’ti anāpucchitvā vikāle gāmappavesane. Dīgho pana sandhivasena. Āpadāsu anāpatti.
「辗转食」者,另一个又另一个为辗转,马字以连音之故,因此辗转为从生起之境为从格语,从另一人又另一人得而食之义。此中之意趣为:以五种食之名受邀请者,对于最初所受邀请之彼彼食,逆其次第,不以「我将我之食施与你」或「我决择」等语,当面或背面,或不决择,从另一处又另一处得五种食等而食。于病时、衣施与时、作衣时无犯。显示巴利原文
Paramparabhojaneti paro ca paro ca paramparā ma-kāro sandhivasena, tasmā paramparā uppattavisayaapādānavacanaṃ, parato parato laddhā bhuñjaneti attho. Ayamettha adhippāyo – pañcahi bhojanehi nāmaṃ gahetvā nimantitassa yena yena paṭhamaṃ nimantito, tassa tassa bhojanato uppaṭipāṭiyā, ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ tuyhaṃ dammī’’ti vā ‘‘vikappemī’’ti vā ādinā sammukhā vā parammukhā vā avikappetvā vā aññato aññato pañcabhojanādīni laddhā bhuñjamāneti. Gilānacīvaradānacīvarakārasamaye anāpatti.
123 “不收举卧具或住处而去”:这是关联句。‘或’字是合集义。其中,在所说的十种卧具——褥、枕、上敷、地敷、席、皮片、坐具、衬敷、草敷、叶敷——当中,哪怕只是一种,凡属于自己雨季安居所摄,在僧团具备完全遮蔽的守护住处内,若自己敷设或令他人敷设后,如所安置而不被白蚁等啃食,就以那样的安置方式不收举,继而越过有围墙园林的围墙,或无围墙处的近行范围而去。同样地,对于床、椅、枕、褥所摄的住处,在雨季于露地自己敷设或令他人敷设后,在尚未达上者不收举的情况下,越过强壮中等人投石所及的距离而去——即此义。然而,在所说的情况之外,则为恶作。显示巴利原文
123. Seyyaṃ senāsanāni vā anuddharitvā gamaneti sambandho. Vā-saddo samuccaye. Tattha ‘‘bhisi cimilikā uttarattharaṇaṃ bhūmattharaṇaṃ taṭṭikā cammakkhaṇḍo nisīdanaṃ paccattharaṇaṃ tiṇasanthāro paṇṇasanthāro’’ti (pāci. 116) vuttāsu dasasu seyyāsu ekampi attano vassaggane gahetvā saṅghike sabbappaṭicchanne gutte senāsane santharitvā vā santharāpetvā vā yathā ṭhapitaṃ upacikādīhi na khajjati, tathā ṭhapanavasena anuddharitvā parikkhittassa ārāmassa parikkhepaṃ, aparikkhittassa upacāraṃ atikkamitvā gamane ca, tathā mañcapīṭhatisikocchasaṅkhātāni senāsanāni vassakāle ajjhokāse santharitvā vā santharāpetvā vā anupasampannena anuddharitvā thāmamajjhimassa purisassa leḍḍupātaṃ atikkamitvā gamane cāti attho. Yathāvuttato pana aññattha dukkaṭaṃ.
“与女人同行道路”:意思是,彼此相约说‘我们走吧,姊妹’‘我们走吧,圣尼’,即使未作‘今天或明天’这类限定时间的指定,但作了门的指定、路的指定之后,与女人一同行走道路。显示巴利原文
Itthiyā addhānagamaneti ‘‘gacchāma bhagini, gacchāma ayyā’’ti aññamaññaṃ saṃvidahitvā ‘‘ajja vā sve vā’’tiādinā niyamitakālavisaṅketaṃ akatvāpi dvāravisaṅketaṃ maggavisaṅketaṃ katvāpi itthiyā saddhiṃ addhānamaggagamaneti attho.
“与各别一人共坐”:一个与一个,即各别一人;意为“与彼女共坐”。与一人同与一女共坐;若无此,则无“与一女、与一人共坐”之名,故若存在“与一女、与一人共坐”的情况,则已坐之比丘犯波逸提。此即其意趣。亦有读作“与一女一人共坐”者。显示巴利原文
Ekekāya nisīdaneti ekena ekāti ekekā, tassā nisajjāyāti attho. Ekena saha ekissā nisajjaṃ vinā ekāya saha ekassa nisajjaṃ nāma natthīti ekāya saha ekassa nisajjāyaṃ sati nisinnassa bhikkhuno pācittiyanti adhippāyo. ‘‘Ekāyekanisīdane’’ti vā pāṭho.
124 一二四、以引入色法等或以说恐怖事,恐吓受具足戒者。对未受具足戒者,犯恶作。显示巴利原文
124. Rūpādīnaṃ upasaṃhārena, bhayānakakathākathanena vā upasampannassa bhiṃsāpane. Anupasampannassa dukkaṭaṃ.
关于击打:对受具足戒者,乃至以莲花瓣打之亦犯。对未受具足戒者,乃至对畜生亦犯恶作。若出于救度之意者,无罪。显示巴利原文
Ākoṭane upasampannassa antamaso uppalapattenāpi pahāradāne. Anupasampannassa antamaso tiracchānagatassapi dukkaṭaṃ. Mokkhādhippāyassa anāpatti.
在僧团中受持律者诘问时,若对所问另作他说、以此事回避彼事,即名异语。处于同样被诘问时,因不欲陈说而以恼乱为目的保持沉默,即名恼乱。对异语者与恼乱者,以白二甘马作了异语恼乱羯磨之后,若再行异语、恼乱,则犯波逸提;若羯磨未作,则犯恶作。当见到某种违犯而被指出「贤友,此是你所作」时,因不欲述说彼事而以沉默恼乱僧团者,即是恼乱者。在行持了非法行之后,于僧团中被以罪或事诘问时,不愿陈说该事,而用「谁犯?何处犯?」等方式,以他语遮掩彼事、转而谈论其他,此人即名异语者。显示巴利原文
Saṅghamajjhe vinayadharena anuyuñjiyamānassa pucchitato aññassa vādo aññena aññaṃ paṭicaraṇaṃ aññavādo. Tatheva pucchiyamānassa akathetukāmatāya vihesanaṃ tuṇhībhāvo vihesā. Aññavādakassa vihesakassa ca ñattidutiyakammena aññavādakavihesakakamme kate puna aññavāde vihesāya pācittiyaṃ. Anāropite pana kamme dukkaṭaṃ. Kiñci vītikkamaṃ disvā ‘‘āvuso, idaṃ nāma tayā kata’’nti vutte taṃ na kathetukāmo tuṇhībhūto saṅghaṃ vihesetīti vihesako. Anācāraṃ ācaritvā saṅghamajjhe āpattiyā, vatthunā vā anuyuñjiyamāne taṃ akathetukāmo ‘‘ko āpanno, kismiṃ āpanno’’tiādinā nayena aññehi vacanehi taṃ vacanaṃ paṭicchādento yo aññaṃ vadati, ayaṃ aññavādako nāma.
「粗重」者,指波罗夷与桑喀地谢沙,但在本文中唯指桑喀地谢沙。显露与覆藏合称显露覆藏,粗重之显露覆藏,是依主释。对屡屡犯戒的比丘,为使其未来能防护,或设定罪之边际与家之边际,或不设定,皆应三次求听许后而行之。除获得比丘认可外,向未受具足戒者,以「此人泄不净而犯桑喀地谢沙」等方式,将事与罪结合而显露、告知彼粗重罪,以及以任何方便知彼罪而覆藏,乃至非粗重罪的告知与覆藏,凡对未受具足戒者,依前述第五学处,其余粗重罪亦犯恶作。显示巴利原文
Duṭṭhullaṃ nāma pārājikasaṅghādisesā, idha pana saṅghādisesova. Pakāso ca chādo ca pakāsachādo, duṭṭhullassa pakāsachādoti tappuriso. Abhiṇhāpattikassa bhikkhuno āyatiṃ saṃvaratthāya āpattipariyantaṃ kulapariyantañca katvā vā akatvā vā tikkhattuṃ apaloketvā kātabbaṃ. Bhikkhusammutiṃ ṭhapetvā anupasampannassa ‘‘ayaṃ asuciṃ mocetvā saṅghādisesaṃ āpanno’’tiādinā nayena vatthunā saddhiṃ āpattiṃ ghaṭetvā tassa duṭṭhullassa pakāsane ārocane ca, tasseva yena kenaci upāyena ñatvā chādane ca, aduṭṭhullārocane chādane ca, anupasampannassa pana purimapañcamasikkhāpade itarā duṭṭhullepi dukkaṭaṃ.
「戏水」一词,此处应了知为「戏」与「水」二字的分释。无论以何种身分,怀着嬉笑之意趣,触碰腋下等部位,即名为戏;因为触嬉笑之相即是戏。对未受具足戒者行此,犯恶作。于水中戏者,即怀着嬉笑之意趣,在踝骨以上的水中,以浮出与潜入的方式嬉戏。盖这里的嬉戏即被称为戏。以船嬉戏者,或以手等,或以木等击打水面,乃至投掷嬉戏,或戏玩钵中酸粥等,皆犯恶作。若无嬉笑之意趣,则无罪。显示巴利原文
Hāsodaketi ettha hāse udaketi padavibhāgo veditabbo. Yena kenaci sarīrāvayavena hasādhippāyassa upakacchakādīsu hāse phusane. Hāsanimittañhi phusanaṃ hāso. Anupasampanne dukkaṭaṃ. Udake hāseti uparigopphake udake hasādhippāyassa ummujjananimujjanena kīḷāya. Kīḷā hi idha hāsoti vutto. Nāvāya kīḷato, hatthādinā kaṭṭhādinā vā udakaṃ hanato antamaso bhājanagatakañjikādīnipi khipanakīḷāya kīḷato dukkaṭaṃ. Ahasādhippāyassa anāpatti.
「从住处驱出」是指将比丘从僧团的住处中赶出或指使他人赶出。在此,若一次作为,犯一罪;若多次作为,则依所经之门数累计犯行。驱出属于个人的住处、驱出其资具,或驱出未受具足戒者及其资具,犯恶作。驱除行为不正的弟子或共住者,或将其从自己所信赖者的住处驱离,无罪;但将制造诤论者从整座僧园中驱离,亦无罪。显示巴利原文
Nicchubhane vihārāti saṅghikavihārato bhikkhuno nikkaḍḍhananikkaḍḍhāpane. Ettha ca ekappayoge ekā, nānāpayoge dvāragaṇanāya āpattiyo. Puggalikanikkaḍḍhane, tassa parikkhāranikkaḍḍhane, anupasampannassa pana tassa parikkhārassa vā nikkaḍḍhane dukkaṭaṃ. Na sammāvattantānaṃ antevāsikasaddhivihārikānaṃ vā nikkaḍḍhane, attano vissāsikassa vihārā nikkaḍḍhane, bhaṇḍanakārakassa pana sakalasaṅghārāmato nikkaḍḍhane anāpatti.
「侵入而卧」是指,明知某床或椅已由僧团指定给长老或病者使用,却于那位比丘进出之时,侵入其活动范围,然后在僧团住处内,怀着「谁觉得拥挤谁就会离开」的意图,或以坐姿,或以倚卧的方式,占其卧处。若在个人住处如此行,犯恶作。显示巴利原文
Anupakhajja sayaneti ‘‘vuḍḍho, gilāno, saṅghena dinno’’ti jānitvā mañcapīṭhānaṃ vā tassa bhikkhuno pavisantassa vā nikkhamantassa vā upacāraṃ anupakhajja anupavisitvā saṅghike vihāre ‘‘yassa sambādho bhavissati, so pakkamissatī’’ti adhippāyena nisīdananisajjanavasena sayane. Puggalike dukkaṭaṃ.
在此,列出的仅是标明为「波逸提」的一些典型事项。而未明说的同类情形,应由此总括性的语句摄受并理解。如何理解呢?例如:亲手将任何财物施与裸行者等外道;为自己乞得酥、生酥、油、蜜、石蜜、鱼、肉、乳、酪等殊胜美食后而食用;侵入为贪欲所缚的男子或女子相应之家后,或坐或卧;于接受五种食物之一的邀请后,不论已食或未食,都未先征询在场的比丘,即在受请之家于食前或食后进入其他家中,衣施之时且为病者时除外;除一日外,于其他日子,并非病者却食用住处之食;在定下夜分时限或药时分限后,接受劝请之后又超出限制作更乞求,但再次劝请、常时劝请者除外;除了特别因缘之外,为了观看军队而出离村落;即使有因缘而去,却在军中停留超过三夜;在彼处停留之时,为观看战场、兵力集结处、营地及军阵而去;饮用由面粉等所酿的谷酒,及由花等所酿的果酒;并非为了灯火、烧叶、煮食等事务,而是出于游戏嬉笑之心,并非病者却燃火或令人燃火;未经取得应量点净便受用新衣;将自己净施出的衣物,在未归还的情况下进行受用;将属于比丘的钵等物,乃至出于戏弄的意图而藏匿或叫人藏匿;故意夺取畜生的性命;在如法灭除诤事后,故意再次发起以图重作羯磨;明知地与盗贼团伙约定后同行于一条道;在诸比丘依学处告语时,不作审察便说:「我不学此」;诽谤学处;在这些诤事中显示巴利原文
Ettha ca pācittīti uddisitvā kānici pasiddhāni dassitāni. Avuttāni pana tādisāni imināva sāmaññavacanena saṅgahetvā veditabbāni. Kathaṃ? Acelakādiaññatitthiyānaṃ yassa kassaci āmisassa sahatthā dāne ca, sappinavanītatelamadhuphāṇitamacchamaṃsakhīradadhisaṅkhātānaṃ paṇītabhojanānaṃ attano atthāya viññāpetvā bhuñjane, rāgapariyuṭṭhitaitthipurisassa yogge kule anupavisitvā nisajjanakappane, pañcannaṃ bhojanānaṃ aññatarena nimantito tasmiṃ bhutte vā abhutte vā santaṃ bhikkhuṃ anāpucchitvā purebhattaṃ pacchābhattaṃ vā yasmiṃ kule nimantito, tato gilānacīvaradānakārasamayaṃ ṭhapetvā aññasmiṃ aññakulappavesane, ṭhapetvā ekadivasaṃ aññasmiṃ dine āvasathapiṇḍassa agilānena hutvā bhuñjane, rattiparicchedaṃ vā bhesajjaparicchedaṃ vā katvā pavāritato uttari aññatra puna pavāraṇāya aññatra niccappavāraṇāya viññāpane, aññatra tathārūpapaccayā gāmato nikkhantasenādassanāya gamane, paccayenapi gantvā tirattato uttari senāya vāse, tassa ca vasantassa yuddhaṭṭhānabalagaṇaṭṭhānasenānivesaanīkadassanatthaṃ gamane, piṭṭhādīhi katamajjasaṅkhātasurāya, pupphādīhi kataāsavasaṅkhātamerayassa ca pāne, padīpujjalapattapacanādikāraṇaṃ vinā visibbitukāmatāya agilānassa aggino jālanajālāpane, kappabinduṃ anādāya navacīvaraparibhoge, sāmaṃ cīvaraṃ vikappetvā apaccuddhāya paribhoge, bhikkhusantakapattādino antamaso hasādhippāyenapi apanidhāne apanidhāpane, sañcicca tiracchānagatassa jīvitavoropane, sañcicca yathādhammaṃ nihatādhikaraṇassa punakammāya ukkoṭane, sañcicca theyyasatthena saddhiṃ saṃvidhāya ekaddhānagamane, bhikkhūhi sikkhāpadehi vuccamānassa aññaṃ avicāretvā ‘‘na tattha sikkhissāmī’’ti bhaṇane, sikkhāpadavivaṇṇane, imesaṃ ‘‘sutvā oramissāmī’’ti adhippāyaṃ vinā vivādāpannānaṃ upassutiṭṭhāne, dhammikānaṃ kammānaṃ chandaṃ datvā pacchā khīyanadhammāpajjane, saṅghe vinicchaye vattamāne chandaṃ adatvā pakkamane, samaggena saṅghena cīvaraṃ datvā pacchā khīyanadhammāpajjane, aññatra ajjhārāmā ajjhāvasathā vā ratanassa vā ratanasammatassa vā uggaṇhanauggahāpane pācittiyanti.
十三、沙门行仪解说释义显示巴利原文
13. Samaṇakappaniddesavaṇṇanā
125 “沙门净”即沙门的称呼。“诸有”是“存在”或“曾存在”的意思,指生物,此语尾适用于现在时或过去时。那些根茎已坚固而正在生长的,及已生长至巨大的树木、藤蔓等,称为诸生物的聚落;或者,诸生物本身就是聚落、集合,名为“生物聚”。对它的着手,即砍伐、劈开等,即是在此生物聚中。此处的处格有“以此为因”之义,意谓:以此因缘而违犯波逸提。“已作净”“沙门净”是与“成为”相关联。其中,“已作净”是“对其已作净”的持业释。以何作净?故说“以爪”等。显示巴利原文
125.Samaṇakappāti samaṇavohārā. Bhavanti, ahesunti vā bhūtā, vattamāne, bhūte vā tappaccayo. Viruḷhamūlādibhāvaṃ āpajjitvā vaḍḍhamānakānaṃ, vaḍḍhitvā mahantabhāvaṃ pattānañca rukkhalatādisaṅkhātānaṃ bhūtānaṃ gāmo, bhūtā eva vā gāmo samūho bhūtagāmo. Tassa samārambho chedanaphālanādi, tasmiṃ. Nimittatthe cetaṃ bhummaṃ, taṃhetu pācittiyaṃ hotīti attho. Katakappiyaṃ samaṇakappiyaṃ bhaveti sambandho. Tattha kataṃ kappiyaṃ yassāti bahubbīhi. Kenāti āha ‘‘nakhenā’’tiādi.
126 现在,为了分别说明对何者着手——即那个生物聚,而展开“彼根”等。“彼”指生物聚。“令生”:令存在、令生起,是使役态词尾,义为“被产生、被生起”。或者,“产生”即“生”,指生起,彼即是“生”;“令生”是由名词词根构成的主动态词尾,义为“被产生、已生起”。根、茎、种、芽、节为“根……乃至……节”。“节”即关节。它们即是种子,藉由它们而得以产生、生起;或者,以它们为界限、为因,而产生、已生起——依此二释,应依次了知两种复合词。其中,根种即姜黄、生姜等。显示巴利原文
126. Idāni yassa samārambho, taṃ bhūtagāmaṃ vibhajitvā dassetuṃ ‘‘sa mūlā’’tiādi āraddhaṃ. Soti bhūtagāmo. Bhavituṃ uppajjituṃ payojetīti kāritantā tappaccayo, pabhāvito uppāditoti attho. Atha vā pabhavanaṃ pabhavo, uppatti, sova pabhavo, pabhāvaṃ karotīti nāmadhātuto kattari tappaccayo, pabhāvito uppannoti attho. Mūlañca khandho ca bījañca aggañca phaḷu ca mūla…pe… phaḷūni. Phaḷu nāma pabbaṃ. Tāniyeva bījāni, tehi pabhāvito uppādito, atha vā tehi avadhibhūtehi, kāraṇabhūtehi vā pabhāvito uppannoti kamena vikappadvaye samāsadvayaṃ veditabbaṃ. Tattha mūlabījaṃ nāma haliddisiṅgiverādi.
茎种即菩提树、榕树等。种种即早稻、晚稻等。芽种即香根草等。节种即甘蔗、芦苇等。其中,根种等五种为种子聚。由此所生的树、藤等,即是生物聚。显示巴利原文
Khandhabījaṃ nāma assatthanigrodhādi. Bījabījaṃ nāma pubbaṇṇāparaṇṇādi. Aggabījaṃ nāma hiriverādi. Phaḷubījaṃ nāma ucchunaḷādi. Tattha mūlabījādīni pañca bījagāmo. Tannibbatto rukkhalatādi bhūtagāmo.
现在,通过“于离”这一词,显示了对于他们的种子聚着手有恶作。所关联的是:“离生物聚之种子,于着手有恶作”。“从生物聚离”是依主释。“种子”是指已经种植或尚未种植于地中、已长出约一指长叶轮的根种等。“于着手”——在与未说出的业格格尾的关联中,依据规则,两处以第二格(业格)来表达。“着手”即是于着手。因此,以“知此花、果,作此净”等净语,从生物聚中分离出来的种子一类,为了解脱种子聚的缘故,应当再次令其作净,之后才可受用。“诸比丘,我允许以五种沙门净受用果实:火所净、刀所净、爪所净、无种,以及已出种为第五。”在此所说五种之中,显示了爪所净等三种。显示巴利原文
Idāni tesu bījagāmasamārambhe dukkaṭaṃ dasseti aparaddhena. Bhūtagāmaviyojitaṃ bījaṃ ārambhe dukkaṭanti sambandho. Bhūtagāmato viyojitanti tappuriso. Bījanti bhūmiyaṃ ropitamaropitampi niggatavidatthimattapattavaṭṭipi mūlabījāni. ‘‘Ārambhe’’ti kitakapaccayassa yoge avutte kammani chaṭṭhuppattiyaṃ vikappena ubhayattha dutiyā. Ārambheti samārambhe. Tasmā ‘‘imaṃ pupphaṃ phalaṃ vā jāna, imaṃ kappiyaṃ karohī’’tiādinā kappiyavacanena bhūtagāmato viyojitaṃ bījajātaṃ bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kārāpetvā paribhuñjibhabbaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, pañcahi samaṇakappehi phalaṃ paribhuñjituṃ aggiparijitaṃ satthaparijitaṃ nakhaparijitaṃ abījaṃ nibbattabījaññeva pañcama’’nti (cūḷava. 250) vuttesu pañcasu nakhaparijitādīni tīṇi dassitāni.
127 现在,为了显示剩余两种,宣说了“已出种”等前半段。其中,“已出种”即“已生出”:从前缀ni与语根vatu(存在、转起)而来,此语尾构成“已生出”之义;其种子已经生出者,即是已出种,指的芒果、波罗蜜等,应将种子生出、分离之后方可受用。“无种”是指嫩芒果果实等。现在,为了显示种子聚与生物聚中作净方法等的差别,宣说了“锅”等。其中,“以锅束缚的种子”是就其外在的义理而言。显示巴利原文
127. Idāni avasiṭṭhāni dve dassetuṃ ‘‘nibbattabīja’’ntiādikaṃ paṭhamaddhaṃ āha. Tattha nibbattabījanti nibbattaniyanti nibbattaṃ, nipubba vatu vattanetimasmā tappaccayo, nibbattaṃ bījaṃ yassa taṃ nibbattabījaṃ, bījaṃ nibbattetvā visuṃ katvā paribhuñjitabbaṃ ambapanasādi. Nobījaṃ nāma taruṇambaphalādi. Idāni bījagāmabhūtagāmesu kappiyakaraṇappakārādivisesaṃ dassento ‘‘kaṭāhā’’tiādimāha. Tattha kaṭāhena baddhaṃ bījaṃ yesanti bāhirattho.
128 应当连接为:“在容器中或在地上,对于未相互束缚的种子们,以及在一种作净之中”。“于种子们”即于种子聚和生物聚。因为在此处,生物聚也依惯用语而被称为“种子”。显示巴利原文
128. Bhājane bhūmiyampi vā ekābaddhesu bījesu ekasmiñca kappiye kateti yojanā. Bījesūti bījagāmabhūtagāmesu . Bhūtagāmopi hi idha ‘‘bīja’’nti ruḷhīvasena vuccati.
129 “已放置”即已安置。“应再作净”的意思是:因已生出根叶,已成生物聚,为令种子聚从生物聚中脱离,故应再作净。因此说“彼时即是生物聚”。“hi”字表原因。“彼时”指根与叶生出之时。若仅生根,上部若生出芽,则允许在下部切断。然而,若仅生根或仅生叶,即使长出如宝石般的幼枝,亦属种子聚所摄。显示巴利原文
129.Nikkhitteti ṭhapite. Kappiyaṃ puna kareyyāti jātamūlapaṇṇabhāvato bhūtagāmattā bhūtagāmato parimocitaṃ bījagāmaparimocanatthaṃ puna kappiyaṃ kāreyyāti attho. Tenāha ‘‘bhūtagāmo hi so tadā’’ti. Hi-saddo hetumhi. Tadāti mūle ca paṇṇe ca jātakāle sace mūlamattaṃ sañjāyati, uparibhāge sace aṅkuro jāyati, heṭṭhābhāge chindituṃ vaṭṭati. Mūlamattesu vā pana paṇṇamattesu vā niggatesu sacepi ratanappamāṇāpi sākhā nikkhamanti, bījagāmasaṅgahitā honti.
130 “水中所生的藻类”以及“塔等处的藻类”也是生物聚——应如此连接。以“等”字兼摄墙壁等。若不生出二、三片叶,则属芽种所摄。干燥者则应扫除。“根与叶已生出,种子亦为生物聚”——应如此连接。以“叶”字排除仅萌芽者。显示巴利原文
130. Udakasambhavo sevālo ca cetiyādīsu sevālo ca bhūtagāmovāti sambandho. Ādi-saddena pākārādiggahaṇaṃ. Yadi dve tīṇi paṇṇāni na jāyanti, aggabījasaṅgahaṃ gacchati. Sukkho pana sammajjitabbo. Mūlapaṇṇe viniggate bījopi bhūtagāmovāti sambandho. Paṇṇeti iminā aṅkuramattaṃ paṭikkhipati.
131 “在瓶等背面的藻类、蛇伞菌以及霉菌,是恶作的事项”——应如此连接。以“背面”一词表明内部不可用。“已开”指已开放的蛇伞菌。“不可用”意为:不宜作为犯戒论处之事。显示巴利原文
131. Ghaṭādipiṭṭhe sevālo ca ahichattakamakuḷañca dukkaṭasseva vatthūnīti sambandho. Piṭṭheti iminā anto abbohārikoti dasseti. Phullanti phullitaṃ ahichattakaṃ. Abyavahārikanti āpattivohārayoggaṃ na hotīti attho.
132 应作如下连接:「在湿树上,若破坏树胶、树脂、菌类而取,或于其上截断文字者,亦为波逸提。」「在彼处」即指在湿树上。写本中可见「vikopaya」的读法,此非正读,因为它是第一人称词尾且没有依据。应取「vikopiyā」的读法。以「破坏后」一词,意在显示不破坏而取者无罪。显示巴利原文
132. Allarukkhe lākhāniyyāsachattāni vikopiya gaṇhato tattha akkharaṃ chindato vāpi pācittīti sambandho. Tatthāti allarukkhe. ‘‘Vikopaya’’nti potthakesu pāṭho dissati, so apāṭho paṭhamantatāya kāraṇābhāvato. ‘‘Vikopiyā’’ti pana pāṭho gahetabbo. Vikopiyāti iminā avikopetvā gahaṇe anāpattīti dīpeti.
133 「木猴等」:即打入钉子,制成木制机关,并在其上悬挂荆棘,这称为「木猴」。以「等」字含摄荆棘缚结等事。应作如下连接:「不允许为了切割草等而作,亦不允许打结。」「切割」即指切断的行为。显示巴利原文
133.Dārumakkaṭakādināti āṇiṃ koṭṭetvā dāruyantaṃ katvā tattha kaṇṭakaṃ olambenti, etaṃ dārumakkaṭakaṃ nāma. Ādi-saddena kaṇṭakabandhanādīnaṃ gahaṇaṃ. Tiṇādiṃ chindituṃ, gaṇṭhikaṃ kātuñca na kappatīti yojanā. Chinditunti chindanaṃ.
134 「或植物」即或植物聚。「或种子」即或种子聚。于「或切」等处,应在一切处连接「或」字。「或煮」即或令其作煮。也有「使生长」的读法,其义为:使其生起。然而,若不以「请切此树」等指定方式说,而以「切树」等不指定方式说,则是允许的。显示巴利原文
134.Bhūtagāmaṃ vāti bhūtagāmaṃ vā. Bījaṃ vāti bījagāmaṃ vā. ‘‘Chinda vā’’tiādinā sabbattha vā-saddo yojetabbo. Paca vāti pacanaṃ karohīti vā. ‘‘Paṭa’’ iti vā pāṭho, tassa uppādehīti attho. ‘‘Imaṃ rukkhaṃ chindāhī’’tiādinā pana avatvā ‘‘rukkhaṃ chindā’’tiādinā aniyametvā vattuṃ vaṭṭati.
135 「此」,即指此树等。于「清理此」一处,应加上「如此」一词而说明其义。显示巴利原文
135.Imanti etaṃ rukkhādiṃ. Imaṃ sodhehīti ettha iti-saddaṃ katvā attho vattabboti.
十四、地之解说的注释显示巴利原文
14. Bhūminiddesavaṇṇanā
136 「于中住、于中煮皆获允许,这些即是允许之地:僧悦与僧悦屋……乃至……居士与居士屋」,应配合「这四种存在」而了知其义。其中,依《药篇》所说,以白二甘马语或求听羯磨的方式告知后,如法完成告知,故称「僧悦」;立柱或安立墙基,向上设施而建立;以「我等作净屋」之语告知,告知的终了即为「告知终了」。因此说:「立柱与语终同时即为允许」。坐下、进入、安住为「坐」,犹如牛之坐,故称「牛坐」。除比丘外,其余一切同法者及一切天人,于此皆以「居士」为通称。而在此处,与居士相关的屋,以长音称为「居士」。显示巴利原文
136. Yāsu vutthaṃ pakkañca kappati, tā kappiyā bhūmiyo sammuti ca sammutikuṭi ca…pe… gahapati ca gahapatikuṭi cāti imā catasso hontīti yojetvā attho veditabbo. Tattha bhesajjakkhandhake (mahāva. 295) vuttāya uttidutiyakammavācāya, apalokanakammavasena vā sāvetvā sammā uttisampannaṃ karīyatīti sammuti, thambhānaṃ bhittipādānaṃ vā uggamanaṃ uddhaṃ katvā ṭhapanaṃ, ‘‘kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vācāya sāvanañca antaṃ yassā sā ussāvanantā. Tathā ca vuttaṃ ‘‘thambhappatiṭṭhānañca vacanapariyosānañca samakālaṃ vaṭṭatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 295). Nisādanaṃ pavisanaṃ sannivesanaṃ nisādo, gunnaṃ viya nisādo etissāti gonisādi. Bhikkhuṃ ṭhapetvā sesasahadhammikā sabbe ca devamanussā idha gahapatīti sāmaññena adhippetā. Ettha pana gahapatisambandhinī kuṭi dīghena gahapatī.
依注释书之语——「然而,于不允许之地,在可共宿的房屋中所住」可知,僧团所欲求的精舍、半屋、楼阁、殿堂、洞窟、岩窟等,亦应了知其通称;具足各自相状的可共宿的岩窟等,应知即摄入这四种屋中。于此四种之中,凡在可共宿之处,属僧团或属个别比丘所有的住处,即使未达上者住了一夜,其中所住与所煮的时分食及夜分食,皆不计入「中住中煮」之数,何况其余二者。然而,即便在不允许之地,所住与所煮也是允许的,因此说:「于其中所住与所煮皆获允许」。显示巴利原文
‘‘Yaṃ pana akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe vuttha’’nti (mahāva. aṭṭha. 295) aṭṭhakathāvacanato yaṃ saṅgho ākaṅkhati vihāraṃ vā aḍḍhayogaṃ vā pāsādaṃ vā hammiyaṃ vā guhaṃ vā leṇādiṃ vā, tesampi sāmaññavacanaṃ viññāyatīti taṃtaṃlakkhaṇappattā sahaseyyappahonakā leṇādayo catūsveva kuṭīsu antogadhāti veditabbaṃ. Imāsu catūsu sahaseyyappahonake padese yaṃ saṅghikaṃ puggalikaṃ vā bhikkhusantakaṃ ekarattampi antovutthaṃ anupasampannena pakkañca yāvakālikaṃ yāmakālikañca antovutthaantopakkasaṅkhaṃ na gacchati, ko pana vādo itaradvaye. Taṃ pana akappiyabhūmiyampi vutthaṃ pakkañca vaṭṭati. Tena vuttaṃ ‘‘yāsu vutthaṃ pakkañca kappatī’’ti.
137 “对于为居住而建造的僧团或无有他人的、可共宿的房屋,应得净屋”,这是关联。其中,“为居住”一语,以此来遮除非为居住而建造的房屋。“一人所有”,指属于一位比丘的财产。“净屋”:此说明是以状态为主,因为在房屋中获得房屋并不合理,所以它的意思是“净屋性”。然而,长音应依偈颂方式,或依“净屋性”的确定方式来理解。而“可共宿的”在此处,是指住所相中所描述的那种卧坐处。显示巴利原文
137. Vāsatthāya kate saṅghike vā ekasantake vā sahaseyyappahonake gehe kappiyākuṭi laddhabbāti sambandho. Tattha vāsatthāyāti iminā avāsatthāya kataṃ nivatteti. Ekasantaketi ekassa bhikkhuno santake. Kappiyākuṭīti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, na hi gehe gehaṃ laddhuṃ yujjatīti kappiyakuṭitāti attho. Dīgho pana gāthāvasena, kappiyā kuṭitāti vā visesanavasena daṭṭhabbaṃ. Sahaseyyappahonaketi ettha sahaseyyappahonakaṃ vāsāgāralakkhaṇe vuttalakkhaṇaṃ senāsanaṃ.
138 现在,为了依次显示那些净屋、在那里应遵行的规定,以及它们的完全舍除,故说“在房屋中”等。其中,“我们造净屋,我们造净屋”,应如此连接起来理解。砖与柱,本应说为“砖柱”,此处为短音。所谓“以砖柱为始者”,即以砖柱等为开端的墙壁宫殿,这是多财释。与后面的第一格词相结合,则为持业释。“若已放置,它便告知终结”,应连接“若”与“它”二词来理解其义。显示巴利原文
138. Idāni tā kuṭiyo kamena dassetvā tattha paṭipajjitabbavidhiṃ, tāsaṃ sabbathāpagamañca dassetuṃ ‘‘gehe’’tiādimāha. Tattha ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti evamīrayanti sambandho. Iṭṭhakā ca thambhā ca ‘‘iṭṭhakāthambhā’’ti vattabbe rasso. Iṭṭhakathambhā ādi yassa bhittipāsādassāti bahubbīhi. Pacchā paṭhamasaddena kammadhārayo. ‘‘Ṭhapeyya ce, sā ussāvanantikā’’ti evaṃ ce-sā-sadde yojetvā attho veditabbo.
139 应连接理解为:或是整个未被围绕的园林。无论住所是被围绕还是未被围绕,那都不是衡量标准。显示巴利原文
139. Sakalo aparikkhitto ārāmopi vāti sambandho. Senāsanaṃ parikkhittaṃ vā hotu, aparikkhittaṃ vā, na taṃ pamāṇaṃ.
140 应作如此连接:或是他人为了净屋而给予的,或是属于他们自己的。显示巴利原文
140. Aññehi kappiyakuṭiyā atthāya dinno vā tesaṃ santako vāti yojanā.
141 以无违背性而应作净者为净,净即能力,由此〔词根〕在阴性〔名词〕中以阿巴咤亚后缀〔构成〕形式,非净即不净,不净且彼为屋,故为不净屋,在彼〔不净屋〕中。「酥等」,以此〔词〕摄取七日药与尽形寿药。显示巴利原文
141. Avirodhabhāvena kappanīyā kappā, kappa sāmatthiyamiccetasmā itthiyaṃ āpaccaye rūpaṃ, na kappā akappā, akappā ca sā kuṭi ceti akappakuṭi, tāya. Sappiādīti iminā sattāhakālikaṃ yāvajīvikañca gahitaṃ.
142 “以那些”:即与在不净屋中存放的酥等相混合,由于与七日药相混,故说“七日为净”。“有食”:即与称为食的前两种药相伴。“自煮性”:自己亲手煮的,称为自煮;与七日药一起煮的有食尽形寿药,其状态即是自煮性。自己所煮的,由于与自身相混合,也使食成为自煮一类,因此它具有自煮性,这是意趣所在。显示巴利原文
142.Tehevāti akappakuṭiyaṃ vutthasappiādīhi eva saddhiṃ sattāhakālikasaṃsaṭṭhatāya ‘‘sattāhaṃ kappate’’ti vuttaṃ. Sāmiseti āmisasaṅkhātena purimadvayena sahite. Sāmapākatāti sāmaṃ attanā pāko etassāti sāmapākaṃ, sattāhakālikena saha pakkaṃ sāmisaṃ yāvajīvikaṃ, tassa bhāvo sāmapākatā. Sayaṃ pakkaṃ taṃ attanā saṃsaṭṭhatāya tampi āmisaṃ sāmapākagatikaṃ karotīti tassa sāmapākatā hotīti adhippāyo.
143 「决意」者,即确立。「如是」一词应见于「住立」一词之后。显示巴利原文
143.Adhiṭṭhitāti patiṭṭhitā. Eva-saddo tiṭṭhatisaddassa ante daṭṭhabbo.
144 「一切」者,即于柱等一切物中。「已弃舍地的屋」者,即其屋之地已被弃舍者,称为「已弃舍地的屋」。这里应理解为「在已围起的范围内,已弃舍地的屋」。「其余」者,即其他两种屋。「屋顶毁坏」者,即屋顶的破坏。此处也应带入「已弃舍地的屋」来理解。显示巴利原文
144.Sabbesūti thambhādīsu sakalesu. Jahitaṃ vatthu kuṭibhūmi yassā jahitavatthukā. Parikkhitte jahitavatthukāti sambandho. Sesāti itarā dve kuṭiyo. Chadanavibbhamāti chadanassa vināsā. Etthāpi ‘‘jahitavatthukā’’ti ānetabbanti.
十五、戒师与老师行仪解说的注释显示巴利原文
15. Upajjhācariyavattaniddesavaṇṇanā
145 在说「这是你的恶作、恶说」等语之后,通过呵责,通过令不忆念自己过失者生起忆念而使之忆念,通过令忆念正确行道而使之行,或通过令其深思过失与非过失,即深深地思索之,因此称为「亲教师」。亲教师即戒师。通过教导「你应这样诵习佛语,应这样进退,应这样回退」等威仪之学,即行持、令行持,因此称为「轨范师」。依止、出家、达上、法——轨范师有此四种。亲教师与轨范师,合称为「二师」。「依止而住者」,这是指在依止弟子、出家弟子、达上弟子、法弟子四种之中,依止而住的人。在这四种弟子中,依止弟子只要依止轨范师而住,就应为其轨范师做一切事务;其他弟子则不须如此。其他弟子即使已脱离依止,也应为其作染衣乃至排遣不乐等事。然而对于他们,涉及钵、衣的布施等事,若不请问而行,则无过失。但对于同住弟子,对于亲教师,若不作染衣乃至排遣不乐等事,不论已脱离依止或未脱离依止,皆有罪过。从钵、衣的布施等事来看,有的认为仅未脱离依止者才有犯。在他们之中,两种轨范师是终身的重任。而其他人只要尚在近处居住,便有如此的责任,因此轨范师也应对他们正确行事,而亲教师对同住弟子则完全不必如此行事。显示巴利原文
145. ‘‘Idaṃ tayā dukkataṃ, dubbhāsita’’ntiādīni vatvā codanato, attano vajjaṃ assarantassa satuppādavasena sāraṇato, sammā paṭipattiyaṃ sāraṇato pavattāpanato vā vajjāvajjaṃ upanijjhāyati bhusaṃ cintetīti upajjhā. Upajjhā eva upajjhāyo. ‘‘Evaṃ tayā buddhavacanaṃ sajjhāyitabbaṃ, evaṃ atikkamitabbaṃ, evaṃ paṭikkamitabba’’ntiādinā ācārasikkhāpane ācarati pavattatīti ācariyo. So ca nissayapabbajjāupasampadādhammācariyavasena catubbidho. Upajjhā ca ācariyo ca upajjhācariyā, te. Nissāya vasamānoti iminā nissayapabbajjāupasampadādhammantevāsikesu yo nissāya vasati, taṃ dasseti. Catūsu hi tesu nissayantevāsikena yāva ācariyaṃ nissāya vasati, tāvasabbaṃ ācariyavattaṃ kātabbaṃ, netarehi. Itarehi, nissayamuttakehipi yāva cīvararajanaṃ, tāva ca arativinodanādikañca vattaṃ kātabbaṃ. Anāpucchitvā pattacīvaradānādimhi pana etesaṃ anāpatti. Saddhivihārikassa pana upajjhāyānaṃ yāva cīvararajanaṃ, tāva ca arativinodanādikañca akarontassa nissayamuttakassāpi amuttakassāpi āpattiyeva. Ekaccassa pattadānādito paṭṭhāya amuttanissayasseva āpatti. Tesu majjhe dve ācariyassa yāvajīvaṃ bhārā. Itare pana yāva samīpe vasanti, tāvadeva, tasmā ācariyenāpi tesu sammā vattitabbaṃ, upajjhāyena saddhivihārikesu vattabbameva natthi. Supesaloti piyaṃ sīlamassāti pesalo, vuddhi, ya-lopena ī-kārassa attakaraṇena, suṭṭhu pesalo supesalo, sikkhākāmoti attho. ‘‘Dantakaṭṭha’’ntiādi ‘‘dade’’timassa kammaṃ. Dadeti sammā ādarena yathādhippāyaṃ dadeyyāti attho. Kāleti tadanurūpe kāle.
146 “于钵……乃至……于衣应行事”,应连接。“行”,即应作。其中,将钵放低、以善巧而不摩擦的方式洗涤,于热处短时晾晒,检查放置处后用皮革等物覆盖而收藏,为钵之事。为入村者施与下衣、腰带、僧伽梨,以及洗涤后施与有水的钵,为入村时之事。若欲,整齐着下衣、披覆外衣,行走时不太远亦不太近,手持以布包裹之钵,为行走时之事。返回者则先到达而设座,备好足水等,接过钵与衣,为归来时之事。说话时不中途插话,为一切处之事。敷设座位,起立时收起座位,设置足凳与足布并加以整理,为座、足凳、足布之事。“洗足放置处”即足凳,另一为足布。“鞋与衣”是并列复合词,于此。以干布或湿布擦拭,为鞋之事。湿衣短时晒干后,提起四指宽的边而收叠,为衣之事。显示巴利原文
146. Patte ca…pe… cīvare ca vattaṃ careti sambandho. Careti kareyya. Tattha nīcaṃ katvā sādhukaṃ aparighaṃsantena dhovanaṃ, muhuttaṃ uṇhe otāpanaṃ, ṭhapanaṭṭhānaṃ upaparikkhitvā cammādinā kenaci antarahitāya nikkhipanaṃ patte vattaṃ. Gāmaṃ pavisantānaṃ nivāsanakāyabandhanasaṅghāṭidānaṃ, dhovitvā sodakapattassa dānaṃ gāmappavese vattaṃ. Yadi ākaṅkhanti, parimaṇḍalaṃ nivāsetvā ca pārupitvā ca nātidūranaccāsanne gamanaṃ, pattapariyāpannaggahaṇañca gamane vattaṃ. Nivattente pana paṭhamataraṃ āgantvā āsanapaññāpanaṃ, pādodakādiupanikkhipanaṃ, pattacīvarappaṭiggahaṇaṃ āgame āgamane vattaṃ. Bhaṇantānaṃ antarā kathāanopātanaṃ sabbattha vattaṃ. Āsanapaññāpanaṃ, uṭṭhitesu āsanauddharaṇaṃ, pādapīṭhakathalānaṃ upanikkhipanaṃ, paṭisāmanañca āsane pādapīṭhe pādakathale ca vattaṃ. Dhotapādaṭṭhapanakaṃ pādapīṭhaṃ. Aññaṃ kathalaṃ. Upāhanā ca cīvarañcāti dvando, tasmiṃ. Sukkhaallacoḷehi puñchanaṃ upāhanāya vattaṃ. Sinnacīvarassa muhuttaṃ otāpanaṃ, caturaṅgulaṃ kaṇṇaṃ ussāretvā cīvarasaṃharaṇañca cīvare vattaṃ.
147 “于饮用水……乃至……于大小便处以及于精舍清扫以及于再设置应行事如是”,应连接。“大便与小便”合称“大小便”。“住于此”故为“处”,即小屋。“大小便之处”是依主释。又,“住于此”故为“处”,同此复合词;“大便小便的落下处”,“彼有此”故称之。于“饮用水、饮水、大小便处……乃至……处”这些处所。备好足水、温水、冷水、浴水,为饮用水之事。以可饮用的饮水询问与侍奉,为饮水之事。备办扫帚与水,为大小便处之事。先令人取走钵、衣等置于一边,从仰视起,放下蚊帐而清扫,为精舍清扫之事。晒干、清洁、拍打、搬运后,如其位置铺设地敷等,为再设置之事。“如是”,以此指示“应行”。显示巴利原文
147. Paribhojanīya…pe… passāvaṭṭhānisu ca vihārasodhane ca puna paññāpane ca vattaṃ tathāti sambandho. Vaccañca passāvo ca vaccapassāvā. Tiṭṭhati etthāti ṭhānī, kuṭi. Vaccapassāvānaṃ ṭhānīti tappuriso. Atha vā tiṭṭhati etthāti ṭhānaṃ, soyeva samāso, vaccapassāvassa ca patanaṭṭhānaṃ, taṃ assa atthīti iṭṭhagehādi. Paribhojanīyañca pānīyañca vaccapassāvaṭṭhānī ca pari…pe… ṭṭhānī. Tāsu tesu vā. Pādodakauṇhasītanahānodakappaṭiyādāpanaṃ paribhojanīye vattaṃ. Pātabbapānīyena pucchanaṃ upaṭṭhāpanañca pānīye vattaṃ. Sammajjanapānīyaupaṭṭhāpanaṃ vaccapassāvaṭṭhānīsu vattaṃ. Paṭhamaṃ pattacīvarādīni harāpetvā ekamante nikkhipanādi, ullokato paṭṭhāya makkaṭasantānaṃ ohāretvā sammajjanañca vihārasodhane vattaṃ. Otāpetvā sodhetvā papphoṭetvā atiharitvā yathāṭhāne bhūmattharaṇādipaññāpanaṃ puna paññāpane vattaṃ. Tathāti iminā ‘‘care’’ti idaṃ atidisati.
148 “比丘清扫精舍时,不应在逆风处、或在集会处、或在饮用水附近拍打卧具”,此句应作连接。“饮用水”一词亦含摄饮用之水。“逆风”,即上风处。“集会处”,即众人聚集的空旷处。“卧具”,即地敷、床等。显示巴利原文
148. Vihāraṃ sodhento bhikkhu paṭivāte vā saṅgaṇe vā pānīyasāmantā vā sayanāsanaṃ na papphoṭeyyāti sambandho. Pānīya-saddena paribhojanīyañca saṅgahitaṃ. Paṭivāteti uparivāte. Saṅgaṇeti bahūnaṃ samosaraṇe vivaṭappadese. Sayanāsanaṃ nāma bhūmattharaṇamañcādi.
149 “于沐浴时应行义务,于已沐浴者应作应行”——应知此句的连接依于人的隶属关系。“应行义务”指接受衣服、作身体服务等事。“于应作应行”意为对于擦身、扫除积水、提供下衣等事务,应如法而行。如同“于林丛”等词那样,这是以弟子身份的e音替代之形式,因此应理解为连接为“于应作之义务应行”。然而有智者将其连接为“于沐浴、于已沐浴者之应作应行义务”而解说其义。若如此,因“应作”一词本身是业之成就者,义务本身即成为应作,便会产生“于义务应行义务”这样的矛盾。或可读作“已沐浴者对于已沐浴者”,其意为:于水中以身体服务先令长老沐浴后,自己亦已成为已沐浴者。圣典中亦有“已沐浴者先上岸”之文。其次,“于煮染、于洗涤、于缝纫应行义务”应连接为:于煮染、于洗衣、于缝衣应行义务。“正在染色时,不应滴落衣上”应如是连接。“正在染色时”指正在染衣之际。“滴”指染料滴落。显示巴利原文
149. Nhāne vattaṃ care, nhātassa kātabbe careti sambandhassa purisādhīnatāya sambandho veditabbo . Cīvarappaṭiggahaṇagattaparikammakaraṇaṃ nahāne vattaṃ. Kātabbe careti gattato udakasammajjananivāsanadānādikicce pavatteyyāti attho. ‘‘Vanappagumbe’’tiādīsu viya sissa e-kārādesaṃ rūpaṃ, tasmā kātabbaṃ vattaṃ careyyāti yojetvā veditabbaṃ. Budhā pana ‘‘nhāne nhātassa kātabbe vattaṃ care’’ti yojetvā atthaṃ vadanti. Evaṃ sati kātabba-saddassa kammasādhanattā vattameva kātabbaṃ nāmāti ‘‘vatte vattaṃ care’’ti vuttaṃ viya hotīti virujjhati. ‘‘Nahātena nahātassā’’ti vā pāṭho, udake gattaparikammena theraṃ paṭhamaṃ nahāpetvā sayampi nahātenāti attho. Pāḷiyampi ‘‘nahātena paṭhamataraṃ uttaritvā’’ti (mahāva. 67) atthi. Atha raṅgapāke dhovane sibbane ca vattaṃ careti sambandho, rajanapāke cīvaradhovane cīvarasibbane cāti attho. Rajanto cīvare theve ṭhite na vajeti sambandho. Rajantoti cīvaraṃ rajanto. Theveti rajanabindumhi.
150 “某人的”——指与师长、依止师为敌之人,不应给予他钵、衣或任何资具,也不应从他接受,此为连接。其中,“不应给予,不应接受”的意思是即使是为了与对方和解,也不应给予,不应接受。“任何”一词应如同“无任何”等词中的用法来看待,其义为“某物”。或可读为“某物”,连接为“某物资具”。此处依词成就之力,运用了“不”字与“那”声的结合。显示巴利原文
150.Ekaccassāti ācariyupajjhāyānaṃ verino puggalassa pattaṃ vā cīvarāni vā kiñcanaṃ parikkhāraṃ vā na dadeyya na gaṇheyya vāti sambandho. Tattha na dadeyya na gaṇheyyāti paṭisāmanatthāyapi na dadeyya, na gaṇheyya vāti attho. ‘‘Ākiñcana’’ntiādīsu viya kiñcana-saddo daṭṭhabbo, tassa kiñcīti attho. Kiñcinanti vā pāṭho, kiñci naṃ parikkhāranti yojanā. Padasiddhivasenettha nanti ta-saddappayogo kato.
151-2 “作为后随者”指作为后随沙门。“彼之”指某人之。“作为后随者”意为成为后随沙门。“带出”指带出某人。于一切处,皆应连接“未请问则不应为”。“或任何事务”指或任何侍奉服务等事务。事务即是事务,如同“谁的”等词中的用法。“或服务”指背部按摩等服务。“或令自己作”指或令他人为自己而作。“或作”指或由他自己去做。显示巴利原文
151-2.Pacchato kātunti pacchāsamaṇaṃ kātuṃ. Tassāti ekaccassa. Pacchatoti pacchāsamaṇo hutvā. Ninnetunti ekaccassa nīharituṃ. Sabbattha anāpucchā na vaṭṭatīti yojetabbaṃ. Kiccayaṃ vāti veyyāvaccādi yaṃ kiñci kiccaṃ vā. Kiccameva kiccayaṃ, kassa yo ‘‘seniyo’’tiādīsu viya. Parikammaṃ vāti piṭṭhiparikammādiparikammaṃ. Attano kārāpetuṃ vāti ekaccena attano kārāpetuṃ vā. Kātuṃ vāti tassa attanā kātuṃ vā.
153 “无界”:指已从界内出去、成为界外者,即无界。若是教师与依止师未告知而远行乞食,未见者不应入村;但从见到之处起,则应请问。“或自己之事务”:指在自己界内煮钵、染衣等自己应作之事。显示巴利原文
153. Sīmato niggatā bahibhūtā nissīmā, taṃ. Ācariyupajjhāyesu avatvā dūraṃ bhikkhācāraṃ gatesupi apassantena gāmo pavisitabbo. Diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya pana āpucchituṃyeva vaṭṭati. Attano kiccayaṃ vāpīti attano sīmāyapi pattapacanacīvararajanādikaṃ sakaṃ karaṇīyaṃ vāpi kātuṃ.
154 “不乐”:指于教法中不喜乐。“于僧团所属之羯磨”:指别住、呵责等与僧团相关的羯磨。“或热忱”:指当教师与依止师违犯重法、应受羯磨时,怀着“僧团将如何给予别住”等热忱。显示巴利原文
154.Aratinti sāsane anabhiratiṃ. Saṅghāyattesu kammesūti parivāsāditajjanīyādīsu saṅghappaṭibaddhesu kammesu. Ussukkaṃ vāpīti ācariyupajjhāyesu garudhammaṃ ajjhāpannesu, kammārahesu ca ‘‘kinti nu kho saṅgho parivāsaṃ dadeyyā’’tiādinā ussāhaṃ vāpi.
155 “应侍奉病者”:即“诸比丘,具足五支的看护者,有能力看护病人:他能备办医药,了知何者适宜、何者不适宜,除去不适宜的,奉上适宜的,以慈心而非为利养看护病人,不厌恶处理粪便、尿液、唾液或呕吐物,并能时时以法语开示、劝导、鼓励,令病人欢喜。”此即所说具足五支者应侍奉病人之义。以此开示一切人应尽的看护病人之义务。“痊愈”:指从疾病中痊愈。“应等待”:指应等候、应照看。依止师与老师对共住弟子与依止弟子,当他们生病时,从初始直至染衣完毕,以及遣除不乐等义务;对于未生病者,则有诵习、问答、教诫、教授、随顺、给予钵与衣等,一切皆应做。因此下文说:“所以老师也应对他们正确行事,依止师对于共住弟子,实无应行之事。”显示巴利原文
155.Gilānesu upaṭṭheyyāti ‘‘pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgato gilānupaṭṭhāko alaṃ gilānaṃ upaṭṭhātuṃ, paṭibalo hoti bhesajjaṃ saṃvidhātuṃ, sappāyāsappāyaṃ jānāti, asappāyaṃ apanāmeti, sappāyaṃ upanāmeti, mettacitto gilānaṃ upaṭṭhāti no āmisantaro, ajegucchī hoti uccāraṃ vā passāvaṃ vā kheḷaṃ vā vantaṃ vā nīhātuṃ, paṭibalo hoti gilānaṃ kālena kālaṃ dhammiyā kathāya sandassetuṃ samādapetuṃ samuttejetuṃ sampahaṃsetu’’nti (mahāva. 366) evaṃ vuttapañcaṅgasamannāgatena hutvā gilānesu upaṭṭhaheyyāti attho. Iminā sabbehipi ācaritabbaṃ gilānavattaṃ upadisati. Vuṭṭhānanti gelaññā vuṭṭhitaṃ. Āgameti āgameyya, olokeyyāti attho. Upajjhācariyehi ca saddhivihārikaantevāsikesu yadi te gilānā honti, ādito paṭṭhāya cīvare rajanapariyosānañca arativinodanādikañca vattaṃ, agilānesu pana uddesaparipucchā ovādānusāsaniyā anuggahopattacīvarādidānañcāti sabbaṃ kātabbaṃ. Teneva heṭṭhā vuttaṃ ‘‘tasmā ācariyenāpi tesu sammā vattitabbaṃ, upajjhāyena saddhivihārikesu vattabbameva natthī’’ti.
16. 大小便处释义显示巴利原文
16. Vaccapassāvaṭṭhānikaniddesavaṇṇanā
156 “大小便处”指处于该处所中的大小便之处。应连接“不应依长幼大便”。凡诸长老依于长幼,即舍弃来的先后次第而依长老次第,这便是其义。“大便”仅为标示,其意趣为亦不应行小便及沐浴。以“依去之次第”等成立此义。“依去之次第”是指已去者的次第、顺序即为去之次第,依于此。“大便……乃至……站立处”是说这三种情况是可行的,这是其义,应知是就比丘而言。显示巴利原文
156.Vaccapassāvaṭṭhānikanti ṭhānamhi ṭhāne vā bhavaṃ vaccapassāvaṭṭhānikaṃ. Yathāvuḍḍhaṃ vaccaṃ na kareyyāti sambandho. Ye ye vuḍḍhā yathāvuḍḍhaṃ, āgatappaṭipāṭiṃ hitvā vuḍḍhappaṭipāṭiyāti attho. Vaccanti upalakkhaṇamattaṃ, passāvañca nahānañca na kareyyāti adhippāyo. Tadeva samattheti ‘‘yātānupubbiyā’’tiādinā. Yātānupubbiyāti yātānaṃ gatānaṃ anupubbi anukkamo yātānupubbi, tāya. Vacca…pe… titthañcāti etaṃ tayaṃ labbhatīti attho, bhikkhunāti viññāyati.
157 不应掀起衣服或匆匆进入,此为连接。“掀起”指从远处就撩起衣服。“匆匆”指快速。应连接为“咳嗽后才进入”。显示巴利原文
157. Ubbhajitvā ca sahasā ca no paviseyyāti sambandho. Ubbhajitvāti cīvaraṃ dūratova ukkhipitvā. Sahasāti sīghaṃ. Ukkāsitvā paviseyyāti yojanā.
158 “在大小便槽之外”,此为连接。“两者”即大便和小便。显示巴利原文
158. Vaccapassāvadoṇīnaṃ bahīti sambandho. Ubhayanti vaccampi passāvampi.
159 “坑”指大便坑。“木”指刮木。“以粗”指用粗糙的刮木。“已被刮伤及”指由自己或他人刮伤,并且沾上了粪便,这是它的含义。“应洗”指如果有水,就用水洗;如果没有水,即使用木片也应当清洁。显示巴利原文
159.Kūpeti vaccāvāṭe. Kaṭṭhanti avalekhanakaṭṭhaṃ. Pharusenāti kharena avalekhanakaṭṭhena. Uhatañcāpīti attanā vā parena vā uhatañcāpi vaccamakkhitañcāpīti attho. Dhovayeti sati udake, udake asati kaṭṭhenapi sodheyya.
160 “不出去”指不应出去。“嗤嗤”是模仿声,为表示反复而重叠作“嗤嗤”,这是动作的修饰语。“不应洗”指不应清洗。然而,如果有水,应洗净;如果没有水,则以任何物擦拭干净后离去。在公共处所,不应将洗净水罐中的水留剩。“污秽”指垃圾。“应清洁”者,如清洁住所一般,应清扫厕所及其周围的房间和门楼。然而在任何情况下,若违犯规定,即犯恶作。显示巴利原文
160.Na nikkhameti na nikkhameyya. Capu capūti anukaraṇaṃ, vicchāyaṃ dvitte capu capu katvāti kiriyāvisesanaṃ. Nācameyyāti na dhoveyya. Sati pana udake ācamitabbaṃ, asati yena kenaci puñchitvā gantabbaṃ, sabbasādhāraṇaṭṭhāne ca ācamanakumbhiyā udakaṃ na sesetabbaṃ. Uklāpanti kacavaraṃ. Visodhayeti vihārasodhane viya vaccapassāvakuṭiyo, pariveṇakoṭṭhake ca sammajjeyya. Sabbattheva ca pana vattabhede dukkaṭaṃ.
十七、请问而作解说的注释显示巴利原文
17. Āpucchakaraṇaniddesavaṇṇanā
161 “请问而作”指请问之后再作。“未被吩咐”指未被命令,或未被请求。“不解答”指不应解答被问的问题;而在已经请问或被请求之后,便能做如前所述之事,这是它的含义。显示巴利原文
161.Āpucchakaraṇanti āpucchāya karaṇaṃ. Anajjhiṭṭhovāti anāṇattova, ayācito eva vā. Na ca vissajeti pucchitapañhaṃ na vissajjeyya ca, āpucchitvā vā yācito vā yathāvuttametaṃ kātuṃ labhatīti adhippāyo.
162 「请问后而说法者」:即先请问自己依止的长老,然后再宣说法等之人。「再有更长老来」:意谓当另一位更为年长的长老到来时。「无再请问」:意谓除了应当继续说下去之外,不必重新请问。若僧团长老不在场,即使已经开讲而不停歇地说道者,也适用此理。在食堂中随喜者,无有请问,此为关联。「随喜者」:受施主所请,以随喜种种功德的方式而作法语。随喜乃是长老应行之事。因为世尊已说:「诸比丘,我允许由长老比丘在食堂中随喜。」注疏中说:「若众人以自己所敬爱之人令作随喜,彼随喜者无罪,大长老亦无负担。因为在座间的言谈中,若有人令说法时,应先请问大长老。」显示巴利原文
162.Āpucchitvākathentassāti attano vuḍḍhaṃ āpucchitvā dhammādikaṃ bhāsantassa. Puna vuḍḍhatarāgameti puna aññassa vuḍḍhatarassa āgamane satīti attho. Punaāpucchanaṃ natthīti bhāsitabbaṃ ṭhapetvā puna āpucchanakiccaṃ natthīti attho. Saṅghatthere asati āraddhampi aṭṭhapetvā kathentassāpi eseva nayo. Bhattagge anumodato ca āpucchanaṃ natthīti sambandho. Anumodatoti dāyakehi yācitassa taṃtaṃpuññānumodanavasena dhammakathaṃ karoto ca. Anumodanañca therādheyyaṃ. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave therena bhikkhunā bhattagge anumoditu’’nti (cūḷava. 362) hi vuttaṃ. ‘‘Sace manussā attano abhirucikena ekena anumodanaṃ kārenti, neva tassa anumodato āpatti, na mahātherassa bhāro hoti. Upanisinnakathāyameva hi manussesu kathāpentesu mahāthero āpucchitabbo’’ti aṭṭhakathāyaṃ (cuḷava. aṭṭha. 362) vuttaṃ.
163 「与长老同处居住者」——此为连结。「与长老」:即与长老一起。「同处居住」:指在听闻及侍奉所及范围内的小住处,而非大住处。此处“咖”字尾表示轻视之意。「不应诵习」:即不应作诵经练习。显示巴利原文
163. Vuḍḍhena ekavihārake vasanto cāti sambandho. Vuḍḍhenāti vuḍḍhena saddhiṃ. Ekavihāraketi savanūpacāre khuddakavihāre, na mahāvihāre. Kucchitatthe hi kappaccayo. Na sajjhāyeyyāti sajjhāyanaṃ na kareyya.
164 在「不应说法」等句中,应连接「未请问」。「不应点燃」与「不应熄灭」。「窗与门」:窗指采光缝隙之板,门指门扇;对于窗门,既不应打开,也不应关闭。此处的「不」字于各处均应贯通。显示巴利原文
164.‘‘Dhammaṃ na bhāsaye’’tiādīsu anāpucchāti sambandhitabbaṃ. Na ca vijjhapeti na ca nibbāyeyya. Vātapānañca ālokasandhiphalakaṃ kavāṭañca dvāraphalakaṃ vātapānakavāṭaṃ vā na vivareyya na thakeyya cāti na-kāro sabbattha yojetabbo.
165 “在同一经行处,与上座一同经行时,应当面向上座所在之处而转身”——应当这样理解。“于何处、向何处”是以处格表示具格的意思,即“上座在何处,便在该处”,意思是不可撇下上座而去往别处。“彼”指新学比丘。“由此”指上座。于一切处皆为恶作。这是律制中的常法:凡以“不”字遮止之处,便是恶作。显示巴利原文
165. Ekacaṅkame vuḍḍhena caṅkamantopi yena vuḍḍho, tena parivattayeti yojanā. Yena tenāti bhummatthe karaṇavacanaṃ, yattha vuḍḍho, tatthāti attho, vuḍḍhaṃ ohāya aññato na gantabbanti adhippāyo. Soti navako. Enanti vuḍḍhaṃ. Sabbattha dukkaṭaṃ. Ayañhi khandhakadhammatā yattha na-kārena paṭisedho, tattha dukkaṭanti.
十八、裸形解说之注释显示巴利原文
18. Nagganiddesavaṇṇanā
166 在“应避免”等句之中,应当连接“不”字。但在此处,须先补入“如法饮食”等甘马语,再从“不应进食”等义来理解。显示巴利原文
166.‘‘Vaje’’tiādīsu na-saddo sambandhitabbo. Tattha pana yathānurūpabhojanādikaṃ kammavacanaṃ ajjhāharitvā ‘‘bhojanaṃ na bhuñje’’tiādinā attho veditabbo.
167 “不应作”的意思是:如手工活等准备工作,自己也不应做。“于覆盖等中”是以处格表示简别的用法,意思是:在滤水器、水瓶、水、衣的覆盖物等之中。“在准备工作方面,有两样是许可的”——应如此连接。“准备工作”是指在温暖浴室、水中等情况下,应对戒师等所作的准备工作方面,而非指问讯等。“有两样”指滤水器、水的覆盖物等。“覆盖物”指用以遮盖的物品,衣的覆盖物即遮盖衣之物。“于一切处”是指在一切工作之中。显示巴利原文
167.Nakareti hatthakammādikaṃ parikammaṃ sayampi na kareyyāti attho. Paṭicchādīsūti niddhāraṇe bhummaṃ, jantāgharudakavatthappaṭicchādīnaṃ majjheti attho. Parikamme duve kappiyāti sambandho. Parikammeti jantāghare udakepi upajjhāyādīnaṃ kattabbaparikammavisaye, na abhivādanādīsu. Duveti jantāgharaudakappaṭicchādayo. Chādenti etāyāti chādi, vatthassa chādi vatthacchādi. Sabbatthāti sabbakammesūti.
十九、沐浴作法解说之注释显示巴利原文
19. Nhānakappaniddesavaṇṇanā
168 168. “迦巴那”即适合性;“迦波”即许可;“那哈那迦波”即沐浴之许可。“新比丘不应在长老们面前或上方沐浴”,此为连接。“不应”即不得。“面前”即对面。“上方”即河流上游。显示巴利原文
168. Kappanaṃ kappiyatā kappo, nhāne kappo nhānakappo. Navako therānaṃ purato upari vā na ca nhāyeyyāti sambandho. Na cāti nayeva. Puratoti abhimukhe. Uparīti nadiyā upari.
169-171 169-171. “不应在墙、柱、树、台上摩擦身体”,此为连接。其中,“墙”即砖、木、石所砌之壁。“柱”即掘地而立于沐浴处者。“树”即树木。“台”即切割后按八足棋盘纹路割出条纹,埋于沐浴处之木板。“不应以甘达巴手……乃至以玛喇咖摩擦身体或互相摩擦”,此为连接。“以甘达巴手”者,木制手形之具。“以咖鲁文德咖线”者,以咖鲁文德咖石粉混以虫胶制成丸串,缠线而成之线。“以玛喇咖”者,以摩伽罗牙切割成莲花蕊形状之玛喇咖。“以身体”者,用自己的身体。“互相”者,在相互作业中重复。“瓦砵罗……乃至普图巴尼对一切人皆许可”,此为连接。“瓦砵罗与砖”者,彼之碎片。“普图巴尼”者,“普图”意为种种,“巴尼”意为手,依惯用义为手之操作工具。“一切人”者,病者与无病者。“病者许可未制之玛喇咖”,此为连接。“未制之玛喇咖”者,谓与已制之玛喇咖相反。“泡沫”者,大海之泡沫。显示巴利原文
169-171. Kuṭṭatthambhataruṭṭāne kāyaṃ na ghaṃsayeti sambandho. Tattha kuṭṭaṃ nāma iṭṭhakadārusilābhitti. Thambho nāma nahānatitthe nikhanitvā ṭhapito. Tarūti rukkho. Aṭṭānaṃ nāma tacchetvā aṭṭhapadākārena rājiyo chinditvā nahānatitthe nikhātaphalakaṃ. Gandhabbahatthena vā…pe… mallakena vā kāyaṃ sarīrena vā aññamaññaṃ na ghaṃsayeti sambandho. Gandhabbahatthenāti dārumayahatthena. Kuruvindakasuttiyāti kuruvindakapāsāṇacuṇṇāni lākhāya bandhitvā kataguḷikāvaliyā suttena āvuṇitasuttiyā. Mallakenāti makaradantake chinditvā padumakaṇṇikasaṇṭhānena katamallakena. Sarīrenāti attano kāyena. Aññamaññassa aññamaññaṃ kiriyākaraṇasaṅkhāte kiriyābyabhihāre dvittaṃ. Kapāla…pe… puthupāṇi ca sabbesaṃ vaṭṭatīti sambandho. Kapālañca iṭṭhakā ca, tāsaṃ khaṇḍāni. Puthupāṇīti puthu nānā pāṇi puthupāṇi, hatthaparikammaṃ ruḷhīvasena. Sabbesanti gilānāgilānānaṃ. Gilānassa akatamallakaṃ vaṭṭatīti sambandho. Akatamallakaṃ nāma katamallakaviparītaṃ. Pheṇaṃ nāma samuddapheṇanti.
二十、不应礼敬者解说之注释显示巴利原文
20. Avandiyaniddesavaṇṇanā
172 “被举”者,即因不见罪而被举、因不忏悔罪而被举,以及因不舍弃恶见而被举,共有三种被举者。“不同共住者”,是指见解不同而共住者与行为不同而共住者。“应行重罚者”,此处是指:应行别住者、应退回原本者、应行敬悦者、正在行敬悦者,以及应行出罪者。然而,这些人之间相互礼敬是合适的。显示巴利原文
172.Ukkhittoti āpattiyā adassane appaṭikamme ca ukkhittako pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittakoti tividho ukkhittako. Nānāsaṃvāsako nāma laddhinānāsaṃvāsakopi kammanānāsaṃvāsakopi. Garukaṭṭho cāti pārivāsiko mūlāyapaṭikassanāraho mānattāraho mānattacārī abbhānāraho ca idha garukaṭṭhoti adhippeto. Imehi pana aññamaññaṃ vandituṃ vaṭṭatīti.
二十一、皮革解说之注释显示巴利原文
21. Cammaniddesavaṇṇanā
173 “鹿、山羊、绵羊之皮”,这是一个复合词。“山羊”即指山羊,“绵羊”即指绵羊。所谓“鹿”,是以“rohita”等来进行说明的。列举“rohita”等仅为标示,风鹿、母鹿等也都包含在此中。显示巴利原文
173. Migā ca ajā ca eḷakā ca, tesaṃ cammānīti samāso. Ajo chagalako. Eḷako meṇḍako. Mige dasseti ‘‘rohite’’tiādinā. Rohitā-diggahaṇaṃ upalakkhaṇamattaṃ, vātamigamigamātukādīpi ettheva saṅgayhanti.
174 “三种已许可”,是指如前所述的三种皮已获得许可。“一切非人皮都可用来制作袋和鞋”,这是其关联语义。“袋”,即指刀鞘等物。显示巴利原文
174.Anuññātattayāti anuññātā yathāvuttacammattayato. Amānusaṃva sabbaṃ cammaṃ thavikopāhane kappatīti sambandho. Thavikā satthakakosakādīti.
二十二、鞋履解说之注释显示巴利原文
22. Upāhananiddesavaṇṇanā
175 175. 这段说明的是:“新的编条鞋在中地是不许可的”。“新”是指一次都未曾穿过的。其中的“编条鞋”,是指缝制四层以上的。为了说明“当有通例与例外时,限定词才有意义”,所以用了“在中地”这个限定词,表示在非中地是例外的。因此应知:在非中地,编条鞋是许可的。同样,通过“新”这个词可知,非新的(旧鞋)在中地也是许可的。然而,依照此句的含义,在中地,哪怕只穿过一次的(旧鞋)也许可;在其他地方,则一切编条鞋都许可,并非其它鞋类也是如此理解。虽然如此,因为说过“诸比丘,我允许单层鞋”,所以应知单层鞋也是许可的。“对一切人”,是指对中地与边地的人,不论生病与否,一切人都适用。这源于一般性的许可:“诸比丘,我允许在寺院内穿鞋”。“一切处”,是指在村中或林中这些寺院以外的地方。“对病者”,则是专指对生病的人。显示巴利原文
175. Navā guṇaṅguṇūpāhanā majjhadese na kappantīti sambandho. Navāti ekavārampi appaṭimukkā. Tattha guṇaṅguṇūpāhanā catupaṭalato paṭṭhāya vuccanti. Sambhave byabhicāre ca visesanaṃ sātthakaṃ bhavatīti ‘‘majjhadese’’ti visesanaṃ amajjhadesaṃ byabhicaratīti amajjhadese guṇaṅguṇūpāhanā kappantīti veditabbaṃ. Tathā navāti iminā anavā majjhadesepi. Iminā pana vākyena majjhadesepi ekavārampi paṭimukkā, aññattha tu sabbāpi guṇaṅguṇūpāhanā vaṭṭanti, na sesāti āpannaṃ, tathāpi ‘‘anujānāmi, bhikkhave, ekapalāsikaṃ upāhana’’nti (mahāva. 245) vuttattā ekapaṭalikāpi vaṭṭatīti veditabbaṃ. Sabbassāti majjhadese paccantimepi gilānāgilānassa sabbassa. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ajjhārāme upāhanaṃ dhāretu’’nti (mahāva. 249) hi sāmaññena anuññātaṃ. Sabbatthāti gāme vā araññe vā ārāmato aññatra. Akallakassa cāti gilānasseva.
176-9 176-9. 整个段落连接起来的意思是:若有人穿着一切蓝色……乃至……红色的鞋履;一切……乃至……带有蝎尾纹饰的;……乃至……用狮子皮、虎皮、豹皮、豺皮、水獭皮制成的;以及用猫皮……乃至……镶边的装饰鞋履、经行用鞋履及木屐,皆应结恶作。此处,虽在巴利圣典及注疏的白文部分未见明说,但依据随顺的道理,其义应如上述那样显现。“蓝色与白色”等词,是并列复合词。“一切蓝色……乃至……黑色之鞋”,是同格限定复合词。在“大红色”等词中,虽然没有直接连着“一切”这一词,但应依照文法规则,将它们结合理解为具有同样的限定关系。显示巴利原文
176-9. Sabba…pe… rattā ca upāhanā sabba…pe… vicchikāḷikā ca…pe… dīpīnaṃ cammehi ca majjāra…pe… cammehi ca parikkhaṭā ca upāhanā saṅkamanīyā pādukā ca koci dhāreyya, dukkaṭanti yojanā. Odātāya pāḷiyā aṭṭhakathāya ca abhāvepi anulomavasenettha vuttaṃ viya dissati. Nīlako ca odāto cātiādinā dvando. Sabbeva nīlaka…pe… kaṇhakā yāsanti samāso. ‘‘Mahāraṅgā’’tiādīsu appayuttepi sabba-sadde pakaraṇavasena yojetvā attho veditabbo.
“依于义、依于文、依于相状、依于合宜、依于时节与处所;
应当分辨词义,而非仅仅执著于词语本身。
显示巴利原文 ‘‘Atthā pakaraṇā liṅgā, ocityā kāladesato; Saddatthā vibhajīyanti, na saddāyeva kevalā’’ti. –
已如上说。「杂色」即色彩斑斓。「蓝色、黄色等带子」,此为同格限定复合词。「等」字兼摄白色等。鹧鸪羽毛般的杂色花纹,以「鹧鸪羽毛」一词所摄。「他们具有此」,故称「鹧鸪羽毛形」。「绵羊与山羊角形的带子」,此为外在义。他们是在耳部系上绵羊角、山羊角形状的带子而制成。此理同样适用于蝎尾形等。「为遮覆脚底而在底部缚垫板者」,这是词源分析。「从小腿处缚上覆全足之袋者」,此为多财释复合词。「棉花、木棉充满者」,此为异体词义。「缠绕」即paliguṇṭho,仅是遮覆上足底的缠缚,由此结合而成「有缠绕鞋」,因为有种种附加词的用法。「蝎尾刺形、拇趾形缚结者」,即蝎尾形鞋。「以狮子、虎、豹、豺、水獭之皮」,依文法,ajinā即指野兽。猫头鹰、鸟、猫。「以这些行走」,故称「行路用」。他们是以棕榈叶等制成的可收合鞋。显示巴利原文
Hi vuttaṃ. Citrāti vicitrā. Nīlapītādī vaddhāyeva yāsanti samāso. Ādi-saddena odātādīnaṃ gahaṇaṃ. Tittirapattasadiso vicitto vaṇṇo tittirapatta-saddena gahito. Tametesamatthīti tittirapattikā. Meṇḍassa ca ajassa ca visāṇasadisā vaddhā yāsanti bāhirattho. Tā pana kaṇṇikaṭṭhāne meṇḍakaajavisāṇasaṇṭhāne vaddhe yojetvā katā. Esa nayo vicchikāḷikādīsu. Paṇhipidhānatthaṃ tale khallaṃ baddhaṃ yāsanti viggaho. Jaṅghato sabbapādappaṭicchādanakaṃ puṭaṃ baddhaṃ yāsanti bahubbīhi. Tūlaṃ picu puṇṇaṃ yāsanti aññapadattho. Paliguṇṭhetīti paliguṇṭho, uparipādatalamattappaṭicchādakabandho, tena yojetvā katā pāliguṇṭhimā, vicitrā hi taddhitavutti. Vicchikānaṃ aḷasadisaṃ naṅguṭṭhasadisaṃ baddhametāsanti vicchikāḷikā. Sīhabyagghuddājinadīpīnaṃ cammehi cāti pakaraṇato ajinā nāma migā. Ulūkā pakkhibiḷārā. Saṅkamanti gacchanti etāhīti saṅkamanīyā. Tā pana tālapaṇṇādīhi katā saṃhāriyā.
180 应连接为「擦拭全部或一部分」。「垫板等」,以「等」字摄尽绵羊角带等一切。显示巴利原文
180. Sakalaṃ ekadesaṃ vā puñchitvāvāti yojanā. Khallakādikanti ādi-saddena meṇḍavisāṇavaddhikādikaṃ sabbaṃ saṅgaṇhātīti.
二十三、不应观者解说之注释显示巴利原文
23. Anolokiyaniddesavaṇṇanā
181 「染着」者,即已染着,意为已生起染心。「对女人」者,即使对当日出生、裹布、未睁眼的女婴,乃至对畜生道的雌性,亦唯结恶作。「施食者」仅是标示,无论是女人或男人,于施食时,即使无染着心,亦不应仰视其面。「恼怒」者,即作卑劣之思虑与忿怒,「于此有想」,故称「恼怒想者」。然而此处,即使病者亦不得免。「于镜中、于水钵中」以此摄受其余铜钵等,以及于酸粥等中显现的相貌,即为其总摄。「然而若观察『我肤色是否完好?是否衰老?』则允许。」「应」者,指比丘应作。显示巴利原文
181.Sārattoti saṃratto, sañjātarāgacittoti attho. Itthiyāti tadahujātāyapi paṭasatanivatthāya anokāsupanijjhāyane antamaso tiracchānagatānampi dukkaṭameva. Bhikkhādāyiyāti upalakkhaṇamattaṃ, itthī vā hotu puriso vā, bhikkhādānasamaye asārattenāpi mukhaṃ na ulloketabbaṃ. Ujjhānaṃ lāmakato saṃcintanaṃ, kopo, tattha saññā assāti ujjhānasaññī. Idha pana gilānopi na muccati. Ādāse udakapatteti iminā sesesu kaṃsapattādīsu kañjiyādīsu ca mukhanimittaṃ paññāyati, tesaṃ saṅgaho. ‘‘Sañchavi nu kho me vaṇṇo, no, jiṇṇo nu khomhi, no’’ti pana oloketuṃ vaṭṭati. Assāti bhikkhuno.
二十四、眼药品释义显示巴利原文
24. Añjanīniddesavaṇṇanā
182 「圆形者」,或「八角十六角者」,或「光滑者」,眼药管适用,此为连接。「八」与「十六」为「角」,「彼有诸角」,此为分解。应知:以十六角之格分别者,于八角的属格,以八角之格分别者,四角亦依义理所摄。因为注疏中说:「然而,仅正直的四角者。」「眼药管」者,即安佳尼。「于根部,此三线亦转」,此为连接。「根部」者,即底部,如是所说。「线」者,即圆线。「为系缚,于颈部仅一线即转」,此为关联。「为系缚」者,即为盖之系缚义。显示巴利原文
182. Vaṭṭā vā aṭṭhasoḷasaṃsā vā maṭṭhā añjanī vaṭṭatīti yojanā. Aṭṭha ca soḷasa ca aṃsā koṇā yassā sāti viggaho. Soḷasaṃsapadesavibhattāya aṭṭhaṃsāsutiyā aṭṭhaṃsapadesavibhattā caturaṃsāpi sāmatthiyā gayhatīti ñātabbaṃ. ‘‘Ujukameva pana caturaṃsāvā’’ti hi aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 1.85) vuttaṃ. Añjanīti añjananāḷi. Mūle tissopi lekhā vaṭṭantīti yojanā. Mūleti bunde, heṭṭhatoti vuttaṃ hoti. Lekhāti vaṭṭalekhā. Bandhituṃ gīvāyaṃ ekā eva lekhā vaṭṭatīti sambandho. Bandhitunti pidhānabandhanatthaṃ.
183 「任何色」者,即女色等任何色。「花鬘等作」者,即花鬘作、藤蔓作。「半月等」者,此处以「等」字摄受供台等。「此处」者,指于眼药管中。显示巴利原文
183.Yaṃ kiñci rūpanti itthirūpādi yaṃ kiñci rūpaṃ. Mālādikammanti mālākammaṃ latākammaṃ. Aḍḍhacandādīti ettha ādi-saddena agghiyādikaṃ gahitaṃ. Etthāti añjaniyaṃ.
184 “塔维咖”指眼药管的袋子。“西巴提”指剃刀鞘。“萨喇咖亦无画者得”乃关联之句。“萨喇咖”指眼药棒。“此无画”即无有图案。然而,得到如是之无装饰物后,应如同对待鞋履一般,除去后方可受用。显示巴利原文
184.Thavikāti añjanithavikā. Sipāṭīti khurasipāṭikā. Salākāpi acittakā labbhāti sambandho. Salākāti añjanisalākā. Natthi cittametissāti acittakā. Tādisaṃ pana labhitvā upāhanāyo viya nāsetvā paribhuñjitabbaṃ.
185 以“骨”字而言,除人骨之外,通指任何骨。显示巴利原文
185.Aṭṭhi-saddena manussaṭṭhiṃ ṭhapetvā yaṃ kiñci aṭṭhi gahitaṃ.
186 “杜玛内塔”指烟管,是“尼萨”发生“阿”元音替换后的说法。“萨塔咖丹达尼”指刀杖。“给予鼻者”指鼻药管。这些词的构成并无固定规则,或从“纳达”等词根派生,或从“伊”派生。它们由螺贝等材料制成,故称“由彼所造”。显示巴利原文
186.Dhūmanettāti dhūmanāḷikā, nissa ā-kārādesavasena vuttaṃ. Satthakadaṇḍānīti satthadaṇḍā . Natthuṃ denti etāyāti natthudānā. Aniyamena hi nadādito vā ī. Tehi saṅkhanābhiādīhi nibbattā tammayā.
二十五、不许可卧具释义的注释显示巴利原文
25. Akappiyasayananiddesavaṇṇanā
187-9 【187-9】“不允许的卧具”者,高卧具、大卧具。然而以主要而说“卧具”,椅子等亦在此处以“安佳尼”字摄取,如同其余者。“阿桑地与……乃至……两边有长毛之枕”者,这些为不允许者,此为关联。其中“阿桑地”者,以善逝指超过八指之足的床椅。其中所谓椅者,如床般不太长者被称。“此有三种毛”者,毛者,本性之毛者。因为在注疏中说“巴喇咖者,除足上之兽形外所作”,置放在注疏中所说,且置放以任何方式而有,且有道理,故在复注中所说“然而在彼处显示狮子形等后所作者允许,如是说者”,此应说“为何如是说者”后驳斥。因为在《萨拉萨玛萨》中亦“以不允许之形所作之不允许床,名为巴喇咖”。阿桑地、巴喇咖为高卧具,其余为大卧具。“巴提咖”者,羊毛制之白色敷具。“果诺”者,四指以上长毛之大黑羊毛。“吉塔咖”者,杂色之羊毛制敷具。“伍纳”者,羊毛。“巴塔利咖”者,密花者。“维咖提”者,狮子虎等形之杂色者。“伍达罗米”者,一边竖起之毛。“艾咖德罗米咖”者,两边竖起之毛。显示巴利原文
187-9.Akappiyāni sayanānīti uccāsayanamahāsayanāni. Padhānavasena pana ‘‘sayanānī’’ti vuttaṃ, pīṭhādayopi ettheva saṅgayhanti añjanī-saddena avasesāni viya. Āsandi ca…pe… ubhatorattūpadhānakañceti etāni akappiyānīti sambandho. Tattha āsandīti sugataṅgulena atirekaṭṭhaṅgulapādakāni mañcapīṭhāni. Tattha pīṭhaṃ nāma mañco viya nātidīghaṃ vuccati. Tividhaṃ tūlametissā atthīti tūlī, pakatitūlikā. ‘‘Pallaṅkoti pādesu vāḷarūpāni ṭhapetvā kato’’ti ṭhapanassa aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 254) vuttattā ṭhapanañca yathākathañci hoti, yutti ca hotīti, ‘‘tattheva sīharūpādiṃ dassetvā kato pana vaṭṭatīti vadantī’’ti yaṃ ṭīkāyaṃ vuttaṃ, taṃ ‘‘kimiti evaṃ vadantī’’ti vatvā paṭikkhipitabbaṃ. ‘‘Akappiyarūpakato akappiyamañco pallaṅko nāmā’’ti hi sārasamāsepi. Āsandī pallaṅko uccāsayanaṃ, sesā mahāsayanaṃ. Paṭikā uṇṇāmayo setattharaṇo. Gono caturaṅgulādhikalomo mahākojavo. Cittakaṃ vānavicitro uṇṇāmayattharaṇo. Uṇṇā eḷakalomaṃ. Paṭalikā ghanapupphikā. Vikatīti sīhabyagghādirūpavicitto. Uddalomīti ekato uggatalomo. Ekantalomikāti ubhato uggatalomo.
“库德”者,十六名舞女站立而堪能舞蹈。“国谢亚”者,以宝石缝缀之国谢亚丝线所制之敷具;“咖提萨”者,以宝石缝缀之国谢亚咖提萨所制者。“象、马、车”者,军支众多之相违持业复合词;“象马车之背上敷设”者,于他们之背上敷设,为依主复合词。“兽皮编织物”者,兽皮,即兽类之皮革,作床榻之量,缝制二重或三重之编织物。“咖达离兽”者,此为咖达离兽,何者?皮革也。“殊胜”且“敷具”,故为“殊胜敷具”;彼敷设于白布之上,“咖达离兽”与“殊胜敷具”为复合词,义为:名为殊胜敷具之物,铺展于白布之上,即咖达离兽殊胜敷具。他们如是制作。然于义疏中,以所说二者敷设之外,另说某物,彼不合理,因于‘应持兽皮编织物’等处,已别说诸敷具故。于他们所说中,若说彼之敷设,则已说矣;如是于下文别说‘禁止等’。显示巴利原文
Kuttaṃ soḷasannaṃ nāṭakitthīnaṃ ṭhatvā naccanayoggo. Koseyyaṃ ratanaparisibbitaṃ koseyyasuttamayaṃ paccattharaṇaṃ, kaṭṭissaṃ ratanaparisibbitaṃ koseyyakaṭṭissamayaṃ. Hatthino ca assā ca rathā cāti senaṅgānaṃ bahutte samāhāradvando, hatthiassarathe tesaṃ piṭṭhīsu attharāti tappuriso. Ajinappaveṇīti ajinānaṃ ajinamigacammānaṃ mañcappamāṇena dupaṭṭatipaṭṭāni katvā sibbitā paveṇī. Kadalimigānaṃ idaṃ kadalimigaṃ, kiṃ taṃ? Cammaṃ, pavaro ca so paccattharo cāti pavarapaccattharo, so ca taṃ setavatthassa upari atthatañca, kadalimigañca taṃ pavarapaccattharañcāti samāso, pavarapaccattharaṇasaṅkhātaṃ setavatthassa upari pattharitaṃ kadalimigappavarapaccattharaṇanti attho. Taṃ kira evaṃ karonti. Ṭīkāyaṃ pana yathāvuttadvayena atthataṃ aññameva kiñci vuttaṃ, taṃ na yuttaṃ ‘‘ajinappaveṇī dhāretabbā’’tiādinā (mahāva. 254) visuṃ attharaṇānameva vuttattā. Tesu hi vuttesu tadatthataṃ vuttameva siyā, tathā ca vuttaṃ heṭṭhā visuṃ paṭikādikanti.
“带红色天盖”者,此为‘两端红色枕’之修饰语。与红色天盖俱存在,为复合词。白色天盖于下文,若有不许敷具时,亦不许可。红色枕头,头枕与足枕为红色枕;床榻两端头足安置处之红色枕,为省略复合词。然若单一枕头,两侧为红色等色之杂色者,唯合量者许可。此处此量为:宽度方面,三角中二角之间为一张手四指宽,中央为一拳一宝石量;长度方面,则二宝石半或二宝石。“受用”者,以此显示:制作者或令作者,于任何处截断,为巴吉帝亚。显示巴利原文
Salohitavitānanti etaṃ ‘‘ubhatorattūpadhānaka’’ntimassa visesanaṃ. Lohitavitānena saha vattamānanti samāso. Setavitānampi heṭṭhā akappiyapaccattharaṇe sati na vaṭṭati. Rattaṃ upadhānaṃ sīsūpadhānaṃ pādūpadhānañca rattūpadhānakaṃ, ubhato mañcassa sīsapādanikkhepanaṭṭhāne rattūpadhānakanti alopasamāso. Yaṃ pana ekameva upadhānaṃ ubhayapassesu rattādivaṇṇaṃ vicitraṃ, taṃ pamāṇayuttameva vaṭṭati. Tatridaṃ pamāṇaṃ – vitthārato tīsu kaṇṇesu dvinnaṃ kaṇṇānaṃ antaraṃ vidatthicaturaṅgulaṃ, majjhe muṭṭhiratanaṃ, dīghato pana diyaḍḍharatanaṃ vā dviratanaṃ vā. Paribhuñjatoti iminā karontassa kārāpentassa katthaci chedanakaṃ pācittiyanti dīpeti.
190 一九〇、“于法座、食堂、家中”者,应知:除高座、床、棉褥这三种之外,凡是在家者所有、在家者所作之处,许坐,这是句义的连结。“在家者所有”一词,亦以此兼指僧团所有。世尊说:“诸比丘,我允许,除高座、床、棉褥这三种——在家者所作之外”,这是以总说而说。然而为了显示总说,在别别之相中不成立,故“除高座等三种之外”,此处应连结“于法座,除高座等三种之外”而取其义。在注疏中,“高座、床、毛褥”等经文的次第,舍去前面的高座等二种,而说“毛褥等,铺于僧团住处或个人住处的床榻座椅上受用,不许可;但在法座,除去在家者所作,则可得之;在那里也不许躺卧”。“食堂”者,是指住处中的施食处。“法座”者,在任何说法之处皆是。“家”者,指家中。“得以坐”者,以此显示:不许躺卧。“折叠”者,从内做成折叠;所谓“地敷具之折叠,彼卧具之”是复合词。于彼地敷具,从内所作的地敷具,应看作就是地敷具本身。“卧”者,铺设自己许可的敷具而卧与坐。注疏中说:“应以围绕之处,或地敷具卧具,或僧团的床榻座椅,以自己所有的敷具覆盖,然后躺卧。”这也就是在受用高座等时,区别于不同情况而说。世尊说:“诸比丘,”
},
{显示巴利原文
190. Dhammāsane ca bhattagge ca ghare cāpi āsandādittayā sese gihisantake gihivikaṭe sati nisīdituṃ labbhatīti ajjhāhāro padasambandho veditabbo. Gihisantaketi iminā saṅghikampi upalakkheti. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, ṭhapetvā tīṇi āsandiṃ pallaṅkaṃ tūlikaṃ gihivikaṭa’’nti (cūḷava. 314) sāmaññena vuttaṃ. Sāmaññajotanāya pana visesepi avaṭṭhānato āsandādittayāti ettha dhammāsane āsandādittayā seseti yojetvā attho gahetabbo. Aṭṭhakathāyañhi ‘‘āsandī pallaṅko gonako’’tiādipāḷikkame āsandādidvayamādito hitvā ‘‘gonakādīni saṅghikavihāre vā puggalikavihāre vā mañcapīṭhakesu attharitvā paribhuñjituṃ na vaṭṭanti, dhammāsane pana gihivikaṭanīhārena labbhanti, tatrāpi nipajjituṃ na vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 320) vuttaṃ. Bhattaggaṃ nāma vihāre dānaṭṭhānaṃ. Dhammāsanaṃ pana yattha katthaci. Ghareti antaraghare. Nisīdituṃ labbhateti iminā nipajjituṃ na vaṭṭatīti dīpeti. Saṃkhipanaṃ antokaraṇaṃ saṅkhepo, bhūmattharaṇe saṅkhepo assa sayanassāti samāso. Tasmiṃ bhūmattharaṇe antokaraṇabhūmattharato bhūmattharaṇamevāti daṭṭhabbaṃ. Sayituñcāti attano kappiyapaccattharaṇaṃ attharitvā sayituñca nisīdituñca. ‘‘Paribhaṇḍakataṃ bhūmiṃ vā bhūmattharaṇasenāsanaṃ vā saṅghikamañcapīṭhaṃ vā attano santakena paccattharaṇena paccattharitvāva nipajjitabba’’nti hi aṭṭhakathāyaṃ (cūḷava. aṭṭha. 324) vuttaṃ. Idañca āsandādīnampi aññathattakaraṇe paribhoge lakkhaṇavacanaṃ. Vuttañhi bhagavatā ‘‘anujānāmi bhikkhave, āsandiyā pāde chinditvā paribhuñjituṃ, pallaṅkassa vāḷe bhinditvā paribhuñjituṃ, tūlikaṃ vijaṭetvā bibbohanaṃ kātuṃ, avasesaṃ bhūmattharaṇaṃ kātu’’nti (cūḷava. 320).
191 一九一、「四角座椅……乃至……五支高足者许可」者,义上应颠倒语句而连结,或以『许可』连结应知。其中,四角为角,他们且他们座椅,为复合词。三靠背与四足之故,七支者,为复合词。一靠背之故,为五支。因四角座椅别说许可性故,七支等则知为长者。于经文中,食堂以一连结说故,一连结所说者,或俱行,或俱灭,故「家」者,以此亦取食堂。「如是」词用于非处,故棉絮填充之床榻座椅,于家或食堂,唯许坐,为连结。此处此经文:『尔时,人们于食堂、家中,设置棉絮填充之床与座椅。诸比丘疑虑而不坐。向世尊报告此事。「诸比丘,我允许,坐于在家者所作,然不得躺卧。」』然他们,制作者或令作者,拆开为巴吉帝亚。显示巴利原文
191. Caturaṃsapīṭhā ca…pe… pañcaṅgā ca uccapādakā kappantīti atthato vacanaṃ vipallāsetvā sambandhitabbaṃ, ‘‘kappiyā’’ti iminā vā sambandho veditabbo. Tattha cattāro aṃsā koṇā yesaṃ, te ca te pīṭhā cāti samāso. Tiṇṇaṃ apassayānaṃ, catunnañca pādānaṃ vasena satta aṅgāni yesanti samāso. Ekāpassayassa vasena pañcaṅgā. Caturaṃsapīṭhānaṃ visuṃ kappiyabhāvassa vuttattā sattaṅgādayo pana dīghāti viññāyanti. Pāḷiyaṃ bhattaggassa ekayoganiddiṭṭhattā ekayoganiddiṭṭhānaṃ saha vā pavatti, saha vā nivattīti ghareti iminā bhattaggassapi gahaṇaṃ. Eva-saddo aṭṭhānappayutto, tasmā tūlonaddhā mañcapīṭhā ghare vā bhattagge vā nisīditumeva kappantīti sambandho. Tatrāyaṃ pāḷi ‘‘tena kho pana samayena manussā bhattagge antaraghare tūlonaddhaṃ mañcampi pīṭhampi paññapenti. Bhikkhū kukkuccāyantā nābhinisīdanti. Bhagavato etamatthaṃ ārocesuṃ. Anujānāmi, bhikkhave, gihivikaṭaṃ abhinisīdituṃ, na tveva abhinipajjitu’’nti (cūḷava. 314). Te pana karontassa vā kārāpentassa vā uddālanakaṃ pācittiyaṃ.
192 一九二、「六种顺毛衣之任一衣,皮革为他们」,为分析。「五种毕西」者,以布等棉絮计数,说为五种。「一切处」者,于住处床榻座椅等一切处。显示巴利原文
192. Sānulomānaṃ channaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ chavi etāsanti viggaho. Pañca bhisīti coḷāditūlagaṇanāya pañcakā vuttā. Sabbatthāti vihāramañcapīṭhādīsu sabbattha.
193 “三种棉絮”:指新巴离树等、乳藤等、埃拉咖等草之三种棉絮。“毕西内容物”:指布等五种床垫填充物。“兽与鸟之毛”:此处“一切”指其余。以“兽”一词,狮子等一切四足者皆被摄取;以“鸟”一词,鹅、孔雀等一切鸟类皆被摄取。难道由毕西内容物一词所包含的羊毛,不会也摄取了兽鸟之毛吗?若另作列举,岂不犯重复之过?不犯,因为目的在于舍弃人毛、显示差别。那么,岂不因此又成过失——由于“人毛羊毛”等已被导向毕西内容物,从而让人认为枕头中的就是毕西内容物吗?确实如此,但即便如此亦无过失,因为所用之词是为了说明所知之义,随用而自在故。“玛苏拉咖,除棉絮外,允许”:应当颠倒而连接。“玛苏拉咖”,据说是指皮革制成的毕西。显示巴利原文
193.Tūlattayanti simbalirukkhādīnaṃ khīravalliādīnaṃ erakādīnaṃ tiṇānaṃ tūlattayaṃ. Bhisigabbho coḷādiko pañcavidho bhisigabbho. Migapakkhinaṃ lomānīti etaṃ sabbanti seso. Miga-saddeneva sabbepi sīhādayo catuppadā, pakkhi-saddena sabbepi haṃsamorādayo gahitā. Nanu ca bhisigabbhasaddantogadhāya uṇṇāya migapakkhilomānampi gahaṇasabbhāvepi tesaṃ visuṃ gahaṇe sati punaruttidoso āpajjatīti? Nāpajjati manussalomapariccāgavibhāvanappayojanasabbhāvato. Nanu ca evampi dosoyeva, ‘‘manussalomamuṇṇāya’’ntiādinā bhisigabbhānaṃ upari nīyamānattā gamyate bibbohanepi ayameva bhisigabbhoti? Saccaṃ, tathāpi na doso, gamyamānatthassa saddassa payogaṃ pati kāmacāroti. Masūrake tūlavajjā anuññātāti vipariṇāmetvā sambandhitabbaṃ. Masūrakaṃ nāma cammachavikā bhisīti vadanti.
194 羊毛、人毛、叶、净的多马喇叶、花、未经检查的坐具——这些不得(与他人共用)。此为关联。“人毛”:以此表明,不仅此处所说的羊毛是羊毛,凡是净与不净肉类所属的有翼与四足动物之毛,亦属羊毛。“花”:指私央咖花、巴咖喇花等。以“多马喇”一词,依习惯取其叶,故说“多马喇叶”。“未经检查”:指未经审察。然而,什么应检查,什么不应检查?凡通过决断已知者,不应检查;其余者应以手触摸而检查。显示巴利原文
194. Uṇṇāyaṃ manussalomañca paṇṇe suddhaṃ tamālakañca pupphañca appaṭivekkhitaṃ āsanañceva na labbhanti sambandho. Manussalomanti iminā na kevalaṃ idha eḷakalomameva uṇṇā, atha kho kappiyākappiyamaṃsajātīnaṃ pakkhicatuppadānaṃ lomampīti dasseti. Pupphanti piyaṅgubakulapupphādi. Tamālakasaddeneva upacārato pattaṃ gahetvā ‘‘tamālaka’’nti vuttaṃ. Appaṭivekkhitanti anupaparikkhitaṃ. Kīdisaṃ pana paṭivekkhitabbaṃ, kīdisaṃ na paṭivekkhitabbanti? Yaṃ vinicchayato viññātaṃ, taṃ na paṭivekkhitabbaṃ, itaraṃ hatthena parāmasantena paṭivekkhitabbaṃ.
二十六、同座者释义的注释显示巴利原文
26. Samānāsanikaniddesavaṇṇanā
195 “三夏腊间隔者,一坐具为诸比丘所允许”,此为关联。其中,在一坐具——即床等之上,两人的坐处、坐具共为一坐具。“玛”字乃连音所生。何种?说“三夏腊间隔”。三个夏腊之间隔为此者,即是三夏腊间隔;以两个夏腊年长或年少的比丘,由于他有此间隔,故称为三夏腊间隔,意为具有三夏腊间隔者。然而,若仅有一夏腊的年长或年少,或完全相同的一夏腊者,因其同样具有该间隔性,故实无需另说。或者,“三夏腊间隔”是依具格的用法,意指与三夏腊间隔者一起。由“七夏腊”等可支持此义。显示巴利原文
195. Tivassantaramekamāsanaṃ bhikkhūnaṃ anuññātanti sambandho. Tattha ekasmiṃ āsane mañcādike dvinnaṃ āsanaṃ nisīdanaṃ ekamāsanaṃ. Ma-kāro sandhijo. Kīdisanti āha ‘‘tivassantara’’nti. Tiṇṇaṃ vassānamantarametassāti tivassantaro, dvīhi vassehi mahantataro vā daharataro vā bhikkhu, so assa atthīti tivassantaraṃ, tivassantaravantanti attho. Yo pana ekena vassena mahantataro vā daharataro vā ekavassoyeva vā, tabbantatāya vattabbameva natthi. Atha vā tivassantaranti karaṇatthe upayogavacanaṃ, tivassantarena saddhinti attho. Tameva samattheti ‘‘sattavasse’’ccādinā.
196 “牟尼允许”是关联句。“与一切”的意思,是与同坐具者和非同坐具者,即与所有人一起。显示巴利原文
196. Muni anuññāsīti sambandho. Sabbehevāti samānāsanikaasamānāsanikehi sabbeheva saddhiṃ.
197 以“边”等语显示长坐具。凡能坐下三人者,彼即是边,即长坐具,此为关联。“边”指最后一位。然而,在非长坐具上,同坐具者可以坐,为显明此事而说“床”等。于一切处,若不如法而行,则为恶作。显示巴利原文
197. Dīghāsanaṃ dasseti ‘‘anta’’ntiādinā. Yaṃ tiṇṇaṃ nisīdituṃ pahoti, taṃ antaṃ dīghāsananti sambandho. Antanti pacchimaṃ. Adīghāsane pana samānāsanikā nisīdituṃ labbhantīti dassento ‘‘mañcake’’tiādimāha. Sabbattha ayathākaraṇato dukkaṭanti.
二十七、不共住释义的注释显示巴利原文
27. Asaṃvāsaniddesavaṇṇanā
198 “被举”者,指因不见罪、不忏悔、不舍恶见,而由不共住羯磨所摄的被举者。“未达上”者,指在学尼、沙弥、沙弥尼、舍学处者所摄的未受具足戒者。“断根”者,指犯波罗夷者。在被举者中,若生起“这些是说法者”的执见,便成为别异共住;因彼有此见,故称为别异共住,即指被举随从所摄的执见别异共住者。从结界出去者为无界者,界中间者与界外者,其中即使站在手臂范围内,界别异共住者亦为站在无界处。站在虚空中者,即站在虚空处,以水滴所及为界。于这些处,“别异共住”等词,某些持业复合词变为中性,故无词性差异,如“道非道”一词。同一羯磨、同一诵戒、同一种学处,此为三种共住。无此三者,名为非共住。对这些,应从手臂范围外避开。若前三种被举者存在时,仍作布萨等羯磨,则犯波逸提;对其余者,犯恶作。显示巴利原文
198.Ukkhittoti kammanānāsaṃvāsakasaṅkhāto āpattiyā adassane, appaṭikamme, pāpikāya diṭṭhiyā appaṭinissagge ukkhittako. Anupasampannoti sikkhamānasāmaṇerasāmaṇerisikkhāpaccakkhātasaṅkhāto anupasampanno. Chinnamūlakoti antimavatthuajjhāpanno. Ukkhittakesu ‘‘dhammavādino ete’’ti uppannāya laddhiyā nānābhūto saṃvāso etassāti nānāsaṃvāso, ukkhittānuvattakasaṅkhāto laddhinānāsaṃvāsako. Sīmato niggatā nissīmā, sīmantarikā bahisīmā ca, tattha hatthapāse cepi ṭhito, sīmānānāsaṃvāsako nissīmaṭṭhito. Vehāyase ākāse ṭhito vehāyasaṇṭhito bindāgamena. Tattha ‘‘nānāsaṃvāso cā’’tiādinā samāhāradvandepi kvaci napuṃsakaliṅgaṃ byabhicaratīti napuṃsakattābhāvo yathā ‘‘maggāmaggo’’ti. Ekakammaṃ ekuddeso samasikkhatāti ayaṃ tividhopi saṃvāso nāma. So yesaṃ natthi, te asaṃvāsā. Ete hatthapāsato bahikaraṇavasena vajjetabbā. Etesu hi tividhe ukkhittake sati uposathādikaṃ kammaṃ karontassa pācittiyaṃ, itaresu dukkaṭanti.
二十八、羯磨释义的注释显示巴利原文
28. Kammaniddesavaṇṇanā
199 由分裂众所作非法羯磨、由和合众所作非法羯磨、由分裂众所作如法羯磨、由和合众所作如法羯磨——这四种羯磨,是余下的意义。其中,“由分裂众所作非法羯磨”是指应由分裂的僧团举行的非法羯磨。这一原理在一切处皆同。“分裂”指一群众,即在四人众等应行羯磨时,凡应得羯磨的人数中,由于不现前,或未带来应给欲者的欲,或现前者反对,或以上任一种情况而成立者,即此处所指。然而,“非法羯磨”者,此处所称的法,即“诸比丘,若于白二甘马中,以一首白而作羯磨,却不诵羯磨文,则成非法羯磨”等;仅以一首白,或以二首白,或仅以一羯磨文,或以二羯磨文,以及以所来者的减损、变异,除了求听羯磨,在白四甘马中,对所不应受羯磨者行呵责、驱摈、波胝悔过、依止、灭摈等七种羯磨,或对应受羯磨者因违犯而行;所来者与圣典相违的圣典,以达上等羯磨所来的圣典,以现前毗尼、忆念调伏、不痴毗尼、自言、多人语、觅罪相、草覆地所摄的七种羯磨随获而行之所来的圣典;相对于这些,应行的求听、单白、白二、白四所摄的四种羯磨为如法羯磨,其相反则为非法羯磨。以此相反者,应知和合如法羯磨。法即是如前所说的圣典存于彼中,或以法……显示巴利原文
199. Vaggena adhammakammañca samaggena adhammakammañca vaggena dhammakammañca samaggena dhammakammañcāti cattāri kammāni hontīti seso. Tattha vaggena adhammakammanti vaggena saṅghena karaṇīyaṃ adhammakammaṃ. Esa nayo sabbattha. Vaggoti ca samūho vuccati, so ca catuvaggādikaraṇīyādīsu yāvatikānaṃ kammappattānaṃ asammukhībhāvena, chandārahānaṃ chandānāharaṇena, sammukhībhūtānañca paṭikkosanena, tesu ekenāpi vā idha adhippeto. Adhammakammanti ettha pana dhammo nāma ‘‘uttidutiye ce, bhikkhave, kamme ekāya uttiyā kammaṃ karoti, na ca kammavācaṃ anussāveti, adhammakamma’’ntiādinā (mahāva. 387) ekāyeva ñattiyā , tathā dvīhi ñattīhi ekāyeva vā kammavācāya, tathā dvīhi kammavācāhīti āgatāya ca tathā hāpanaaññathākaraṇabhāvena ñattikammaṃ ṭhapetvā ñatticatutthe ca kamme āgatāya ca akammārahassa tajjanīyapabbājanīyapaṭisāraṇīyaniyassatividhaukkhepanīyānaṃ sattannaṃ kammānaṃ karaṇavasena, kammārahassa ca virādhetvā karaṇavasena āgatāya ca pāḷiyā viparītā ca pāḷi, upasampadādikammavasena āgatā ca pāḷi, sammukhāvinayasativinayaamūḷhavinayapaṭiññākaraṇayebhuyyasikātassapāpi- yasikātiṇavatthārakasaṅkhātānaṃ sattannaṃ kammānaṃ yathālābhakaraṇavasena āgatā ca pāḷi, tena karaṇīyaṃ apalokanañattiñattidutiyañatticatutthasaṅkhātaṃ catubbidhaṃ kammaṃ dhammakammaṃ, tappaṭipakkhaṃ adhammakammaṃ. Tabbipariyāyena samaggo dhammakammañca veditabbaṃ. Dhammo yathāvuttā pāḷi assa atthi, dhammena kataṃ vāti dhammikaṃ. Tabbiparītaṃ adhammikaṃ. Catutthaṃyevāti tesu catūsu kammesu catunnaṃ pūraṇaṃ samaggena dhammikaṃ. Sesakammānaṃ bhāvena bhikkhunā dukkaṭassa bhavanaṃ lakkhīyatīti sesakammesūti bhāvalakkhaṇe sattamī. Dukkaṭanti kuppānaṃ adhammakammavaggakammānaṃ katattā dukkaṭaṃ.
200 现在,为说明所谓‘和合如法’的羯磨应由哪些僧团来作,而说‘四众’等。因说到四等数目,故以‘四人之众’等加以分析。‘十众、二十众’:依众的差别,分析为‘十人与二十人各自的众,即十众与二十众’,ṇika表自存义。‘二十之众’连同超过者,为‘二十众’,如是分析。显示巴利原文
200. Idāni yadidaṃ samaggena dhammikaṃ nāma, taṃ yehi saṅghehi kātabbaṃ, tesaṃ pabhedaṃ dassetuṃ ‘‘catuvaggo’’tiādimāha. Catvādīnaṃ saṅkhyeyavuttittā catunnaṃ vaggotiādinā viggaho. Dasavīsativaggikoti dasannaṃ vīsatiyā ca vaggabhedavasena dasavīsatīnaṃ vaggoti viggaho, ṇiko sakatthe. Vīsatiyā vaggo, atirekena sahito vīsativaggoti viggaho.
201-2 以‘四’等限定五种羯磨。应连接为‘除出罪、达上、自恣,四众等’,以显示‘于一切羯磨中为羯磨适格者’。其中,各处的ca字将四众等集合于羯磨适格性中。但此处‘一切’一词,因某些如出罪等已被排除,故取部分的一切。‘羯磨适格者’指堪能羯磨者、相应者、合适者。‘其余’指二十众及超过二十众。‘于一切羯磨中’的‘一切’,此处指全部的一切。难道不应理解为‘二十众具有羯磨适格性,故超过二十众更不待言’吗?既然如此,为何还要说?的确,虽然如此,但它是为了令知:应由四众等僧团所行的羯磨,少于此数则不可,超过则可。显示巴利原文
201-2. Pañcannaṃ kammānaṃ niyameti ‘‘catū’’tiādinā. Abbhānaṃ upasampadaṃ pavāraṇaṃ ṭhapetvā catuvaggo cātiādinā yojetvā sabbakammesu kammappattoti dīpitoti yojetabbaṃ. Tattha tattha ca-saddo catuvaggādayo kammapattikiriyāyaṃ samuccinoti. Idha pana sabba-saddo abbhānādīnaṃ kesañci ṭhapitattā padesasabbe gayhati. Kammapattoti kammassa patto yutto anurūpo. Itaroti vīsativaggo atirekavīsativaggo. Sabbakammesūti ettha pana sabba-saddo sabbasabbe. Nanu ca vīsativaggassa kammappattabhāvesati atirekavīsativaggassa pagevāti viññāyati. Tathā sati so kasmā vuttoti? Saccaṃ, tathāpi so catuvaggādinā saṅghena kattabbakammaṃ ūnakatarena na vaṭṭati, atirekena pana vaṭṭatīti ñāpanatthaṃ vutto.
203 今说明:应以四众等之取欲而补足,故说「四」等。「本性者」:因未犯波罗夷等,依本性、自性而安住者;或于彼羯磨中,自身未离去者,是为本性者,即除波罗夷者、被摈者、执异见者、别住者之外的其他人。「其余」者:指住在同一界内、同样为本性者的其他人。「于其余中」者:谓在其余应由五众等作的情形中。显示巴利原文
203. Idāni catuvaggādikena chandāharaṇena pūretabboti dasseti ‘‘catū’’tiādinā. Pārājikādibhāvamanāpannattā pakatiyā sabhāveneva ṭhito attā yesaṃ, pakato vā tatoyeva kammesu avigato attā yesaṃ teti pakatattakā, pārājikaukkhittakaladdhinānāsaṃvāsakehi aññe. Pareti ekasīmaṭṭhā tādisāyeva aññe. Sesepīti avasese pañcavaggādikaraṇīyepi.
204 今为显示由事、白、宣告、界等之失坏,从羯磨失坏中的会众与反对者,羯磨之坏与不坏,以及其中之罪等,故说「四」等。其连接为:「应由四众等所作,或以不共住者补足众数之羯磨,或以羯磨适格者补足众数之羯磨,或以重罪者补足众数之羯磨,以及别住等羯磨。」此中,羯磨适格者异于重罪者;而舍弃行者虽为重罪者,却可作为补足众数者。「作」者:即由四众等所作。显示巴利原文
204. Idāni vatthuñattianussāvanasīmādivipattito, kammavipattīsu parisato ca paṭikkosato ca kammassa kuppākuppabhāvaṃ tattha ca āpattiādiṃ dassetuṃ ‘‘catū’’tiādi māha. Catuvaggādikattabbaṃ asaṃvāsagaṇapūraṃ vā kammārahagaṇapūraṃ vā kammañca garukaṭṭhagaṇapūraṃ vā parivāsādikammañcāti yojanā. Ettha ca kammāraho garukaṭṭhato añño, nikkhittavatto pana garukaṭṭho gaṇapūrako hotiyeva. Katanti catuvaggādinā kataṃ.
205 「应阻止」:意为若无障碍,即使仅有一人,亦应阻止。「障碍」:谓当有恶人行事时,存在生命或梵行之障碍。若无障碍者而不阻止,则为恶作。「显示见解」:其余者为——应各自显示自己的见解、所得,言「此是非法羯磨,我不认可」,彼此相互表明。「一人决意」:其余者为——一位比丘应作「我不认可」之决意。「超过彼」:指超过三人。然而,他们仍有能力在僧团中完成自己的羯磨。显示巴利原文
205.Vāreyyāti antarāye asati antamaso ekopi vāreyyāti attho. Antarāyeti pāpehi kariyamāne jīvitabrahmacariyantarāye sati. Anantarāyikā ce na vārenti, dukkaṭaṃ. Diṭṭhāvinti attano attano diṭṭhiṃ laddhiṃ ‘‘adhammakammaṃ idaṃ, na metaṃ khamatī’’ti aññamaññaṃ āvi kareyyunti seso. Ekodhiṭṭhānanti eko bhikkhu ‘‘na metaṃ khamatī’’ti adhiṭṭhānaṃ kareyyāti seso. Tatodhikāti tīhi adhikā. Te pana saṅghattā pahonti attano kammaṃ nittharituṃ.
206 “心散乱”者,名为疯狂者。“苦住”者,意谓受苦恼。“不增长”者,意为不被接受、不得愈合。显示巴利原文
206.Khittacitto nāma ummattako. Dukhaṭṭitoti vedanaṭṭo. Na rūhatīti gayhattaṃ na rohatīti attho.
207 “乃至对无间者告知的已恢复……比丘”——此是连接。“住于一界者”,即处于同一界中者。“有同等共住者”,即具有相同的共住。既是住一界者,又是同等共住者,又是已恢复者,故为“住一界同等共住已恢复者”,且是比丘——这一切处皆是持业释,指代彼人。然而,此处指的是戒无缺失的已恢复者。“告知”,即宣说自身所得者。“认可”,即拒绝便是认可。显示巴利原文
207. Antamaso anantarassāpi ārocentassa pakata…pe… bhikkhunoti sambandho. Ekasīmāyaṃ tiṭṭhatīti ekasīmaṭṭho. Samo saṃvāso assāti samasaṃvāso. Ekasīmaṭṭho ca so samasaṃvāso ca, pakatatto ca so ekasīmaṭṭhasamasaṃvāso ca, so cāyaṃ bhikkhu cāti sabbattha kammadhārayo, tassa. Ettha pana avipannasīlo pakatattoti adhippeto. Ārocentassāti attano laddhiṃ pakāsentassa. Rūhatīti paṭikkhepo ruhati.
208 “如法羯磨”,即依法应作的求听等羯磨。“应拒绝”,即应阻止。“身和合或欲”,应取“或”字而解义。“背后”,即背向。此词如同“现前”一词,是不变词;或者,“眼”从根境之外,即是“背后”之义。显示巴利原文
208.Dhammikaṃ kammanti dhammena kattabbaṃ apalokanādikammaṃ. Paṭikkoseyyāti nivāreyya. Tirokkhā kāyasāmaggiṃ vā chandaṃ vāti vā-saddaṃ netvā attho netabbo. Tirokkhāti parammukhā. So sammukhā-saddo viya nipāto, atha vā akkhā indriyavisayato tiro bahīti atthoti.
二十九、离邪命品释义显示巴利原文
29. Micchājīvavivajjanāniddesavaṇṇanā
209 “依此而生活”即是活命。那是什么呢?即是寻求资具的努力。邪的活命,舍离它便是舍离邪命。然而,此处于义理上,如“此处比丘以巴帝摩卡律仪防护而住,具足行处与行境”所说,乃依显示巴帝摩卡律仪圆满之行道所来的行,以及依次作为波罗夷、桑喀地谢沙、偷兰遮、波逸提、波罗提悔过、恶说、恶作之因,以活命为因所制定的虚诳语、行遍处、示相、实语、上妙食物告知、比丘尼食物告知、羹饭告知等学处的违犯,以及诈现威仪、谄媚、现相、激磨、以利求利等诸恶法,依此而行持的离邪命,即名为活命遍净戒。然而为了显示助益之法,对于某人在此处开示彼,如同最初所显示的名巴帝摩卡律仪的增上戒学,以及依四护观而来的名增上心、增上慧的二学,应作如是见、如是了知,以“木材”等显示。其中,“木材”等是“给予”的受词。“粉”指合欢粉等沐浴粉。“沐浴洗面水”指沐浴与洗面的水,此为复合词。以“等”字摄树叶等。“摄受家族”即摄受家族的行为。显示巴利原文
209. Āgamma jīvanti etenāti ājīvo, ko so? Paccayapariyesanavāyāmo. Micchāya ājīvo, tassa vivajjanā micchājīvavivajjanā. Sā panāyaṃ atthato ‘‘idha bhikkhu pātimokkhasaṃvarasaṃvuto viharati ācāragocarasampanno’’ti (vibha. 508) evaṃ pātimokkhasaṃvarasampattiyā paṭipattidassanavasena āgato ācāro ceva yathākkamena pārājikasaṅghādisesathullaccayapācittiyapāṭidesanīyadubbhāsitadukkaṭānaṃ kāraṇabhūtassa ājīvahetupaññattānaṃ abhūtārocanasañcarittaaññāpadesabhūtārocanapaṇītabhojanaviññatti bhikkhunibhojanaviññattisūpodanaviññattisikkhāpadānaṃ vītikkamassa ca kuhanalapananemittikatā nippesikatā lābhena lābhaṃ nijigīsanatāti evamādīnañca pāpadhammānaṃ vasena pavattaṃ micchājīvaviratisaṅkhātaṃ ājīvapārisuddhisīlañca. Tassā pana kassaci idha dassanaṃ yathā dassetumāraddhaṃ pātimokkhasaṃvarasaṅkhātāya adhisīlasikkhāya, caturārakkhavipassanāvasena āgatānaṃ adhicittaadhipaññāsaṅkhātānaṃ dvinnaṃ sikkhānañca upakārakadhammaparidīpanatthanti daṭṭhabbaṃ, evamīdisaṃ viññeyyaṃ, taṃ dasseti ‘‘dāru’’ntiādinā. Tattha ‘‘dāru’’ntiādīni ‘‘dade’’ti etassa pattikammaṃ. Cuṇṇaṃ sirīsacuṇṇādinahāniyacuṇṇaṃ. Nhānamukhodakanti nhānañca mukhañca, tassa udakanti samāso. Ādi-saddena paṇṇādiṃ saṅgaṇhāti. Kulasaṅgahāti kulasaṅgahakaraṇena.
210 “照顾他人子女”即是照顾者,照顾者所作之业为照顾作,于其自义,彼即照顾作性。以装饰等方式照顾家族子女,此为其名。“绿豆之羹”即绿豆羹,彼即是绿豆羹者。如同煮绿豆羹时,某些绿豆不熟,其余则熟,同样地,某人之语中少分为真,其余为虚,此人因其类似绿豆羹的缘故,被譬喻称为“绿豆羹者”,彼之性即为绿豆羹性。以真假维生,此为其名。与宅地等相关的明为宅地明。“照顾作性”等以双数复合词出现,当无中性时,即为“照顾……明”,依于彼。短音依偈颂结构,长音亦然。“派遣”者,于种种业中驱使他们即是派遣。“应恭敬以使者所作之任何业”为使者业。“磨”即派遣,以小腿、以足所作的派遣为足步派遣,彼有此性即为足步派遣性。为在家人于村与村之间、地方与地方之间传递教令与回复,即是此名。显示巴利原文
210. Paribhaṭati paresaṃ dārake pariharatīti paribhaṭo, paribhaṭassa kammaṃ pāribhaṭako, sakatthe tameva pāribhaṭakatā. Alaṅkaraṇādinā kuladārakapariharaṇassetaṃ nāmaṃ. Muggassa sūpo muggasūpo, soyeva muggasuppo. Yathā muggasūpe paccamāne kocideva muggo na paccati, avasesā paccanti, evaṃ yassa puggalassa vacane kiñcideva saccaṃ hoti, sesaṃ alikaṃ, ayaṃ puggalo muggasūpasadisatāya upacārena ‘‘muggasuppo’’ti vuccati, tassa bhāvo muggasuppatā . Saccālikena jīvitakappanassetaṃ adhivacanaṃ. Gharavatthuādisambandhinī vijjā vatthuvijjā. Pāribhaṭakatā cātiādinā dvando napuṃsakattābhāve pāri…pe… vijjā, tāya. Rasso pana gāthābandhavasena, tathā dīgho. Pahiṇānaṃ tasmiṃ tasmiṃ kamme tesaṃ tesaṃ niyuñjanaṃ paheṇaṃ. Ādarena dūtena kāretabbaṃ yaṃ kiñci kammaṃ dūtakammaṃ. Pisanaṃ pesanaṃ, jaṅghāya pādena pesanaṃ jaṅghapesanaṃ, tamassa atthīti jaṅghapesaniyaṃ. Tesaṃ tesaṃ gihīnaṃ gāmantaradesantarādīsu sāsanapaṭisāsanaharaṇassetamadhivacanaṃ.
211 “为利养而赠送礼物”即是随予。“以佛所呵责者”:即以佛陀所呵斥的肢体明、星宿明、梦明、鬼神明等,或其他者。显示巴利原文
211. Lābhāsāya lañjadānaṃ anuppadānaṃ. Sambuddhappaṭikuṭṭhena buddhagarahitena aṅgavijjānakkhattavijjāsupinavijjābhūtavijjādinā aññena vā.
212 向非亲知者、未邀请者请求,称为“告知”,即依乞求而造作的身语努力。以佛陀所呵斥的邪命方式寻求资具,称为“非寻求”。有关“虚诳宣说”:对自身并不存在的上人法加以宣称、言说,即虚诳宣说。所谓“以诈现威仪等”,指诈现威仪、谄媚等方式。其中,依赖利养、恭敬与名闻而受用资具、周边念诵、安立威仪,以此令人生起惊异,便是诈现威仪。见到前来住处的人之后,以“尊者们为何而来?是否要邀请比丘们?”或“国王对我满意,某某大臣也对我满意”等形式交谈,称为谄媚。见到有人拿着副食离去后,以“你们得到副食了吗?”等方式显示,称为现相。以“无信、不欢喜”等方式呵责,以及以“在此处说此”等方式用言语激励等,称为激磨。以少利养欺蒙而欲求多得,称为以利求利。“败坏家族等”者,此处以“等”字含摄接受金钱与金钱交易。显示巴利原文
212. Aññātakānaṃ appavāritānaṃ viññāpanaṃ viññatti, yācanavasena pavatto kāyavacīpayogo. Buddhappaṭikuṭṭhena micchājīvena paccayapariyesanā anesanā. Abhūtassa attani avijjamānassa uttarimanussadhammassa ullapanaṃ kathanaṃ abhūtullapanā. Kuhanādīhīti kuhanālapanādīhi. Tattha lābhasakkārasilokasannissitassa paccayappaṭisevanasāmantajappanairiyāpathasaṇṭhāpanavasena janavimhāpanā kuhanā. Vihāraṃ āgate manusse disvā ‘‘kimatthāya bhonto āgatā, kiṃ bhikkhū nimantetu’’nti vā ‘‘mayi rājā pasanno, asuko ca asuko ca rājamahāmatto pasanno’’ti vā ādinā nayena ālapanā lapanā. Khādanīyaṃ gahetvā gacchante disvā ‘‘kiṃ khādanīyaṃ labhitthā’’tiādinā nayena nimittakaraṇādi nemittakatā. ‘‘Assaddho appasanno’’tiādinā nayena garahaṇāni ca ‘‘etaṃ ettha kathethā’’tiādinā nayena vācāya ukkhipanādi ca nippesikatā. Appena lābhena bahukaṃ vañcetvā gahetuṃ icchanaṃ lābhena lābhaṃ nijigīsanatā. Kuladūsādīti ettha ādi-saddena rūpiyappaṭiggahaṇarūpiyasaṃvohārā saṅgayhantīti.
三十、行仪释义显示巴利原文
30. Vattaniddesavaṇṇanā
213 “着鞋……乃至……或将衣置于头上,客比丘不应进入寺院”,此句衔接上文。“持伞者”,指将伞持于头上之人,故称持伞者。“覆头者”,指连同头部都被覆盖之人。如所说:“有围墙的住处,以围墙为界;无围墙的住处,以应设立围墙之处为界”,到达近行界附近后,应当完成脱鞋等一切事务,方可进入寺院,这便是此处所获得的差别义。显示巴利原文
213. Saupāhano…pe… cīvaraṃ sīse karitvā vā āgantuko ārāmaṃ na paviseti sambandho. Sachattoti sīse katachattena sachatto. Oguṇṭhitoti sasīsaṃ pārupito. ‘‘Parikkhittassa vihārassa parikkhepo, aparikkhittassa parikkhepārahaṭṭhāna’’nti vuttaṃ upacārasīmāsamīpaṃ patvā upāhanāomuñcanādisabbaṃ katvā ārāmo pavisitabboti ayamettha byatirekaladdho attho.
214 “不应以饮用水洗足”,此句衔接上文。其意趣为:到达退行处后,应于一旁放下钵与衣,坐在适当之处,询问后可饮用饮用水,并以可用之水如前所述洗足。“亦应礼敬年长的常住比丘”一句,以此显示:询问戒腊之后,新来比丘应请求年长的常住比丘接受礼敬。“应询问卧具与坐具”,指应询问:“住于何处?卧坐具已占用抑或未占用?”这便是特相之语。因此,应按照常住比丘义务中所说的已占用等情形进行询问。若他们说“未占用”,则应敲门,等候片刻,打开门闩,推开门,站在外面观察,进入后应履行一切住处义务。这是客比丘的义务。显示巴利原文
214. Pānīyena pāde na dhoveyyāti sambandho. Paṭikkamanaṃ patvā ekamante pattacīvaraṃ nikkhipitvā patirūpe nisajja pucchitvā pānīyaṃ pātabbaṃ, paribhojanīyena yathāvuttaṃ pādā dhovitabbāti adhippāyo. Vuḍḍhatare āvāsikepi ca abhivādeyyāti iminā vassaṃ pucchitvā navakena āvāsikena abhivādāpetabbanti dīpeti. Puccheyya sayanāsananti ‘‘katamaṃ senāsanaṃ pāpuṇāti, ajjhāvutthaṃ anajjhāvutthaṃ vā’’ti senāsanaṃ puccheyya. Idañca pucchāya lakkhaṇavacanaṃ. Tasmā āvāsikavatte vuttamajjhāvutthādikañca pucchitabbaṃ. Sace ‘‘anajjhāvuttha’’nti vadanti, kavāṭaṃ ākoṭetvā muhuttaṃ āgametvā ghaṭikaṃ ugghāṭetvā kavāṭaṃ paṇāmetvā bahi ṭhitena ulloketvā pavisitvā sabbaṃ senāsanavattaṃ kātabbaṃ. Āgantukavattaṃ.
215-6 「行者应离去」,这是上下文的连接。「整理后」等为其前分句。「木器与陶器」,其中的木器指床、椅等木制品,陶器指染缸等陶制品。「整理后」,是说若有遮雨处,便安放其中。「覆盖后」,即用门窗遮蔽。「妥善收藏后」,是指在四块石头上架床,以床叠床、椅叠椅的方式,把住所里的物件一件一件叠放,妥善收存。「不」,是指不这样做。这是行者的义务。显示巴利原文
215-6. Gamiko pakkameyyāti sambandho. ‘‘Paṭisāmetvā’’tiādīnimassa pubbakiriyāpadāni. Dārumattikabhaṇḍakanti ettha mañcapīṭhādidārubhaṇḍaṃ rajanabhājanādimattikābhaṇḍaṃ. Paṭisāmetvāti atthi ce anovassake saṇṭhapetvā. Thaketvānāti dvāravātapānehi pidhāya . Sādhukaṃ saṅgopetvānāti catūsu pāsāṇesu mañcaṃ paññapetvā mañce mañcassa, pīṭhe pīṭhassa āropanena senāsanassa uparūpari puñjakaraṇena sādhukaṃ saṅgopanaṃ katvā. Na cāti neva. Gamikavattaṃ.
217-8 「常住比丘」,这是「应指示」等动作的施事者。因为承担着新建房舍等重担,拥有住所、寺院,故称常住比丘。如果仅是住在寺院里,则称为住者。此处常住比丘一词兼摄这两类。「足水等」,其中的「等」字包括足凳、足擦布等。应连接下文的「迎接后,应接取钵与衣」。「应指示卧坐具」,即应告知:「这住处供你们使用」。应当这样指示、这样告知,这是所说的道理。显示巴利原文
217-8.Āvāsikoti idaṃ ‘‘paññapeyyā’’tiādīnaṃ kattupadaṃ. Navakammakaraṇādibhāranittharaṇatāya āvāso vihāro assa atthīti āvāsiko. Yassa pana kevalaṃ vihāre nivāsanamattaṃ atthi, so nevāsiko. Ubhopi te idha āvāsika-saddena saṅgahitā. Pādodappabhutinti ettha pabhuti-saddena pādapīṭhapādakathalikānaṃ gahaṇaṃ. Paccuggantvāna pattacīvaraṃ gaṇheyyāti yojanā. Paññape sayanāsananti ‘‘etaṃ tumhākaṃ senāsanaṃ pāpuṇātī’’ti evaṃ sayanāsanaṃ paññapeyya, pakāseyyāti vuttaṃ hoti.
219 「已曾住过」,指先前曾有比丘居住。告知行处与非行处,即告知行处:「乞食的村庄是远还是近」,或「应于清晨去乞食,还是上午去」,如此告知行处;并通过「邪见者的村庄」或「食物限量的村落」等告知非行处。大小便处等也是「应告知」的内容。「学处认可」,是指僧团对某有信仰的家族所作出的学处认可,以及该家族。显示巴利原文
219.Ajjhāvutthanti pubbe bhikkhūhi nivutthaṃ. Gocarāgocaraṃ vadeti ‘‘bhikkhācāragāmo dūro, āsanno’’ti vā, ‘‘kālasseva piṇḍāya caritabbaṃ, divā vā’’ti evaṃ gocarañca, ‘‘micchādiṭṭhikānaṃ vā gāmo, paricchinnabhikkho vā’’tiādinā agocarañca vadeyyāti attho. Vaccapassāvaṭṭhānānītiādīnipi ‘‘vade’’ti imasseva kammavacanāni. Sekhasammutinti yassa saddhassa kulassa saṅgho sekhasammutiṃ deti, taṃ kulañca.
220 出入之时,即了知某些地方有野兽或非人时,应于此时进入、此时出去。而铺设座位等一切义务,在年长比丘到来时,即使搁置做衣等事务,或为非重病者备药,也应履行。若为重病者,则只应作药。即使正在履行塔院义务者,也应为他履行义务。因为聪明的客比丘会说:“你先作药,扫塔院吧。”再者,应以扇子为他扇风,应为他洗脚,应以油涂抹。若背痛,应按摩。然而,为了告知新来的客比丘座位等,而说“请坐”等。“请坐”一辞暗示“请站”等。“应指示”,即以恭敬心说。此是住寺者的义务。显示巴利原文
220.Pavesanikkhame kālanti ‘‘kesuci ṭhānesu vāḷamigā vā amanussā vā honti, imaṃ kālaṃ pavisitabbaṃ nikkhamitabbañcā’’ti evaṃ pavesanikkhame ca kālaṃ. Etaṃ pana āsanapaññapanādikaṃ sabbaṃ vattaṃ vuḍḍhatare āgate cīvarakammādiṃ vā nātigilānassa bhesajjaṃ vā ṭhapetvāpi kātabbaṃ. Mahāgilānassa pana bhesajjameva kātabbaṃ. Cetiyaṅgaṇavattaṃ karontenāpi tassa vattaṃ kātuṃ ārabhitabbaṃ. Paṇḍito hi āgantuko ‘‘karohi tāva bhesajjaṃ, cetiyaṅgaṇaṃ sammajjāhī’’ti ca vadeyya. Apica bījanena bījitabbo, pādāpissa dhovitabbā, telena makkhitabbā. Piṭṭhi ce āgilāyati, sambādhetabbā. Navakassa pana āgantukassa ‘‘idamāsanaṃ, ettha nisīdā’’tiādinā ācikkhitabbanti dassento ‘‘nisinnoyevā’’tiādimāha. Nisinnoyevāti iminā ‘‘ṭhitoyevā’’tiādiṃ upalakkheti. Samuddiseti ādarena vadeyya. Āvāsikavattaṃ.
所谓“义务”,因是总说,故不应过分贴近长老比丘而坐,应在大长老座位之外留出一两个座位,被告知“坐”时才坐下;新比丘亦不应被拒绝座位;不应展开僧伽梨而坐;应不出声地用水;应取与汤相应份量的饭;长老比丘应说:“除少许饭等外,一切应为所有人平等分配”;长老不应先食;食毕者不应先接水;从食堂返回时应适当地出去,以宽松的行列而行。如是等与此相应的应当学之义务,应行持。此是食堂义务。入村时应善加、不急躁;进入住处时当观察:“我将从此进入,将从此出去”;不应过急地进入,不应过急地出去;不应站得过远或过近,不应站立过久;不应过快地返回;应知施欲之相而站立;最先从村返回者应铺设座位等一切事,最后者应收座等一切事。如是等与此相应的应当学之义务,应行持。此是乞食义务,应行持。显示巴利原文
‘‘Vatta’’nti pana sāmaññena niddiṭṭhattā na there bhikkhū atiallīyitvā nisīditabbaṃ, mahātherassa nisinnāsanato ekaṃ dve āsanāni ṭhapetvā ‘‘nisīdā’’ti vutte nisīditabbaṃ, na navāpi bhikkhū āsanena paṭibāhitabbā, na saṅghāṭiṃ ottharitvā nisīditabbaṃ, saddaṃ akatvā udakakiccaṃ kātabbaṃ, yathā sūpassa okāso hoti, evamattāya odano gaṇhitabbo, therena bhikkhunā ‘‘ṭhapetvā appakaṃ odanādikaṃ sabbaṃ sabbesaṃ samakaṃ sampādehī’’ti vattabbaṃ, na tāva therena bhuñjitabbaṃ, bhuttāvinā na tāva udakaṃ paṭiggahetabbaṃ, bhattaggato nivattantehi yathānurūpaṃ nikkhamitvā viraḷāya pāḷiyā gantabbanti evamādikañca tadanurūpaṃ sekhiyavattañca sampādetabbanti idaṃ bhattaggavattañca sādhukaṃ ataramānena gāmo pavisitabbo, ‘‘iminā pavisissāmi, iminā nikkhamissāmī’’ti nivesanaṃ pavisantena sallakkhetabbaṃ, nātisahasā pavisitabbaṃ, nātisahasā nikkhamitabbaṃ, nātidūre naccāsanne ṭhātabbaṃ, nāticiraṃ ṭhātabbaṃ, nātilahukaṃ nivattitabbaṃ, dātukāmatākāraṃ ñatvā ṭhātabbaṃ, yo paṭhamaṃ gāmato paṭikkamati, tena āsanapaññapanādi sabbaṃ kātabbaṃ, yo pacchā, tena āsanuddharaṇādi sabbaṃ kātabbanti evamādikañca tadanurūpaṃ sekhiyavattañca sampādetabbanti idaṃ piṇḍacārikavattañca kātabbaṃ.
在住处履行一切义务后,从那里出来,善加着下衣、披覆上衣后,不急不躁地入村等,一切乞食义务应行持。应备办饮用水、洗漱水、火燧和手杖。应学习星宿的全部或部分,应善巧辨别方向。此是阿兰若住者的义务,须知此义已宣说。显示巴利原文
Senāsanaṭṭhāne sabbaṃ vattañca sampādetvā tato nikkhamitvā sādhukaṃ nivāsetvā pārupitvā ca ataramānena gāmo pavisitabbotiādi sabbaṃ piṇḍacārikavattaṃ kātabbaṃ. Pānīyaparibhojanīyaaggiaraṇisahitakattaradaṇḍā upaṭṭhapetabbā, nakkhattapadāni sakalāni vā ekadesāni vā uggahetabbāni, disākusalena bhavitabbanti idaṃ āraññikavattañca uddiṭṭhaṃyeva hotīti avagantabbanti.
三十一、净施说明注释显示巴利原文
31. Vikappanāniddesavaṇṇanā
221 「当面与背面」者,是对‘己面’与‘他面’的分析,意谓‘以当面,以背面’。当面净施与背面净施,此二种净施被说为差别,此为连接。「差别」者,即特别而言。或者,‘己面’指与面相关之言说,其‘净施’为复合词;同样,‘背面’亦如此。当面与背面,其区别即在于此。依此而有当面,有当面净施。「善巧者」,即了知净施之规定与取回之规定者。显示巴利原文
221.Sammukhā parammukhāti sassa mukhaṃ, parassa mukhanti viggaho, sammukhena parammukhenāti attho. Sammukhāvikappanā parammukhāvikappanāti bhedā duve vikappanā vuttāti yojanā . Bhedāti visesato. Atha vā sassa mukhaṃ mukhasambandhivacanaṃ assā vikappanāyāti samāso. Tathā parammukhā. Sammukhā ca parammukhā ca, tassā bhedo, tato. Sammukhāya sammukhavikappanāya. Byattassāti vikappanavidhānaṃ paccuddhāravidhānañca jānantassa.
222 「由彼」者,即向之净施的那位比丘。「受用等」者,指受用、放弃及决意。显示巴利原文
222.Tenāti yassa santike vikappeti, tena bhikkhunā. Paribhogādikanti paribhogaṃ vissajjanaṃ adhiṭṭhānañca.
224-5 「另一当面净施」者,此处‘或’字表选择,意为‘或者’。‘或’字义同‘亦’字,应从‘另’字之后解,意谓‘另有一种当面净施’。如何说?答曰:‘比丘之’等。因已说‘五种同法者’的缘故,在‘那位比丘’等处,亦当知有‘那位比丘尼、那位在学尼、那位沙弥尼、那位沙弥’。显示巴利原文
224-5.Aparāsammukhāvekāti ettha vā-saddo pakkhantare, atha vāti attho, api-saddattho vā vā-saddo, so aparā-saddato paraṃ daṭṭhabbo, aparāpi ekā sammukhāvikappanā atthīti attho. Kathanti āha ‘‘bhikkhussā’’tiādi. ‘‘Pañcannaṃ sahadhammīna’’nti vuttattā ‘‘tissassa bhikkhuno’’tiādīsu tissāya bhikkhuniyā tissāya sikkhamānāya tissāya sāmaṇeriyā tissassa sāmaṇerassātipi viññātabbaṃ.
226 「背面净施」者,即以背面而行净施;亦可理解为「从背面施与」,意为:何为背面净施?显示巴利原文
226.Parammukhāvikappanāti parammukhena vikappanena, parammukhāvikappanāti vā gahetabbaṃ, parammukhāvikappanā kathanti attho.
227 「友」者,指坚固之友。「见面」者,指仅有一面之缘的友人。那么,这两种净施有何差别呢?首先,当面净施是自己完成净施后,令他人取回,正因如此而名为「当面净施」。背面净施则是令他人完成净施后,再令他人取回,正因如此而名为「背面净施」。这便是二者在此处的差别。显示巴利原文
227.Mittoti daḷhamitto. Sandiṭṭhoti diṭṭhamattamitto. Ettha pana dvinnaṃ vikappanānaṃ kiṃ nānākaraṇanti? Sammukhāvikappanāya tāva sayaṃ vikappetvā parena paccuddharāpeti, teneva sā sammukhāvikappanā nāma jātā. Parammukhāvikappanāya pareneva vikappāpetvā pareneva paccuddharāpeti, teneva sā parammukhāvikappanā nāma jātāti idamettha nānākaraṇanti.
228 「远、近、同一」者,此处关于远近的判定,应依照在「决意」部分所述的方式来理解。显示巴利原文
228.Dūrasantikattekattanti ettha āsannadūrabhāvo adhiṭṭhāne vuttanayeneva veditabbo.
229 「十日……乃至……有期待时,一马萨咖未决意分配之不舍弃,不生起」,此为连结。十日聚集为十日。一切处为绝对复合之第二格。其中,衣生起之日,其黎明依于生起日,故与衣生起日一起,于第十一黎明升起时成为尼萨耆亚,故说「十日」。「一月或」者,因说「咖提那衣未展开时,一后咖提咖月」(与波罗夷649义同),故咖提那衣展开时得五月。「咖提那衣展开之住处」为复合词。「为圆满之义」者,分解为「圆满为其义」。为动作之修饰语,意为「以圆满为目的而作」。「不足之」者,以所作之决意能成就衣之量,因缺少如是量故,于不足之根本衣,即十一月七月所计之后时生起者。「有期待时」者,意为「我将从僧团或任何处获得」,如是有期待时。二者皆以省略ya字而说示。「时」或为语助词,以性之颠倒而说。然于此,应以超越之方式,于超过十日等时,知为尼萨耆亚巴吉帝亚。显示巴利原文
229. Dasāhaṃ…pe… paccāsāya sati māsakaṃ nādhiṭṭhitavikappitaṃ nissaggiṃ nuppādayatīti sambandho. Dasa ahāni samāhaṭāni dasāhaṃ. Sabbattha accantasaṃyoge dutiyā. Tattha yaṃ divasaṃ cīvaraṃ uppannaṃ, tassa yo aruṇo, so uppannadivasanissito, tasmā cīvaruppādadivasena saddhiṃ ekādase aruṇuggamane nissaggiyaṃ hotīti āha ‘‘dasāha’’nti. Māsamekaṃ vāti ‘‘anatthate kathine ekaṃ pacchimakattikamāsa’’nti (pārā. 649 atthato samānaṃ) vuttattā kathinatthate pañca māseti labbhati. Kathinaṃ atthataṃ yasmiṃ vihāreti samāso. Pāripūratthanti pāripūri attho yassāti viggaho. Kiriyāvisesanaṃ, pāripūrippayojanaṃ katvāti attho. Ūnassāti yattakena kayiramānaṃ adhiṭṭhānaṃ cīvaraṃ pahoti, tattakatābhāvato ūnassa ekādasamāsasattamāsasaṅkhāte piṭṭhisamaye uppannassa mūlacīvarassa. Paccāsā satīti ‘‘saṅghādito yato kutoci lacchāmī’’ti evaṃ satiyā paccāsāyāti attho. Ubhayampi ya-kāralopena niddiṭṭhaṃ. Satīti vā nipāto, liṅgavipallāsena vāha. Ettha pana byatirekavasena dasāhātikkamanādīsu nissaggiyaṃ pācittiyaṃ veditabbanti.
三十二、依止说明之注释显示巴利原文
32. Nissayaniddesavaṇṇanā
230 「有能力者之」者,于「应作」之过去分词用法中,对作者为第六格。有能力者,名为「诸比丘,具足五支之比丘应住不依止:知罪,知非罪,知轻罪,知重罪,且二巴帝摩卡于彼详细地善学习、善分别、善通达、善决择,依经与依字句。诸比丘,具足此五支之比丘应住不依止」,如是所说之有能力者与多闻有能力者应知。显示巴利原文
230.Byattassāti ‘‘kāriya’’nti kitakayoge kattari chaṭṭhī. Byatto ca nāma ‘‘pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabbaṃ, āpattiṃ jānāti, anāpattiṃ jānāti, lahukaṃ āpattiṃ jānāti, garukaṃ āpattiṃ jānāti, ubhayāni kho panassa pātimokkhāni vitthārena svāgatāni honti suvibhattāni suppavattīni suvinicchitāni suttaso anubyañjanaso. Imehi kho, bhikkhave, pañcahi aṅgehi samannāgatena bhikkhunā anissitena vatthabba’’nti (mahāva. 103) evaṃ vuttabyatto ca bahussutabyatto ca veditabbo.
其中「善分别」者,善分别,离词句义混杂之过失。「善通达」者,善巧,语言流畅。「善决择依经」者,从篇集附属引来之经,依应引之经而善决择。「依字句」者,依字母词句之圆满而善决择,不断不倒字母。以此阐明注疏。此决择从注疏而来。多闻有能力者,以最后之限度,二摩帝咖善巧语言流畅,于半月日为闻法之故,从经中四诵品,为来集会者谈论之故,如盲人宾德、大拉胡喇教诫、阿摩德等一说法道,于僧食吉祥不吉祥中为随喜之故,三随喜,为知布萨、巴瓦喇那等之故,羯磨非羯磨之决择,为作沙门法之故,依定或依观而以阿拉汉道为终极之一业处,如是多学习,此被称为。「无依止应作」者,无依止老师等而住应作无有。或为「依止应作」之读法,「依依止应作」为复合词。「命之量」者,尽形寿。显示巴利原文
Tattha suvibhattānīti suṭṭhu vibhattāni padapaccābhaṭṭhasaṅkaradosavirahitāni. Suppavattīnīti paguṇāni vācuggatāni. Suvinicchitānisuttasoti khandhakaparivārato āharitabbasuttavasena suṭṭhu vinicchitāni. Anubyañjanasoti akkharapadapāripūriyā suvinicchitāni akkhaṇḍāni aviparītakkharāni. Etena aṭṭhakathā dīpitā. Aṭṭhakathāto hi esa vinicchayo hotīti. Bahussutabyatto pana yena sabbantimena paricchedena dve mātikā paguṇā vācuggatā, pakkhadivasesu dhammasavanatthāya suttantato cattāro bhāṇavārā, sampattānaṃ parisānaṃ parikathanatthāya andhakavindamahārāhulovādaambaṭṭhasadiso eko kathāmaggo, saṅghabhattamaṅgalāmaṅgalesu anumodanatthāya tisso anumodanā, uposathappavāraṇādijānanatthaṃ kammākammavinicchayo, samaṇadhammakaraṇatthaṃ samādhivasena vipassanāvasena vā arahattamaggapariyosānamekaṃ kammaṭṭhānaṃ ettakaṃ uggahitaṃ, svāyaṃ vuccati. Natthi nissāya kāriyanti ācariyādiṃ nissāya vāsena kattabbaṃ natthi. ‘‘Nissayakāriya’’nti vā pāṭho, nissayena kāriyanti samāso. Jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ.
231 “依彼而住者,应如是取依止”,为了说明这一点,而说“一肩”等。“一肩”,即指衣之一肩;也可视为动作的修饰语,或表处所的用法,意为“于一肩”。“合掌”,即手掌合拢。“乃至三次说”,是指为了达上,于具足能力的新人面前,即使对方已六十岁或七十岁,也应作乃至三次的言说。“乃至第三次为其”,是动作的修饰复合词。“具寿”,是对具寿的称呼。“我将住”,即我住。取戒师者,亦应说:“尊者,请做我的戒师。”然而,此处所说的“老师”,特指“戒师”,因言说上的差别,于此不作别释。不仅是在取依止戒师时,入村等时也应如此:在说“我,友”或“尊者”之后,应以“我请问入村”等语而说。显示巴利原文
231. Tena nissāya vasantena evaṃ nissayo gahetabboti dassetuṃ ‘‘ekaṃsa’’ntiādi vuttaṃ. Ekaṃsanti eko aṃso assa cīvarassāti viggaho. Kiriyāvisesanaṃ vā bhummatthe vā upayogavacanaṃ, ekasmiṃ aṃseti attho. Añjali karapuṭo. Yāvatatiyakaṃ vadeti upasampadāya saṭṭhivassena sattativassena vāpi byattassa navakassa santike yāvatatiyakaṃ vacanaṃ kareyya. Yāvatatiyo vāro assāti kiriyāvisesanasamāso. Āyasmatoti āyasmantaṃ. Vacchāmīti vasāmi. Upajjhaṃ gaṇhantenāpi ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti gahetabbaṃ. Taṃ pana ‘‘ācariyo’’ti ettha ‘‘upajjhāyo’’ti vacanaṃ visesoti ettha vācābhedato na visuṃ vuttaṃ. Na kevalamettha nissayupajjhāyagahaṇe, gāmappavesanādīsupi evameva katvā ‘‘ahaṃ āvuso’’ti vā ‘‘bhante’’ti vā vatvā ‘‘gāmappavesanaṃ āpucchāmī’’tiādinā vattabbaṃ.
232 以“离去时”等语句显示依止的止息。“离去时”,是指戒师、老师、共住弟子或受教弟子中,无论是否已请示,而前往村落等任何处所。在他们中,若有任一人说“我将前往某村”,即使他们中有其他人以“善哉”表示同意,若其违越此约定而离去,或未行请示便越过近行界而离去,其依止即告止息、平息。“转向外道时”,是指转向外道时、还俗时以及死亡时,依止当下即告止息。“命令”,是指如“我驱摈你”或“不得入此处”等驱摈依止之语。被如此驱摈者,应向老师、戒师请求宽恕。若他们不予宽恕,则应行罚羯磨后,再向该寺院中的大长老们求取宽恕,或向邻近寺院的比丘们求取宽恕。若仍不获宽恕,则应住于与老师、戒师同类者之处。若因某种原因而不能住于与老师、戒师同类者之处,则应返回该寺院,依止他人而住。对此,经中说:“诸比丘!若具足五法的共住弟子,戒师不驱摈他则有过失,驱摈他则无过失。哪五种呢?对戒师无过度的爱、无过度的净信、无过度的惭、无过度的敬重、无过度的修习。诸比丘!这便是具足此五法……”“诸比丘!具足五法的受教弟子,老师……”
},
{显示巴利原文
232. Nissayapaṭippassaddhiṃ dasseti ‘‘pakkante’’tiādinā. Pakkanteti upajjhāye ācariye saddhivihārike antevāsike ca gāmādīsu yattha katthaci āpucchitvā vā anāpucchitvā vā gate. Tesu yena kenaci ‘‘asukaṃ nāma gāmaṃ gacchāmī’’ti vutte tesuyeva yena kenaci ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitepi taṃ taṃ niyamaṃ atikkamitvā pakkantepi anāpucchā pana upacārasīmātikkamena pakkantepi nissayo sammati paṭippassambhati. Pakkhasaṅkanteti titthiyapakkhasaṅkante cāpi vibbhante cāpi maraṇena ca taṅkhaṇaññeva paṭippassambhati. Āṇatti nāma ‘‘paṇāmemi ta’’nti vā ‘‘mā idha pavisā’’tiādikā nissayappaṇāmanā. Tāya paṇāmitena ācariyupajjhāyā khamāpetabbā. Akhamantesu daṇḍakammaṃ katvā tasmiṃ vihāre mahāthere gahetvāpi sāmantavihāre bhikkhū gahetvāpi khamāpetabbā. Na khamanti ce, ācariyupajjhāyānaṃ sabhāgānaṃ santike vasitabbaṃ. Yena kenaci kāraṇena na sakkā hoti tatra ācariyupajjhāyānaṃ sabhāgānaṃ santike vasituṃ, taṃyeva vihāraṃ āgantvā aññassa santike nissayaṃ gahetvā vasitabbaṃ. Tattha ‘‘pañcahi, bhikkhave, aṅgehi samannāgataṃ saddhivihārikaṃ appaṇāmento upajjhāyo sātisāro hoti, paṇāmento anatisāro hoti. Upajjhāyamhi nādhimattaṃ pemaṃ hoti, nādhimatto pasādo hoti, nādhimattā hirī hoti, nādhimatto gāravo hoti, nādhimattā bhāvanā hoti. Imehi kho, bhikkhave, pañcahaṅgehi…pe… hoti (mahāva. 68). Pañcahi, bhikkhave , aṅgehi samannāgataṃ antevāsikaṃ appaṇāmento ācariyo…pe… hotī’’ti (mahāva. 81) vuttattā pana asammāvattante antevāsikasaddhivihārike appaṇāmentā ācariyupajjhāyā dukkaṭaṃ āpajjantīti veditabbaṃ. Bhāvanāti mettābhāvanā. Upajjhāyasamodhānaṃ pana tassa dassanasavanavasena veditabbaṃ.
233 233.『无惭愧者』者——显示巴利原文
233.Alajjinti –
故意犯戒;
覆藏其罪;
行于邪途;
如此之人,即称为无惭之人。”(巴利三五九)
显示巴利原文 ‘‘Sañcicca āpattiṃ āpajjati; Āpattiṃ parigūhati; Agatigamanañca gacchati; Ediso vuccati alajjipuggalo’’ti. (pari. 359) –
具足上述之相者,便是无惭之人。在给予依止时,也只应给有惭耻心者。因为世尊说:‘诸比丘!不应给予无惭之人依止,若给予,犯恶作。’对于先前未曾见过的人,应观察其数日行仪后再给予。‘无前’:此处因关联词之故,以‘前’字表‘前住’,于彼无前,故说为新。‘四五’:其解析为‘四或五之限量’。然而此处,因有‘限量’一词,数词被用作可数义时,仅表数量,故说可数者即四五之限量。因此,与解析词之义不同,而生起另一词义,故为复合词。于‘或’字的选择义中,亦有此复合:‘四或五’,成‘四五日’,即指那诸日的集合。‘与比丘同类’:相同之分,即称为惭之部分,于他们,与诸比丘同类,他们之状态即为与比丘同类性,此意指善净的状态。然而,若知‘长老有惭耻心’,且自然已达到可给予依止的程度,则应当日即摄受,连一日宽限也不得。若因‘适时得不到,将于黎明时摄受’而睡,即使曙光出现也未察觉,无罪。纵然已得宽限,居住也是允许的。显示巴利原文
Evaṃ vuttalakkhaṇaṃ alajjiṃ. Nissayaṃ dentenāpi lajjinoyeva dātabbaṃ. ‘‘Na bhikkhave alajjīnaṃ nissayo dātabbo. Yo dadeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 120) hi vuttaṃ. Adiṭṭhapubbassa katipāhaṃ ācāraṃ upaparikkhitvā dātabbaṃ. Apubbanti ettha sambandhisaddattā pubba-saddena pubbavāso gahito, natthi pubbo assāti apubbaṃ, navanti vuttaṃ hoti. Cattāri pañca vā parimāṇametesanti viggaho. Ettha pana parimāṇa-saddasannidhānena saṅkhyeyyavācinopite saṅkhyāmattavācino hontīti catupañcasaṅkhyāparimāṇameva saṅkhyeyyamāha, tasmā viggahapadatthehi bhinno aññapadattho sambhavatīti samāso. Vā-saddassa yo vikappattho, tattha cāyaṃ samāso, cattāri vā pañca vā, catupañca ahāni, tesaṃ ahānaṃ samāhāro catupañcāhaṃ. Bhikkhusabhāgatanti samāno bhāgo lajjitāsaṅkhāto koṭṭhāso yesaṃ, bhikkhūhi sabhāgā, tesaṃ bhāvo bhikkhusabhāgatā, taṃ, pesalabhāvanti attho. ‘‘Thero lajjī’’ti jānantena pana pakatiyā nissayadānaṭṭhānaṃ gatena ca tadaheva gahetabbo, ekadivasampi parihāro natthi. Sace ‘‘okāse alabhante paccūsasamaye gahessāmī’’ti sayati, aruṇaṃ uggatampi na jānāti, anāpatti. Laddhaparihārenāpi vasituṃ vaṭṭatīti.
234 ‘得’:因于业格完成且未显露作者,故在‘由路行者’等处,于作者格使用属格,即说为‘由路行者’等。而‘由观察者’则以同格表示。‘住’:指所说的业。因于状态格有‘住’之后缀,意为‘居住’。‘被请求者’,在‘及病者之看护者’处为限定语。然而,若病者虽说了‘来请求我’,却因傲慢而不请求,仍应前往。‘或于林野,由观察者,安乐’:指在那里住的比丘,依所得的新止观殊胜分而安乐,是观察如是安乐而住的林野住者。‘施主不在’是词的分解。‘直至’:在限定中,对于路行者等,是指直到获得依止施者之时;而对于林野住者,则是作意‘当有合适的依止施者时,将依止而住’,直到阿萨荼月满月为止。‘然而,若在阿萨荼月时,老师不来,于有依止之处,应前往彼处。然于雨安居内,应住于固定住处,并应摄受依止。’注疏中如此说。显示巴利原文
234. ‘‘Labbhatī’’ti kammani nipphannattā avuttakattāti ‘‘addhikassā’’tiādīsu kattari sāmivacanaṃ, ‘‘addhikenā’’ tiādi vuttaṃ hoti. ‘‘Sallakkhentenā’’ti pana sarūpeneva niddiṭṭhaṃ. Vasitunti vuttakammaṃ. Bhāve hi tuṃ-paccayo, vāsoti attho. Yācitassāti ‘‘gilānupaṭṭhākassa cā’’ti ettha visesanaṃ. Sace pana ‘‘yācāhi ma’’nti vuccamānopi gilāno mānena na yācati, gantabbaṃ. Araññe vā sallakkhentena phāsukanti yattha vasantassa paṭiladdhataruṇasamathavipassanāvisesabhāgitāvasena phāsu hoti, tasmiṃ araññe tādisaṃ phāsuvihāraṃ sallakkhentena āraññakena. Dāyake asanteti padacchedo. Tāvāti avadhimhi, addhikādīhi yāva nissayadāyako labbhati, tāva, āraññakena pana ‘‘paṭirūpe nissayadāyake sati nissāya vasissāmī’’ti ābhogaṃ katvā yāva āsāḷhipuṇṇamā, tāvāti attho. ‘‘Sace pana āsāḷhimāse ācariyo nāgacchati, yattha nissayo labbhati, tattha gantabbaṃ (mahāva. aṭṭha. 121). Antovasse pana nibaddhavāsaṃ vasitabbaṃ, nissayo ca gahetabbo’’ti (mahāva. aṭṭha. 121) hi aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ.
然而,我等的某些弟子长老却说:“诸比丘!不应不入雨安居。若不入者,犯恶作。”以及“诸比丘!于雨安居入日当天,欲不入雨安居者,不应故意越过住处。若越过者,犯恶作。”依律典之言,即使因任何理由而未得依止者,于雨安居期间亦不可不入雨安居。“而于雨安居内”等句中,“且”字为连接之义,由此亦应入雨安居。显示巴利原文
Amhākaṃ pana keci antevāsikattherā ‘‘na bhikkhave vassaṃ na upagantabbaṃ. Yo na upagaccheyya, āpatti dukkaṭassā’ti (mahāva. 186) ca ‘na bhikkhave tadahu vassūpanāyikāya vassaṃ anupagantukāmena sañcicca āvāso atikkamitabbo. Yo atikkameyya, āpatti dukkaṭassā’ti (mahāva. 186) pāḷivacanato kenaci kāraṇena nissayaṃ alabhamānenapi na sakkā antovasse vassaṃ anupagantuṃ. ‘Antovasse panā’tiādīsu pana ca-saddo anvācayattho, tasmā tenāpi vassaṃ upagantabbamevā’’ti vadiṃsu.
然而,我们对此这样说:“世尊对于不入雨安居者,只就无障难者制定了恶作。正因如此,在《大品》注释中说:‘因任何障难而未入前雨安居者,应入后雨安居。’所谓障难,是指在中途到来,故称障难,泛指任何以障碍性而被称说者,如‘不得合适的侍者,这便是障难,应离去’等处所说。因此,障碍性即是其所指。不得依止也被理解为一种障难,因为可以这样说:‘雨安居的入处有障难,当有依止可得时,便如同为那些新得止观者所作的开许一样。’即使对于新得止观者,即使在已作开许的情况下,注释书也明确说:‘然而,若在阿沙荼月老师不来,应前往能得依止之处。’而且,我们的老师们在《义明灯》中说:‘若等待老师时,正好是雨安居入日,便就这样吧,应前往能得依止施者之处。’即使在雨安居入日,也允许为依止而前往。再者,大悲的世尊也说:‘比丘们,我允许看护病人的比丘,在不得依止、却被请求时,以无依止者的身份住在住处。’即使在病人的情况下,也以依止为重而作了建立。至于无依止的情形,那如……显示巴利原文
Mayaṃ panettha evamavocumha ‘‘bhagavatā anupagamane dukkaṭaṃ anantarāyikasseva vuttaṃ, teneva ‘kenaci antarāyena purimikaṃ anupagatena pacchimikā upagantabbā’ti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 185) vuttaṃ. Antarāyo ca nāma antarā vemajjhe etīti antarāyo, yo koci bādhakappaccayatāya adhippeto vuccati ‘na labhanti patirūpaṃ upaṭṭhākaṃ, eseva antarāyoti pakkamitabba’ntiādīsu (mahāva. 201) viya, tasmā bādhakappaccayatā adhippetā . Nissayālābhopi antarāyotveva viññāyati. Sakkā hi vattuṃ ‘antarāyo vassūpagamo sannissayattā taruṇasamathavipassanālābhīnaṃ katokāso viyā’ti. Taruṇasamathavipassanālābhīnampi hi katokāsepi ‘sace pana āsāḷhimāse ācariyo nāgacchati, yattha nissayo labbhati, tattha gantabba’nti daḷhaṃ katvā aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 121) vuttaṃ. Amhākaṃ garūhi ca sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.121) ‘ācariyaṃ āgamentasseva ce vassūpanāyikadivaso hoti, hotu, gantabbaṃ tattha, yattha nissayadāyakaṃ labhatī’ti vassūpanāyikadivasepi nissayatthāya gamanameva vuttaṃ. Atha ca pana mahākāruṇikopi bhagavā ‘anujānāmi, bhikkhave, gilānupaṭṭhākena bhikkhunā nissayaṃ alabhamānena yāciyamānena anissitakena vatthu’nti (mahāva. 121) gilānavisayepi nissayaṃ garukaṃ katvā paṭṭhapesi. Yaṃ pana anissayaṃ, taṃ anantarāyaṃ nissayamuttakassa vassūpagamanaṃ viya. Apica nāvāya gacchantassa pana vassāne āgatepi nissayaṃ alabhantassa anāpattīti nāvāya gacchatoyeva āveṇikā anāpattikatā vuttā. Tasmā nissayālābho bādhakappaccayo vassūpagamanassa, na vassūpagamanaṃ nissayassāti antarāyoyeva nissayālābho. Tatoyeva ṭīkāyaṃ ‘antovasse pana anissitena vatthuṃ na vaṭṭatī’ti vuttaṃ. Tasmāyeva ca ‘antovasse panā’tiādīsu nissayadāyake sati nibaddhavāsaṃ vasitabbañca nissayo gahetabbo ca hotīti gamanakiriyāya khīyamānatāvasena ca-saddo samuccayo gahetabbo’’ti.
三十三、腰带说明之注释显示巴利原文
33. Kāyabandhananiddesavaṇṇanā
235 “以此而被系缚”,故名为缚;系缚于身,故为身缚;没有身缚者,即无身缚者。“恶作”:若故意或非故意进入,则犯恶作。因失念而去,当于何处忆念,便应在此处系缚,这是关联。“去”者,指进入村内。忆念之后,只要尚未系缚,便不应为乞食而行。显示巴利原文
235. Bandhīyati anenāti bandhanaṃ, kāyassa bandhanaṃ kāyabandhanaṃ, natthi kāyabandhanametassāti akāyabandhano. Dukkaṭanti sañcicca vā asañcicca vā paviseyya ce, dukkaṭaṃ. Asatiyā gato yattha sarati, tattheva bandheyyāti sambandho. Gatoti antogāmaṃ gato. Saritvā yāva na bandhati, na tāva piṇḍāya caritabbaṃ.
236 “腰带”等词,总摄一切所系之身缚。“腰带”,指自然编织而成者,或以鱼骨、枣椰叶编织而成者。“猪肠”,即猪的肠子;此处是指与猪肠相似者。不作成四方形而系缚的印刻腰带,也摄入在“一绳”中说。系这种绳时,只作单股来系,是允许的;从中间分开做成双股来系,则不允许。若不作成双股,即使反复缠绕百次而系,也是允许的;然而,像蛇盘绕那样的形状,哪怕一次也不允许。多绳合为一条,以连续缠绕而作成一条的,不应称为“多绳”,这是允许的。“随顺他们”,是指在腰带与猪肠这二种中,按次第随顺。显示巴利原文
236.‘‘Paṭṭikā’’tiādinā sabbasaṅgāhakaṃ kāyabandhanaṃ niddisati. Paṭṭikāti pakativītā vā macchakaṇṭakakhajjūripattavāyimā vā. Sūkarānaṃ antaṃ sūkarantaṃ. Idha pana taṃsadisaṃ vuccati. Caturassaṃ akatvā sajjitaṃ muddikakāyabandhanampi saṅgahetvā ‘‘ekā rajjū’’ti vuttaṃ. Taṃ pana rajjukaṃ bandhantena ekaguṇameva katvā bandhituṃ vaṭṭati, majjhe bhinditvā diguṇaṃ katvā bandhituṃ na vaṭṭati. Diguṇaṃ pana akatvā satavārampi punappunaṃ āvijjhitvā bandhituṃ vaṭṭati, pāmaṅgasaṇṭhānaṃ pana ekampi na vaṭṭati . Bahurajjuke ekato katvā ekena nirantaraṃ veṭhetvā kataṃ ‘‘bahurajjuka’’nti na vattabbaṃ, taṃ vaṭṭati. Tadanulomikāti tesaṃ paṭṭikāsūkarantānaṃ dvinnaṃ dve ime yathākkamamanulomikā.
237-8 “腰带”是何种?为解答此问,故说“鱼”等词。所谓“腰带”,可得鱼骨形、枣椰叶形,或本色天然形,这是文句的关联。以“骨”字和“叶”字,是说它们的形状:由相似而立名,即指具有鱼骨之形与枣椰叶之形者,如此构成复合词。“本色”,即自然编织而成的。复注中说:“这些鱼骨等形是天然本色,未加变异,这样腰带也被摄入其中,这是意趣所在。”如何摄入?因为它们即被称为腰带。如此,注疏中说:“自然编织者,或以鱼骨编织者,腰带是允许的。”此处,枣椰叶已摄入鱼骨当中。“四条亦可得”,这是文句的关联。“四”是就最高条数而言,因此少于四条的也被允许。“于两端”,是指腰带两端可得双股线,这是文句的关联。“股”,即用于系缚的线股。“股”字有层次、堆、利益及系缚等含义,如《称名灯》所说。二股线的集合,即为双股线。为使十条坚固,允许捶打它,并非为了美观。因此才说“花鬘等”等。显示巴利原文
237-8. Paṭṭikā kīdisī vaṭṭatīti āha ‘‘macchā’’tiādi. Paṭṭikā macchakaṇṭakakhajjūripattā vā maṭṭhā vā labbhāti sambandho. Kaṇṭaka-saddena patta-saddena ca tadākāro vuccati, upacārato hi macchānaṃ kaṇṭakākāro ca khajjūrīnaṃ pattākāro ca etissāti samāso. Maṭṭhāti pakativītā. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘ete macchakaṇṭakādayo maṭṭhā vikārarahitā paṭṭikā ca tadantogadhāti adhippāyo’’ti vuttaṃ. Kathaṃ tesamantogadhatā? Yato tāniyeva paṭṭikā nāmāti. Tathā ca vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘pakativītā vā macchakaṇṭakavāyimā vā paṭṭikā vaṭṭatī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 278). Ettha pana macchakaṇṭakeyeva khajjūripattaṃ paviṭṭhaṃ. Catassopi dasā labbhāti sambandho. Catassoti ukkaṭṭhaparicchedena vuttaṃ, tasmā tato ūnāpi vaṭṭanti. Anteti kāyabandhanassa ubhayante diguṇasuttakaṃ labbhanti sambandho. Guṇo bandhanabhūtaṃ suttakaṃ guṇasuttakaṃ. ‘‘Guṇo paṭalarāsīsu, ānisaṃse ca bandhane’’ti hi abhidhānappadīpikā. Dvinnaṃ guṇasuttakānaṃ samāhāro diguṇasuttakaṃ. Taṃ dasāmukhassa thirabhāvāya koṭṭetuṃ vaṭṭati, na sobhanatthaṃ. Tenāha ‘‘mālādi’’ntiādi.
在展示花鬘、蟹眼覆、象眼覆等样式之后,指出以股线捶打出花纹的腰带是不允许的,这是文句的关联。“花鬘等”的“等”字,是一切类似变异造型的摄词。所谓“如蟹之眼”,即像蟹眼那样的样式,是最先列举的,具有这些样式的,构成复合词。同理,“象眼覆”也是如此。显示巴利原文
Mālādiṃ kakkaṭacchādiṃ kuñjaracchādiñca dassetvā guṇasuttakakoṭṭitā paṭṭikā na kappatīti sambandho. ‘‘Mālādi’’ntiādīsu ādi-saddena tādisaṃ yaṃ kiñci vikārarūpaṃ gayhati. Kakkaṭānaṃ viya acchīni, tāni ādīni yassāti samāso. Tathā kuñjaracchādinti.
239 「伽德咖」者,即呈伽德咖形状的圆形线纹。「于玛卡拉口等处」:此处「玛卡拉口」指玛卡拉口的形状。而「宾度」是依语法传承而言。以「等」字,含摄诸如德杜巴蛇头等一切变异形制。「于十条口」者,意为:在作为十条之末端的口中,这些是不可行的。「于维德」者,意为:在维德的两端,伽德咖、线条及其他彩绘是不可行的。「伽德咖」即从伽德咖,「线条」即于线条,此处省略了从格。「维德」是为了让身带边端和十条根部坚固,而应以牙、角等制成的维德。显示巴利原文
239.Ghaṭakanti ghaṭakākāravaṭṭalekhārūpaṃ. Makaramukhādinti ettha makaramukhaṃ nāma makaramukhasaṇṭhānaṃ . Bindu pana āgamavasena vutto. Ādi-saddena deḍḍubhasīsādivikārarūpaṃ yaṃ kiñci saṅgayhati. Dasāmukheti dasānaṃ mukhabhūte ante etāni na kappantīti sambandho. Vidhe ubhante ghaṭakā lekhā aññaṃ cittakañca na kappantīti sambandho. Ghaṭakāti ghaṭakato. Lekhāti lekhāya. Pañcamiyā lopo. Vidheti kāyabandhanassa pāsante dasāmūle tassa thirabhāvatthaṃ kattabbe dantavisāṇādimaye vidhe.
240 「迭杜巴咖」者,即类似水蛇头之形。「穆拉迦」者,以各色线绳缠绕成穆拉迦杖的形状而作。然在复注中说:「穆拉迦者,将多绳聚于一处,以一绳缠绕而制的绳。」这与前文注释书所云「将多绳聚于一处……」等语相违。「玛达维那」者,即足饰的形状。「咖拉布咖」者,即多绳。它们与「不允许」一语关联。「二中间」者,即存在于中间的、名为穆拉迦与玛达维那的两种。显示巴利原文
240.Deḍḍubhakanti udakasappasīsasadisaṃ. Murajanti nānāvaṇṇehi suttehi murajavaṭṭisaṇṭhānaṃ veṭhetvā kataṃ. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘murajanti bahurajjuke ekato saṅkaḍḍhitvā ekāya rajjuyā paliveṭhetvā katarajjū’’ti vuttaṃ, taṃ ‘‘bahurajjuke ekato katvā’’tiādinā heṭṭhā vuttaaṭṭhakathāvacanena virujjhati. Maddavīṇanti pāmaṅgasaṇṭhānaṃ. Kalābukanti bahurajjukaṃ. Tesaṃ ‘‘na kappatī’’ti iminā sambandho. Dve majjhimāti majjhe bhavā murajamaddavīṇasaṅkhātā dve.
241 「结与弓」者,即衣的结与弓。「依彼所制」者,由竹等所制成。然此是附带而言。显示巴利原文
241.Gaṇṭhiyo cāpīti cīvarassa gaṇṭhiyo cāpi. Tammayāti tehi veḷuādīhi nibbattā. Pasaṅgena panetaṃ vuttanti.
三十四、地遍义释注释显示巴利原文
34. Pathavīniddesavaṇṇanā
242 “已生、未生等二种”,是指已生之地与未生之地,地有两种,这是它的含义。以此显示已生之地与未生之地。以“纯净”等说明它们的区别。其关联如下:纯净的土尘、未被烧过的、多土尘的,以及超过四月受雨水淋沃的尘土壤堆,属于已生之地。“土”与“尘”构成并列复合词。“纯净”,是指因为砂砾等极少而具有纯净的土与尘,这是外在的含义。“未烧”,是指未以灶煮等各种方式烧过的。但它并非单独存在,应知即是纯净土等中的某一种。“四月”,是指超过了四个月的时间,在那期间受到雨淋,这是依复合词而说的。“被雨淋”,是指被任何水所淋。然而智者说:“唯以从空中降下的雨水,而非以溅落他处再击打而来的水滴。”由于是依“被雨淋”的一般性而说,又因为“池中停留的薄泥允许,厚泥则不许可”,以及依“律的裁决到达时应以重者为准”的律相,那种说法并不合理,这是我们认可的。“尘土壤堆”,即尘与土的堆。“超过四月乃至被雨淋的尘土壤堆”,是指具有该特质的堆,此为同格复合词或异语释。显示巴利原文
242.Jātājātātiduvidhāti jātā pathavī ajātā pathavīti pathavī duvidhāti attho. Iminā jātapathaviñca ajātapathaviñca dasseti. Tāsaṃ vibhāgaṃ dasseti ‘‘suddhā’’tiādinā. Suddhamattikapaṃsukā ca adaḍḍhā ca bahumattikapaṃsukā ca cātumāsādhikovaṭṭhapaṃsumattikarāsi ca jātā pathavīti sambandho. Mattikā ca paṃsu cāti dvando. Suddhā appasakkharāditāya mattikā paṃsavo yassāti bāhirattho. Adaḍḍhāti uddhanapacanādivasena tathā tathā adaḍḍhā. Sā pana visuṃ natthi, suddhamattikādīsu aññatarāva veditabbā. Cattāro māsā, tehi sahito atireko kālo, tasmiṃ ovaṭṭhoti samāso. Ovaṭṭhoti yena kenaci udakena ovaṭṭho. Budhā pana ‘‘ākāsato vuṭṭhaudakeneva, na aññattha paharitvā patitabindunā’’ti vadanti, ‘‘ovaṭṭho’’ti sāmaññena vuttattā ca ‘‘pokkharaṇiyā ṭhitatanukaddamo vaṭṭati, bahalo tu na vaṭṭatī’’ti (pāci. aṭṭha. 86) vuttattā ca ‘‘vinayavinicchaye sampatte garuke ṭhātabba’’nti vinayalakkhaṇato ca na taṃ yujjatīti amhākaṃ khanti. Paṃsumattikānaṃ rāsi paṃsumattikarāsi. Catu…pe… vaṭṭho paṃsumattikarāsi yassāti aññapadattho, kammadhārayo vā.
243 其关联为:沙、烧土、多半是石块等的土地,以及四月未被雨淋的前述那种堆,是第二种土地。“石块、石头、碎石、瓦片、沙”构成并列复合词。分解为:“具有纯净的石块……乃至沙等”。应知:可握于一把之量的为石块,超出于此的为石头,坚硬的石块为碎石,瓦片碎块为瓦片。“第二种”,即未生之地。“所说之堆”,即前面所说的土尘之堆。显示巴利原文
243. Vālukā ca daḍḍhā ca yebhuyyasakkharādimahīpi ca cātumāsomavaṭṭhako vuttarāsi ca dutiyā bhūmīti sambandho sakkharā ca pāsāṇā ca marumbā ca kathalā ca vālukā cāti dvando. Suddhā sakkhara…pe… vālukā yassāti viggaho. Hatthamuṭṭhinā gahetabbappamāṇā sakkharā, tato upari pāsāṇā, kaṭasakkharā marumbā, kapālakhaṇḍāni kathalāti veditabbā. Dutiyāti ajātā. Vuttarāsīti vutto mattikapaṃsusirā.
244 “怎样的土地是多数土等?”以“二分”等语说明。“于土”,是对该土地而言。“于其余”,则是对多尘、多石块、多石头等而言。显示巴利原文
244. Kīdisī yebhuyumattikādīti āha ‘‘dve bhāgā’’tiādi. Yassa bhūmiyāti yassā bhūmiyā. Sesesupīti yebhuyyapaṃsuyebhuyyasakkharayebhuyyapāsāṇādīsu.
245 以“波逸提”等语说明此中的判定。其关联为:“于已生地有已生想者,掘时犯波逸提。”“已生”者,指已生的地块;或是词性的倒置,即说为“于已生地”。“于已生地有疑者犯恶作”,这是关联。“于已生地有未生想者无犯”。同样,“于命令时无犯”,这是连结。“有未生想者”,即“未生”之想为未生想,具有彼想者为有未生想者,属于彼。显示巴利原文
245.‘‘Pācittī’’tiādinā tattha vinicchayaṃ dasseti. Jāte jātasaññissa khaṇane pācittīti sambandho. Jāteti jāte bhūmibhāge, liṅgavipallāso vā, jātāyāti vuttaṃ hoti. Jāte dveḷhassa vimatissa dukkaṭanti sambandho. Jāte ajātasaññissa anāpatti. Tathā āṇāpane anāpattīti yojanā. Ajātasaññissāti ajātāti saññā ajātasaññā, sā assa atthīti ajātasaññī, tassa.
246 “一次命令一犯”:若被命令一次,即使掘地一整天,命令者也仅犯一罪,这是它的意思。“语之犯”,此是关联。“语”:于分别中为“语”,意思是“以语、以语”。显示巴利原文
246.Ekāyāṇattiyā ekāti sace sakiṃ āṇatto divasampi khaṇati, āṇāpakassa ekā eva āpattīti attho. Vācaso āpattīti sambandho. Vācasoti vicchāyaṃ so, vācāya vācāyāti attho.
247 应以“掘此处”等语来结合。“于此处燃火”等,这是连结。“说”,是“不适当”的主语,这是它的意思。或者,以“掘此处”等方式,用言语说出来是不适当的,这是它的含义。“限定”:以此表示,不限定地说“掘坑”、“掘洞”等则是适当的。显示巴利原文
247. ‘‘Imaṃ ṭhānaṃ khaṇa vā’’tiādinā yojetabbaṃ. ‘‘Ettha aggiṃ jālehi vā’’ti yojanā . ‘‘Vattu’’nti idaṃ ‘‘na vaṭṭatī’’ti imassa kattupadavacananti attho. Atha vā ‘‘imaṃ ṭhānaṃ khaṇā’’tiādippakāro vacanāya na vaṭṭatīti attho. Niyametvāti iminā ‘‘āvāṭaṃ khaṇa, kandaṃ khaṇā’’tiādinā aniyametvā vattuṃ vaṭṭatīti dīpeti.
248 此处关联:谓“知此柱之坑,或作净”与“知土,或取土,或作土净”,如是之语皆属适当。“如此显现”即是如此,何者?“给土”等为所喻,“知土”等则为能喻,彼能喻与所喻之间名为“净”的共同法性,即是譬喻。正如我们于《善觉庄严》中所说:“能喻与所喻的共同法性即譬喻。”否则,仅如能喻字母列为相似,字母列亦可成为所喻。应知:于句中,如字之声即显示能喻。显示巴利原文
248. ‘‘Imassa thambhassa āvāṭaṃ jāna vā, kappiyaṃ karohi vā’’ti ca ‘‘mattikaṃ jāna vā, mattikaṃ āhara vā, mattikaṃ kappiyaṃ karohi vā’’ti ca edisaṃ vacanaṃ vaṭṭatīti sambandho. Etaṃ viya dissatīti edisaṃ, kiṃ taṃ? ‘‘Mattikaṃ dehī’’tiādikaṃ upameyyaṃ. ‘‘Mattikaṃ jānā’’tiādikaṃ pana upamānaṃ, tesaṃ upamānopameyyānaṃ yā kappiyasaṅkhātā samānadhammatā, sā upamā. Tathā ca vuttaṃ amhehi subodhālaṅkāre ‘‘upamānopameyyānaṃ, sadhammattaṃ siyopamā’’ti. Aññathā upamānabhūtaakkharāvaḷisadisīyeva, akkharāvaḷi upameyyaṃ siyā. Vākye viya-saddoyeva pana upamānaṃ jotetīti veditabbaṃ.
249 此处关联:与地不相连的干泥团等,以及稀薄得可以舀出的泥,是允许搅动的。“泥团等”之“等”字含摄如下:在水流经之处,有一种名为水膜者,被风所吹而动,此亦包含在内。“可舀出之泥”,即可以用罐舀出的泥。显示巴利原文
249. Pathaviyā asambaddhaṃ sukkhakaddamaādikañca tanukaṃ ussiñcanīyakaddamañca kopetuṃ labbhanti sambandho. Kaddamaādikanti ettha ādi-saddena udakena gataṭṭhāne udakapappaṭako nāma hoti, yaṃ vātappahārena calati, taṃ saṅgaṇhāti. Ussiñcanīyakaddamanti ghaṭehi ussiñcituṃ sakkuṇeyyakaddamaṃ.
250 应当与“超过四月之雨”、“蚁丘”等关联。“蚁丘”是指在地上生起如肿物的土堆,故称蚁丘。然而此处,由他们推出之粪亦被指称为“蚁丘”。但在诸写本中,见有“蚁丘”一读,这与“不应搅动”处应使用业格相违,故不合理。“鼠穴”指鼠之挖掘,掘而出外的土堆,名为鼠穴。“土块等”中,“土块”指在耕作处被犁切起的土块,以“等”字含摄牛蹄所切之泥。显示巴利原文
250. ‘‘Cātumāsādhikovaṭṭhaṃ gaṇḍuppāda’’ntiādinā sambandhitabbaṃ. Gaṇḍaṃ pathaviyā gaṇḍasadisaṃ mattikarāsiṃ uppādentīti gaṇḍuppādā. Idha pana tehi uṭṭhāpito gūtho ‘‘gaṇḍuppāda’’nti niddiṭṭho. Potthakesu pana ‘‘gaṇḍuppādo’’ti pāṭho dissati. Taṃ ‘‘na kopaye’’ti ettha kammena bhavitabbanti na yujjati. Mūsikukkiranti mūsikānaṃ ukkiro khaṇitvā bahi kataṃ paṃsurāsi mūsikukkiroti. Leḍḍādinti ettha leḍḍunti kasitaṭṭhāne naṅgalacchinnamattikāpiṇḍaṃ. Ādi-saddena gāvīnaṃ khuracchinnaṃ kaddamaṃ saṅgaṇhāti.
251-2 应作如下关联:落于水边、池等的岸边,附着于石上的尘垢,落于新管中的尘垢,露天的蚁垤,土墙,也是如此。“如是”一语,是表示对于岸边等处,超过四月之雨,或一切情况,皆不应搅动。砖堆是允许的,故说“多数”等。所谓“多数碎石处”,即该处多有碎石;“地”,指立足之处;“多数碎石处”,即在多数碎石之处。砖堆与多数碎石处情况相同,此即意趣所在。搅动堆者无罪,此即意趣。“以砖所作的堆”,此为复合词。显示巴利原文
251-2. Udakasantike patite vāpiādīnaṃ kūle ca pāsāṇe lagge raje ca navasoṇḍiyā patite raje ca abbhokāsuṭṭhite vammike ca mattikākuṭṭe ca tathāti sambandho. Tathāti iminā kūlādike cātumāsādhikovaṭṭhaṃ vā sabbaṃ na kopayeti idaṃ atidisati. Iṭṭhakakuṭṭako vaṭṭatīti āha ‘‘yebhuyyā’’tiādi. Yebhuyyena kathalā etthāti yebhuyyakathalā, bhūmi , tiṭṭhati etthāti ṭhānaṃ, yebhuyyakathalāya ṭhānaṃ, tasmiṃ. Iṭṭhakakuṭṭako yebhuyyakathalā viya hotīti adhippāyo. Kuṭṭakaṃ kopentassa anāpattīti adhippāyo. Iṭṭhakāya kato kuṭṭakoti samāso.
253-5 应关联为:摇动而破坏地面,以便取柱等。其中,“破坏”是具有具格意义的主格形式,意为“以破坏者”。否则,此处如何有第一格的关联?若说“成为”,第一格方可出现,而“取”等以不定词“取”所表述者中并无此种用法;若不定词为抽象义,则无所说,故“不允许”。在主要行为中,依前所说之理,行为者为另一人,一切处皆如此。然而,若取具格之义,则“从此处、彼处摇动后,以破坏者取柱等,不允许”,极为合理。“以流”,是指以小便之流。应连接为“以扫帚摩擦以使不平处变平”。“不平”,即不平坦之处。应关联为“我将示现足迹,而以破坏者经行”。“破坏”,指以破坏者。“或患疥疮者以肢体摩擦池岸等”,应如此连接。“患疥疮者”,即指患疥疮的人。“或”字为限定。显示巴利原文
253-5. Sañcāletvā bhūmiṃ vikopayaṃ thambhādiṃ gaṇhituṃ vāti sambandho. Tattha vikopayanti karaṇatthe paccattavacanaṃ, vikopayatāti attho. Aññathā kathamettha paṭhamāpasaṅgo. Paṭhamā hi ‘‘bhava’’nti vutte siyā, na ca ‘‘gaṇhitu’’ntiādīsu tuṃ-paccayehi vutto koci atthi, yadā bhāve tuṃ-paccayo, tadā na kiñci vuttaṃ hotīti, ‘‘na kappatī’’ti padhānakiriyāyapi heṭṭhā vuttanayena kattā aññoyevāti evaṃ sabbattha. Tatiyatthe tu sati ito cito sañcāletvā bhūmiṃ vikopayatā thambhādiṃ gaṇhituṃ na kappatīti atīva yujjati. Dhārāyāti passāvadhārāya. Visamaṃ samaṃ kātuṃ sammuñjanīhi ghaṃsituṃ vāti yojanā. Visamanti visamaṭṭhānaṃ. ‘‘Padaṃ dassessāmī’’ti bhūmiṃ bhindanto caṅkamituṃ vāti sambandho. Bhindantoti bhindatā. Kaṇḍurogī vā taṭādīsu aṅgapaccaṅgaṃ ghaṃsitunti yojanā. Kaṇḍurogīti kaṇḍuroginā. Ca-saddo avadhāraṇe.
256-7 “心清净者”:指心远离了破坏地遍等意图,而完全清净者。显示巴利原文
256-7.Suddhacittassāti pathavibhedādhippāyavirahena parisuddhacittassa.
258 应如此关联:当火没有燃料时,或使火落于瓦片或无燃料的砖上,或在没有自主权的情况下,允许将火落于地面。「燃料」指薪柴,「无燃料」即没有燃料。「自主」指支配权。「自主即是支配权、所属」,《尼犍度》说。「无自主」即无支配权,意思是无法支配。只在火落下的地方添加燃料来维持火,是允许的。在干木桩、干树等处生火,则不允许。然而,若在火未落地之前就将其熄灭然后离去,如此保留火种是允许的;若之后无法熄灭,因为不是力所能及,故无罪。「将火落于地面」,如上所说,也不允许。显示巴利原文
258. Aggissa anupādāne kapāle vā anupādānāya iṭṭhakāya vā aggiṃ pātetuṃ vā avase sati bhūmiyaṃ pātetuṃ vā labbhateti sambandho. Upādānaṃ indhanaṃ, na upādānaṃ anupādānaṃ, tasmiṃ. Vaso pabhuttaṃ. ‘‘Vaso pabhutte āyatte’’ti hi nighaṇḍu. Na vaso avaso, tasmiṃ apabhutteti attho. Patitaṭṭhāneyeva upādānaṃ datvā aggiṃ kātuṃ vaṭṭati. Sukkhakhāṇukasukkharukkhādīsu ca aggiṃ dātuṃ na vaṭṭati. Sace pana ‘‘pathaviṃ appattameva nibbāpetvā gamissāmī’’ti deti, vaṭṭati, pacchā nibbāpetuṃ na sakkoti, avisayattā anāpatti. ‘‘Bhūmiyaṃ pātehī’’ti evampi vattuṃ na vaṭṭatīti.
三十五、资具解说注释显示巴利原文
35. Parikkhāraniddesavaṇṇanā
259-60 应如此关联:对于伞盖,内外以五色线缝制,以及在叶片上剪裁山峰形、半月形等形状,都不允许。「伞盖」指多罗叶伞盖。「山峰形」名为摩伽罗齿形,以「等」字包含其他类似的变形样式。「瓶形」指如同在屋柱上所做的瓶形。「柄」即伞盖的柄。「刻纹」指在各个处所施设的刻纹。「相似」由长音指示。「圆点」位于根部。显示巴利原文
259-60. Chatte anto bahi ca pañcavaṇṇehi suttehi sibbituñca paṇṇe girikūṭaaḍḍhacandādiṃ chindituñca na vaṭṭatīti sambandho. Chatteti tālapaṇṇe chatte. Girikūṭaṃ nāma makaradantakaṃ, ādi-saddena tādisaṃ aññaṃ vikārarūpaṃ saṅgahitaṃ. Ghaṭakanti gehatthambhesu viya kayiramānaṃ ghaṭakaṃ. Daṇḍeti chattadaṇḍe. Lekhāti tahiṃ tahiṃ dinnā lekhā. Sādisanti dīghena niddiṭṭhaṃ. Bundamhi mūle.
261 应如此关联:为了坚固,允许以单色线缝制伞盖,或编结框架。「缝制」指内外都缝制。「以单色」即用青色等单一颜色。「框架」指伞盖柄的握持竹条框架。「为坚固故」以此显示并非为了色彩装饰。应如此关联:为了系缚,允许在柄上刻纹。「为系缚」指为了防止风吹摇晃,用绳索握住伞盖圆盘加以系缚的目的。「刻纹」指像环状那样刻划而作的纹路。「允许」意为虽然不一定用来系缚,但因为是可用绳索系缚的合适处所,所以允许。显示巴利原文
261. Thiratthaṃ chatte ekavaṇṇena sibbituṃ vā pañjaraṃ vinandhituṃ vā vaṭṭatīti sambandho. Sibbitunti anto bahi ca sibbituṃ. Ekavaṇṇenāti nīlādinā ekavaṇṇena. Pañjaranti chattadaṇḍagāhakasalākapañjaraṃ. Thiratthanti iminā na vaṇṇamaṭṭhatthāyāti dasseti. Bandhituṃ daṇḍe lekhā vaṭṭatīti sambandho. Bandhitunti vātappahārena acalanatthaṃ chattamaṇḍalikaṃ rajjukehi gahetvā bandhanatthāya. Lekhāvāti valayamiva ukkiritvā katā lekhā eva. Vaṭṭatīti yadipi na bandhati, rajjukehi bandhituṃ yuttaṭṭhānattā vaṭṭati.
262 在衣上,无论是边缘、布端、辫状缝、链状缝,还是其他针线变化,乃至边角、咖波点等变化,一概不允许。这是关联语的说明。“边缘”:指衣的周边,即顺缝处。“布端”:指布角,这是就两块布的接合处而言。“辫状缝”:指以稻穗头形状所作的缝制。“链状缝”:指以系猫绳的形状所作的缝制。“或其他针线变化”:指为装饰衣而作的任何其他针线工艺变化。然而,在复注中,以概括的方式说:“如百足状或其他针线变化,不允许。”但是,因为注释书中说:“为装饰衣而以种种线缝制如百足状,放置客布,以及作任何其他针线工艺变化,一切皆不允许。”所以,无论是以多种颜色,还是单一颜色,凡是出于装饰目的而缝制的针线工艺变化,都不允许。不过,为了使衣的破裂处坚固,缝制成百足状则是允许的——这是我等的意见。以“边”字、以“角”字,或者省略“咖波”字,或以借代,只取“边咖波”等。“边”与“角”合为“边角”,以它们为起始的其他类似情形,即如此分解。其中,以青线行列等形状,为了美观而作的是“边咖波”。同样,在圆点群中,于某处显示而作的是“角咖波”。显示巴利原文
262. Cīvare ante vāpi paṭṭamukhe vāpi veṇipi vā saṅkhalikāpi vā aññaṃ sūcivikāraṃ vā pāḷikaṇṇikaādikaṃ kappabinduvikārampi vā na ca kappatīti sambandho. Anteti cīvarapariyante, anuvāteti vuttaṃ hoti. Paṭṭamukheti paṭṭakoṭiyaṃ, dvinnaṃ paṭṭānaṃ saṅghaṭitaṭṭhānaṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Veṇīti varakasīsākārena sibbanaṃ. Saṅkhalikāti biḷālabandhanākārena sibbanaṃ. Aññaṃ sūcivikāraṃ vāti cīvaramaṇḍanatthāya kayiramānaṃ aññaṃ yaṃ kiñci sūcikammavikāraṃ vā. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘satapadisadisaṃ aññaṃ vā sūcivikāraṃ na kappatī’’ti sāmaññena vuttaṃ. ‘‘Cīvaramaṇḍanatthāya nānāsuttakehi satapadisadisaṃ sibbantā āgantukapaṭṭaṃ ṭhapenti, aññampi yaṃ kiñci sūcikammavikāraṃ karonti, sabbaṃ na vaṭṭatī’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā pana nānāvaṇṇehi vā hotu, ekavaṇṇena vā hotu, cīvaramaṇḍanatthāya saṃsibbantānaṃ sūcikammavikāraṃ sandhāya vuttanti cīvaresu phālitaṭṭhānassa thirabhāvatthaṃ satapadisadisampi sibbituṃ vaṭṭatīti amhākaṃ khanti. Pāḷi-saddena, kaṇṇika-saddena ca kappa-saddalopena vā upacārena vā pāḷikappādayova gahitā. Pāḷi ca kaṇṇikā ca pāḷikaṇṇikāyo, tā ādi yassa aññassa tādisassāti viggaho. Tattha nīlāvaḷiādisaṇṭhānāya bindupantiyā yathā sobhati, tathā kayiramāno pāḷikappo. Tatheva bindusamūhe katthaci dassetvā kayiramāno kaṇṇikakappo.
263 “结带布”:指应放置在纽与带安立处的布。“允许”:在此处,应将“结带”一词加以解析,然后将“仅四角允许”这一义理上的说法颠倒语序而连接理解。“阿基亚”:指以塔的形状所作的缝制。“木槌”:指将根部和顶部做成相同,呈木槌形状的缝制。“变形”:即是变化,这是以性颠倒的方式来表达。“在此”:指在结带布上。显示巴利原文
263.Gaṇṭhipāsakapaṭṭāti gaṇṭhino ca pāsakassa ca patiṭṭhānaṭṭhāne ṭhapetabbā paṭṭā. Vaṭṭatīti ettha ‘‘gaṇṭhipāsakā’’ti katvā ‘‘catukoṇāva vaṭṭantī’’ti atthato vacanaṃ vipallāsetvā yojetabbaṃ. Agghiyanti cetiyasaṇṭhānena sibbanaṃ. Mūle ca agge ca ekasadisaṃ katvā muggarākārena sibbanaṃ muggaro. Vikāranti vikāro, liṅgavipallāsena vuttaṃ. Etthāti gaṇṭhipāsakapaṭṭesu.
264 “角线”:这是一个中性名词,指从结带布的角抽出的线头。“球状”:指将这些线端折回,做成球状。“难以辨识”:指在这些线端上,通过打一次结,或再折回加以缝制,使其变得难以辨识。“香或油”:指香料或油。酸粥、粉饼、碱等也允许。显示巴利原文
264.Koṇasuttāti napuṃsakaniddeso, gaṇṭhipāsakapaṭṭānaṃ koṇehi nīhaṭasuttakoṭiyo. Pīḷakāti tāniyeva nivattetvā pīḷakākārena katāni. Duviññeyyāvāti tesaṃ antesu ekavāraṃ gaṇṭhikaraṇena vā puna nivattetvā sibbanena vā duviññeyyā eva. Gandhaṃ telaṃ vāti gandhaṃ vā telaṃ vā. Kañcikapiṭṭhakhalikaādīnipi vaṭṭanti.
265 265.“以宝石”指猫眼石、水晶等宝石。“不应摩擦”即不应与之摩擦。“或以其他”指用木槌、杵等。然而,肩带、腰带那样做是允许的。“置于槽中不应摩擦”的意思是:放入撒有洗涤粉的槽中,以膝跪地,左右搓揉,不应摩擦。显示巴利原文
265.Maṇināti masāragallādipāsāṇena. Na ca ghaṭṭeyyāti neva ghaṭṭeyya. Aññena vāti muggaramusalādinā. Aṃsabaddhakakāyabandhanāni pana tathā kātuṃ vaṭṭati. Doṇiyaṃ katvā na ca ghaṃseyyāti pakkarajanākiraṇadoṇiyaṃ ṭhapetvā bhūmiyaṃ jaṇṇukāni nihantvā ito cito ca āvijjhitvā neva ghaṃseyyāti attho.
266-7 266-7.“角隅线”:染衣时,为了悬挂而于四角顺缝处作带系缚的线,即如“诸比丘,我允许角线”而得到允许。角的隅处称为角隅,其上的线即是角隅线。至于在结带布上的角隅线,因难以辨识其是否被允许,前文已述,所以衣染色后不必剪断;由于说到角隅线应剪断,应知从顺缝处穿出的线也应剪断。在法杖上,除了伞边缘的线,其他线皆不允许,这是关联。“伞边缘”指伞的口边缘。“线”指上方、下方或腹部的其他线。钥匙、扇叶、圆珠、串珠不允许,这是关联。“圆珠”指一颗圆珠。“串珠”指如芥子大小、如珍珠串般的多条圆珠串。“在柄上”指在扇柄上。显示巴利原文
266-7.Kaṇṇakoṇakasuttānīti cīvararajanakāle lagganatthāya anuvāte catūsu koṇesu ca pāsakaṃ katvā bandhitāni suttāni, yāni ‘‘anujānāmi, bhikkhave, kaṇṇasuttaka’’nti (mahāva. 344) evaṃ anuññātāni. Kaṇṇasaṅkhātā koṇā kaṇṇakoṇakā, tesu suttāni. Gaṇṭhikapāsakapaṭṭesu pana kaṇṇakoṇakasuttānaṃ duviññeyyānameva kappiyatā heṭṭhā vuttāti cīvare ratteyeva tesaṃ chinditabbatā natthi, kaṇṇakoṇakasuttānaṃ chinditabbatāya vuttattā anuvātehi nikkhamitasuttānipi chinditabbānīti veditabbaṃ. Dhammakaraṇe chattavaṭṭiyaṃ lekhaṃ ṭhapetvā lekhā na vaṭṭatīti yojanā. Chattavaṭṭiyanti chattassa mukhavaṭṭiyaṃ. Lekhāti upari vā heṭṭhā vā kucchiyaṃ vā aññā lekhā. Kuñcikāya ca pipphale ca maṇikā ca pīḷakā ca na vaṭṭantīti sambandho. Maṇikāti ekā vaṭṭamaṇi. Pīḷakāti sāsapamattikā muttarājisadisā bahuvaṭṭalekhā. Daṇḍamhīti pipphaladaṇḍake.
268-9 268-9.应连接为:在火钻上作花环等,以及在钵圈上作壁画,是不允许的。“火钻”是总称,包含上火钻、下火钻和火钻弓。“钵圈”指铅锡等制成的钵圈。然而,在此处,摩伽罗柄杖是允许的。“下”指剃刀柄的下方。“上”指同一柄的上方。显示巴利原文
268-9. Araṇiyaṃ mālādi ca pattamaṇḍale bhittikammañca na vaṭṭatīti sambandhitabbaṃ. Araṇiyanti uttarāraṇi adharāraṇi araṇidhanukañca sāmaññena gahitaṃ. Pattamaṇḍaleti tipusīsādimaye pattamaṇḍale. Ettha pana makaradaṇḍakaṃ vaṭṭati. Heṭṭhāti kattarayaṭṭhiyā heṭṭhā. Uddhanti tassāyeva upari.
270-3 “在扫帚上”是扫帚一词的性转换。“不被禁止”指女人形像是被禁止的。“金制的也”指黄金所制的也。牙管,即象牙所制的管。然而此处,虽未明言,诸如牙签、齿木切割器、饮水壶、饮水勺、粉末容器等器物,应知与上述所说品类相符。此处,若通晓律者见到这类资具,自行剪断或令他人剪断,应知无有过失。显示巴利原文
270-3.Sammuñjanimhīti sammuñjaniyā liṅgavipallāso. Avāritanti itthirūpaṃ pana vāritaṃ. Sovaṇṇamayampīti suvaṇṇamayampi. Visāṇanāḷi nāma visāṇamayā nāḷi. Ettha pana avuttānipi yāni kānici ārakaṇḍakadantakaṭṭhachedanapānīyaghaṭapānīyauḷuṅkacuṇṇabhājanādīni vuttānaṃ anulomānīti veditabbāni. Yo panettha vinayaññū tādisaṃ parikkhāraṃ disvā chindeyya vā chindāpeyya vā, anupavajjo soti veditabbanti.
三十六、医药义释注释显示巴利原文
36. Bhesajjaniddesavaṇṇanā
274-5 应连接为:不可为他人制作药、施与药或指示药。“得”在此处以“比丘”为作者,以“药”为已说之业。难道不是因“制作”是表示行为本身,它也应与未说之业共存,因为在表示行为的使役后缀运用中,也需期待业与作者吗?确实如此,然而当主要业力已表,通过从属的使役行为的关联,附属之业便如同已表般被了知。正如《瑜伽决择》中所说:“随顺主要者,于世俗语言中,主要之存在被表,附属的力量便如同已表般显现。”“为人”指为来去之人。应连接为:可为同法者、父母、他们的侍者比丘、依止者、随从以及服务者,以乞求、告知、自寻的方式制作药。其中“同法者”指应共同修持的法,即所谓戒、信、慧的同法,具此同法者即为同法者,即比丘、比丘尼、在学尼、沙弥、沙弥尼五种,为这些同法者。父与母为父母,或单指一人,或总称两者,为父母。“比丘的依止者”指在寺院中承担一切事务而依止比丘居住者。“随从”指期望出家者,直到备齐衣钵为止,住在寺院者,此人为黄叶者。“为服务者”指自己的侍者。然而在这些之中,父母即使拥有王位……显示巴利原文
274-5. Janassa bhesajjaṃ kātuṃ dātuṃ vattuñca na labbhatīti sambandhiyaṃ. Labbhatīti ettha ‘‘bhikkhunā’’ti kattā ‘‘bhesajja’’nti vuttakammaṃ. Nanu ca kātunti bhāvasādhanattā tassa avuttakammenāpi bhavitabbaṃ bhāve vihitakitakappaccayānaṃ payoge kammakārakassāpi icchitabbattāti? Saccaṃ, tathāpi padhānabhūtakammasattiyā abhidhāne sati appadhānakitakakiriyābhisambandhena guṇībhūtā kammasatti abhihitā viya viññāyati. Tathā ca vuttaṃ amhehi yogavinicchaye ‘‘padhānānuyāyitāya janavohārāya padhānasatyābhidhāne guṇasatti abhihitā viya pakāsatī’’ti. Janassāti āgatāgatajanassa. Sahadhammīnañca pitūnañca tadupaṭṭhākabhikkhunissitabhaṇḍūnañca veyyāvaccakarassa ca bhikkhācariyaviññattisakehi bhesajjakaraṇaṃ labbhanti sambandho . Tattha sahadhamminanti saha caritabbo dhammo sīlasaddhāpaññāsaṅkhāto sahadhammo, so etesamatthīti sahadhammino, bhikkhu bhikkhunī sikkhamānā sāmaṇero sāmaṇerīti pañca, tesaṃ. Pitā ca mātā ca pitaro ekasesanayena, ubhinnaṃ sāmaññaniddeso vā, tesaṃ. Bhikkhunissito nāma yo vihāre sabbakammāni karonto bhikkhuṃ nissāya vasati. Bhaṇḍu nāma yo pabbajjāpekkho yāva pattacīvaraṃ paṭiyādiyati, tāva vihāre vasati, so paṇḍupalāso. Veyyāvaccakarassāti attano upaṭṭhākassa. Etesu pana mātāpitaro sace rajjepi ṭhitā paccāsīsanti, akātuṃ na vaṭṭati. Mātaraṃ anāmasantena sabbaṃ parikammaṃ kātabbaṃ. Pitā pana sahatthena nahāpanasambāhanādīni katvā upaṭṭhātabbo.
276 “父与母与兄与姊”为并列复合词,即父……乃至……姊妹。“大与小”,“大小的他们父……乃至……姊妹”为持业释复合词。“以那些为首的他们的”为别句释。“大”“小”二词应各别与“父”等词相连,如“大父的、小父的”等。而此处以“首”一词,更摄姑母、舅父,以及此十人延续至第七代的家族轮转及子孙相续。应连接为:得为他们自己制作药。意思是:若有大父等亲属存在,则得为此制作药。“若无”指若没有。“自己的”指比丘有自己的亲属时。“应给予暂时的”指作成暂时而施与。但他们若接受,可取;若不给,不应催促。“暂时的”指直到那次布施,彼时为适时。接尾词在复合词之末。显示巴利原文
276. Pitā ca mātā ca bhātā ca bhaginī cāti dvando pitā…pe… bhaginiyo. Mahanto ca cūḷo ca, mahācūḷā ca te pitā…pe… bhaginiyo cāti kammadhārayo. Tā ādi yesanteti aññapadattho. Mahācūḷa-saddā pitādi-saddehi paccekaṃ yojetabbā ‘‘mahāpituno cūḷapituno’’tiādinā. Ādi-saddena panettha pitucchā mātulo, tesaṃ dasannampi yāva sattamā kulaparivaṭṭā puttaparamparañca saṅgaṇhāti. Tesaṃ sake bhesajjakaraṇaṃ labbhanti yojanā. Tesaṃ mahāpitādīnaṃ santake sati tena bhesajjakaraṇaṃ labbhatīti attho. Nāti natthi ce. Attaniyeti bhikkhuno attano santake satīti attho. Dātabbaṃ tāvakālikanti tāvakālikaṃ katvā dātabbanti attho. Te pana sace paṭidenti, gahetabbaṃ, no ce denti, na codetabbā. Yāva tassa dānaṃ, tāva kālo assāti tāvakālikaṃ. Ṇiko samāsante.
277 “制药等”:“等”字涵盖未受请之食、团食、布施等。“因”字表原因,意谓:因为这些场合不生起败坏家族等过患,故可为他们制药;若有属于自己之物,则应施予。此处应如是观其义理。“不生”即不长、不现行、不发生,意谓:不犯戒。应令亲里沙弥为这些病人取药,或为己取而施之。他们亦可作如是念:“我等将为和尚等取药”而取用。若有其他病人进入寺院,亦应不待其求而为他们一切人制药。净信之家族,犹如比丘僧团之父母。若彼处有病人,为饶益彼,应先问:“尊者,如此这般之病,当用何药?”得许可后,取这些药材和合而制成药,此为开许。比丘众之间亦应相互交谈此事。显示巴利原文
277.Bhesajjakaraṇādīti ādi-saddena anāmaṭṭhapiṇḍadānādīnaṃ gahaṇaṃ, hi-saddo hetumhi, hi yasmā etesu kuladūsanādayo na ruhanti, tasmā tesaṃ bhesajjakaraṇaṃ labbhaṃ, attaniye ca sati dātabbanti evamettha attho daṭṭhabbo. Na rūhatīti na rohati nappavattati na hoti, āpattiṃ na janetīti adhippāyo. Tesaṃ atthāya ñātisāmaṇerehi vā bhesajjaṃ āharāpetabbaṃ, attano atthāya vā āharāpetvā dātabbaṃ. Tehipi ‘‘upajjhāyādīnaṃ āharissāmā’’ti vattasīsena āharitabbaṃ. Sace aññepi ye gilānā hutvā vihāraṃ pavisanti, tesaṃ sabbesampi apaccāsīsantena bhesajjaṃ kātabbaṃ. Saddhaṃ kulaṃ hoti bhikkhusaṅghassa mātāpituṭṭhānīyaṃ, tatra ce koci gilāno hoti, tassatthāya ‘‘bhante, itthannāmassa rogassa kiṃ bhesajjaṃ karontī’’ti kappiyaṃ katvā pucchanti, idañcidañca gahetvā karontīti vaṭṭati, bhikkhūhi aññamaññaṃ vā kathā kātabbā.
278 “六者,即母等,及达玛利咖盗贼、主人,未受请之钵食亦可施予”,应如此连结理解。“六者”,指母等六者中。“母等”,谓除去依止比丘尼者外,所余之母等五者。然此“六者”之连结释义,与注疏相违。于彼注疏中,以“母、父”等文,舍去依止比丘尼者,仅说七者。阿阇梨佛音长老亦作如是说——显示巴利原文
278. Channaṃ mātādīnañca dāmarikacorassa issariyassa anāmaṭṭho piṇḍapāto dātuṃ avāritoti yojetabbaṃ. Channanti mātādīnaṃ channaṃ majjhe. Mātādīnanti bhikkhunissitaṃ ṭhapetvā avasesānaṃ pañcannaṃ mātādīnaṃ. ‘‘Channa’’nti pana yojanāya aṭṭhakathāya virujjhati. Tattha hi ‘‘mātāpitūna’’ntiādinā bhikkhunissitaṃ ohāya satteva vuttā. Ācariyabuddhadattattherena ca tatheva vuttaṃ –
“具智之人,当知未受请之钵食,亦应施予;
父母二者,以及他们的侍奉者。
亦应施予主人,及那镇伏盗贼者,
也应施予班杜咖本人,以及执事者。
显示巴利原文 ‘‘Anāmaṭṭhopi dātabbo, piṇḍapāto vijānatā; Dvinnaṃ mātāpitūnampi, tadupaṭṭhāyakassa ca. ‘‘Issarassāpi dātabbo, coradāmarikassa ca; Bhaṇḍukassattano ceva, veyyāvaccakarassapī’’ti. (vinaya vi. 493-495);
「达玛利咖盗贼」:指希求王位的公然盗贼。「未受请」:从非出家者手中获得,自己或其他出家者未受邀请而取用,这即是未受请的钵食。「款待」:如说「见到来到寺院的客比丘,或贫穷之人等,应给予饮用水,应给予涂足油;适时而来者,应施与粥饭;非时而来者,若有米,应施与米;应施与坐卧之处。然而对于盗贼,即使僧团之物亦应施与」,这是所说的。然而除此之外的款待,应由不求回报者而行。同样,法的款待,亦应施与任何人。显示巴利原文
Dāmarikacorassāti rajjaṃ patthayamānassa pākaṭacorassa. Anāmaṭṭhoti apabbajitassa hatthato laddhā attanā aññena vā pabbajitena aggahitaaggo, ayaṃ anāmaṭṭhapiṇḍapāto. Paṭisanthāro ‘‘vihārappattaṃ āgantukaṃ vā daliddādiṃ vā disvā ‘pānīyaṃ pivā’ti dātabbaṃ, pādamakkhanatelaṃ dātabbaṃ, kāle āgatassa yāgubhattaṃ, vikāle āgatassa sace taṇḍulā atthi, taṇḍulā dātabbā, sayanaṭṭhānaṃ dātabbaṃ, corānaṃ pana saṅghikampidātabba’’nti vutto. Avasesapaṭisanthāro pana apaccāsīsantena kātabbo. Tathā dhammapaṭisanthāropi yassa kassaci dātabbova.
279 「对他们」:指对不认识等在家人。「应作」:当被说「请诵」时,应作。若被说「我们不诵」,而他们将生起追悔,则应作。「不应」:应连读为「不应以自己准备的线绳和水而行」。如此,以一般方式开示了小护卫的实行方法后,现在为开示阿咤那提亚护卫应如何实行,故说「应诵」等。「令诵」:令以「请诵」的请求为先导而行用。「护卫教法所摄」:连读为——不先诵阿咤那提亚经,而诵教法所摄的《慈经》《幢顶经》《宝经》等,经过七日,依于准备而应诵阿咤那提亚护卫。显示巴利原文
279.Tesanti aññātakādīnaṃ gihīnaṃ. Kayirāti ‘‘bhaṇathā’’ti vutte kareyya. ‘‘Na karomā’’ti vutte sace vippaṭisārino bhavissanti, kātabbaṃ. Nattanoti attano suttodakehi na kayirāti yojanīyaṃ. Evaṃ sāmaññena paritte paṭipajjanavidhiṃ dassetvā idāni āṭānāṭiyaparitte paṭipajjitabbavidhiṃ dassetuṃ ‘‘bhaṇitabba’’ntiādimāha. Bhaṇāpenteti ‘‘bhaṇathā’’ti ajjhesanapubbakaṃ payojente. Parittaṃ sāsanogadhanti paṭhamameva āṭānāṭiyasuttaṃ abhaṇitvā sāsanapariyāpannaṃ mettasuttaṃ dhajaggasuttaṃ ratanasuttanti imāni suttāni sattāhaṃ bhaṇitvā yathāparikammaṃ parittaṃ āṭānāṭiyaparittaṃ bhaṇitabbanti yojanā.
280 「前往后授戒、说法及诵护卫」:其句意为,受某人差遣前往后,得以授戒,或说法,或诵护卫。显示巴利原文
280. ‘‘Āgantvā sīlaṃ detu, dhammaṃ parittañca bhāsatū’’ti kenaci pesito gantvā sīlaṃ vā dātuṃ dhammaṃ parittaṃ vā vattuṃ labbhatīti sambandho.
三十七、受取分别的注释显示巴利原文
37. Uggahaniddesavaṇṇanā
281 当仅提及“人”这一词时,自己也可能被理解为(所取的对象),为避免这些不确定义,故使用“他”字。当有可能产生歧义时,限定之语便有其意义。“十种宝”者,如经中所说:“珍珠、摩尼宝、琉璃、螺贝、石板石、珊瑚、银、金、红宝石、玛瑙”,即指此十种宝物。“对摄取者”者,即对取用者、对接受者。显示巴利原文
281. Puggala-saddamatte payutte attanopi gahaṇasambhavo siyāti byabhicāratthaṃ añña-saddappayogo. Sati sambhave byabhicāre visesanaṃ sātthakaṃ hotīti. Dasabhedampi ratananti ‘‘muttā maṇi veḷuriyo saṅkho silā pavāḷaṃ rajataṃ jātarūpaṃ lohitaṅko masāragalla’’nti (pāci. 506) evaṃ vuttaṃ dasabhedampi ratanaṃ. Uggaṇhantassāti gaṇhantassa sampaṭicchantassa.
282-3 “若有人为自身利益而向他们摄取,于两种(宝物生)尼萨耆罪”,应如此连结。“向他们”者,是指向那十种宝物之中的。“于两种”者,是指对于名为银与金的两种尼萨耆事。“为自身利益”者,以此显示:若为新造佛塔等五种事务的利益而摄取,则犯恶作。“于其余者犯恶作”者,意为:对其余八种宝物,若为一切利益而摄取,则犯恶作。应当连结“若不指明是为僧团、为大众或为某人,而只说‘我给用于佛塔的新造工程’时,则不拒绝”。“不拒绝”者,以此显示:若指明是为僧团等而说时,则应拒绝。若拒绝后说道:“净人手中,或我的人手中,或我自己手中会有;(到时候)你们只需受用这些资具”,如此则为如法。凡是为四资具的利益而给予的,无论僧团有何需要,都应用于该利益。若为他们的衣服利益而给予的,则只应用于衣服。若衣服没有这样的需要,僧团因乞食等事而感到疲劳时,为令僧团安乐而请求听取后,也可应用于该利益。此规则对于为饮食、病人资具利益而给予的情况,也同样适用。然而,若是为住所的利益而给予的,因为它是重物,故只能应用于该处。当住所破败时,为作守护故,不应将其彻底变卖或舍弃,只应受用至维持住处的程度。显示巴利原文
282-3. Tesu attatthaṃ uggaṇhantassa dvīsu nissaggīti sambandho. Tesūti tesu dasasu majjhe. Dvīsūti rajatajātarūpasaṅkhātesu dvīsu nissaggiyavatthūsu. Attatthanti iminā navakammādīnaṃ pañcannaṃ atthāya dukkaṭanti dīpeti. Sesesu dukkaṭanti avasesesu aṭṭhasu sabbesampi atthāya uggaṇhantassa dukkaṭanti attho. Gaṇañca saṅghañca puggalañca anāmasitvā ‘‘cetyassa navakammassa dammī’’ti vutte ca na paṭikkhipeti sambandhanīyaṃ. Na paṭikkhipeti iminā saṅghādiṃ āmasitvā vutte paṭikkhipanaṃ dīpeti. Paṭikkhitte ‘‘kappiyakārakānaṃ vā hatthe bhavissati, mama purisānaṃ mayhameva vā hatthe bhavissati, kevalaṃ tumhe paccaye paribhuñjathā’’ti vadati, vaṭṭati. Catupaccayatthāya ca dinnaṃ yena yena attho hoti, tadatthaṃ upanetabbaṃ. Tesaṃ cīvaratthāya dinnaṃ cīvareyeva upanetabbaṃ. Sace cīvarena tādiso attho natthi, piṇḍapātādīhi saṅgho kilamati, saṅghasuṭṭhutāya apaloketvā tadatthāyapi upanetabbaṃ. Esa nayo piṇḍapātagilānapaccayatthāya dinnepi. Senāsanatthāya dinnaṃ pana garubhaṇḍattā tattheva upanetabbaṃ, senāsanesu nassantesu jagganatthaṃ mūlacchejjaṃ akatvā avissajjetvā yāpanamattaṃ paribhuñjitabbaṃ.
284 为说明接纳田地等某些犯恶作之物的方便,故说“田”等语。其中,“田”者,是指谷物等前季作物生长之处。“地”者,是指豆类、甘蔗、果实等后季作物生长之处。“奴仆、畜生等”者,是指奴仆、畜生、花圃、果园等。应如此连结:“拒绝之后,再以净语、按次第而取用”。“以净语、按次第”者,此处“次第”一词是表达用语的顺序,其意为:按照对他人与对自己所说的净语之次第而行。显示巴利原文
284. Khettādīnaṃ kesañci dukkaṭavatthūnaṃ sampaṭicchanūpāyaṃ dassetuṃ ‘‘khetta’’ntiādi vuttaṃ. Tattha khettanti pubbaṇṇaviruhanaṭṭhānaṃ. Vatthunti aparaṇṇaucchuphalādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Dāsapasvādikanti dāsapasupupphārāmaphalārāmādikaṃ. Paṭikkhipitvā kappiyena kamena ca gaṇheyyāti sambandho. Kappiyena kamena cāti ettha kama-saddo vohārappaṭipāṭivacano, tasmā paresaṃ attano ca kappiyavohārakkamenevāti attho.
于田地,若他人说“受用四资具”,或说“将在净人手中”,或说“僧团受用净物”,或说“我等施界”;或自己说“善哉,优婆塞,鹿鸟将在此无畏安乐而住”——应知以这些方式所说。于池塘,若他人说“将受用水、将洗物、鹿鸟将饮”等,或自己说“善哉,优婆塞,僧团将饮饮水”等;于奴仆,“我给园丁、我给作务者、我给净人”;于畜生,“我为受用五牛味”;于园,“我给林”——应知以这些方式所说。然而,若有不知法者以非净语令受用或令作田等,这些不应对比丘们受用,依彼所得净物亦成非净。若由有惭比丘令不知法者作,虽其领受为净,但因与比丘作用的缘生起而相混合,如离处钵食,如非净肉食,难以分别,一切皆成非净。显示巴利原文
So ca khettavatthūsu tāva ‘‘cattāro paccaye paribhuñjathā’’ti vā ‘‘kappiyakārakānaṃ hatthe bhavissatī’’ti vā ‘‘saṅgho kappiyabhaṇḍaṃ bhuñjatū’’ti vā ‘‘sīmaṃ demā’’ti vā parehi vutto, ‘‘sādhu, upāsaka migapakkhino ettha nibbhayā sukhena jīvissantī’’ti attanā vā taḷāke yathāvutteneva ‘‘udakaṃ paribhuñjissanti, bhaṇḍakaṃ dhovissanti, migapakkhino pivissantī’’ti parehi vā ‘‘sādhu, upāsaka, saṅgho pānīyaṃ pivissatī’’tiādinā attanā vā dāse ‘‘ārāmikaṃ dammi, veyyāvaccakaraṃ dammi, kappiyakārakaṃ dammī’’ti vā pasūsu ‘‘pañcagorasaparibhogatthāya dammī’’ti ārāme ‘‘vanaṃ dammī’’ti evamādinā vutto veditabbo. Sace pana koci abyatto akappiyavohārena khettādiṃ paṭiggaṇhāti vā kāreti vā, taṃ bhikkhūhi na paribhuñjitabbaṃ, taṃ nissāya laddhaṃ kappiyabhaṇḍampi akappiyameva. Abyattena pana lajjībhikkhunā kārāpitesu kiñcāpi paṭiggahaṇaṃ kappiyaṃ, bhikkhussa payogapaccayā uppannena missattā visagatapiṇḍapāto viya, akappiyamaṃsabhojanaṃ viya ca dubbinibbhogaṃ hoti, sabbesaṃ akappiyameva.
285-6 新的……乃至……作业,以及从新田取泥土、建造与砌墙加固、从新田取超额部分,并于新而未划定部分的作物上说“给这么多”而索取咖哈巴纳——这一切皆非净,是为连结。“母地与田地与池塘”乃并列复合词,母地……乃至……池塘。“它们的作业”为合成词。“新的”指以四资具方式接受的旧池塘。若以水的方式接受,于有净信心者则为所许。“建造”即律文中所说的建造。因为旧田地中有固定的本来部分,故说“新的”。“未划定部分”指于“应给这么多土地部分、这么多份额”这样未作划定的部分。显示巴利原文
285-6. Nava…pe… kiriyā ca anave mattikuddhāraṇañca bandho ca āḷiyā thirakāro ca anave kedāre atirekabhāgaggahaṇañca nave ca aparicchinnabhāge sasse ‘‘ettake dethā’’ti kahāpaṇuṭṭhāpanañcāti sabbesampi akappiyanti sambandho. Mātikā ca kedāro ca taḷāko cāti dvando mātika…pe… taḷākā. Tesaṃ kiriyāti samāso. Anaveti catupaccayavasena paṭiggahite purāṇataḷāke. Udakavasena paṭiggahite pana suddhacittānaṃ vaṭṭati. Bandhoti pāḷiyā bandho. Porāṇakedāre niyamitapakatibhāgattā āha ‘‘anave’’ti. Aparicchinnabhāgeti ‘‘ettake bhūmibhāge ettako bhāgo dātabbo’’ti evaṃ aparicchinnabhāge.
287-9 不说“耕作播种”等,而说“应给这么多土地这么多份额”,或者指定土地,这对他本身是不允许的,这是关联。“且”字是限定义。“指定”者,哪位比丘指定。“对他本身”者,对那位指定的比丘本身。“这”者,从指定的土地所得的谷物,在说“在这么多土地部分种了作物,取这么多”时,为了取量度,在用杖绳测量时,或站在打谷场守护时,或使其搬出时,或在仓库等收藏时,这对他本身是不允许的,应当关联。“且指定”者,那位比丘且指定。“作”者,由我们所作。“说时”者,在农夫这样说时。“量度”者,土地的量度。“使搬出”者,从打谷场到家的搬出。“这”者,测量、所得、守护等。“对他本身”者,只对测量者、守护者等。因为先前未生起的未被产生,对其他人是允许的,所以说“对他本身这是不允许的”。显示巴利原文
287-9. ‘‘Kasa vappa’’ iccādiṃ avatvā ca ‘‘ettakāya bhūmiyā ettako bhāgo deyyo’’ti bhūmiṃ vā patiṭṭhāpeti, tassevetamakappiyanti sambandho. Ca-saddo avadhāraṇe. Patiṭṭhāpetīti yo bhikkhu patiṭṭhāpeti. Tassevāti tassa patiṭṭhāpakabhikkhusseva. Etanti patiṭṭhāpitabhūmito laddhadhaññaṃ ‘‘ettake bhūmibhāge sassaṃ kataṃ, ettakaṃ gaṇhathā’’ti evaṃ vadante pamāṇagaṇhanatthaṃ daṇḍarajjubhi minane vā khale ṭhatvā rakkhaṇe vā taṃ nīharāpane vā koṭṭhāgārādipaṭisāmane vā etaṃ tasseva akappiyanti sambandhanīyaṃ. Patiṭṭhāpeti cāti so bhikkhu patiṭṭhāpeti ca. Katanti amhehi kataṃ. Vadantevanti evaṃ kassake vadante. Pamāṇanti bhūmippamāṇaṃ. Nīharāpaneti khalato gehassa nīharāpane. Etanti mitaladdharakkhitādikaṃ. Tassevāti mānakarakkhakādino eva. Apubbassa anuppāditattā aññesaṃ kappatīti āha ‘‘tassevetamakappiya’’nti.
290 由“应收藏”的关联而说“应收藏”等语。父亲的财产、在家人的财产及任何物品,此为关联。“父亲的财产”:父与母合称父母,此即他们的财产。“在家人的财产”:以此显示,五种如法亲属的任何资具皆可收藏。“任何物品”:无论是如法或不如法之物……乃至母亲的耳环、贝壳、棕榈叶等。“以仓库管理为首要”:犹如头为肢体之首,此处以“首要”表示任何事物;同理,“仓库管理”一词亦以状态为主,即仓库管理、仓库管理性、首要、主要,是限定后位的持业释。因此,其意为:以仓库管理性为主要作用。显示巴利原文
290. Paṭisāmanappasaṅgenāha ‘‘paṭisāmeyyā’’tiādi. Pitusantakampi gihisantakaṃ yaṃ kiñcīti sambandho. Pitusantakanti pitā ca mātā ca pitaro, tesaṃ santakaṃ. Gihisantakanti iminā pañcannaṃ sahadhammikānaṃ santakaṃ yaṃ kiñci parikkhāraṃ paṭisāmetuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Yaṃ kiñcīti kappiyaṃ akappiyaṃ vā antamaso mātukaṇṇapiḷandhanatālapaṇṇampi. Bhaṇḍāgārikasīsenāti sīsaṅgamiva padhānaṃ yaṃ kiñci ‘‘sīsa’’nti idha upacāravasena vuccati, tathā bhaṇḍāgārikasaddopi bhāvappadhāno, bhaṇḍāgāriko bhaṇḍāgārikattaṃ sīsaṃ padhānanti visesanaparapade kammadhārayo, tena, bhaṇḍāgārikattassa padhānakaraṇenāti attho.
291-2 【291-2】“必须收藏”:即必须妥善保管。“即使被说”:即使被父母所指示。显示巴利原文
291-2.Avassaṃ paṭisāmiyanti avassaṃ saṅgopetabbaṃ. Vuttepīti mātāpitūhi vuttepi.
293-4 若木匠等或国王的宠臣说:“把你的用具或卧具收藏好后交出来”,纵使出于偏爱或出于恐惧,比丘亦不应照做。此是连接。“用具”:指斧、锛等工具物品。“出于偏爱或出于恐惧”:对木匠等是出于偏爱,对国王宠臣则是出于恐惧。显示巴利原文
293-4. Vaḍḍhakiādayo vā rājavallabhā vā ‘‘sakaṃ parikkhāraṃ vā sayanabhaṇḍaṃ vā paṭisāmetvā dehī’’ti yadi vadanti, chandatopi bhayāpi na kareyyāti yojanā. Parikkhāranti vāsipharasuādiupakaraṇabhaṇḍaṃ. Chandatopi bhayāpīti vaḍḍhakiādīsu chandena, rājavallabhesu bhayena.
295-6 应与“允许收藏”相连接。“疑虑”:在什么地方会生起“将被比丘们或沙弥们取走”的疑虑,对于那样的寺院与住所的财产,应作此连接。“寺院与住所的”:即寺院的与住所的。“宝”:十种宝。“被认为是宝的”:指衣服等物。“应放置”:见到主人后,确认归还,或以“这么多数量的钱币”等方式,或用泥土做标记等记号后放置。“取后”:在那种情况不存在时,自己取走。“那样的”:指当存在宝或被认作宝之物时。“知道主人不来”:若对自己有疑虑,离开道路坐下后,知道主人不会来。“适当的”:对于被认作宝之物,按尘堆衣的方式取用;对于真正的宝,则以无希求心前去处理,如此对比丘们是相应的。显示巴利原文
295-6. Paṭisāmituṃ vaṭṭatīti yojetabbaṃ. Saṅkantīti yādise padese ‘‘bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā gahitaṃ bhavissatī’’ti saṅkaṃ uppādenti, tādise vihārāvasathassantoti yojanīyaṃ. Vihārāvasathassāti vihārassa ca āvasathassa ca. Ratananti dasavidhaṃ ratanaṃ. Ratnasammatanti vatthādikaṃ. Nikkhipeyyāti sāmike diṭṭhe niyametvā dātuṃ ‘‘ettakā kahāpaṇā’’tiādinānurūpena mattikalañchanādinimittena vā saññāṇaṃ katvā nikkhipeyya. Gahetvānāti tādise asati attanāva gahetvā. Tādiseti ratane vā ratanasammate vā sati. Sāmikānāgamaṃ ñatvāti yadi attani āsaṅkanti, maggā okkamma nisīdiya pacchā sāmikānaṃ anāgamanaṃ viññāya. Patirūpanti ratanasammate paṃsukūlaggahaṇaṃ ratane nirussukkagamananti evarūpaṃ bhikkhūnaṃ anurūpanti.
毁损义释注释显示巴利原文
38. Dūsananiddesavaṇṇanā
297 “施与”:施与自己所有物与他人所有物者。“污家恶作”:由于自己的恶行,令家族被毁坏、净信遭到破坏,即是污家;由此犯恶作,称为污家恶作。显示巴利原文
297.Dadatoti sasantakaṃ parasantakañca dentassa. Kuladūsanadukkaṭanti attano duppaṭipattiyā kulānaṃ dūsanaṃ pasādavināsanaṃ kuladūsanaṃ, tena dukkaṭaṃ kuladūsanadukkaṭaṃ.
298 此处,以主宰权施与僧团重物者,犯偷兰遮,应如此连结。“此中”:指在这些花等之中。“以主权”:通过省略词尾而说,意为以拥有权、以支配状态。“施与者”:为摄受家族而以支配状态施与者。“偷兰遮”:指为摄受家族而施与者,兼犯“污家恶作”这一通称所制的恶作。所说的偷兰遮,意思是:“比丘们,有五种不可分配物,不应由僧团、众或个人分配;即使分配了,也不成为分配。若有人分配,犯偷兰遮。”其他情况唯犯偷兰遮。即使是限定为住处,也是同一法则。“以盗心施与僧团所有物者,恶作等”,应如此连结。“施与者”:如前所说的法则。“恶作等”:指为摄受家族而施与者,连同污家恶作:若价值为一摩沙迦或不足一摩沙迦,是恶作;若超过一摩沙迦但不足五摩沙迦,是偷兰遮;若为五摩沙迦或超过五摩沙迦,是波罗夷。如此名为“恶作等”,这是它的含义。其他情况唯是恶作等。显示巴利原文
298. Ettha saṅghikaṃ garubhaṇḍaṃ issarena dentassa thullaccayanti sambandho. Etthāti etesaṃ pupphādīnaṃ majjhe. Issarenāti taddhitalopena vuttaṃ, issariyena issaravatāyāti attho. Dentassāti kulasaṅgahatthāya issaravatāya dadato. Thullaccayanti kulasaṅgahatthāya dadato ‘‘kuladūsanadukkaṭa’’nti sāmaññavihitadukkaṭena saddhiṃ ‘‘pañcimāni, bhikkhave, avissajjiyāni, na vissajjetabbāni saṅghena vā gaṇena vā puggalena vā, vissajjitānipi avissajjitāni honti. Yo vissajjeyya, āpatti thullaccayassā’’ti (cūḷava. 321) evaṃ vuttathullaccayanti attho. Aññattha thullaccayameva. Senāsanatthāya niyamitepi eseva nayo. Saṅghassa santakaṃ theyyā dentassa dukkaṭādīnīti sambandhitabbaṃ. Dentassāti vuttanayameva. Dukkaṭādīnīti kulasaṅgahatthāya dadato kuladūsanadukkaṭena saddhiṃ māsake vā ūnamāsake vā dukkaṭaṃ , atirekamāsake vā ūnapañcamāsake vā thullaccayaṃ, pañcamāsake vā atirekapañcamāsake vā pārājikanti evaṃ dukkaṭādīni hontīti attho. Aññattha dukkaṭādīneva.
299-300 “为摄受家族而种植、令种植、照料一切能产花果之树,皆不允许”,应如此连接。“与”字汇集了未说出的采摘、令采摘,编结、令编结等义。“能产花果”是指通过提供花果的方式而能获得花果。“一切”是指以如法用语、不如法用语、暗示、示意、作相业等一切方式。其中,如法用语是指说“知道这棵树,知道这个坑,知道这个花坛,知道这里的水”等语,以及整理干涸的水道。与此相反者,名为不如法用语。暗示是指说“智者应令种植花坛等,不久便能带来利益”等语。示意是指拿着锄头、铲子等以及花坛而站立之处。作相业是指取来锄头、水器等放置于近处。“照料”是指说:作浇水等。在编结、令编结中,应知一切六种花的制作方式:即编结、串缀、穿刺、缠绕、填充、编织。仅依名称即可知其差别。然而,除了摄受家族之外,比丘也不允许以不如法用语自作或令作。但除了摄受家族之外,以如法用语如“这样知道,这样做会美观,为了使这些花不散乱,你这样做”等令作,则是允许的。“种植等”是指在不如法的土地上令种植、令浇水等,在其他地方则为种植等。显示巴利原文
299-300. Kulasaṅgahatthaṃ phalapupphūpagaṃ rukkhaṃ sabbathā ropetuñca ropāpetuñca jaggituñca na vaṭṭatīti sambandhanīyaṃ. Ca-saddo ocinituṃ ocināpetuṃ, ganthituṃ ganthāpetunti ca avuttāni ca samuccinoti. Phalapupphāni sampādanavasena upagacchatīti phalapupphūpagaṃ. Sabbathāti kappiyavohāraakappiyavohārapariyāyaobhāsanimittakammavasena sabbappakāreneva. Tattha kappiyavohāro nāma ‘‘imaṃ rukkhaṃ jāna, imaṃ āvāṭaṃ jāna, imaṃ mālāvacchaṃ jāna, ettha udakaṃ jānā’’ti vacanaṃ, sukkhamātikāya ujukaraṇañca. Tabbipariyāyena akappiyavohāro nāma. Pariyāyo nāma ‘‘paṇḍitena mālāvacchādayo ropāpetabbā, na cirasseva upakārāya saṃvattantī’’tiādivacanaṃ. Obhāso nāma kuddālakhaṇittādīni ca mālāvacche ca gahetvā ṭhānaṃ. Nimittakammaṃ nāma kuddālaudakabhājanādīnaṃ āharitvā samīpe ṭhapanaṃ. Jaggitunti vadanti udakasecanādīni katvā. Ganthanaganthāpanesu pana sabbāpi cha pupphavikatiyo veditabbā ganthimaṃ gopphimaṃ vedhimaṃ veṭhimaṃ pūrimaṃ vāyimanti. Nāmavaseneva panetesaṃ viseso veditabbo. Taṃ pana kulasaṅgahato aññatrāpi bhikkhussa kātumpi akappiyavacanena kārāpetumpi na vaṭṭati. ‘‘Evaṃ jāna, evaṃ kate sobheyya, yathā etāni pupphāni na vikiriyanti, tathā karohī’’tiādinā pana kappiyavacanena kārāpetuṃ vinā kulasaṅgahaṃ vaṭṭati. Ropanādīnīti akappiyapathaviyaṃ ropāpanasiñcāpanādīni, aññattha ropanādīni.
301-2 现在,为了显示在施花等八种摄受家族事中余下的两种,故说“已说”等语。“已说”是指在远离邪命中已说。“在徒步差使中的决断将被宣说”,此为文句的余义。“父亲等,除了自己的侍者之外,在俗家事务中传递消息、携带,每步为恶作”,应如此连接。在如法者中,应作之事自然不必说,故仅说父亲等。“在俗家事务中”是境域第七格。“每步”是指以步行,步步之意。应连接为:即使最初未接受消息,后来再说者,亦为恶作。“再”是指后来。其意趣为:“这就是那个村子了,来吧,我传达消息”,从路上下来者,以及每步说者,皆为恶作。然而,拒绝彼消息后,自己出于悲悯而安住,前往传达自己适当的消息,以及携带“以我之言礼敬世尊足”等在家人如法的消息,则是允许的。显示巴利原文
301-2. Idāni pupphadānādīsu aṭṭhasu kulasaṅgahavatthūsu avasesāni dve dassetuṃ ‘‘vuttāvā’’tiādimāha. Vuttāva micchājīvavivajjanāyaṃ vuttā eva. Jaṅghapesane vinicchayo vuccatīti pāṭhaseso. Pitaro bhaṇḍuṃ sakaṃ veyyāvaccakaraṃ ṭhapetvā gihikammesu dūtasāsanaṃ haraṇe padavārena dukkaṭanti sambandho. Sahadhammikesu vattabbameva natthīti pitādayova vuttā. Gihikammasūti visayasattamī. Padavārenāti padakkamena, pade padeti adhippāyo. Paṭhamaṃ sāsanaṃ aggahetvāpi puna vadato dukkaṭanti yojetabbaṃ. Punāti pacchā. ‘‘Ayaṃ dāni so gāmo, handa naṃ sāsanaṃ ārocemī’’ti maggā okkamantassa ca pade pade vadato ca dukkaṭanti adhippāyo. Tassa pana sāsanaṃ paṭikkhipitvā sayameva kāruññe ṭhitena gantvā attano patirūpaṃ sāsanaṃ ārocetuṃ, ‘‘mama vacanena bhagavato pāde vandathā’’tiādikaṃ gihīnaṃ kappiyasāsanaṃ harituñca vaṭṭati.
303 “虚诳语、金银交易、受取等相似”者,是指在虚诳语中、在金银交易中、在受取已生之因缘中,说、阐明、开示者,故说为虚诳……乃至……等相似,意为与他们相似。显示巴利原文
303.Abhūtārocanarūpiyasaṃvohāruggahādisāti abhūtārocanāya rūpiyasaṃvohāre ca uggahe uppannapaccaye ādisanti kathenti pakāsentīti abhūtā…pe… hādisā, taṃsadisāti vuttaṃ hoti.
304 使父亲等取花、或亲自取花后,为供养塔庙而施与;对于其余亲属中已得花者,也为供养塔庙而施与——应如此连接。说“令携带、携带”时,由于已说了“召唤、令召唤”,故此不再说。“已得者”指被召唤者所召唤的人也已取得了花。“供养塔庙”指供养三宝。然而,对于已到来的近事男,若为供养塔庙而施与,亦为允许。“供养标帜等”指为供养湿婆标帜、球、像等。显示巴利原文
304. Pitūnaṃ harāpetvā haritvāpi pupphāni vatthupūjatthaṃ dātuṃ, sesañātīnaṃ pattānaṃ vatthupūjatthaṃ dātunti yojanīyaṃ. ‘‘Harāpetvā haritvā’’ti vutte ‘‘pakkositvā pakkosāpetvā vā’’ti vuttameva siyāti na vuttaṃ. Pattānanti pakkosakena pattāpi gahitā. Vatthupūjatthanti ratanattayapūjanatthaṃ. Upāsakānampi pana sampattānaṃ vatthupūjatthaṃ dātuṃ vaṭṭatiyeva. Liṅgādipūjatthanti sivaliṅgagiṇḍubimbādipūjanatthaṃ.
305 “如是果”者,以此将前述花之一切规定类推适用。“缺乏旅资者”者,复合词为:旅资即路粮已失坏、已失去,他们客比丘之。“自己的”者,自己所信赖的。然而在注疏中(波罗夷注疏 2.436-437)则说“仅自己所有的”,此语是从土喇咤亚等区分中解脱而说的。显示巴利原文
305.Tathā phalanti iminā pupphe vuttaṃ sabbaṃ apadisati. Paribbayavihīnānanti paribbayaṃ pātheyyaṃ vihīnaṃ naṭṭhaṃ yesaṃ āgantukānanti samāso. Saparanti attano vissāsikā. Aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.436-437) pana ‘‘attano santakaṃyevā’’ti vacanaṃ thullaccayādivibhāgato mocetvā vuttaṃ.
306 应连接为“以被认可者应施”。“应施”指应施与四分之一。“然而以其他者则应征求同意后施与”,应如此关联。“然而以其他者”即指以未被认可者。显示巴利原文
306. Sammatena deyyanti yojanā. Deyyanti catutthabhāgaṃ dātabbaṃ. Itarena tu apaloketvā dātabbanti sambandhitabbaṃ. Itarena tu asammatena pana.
307 “限定”是指以果的限定——“应施与如此数量的果”——或以树的限定——“应从这些树施与”——来进行限定。“从彼”是指从已被限定的果或树。应联系“对乞求的病者或其他者”。“应仅指示树”的意思是,不应说“这里的果很好,从此处取”,而应指示“可从此处取”的树。显示巴利原文
307.Paricchijjāti ‘‘ettakāni phalāni dātabbānī’’ti evaṃ phalaparicchedena vā ‘‘imehi rukkhehi dātabbānī’’ti evaṃ rukkhaparicchedena vā paricchinditvā. Tatoti paricchinnaphalato rukkhato vā. Yācamānassa gilānassetarassa vāti sambandhanīyaṃ. Rukkhāva dassiyāti ‘‘idha phalāni sundarāni, ito gaṇhathā’’ti avatvā ‘‘ito gahetuṃ labbhatī’’ti rukkhā vā dassetabbā.
308 现在,于八种花等中显示了四种的判定之后,为将所说果与花的判定类推适用于其余四种,故说“西利萨”等。“西利萨粉及赤色等粉”:这是一个复合词,意为以赤色等任何物为前导之粉,即西利萨粉与赤色等粉。因为在注疏中引文谓“西利萨粉或其他赤色”,此处于“赤色等”词中本应为长音,却以短音说出。“于其余”是指竹等三种。虽然巴利文中未说,但因在注疏中已说,故言“此处亦应包含叶”。“此处”即指花等之中。显示巴利原文
308. Idāni aṭṭhasu pupphādīnaṃ catunnaṃ vinicchayaṃ dassetvā yathāvuttaphalapupphavinicchayaṃ avasesesu catūsu apadisanto ‘‘sirīsā’’tiādimāha. Sirīsacuṇṇakasavādicuṇṇeti kasāvaṃ yaṃ kiñci ādi yassa, tameva cuṇṇaṃ, sirīsacuṇṇañca kasāvādicuṇṇañcāti samāso. ‘‘Sirīsacuṇṇaṃ vā aññaṃ vā kasāva’’nti hi aṭṭhakathāyaṃ (pārā. aṭṭha. 2.436-437) vuttaṃ. ‘‘Kasāvādī’’ti vattabbe rassena vuttaṃ. Sesesūti veḷuādīsu tīsu. Pāḷiyā avuttassāpi aṭṭhakathāyaṃ vuttattā āha ‘‘paṇṇampettha pavesaye’’ti. Etthāti pupphādīsūti.
三十九、入雨安居义释注释显示巴利原文
39. Vassūpanāyikaniddesavaṇṇanā
309-310 “前入雨安居”与“后入雨安居”,应连接为“入雨安居有二种”。在阿沙荼月圆日之后紧随的巴帝巴达日所进入的,是后者的前一种,即“前入雨安居”,它本身就是前入雨安居。此后,于下一个圆日之后紧随的巴帝巴达日所进入的,是后入雨安居。“入”是到达、进入;“雨”指降雨,但此处以借喻将雨季称为“雨”,于彼处之住亦以借喻称为“雨”。雨的或雨安居的进入,以言语表达的方式或以确立住处的方式进入,称为入雨安居。其中,确立住处与言语表达是前入雨安居的二种,确立住处与言语表达是后入雨安居的二种,应如此关联。“其中”是指在这二种之中。为显示那二者,故说“如是”等。那确立住处与言语表达,即是“我于此精舍入此三月雨安居”“我于此入雨安居”这样的意思。在此,不顺及次第成就,先说了言语表达。以两种方式入雨安居都是可以的。是故,在注疏中说:“即使有‘我将在此住雨安居’的住处确立,若因失念而未入雨安居,所取的坐卧处仍是善取的,不成为破雨安居者。”显示巴利原文
309-310. Purimikā pacchimikā iti vassūpanāyikā duveti sambandho. Āsāḷhipuṇṇamāya anantare pāṭipadadivase upagantabbā pacchimikāya pure bhavāti purimā, sā eva purimikā. Tato pacchā bhavā aparāya puṇṇamāya anantare pāṭipadadivase upagantabbā pacchimikā. Upanayanaṃ pāpuṇanaṃ upagamanaṃ upanāyikā, vassanti vuṭṭhi, idha pana vassakālaṃ ‘‘vassa’’nti upacārena gahetvā tattha vāso upacāreneva ‘‘vassa’’nti vuccati, vassassa vassāvāsassa upanāyikā vacībhedavasena vā ālayakaraṇavasena vā upagamanaṃ vassūpanāyikā. Tattha ālayapariggāho ca vacībhedo cāti purimikā vassūpanāyikā duve, ālayapariggāho ca vacībhedo cāti pacchimikā vassūpanāyikā duvebhi sambandhitabbaṃ. Tatthāti tāsu dvīsu. Tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘ediso’’tiādi vuttaṃ. So ālayapariggāho ca vacībhedo ca ‘‘imasmiṃ vihāre imaṃ temāsaṃ vassaṃ upemi, idha vassaṃ upemī’’ti ediso, etādisoti attho. Ettha ca kamuppattianādarā vacībhedo paṭhamaṃ vutto. Ubhayathā vassaṃ upagantuṃ vaṭṭati. Teneva aṭṭhakathāyaṃ (vi. saṅga. aṭṭha. 179; mahāva. aṭṭha. 207) ‘‘sacepi ‘idha vassaṃ vasissāmī’ti ālayo atthi, asatiyā pana vassaṃ na upeti, gahitasenāsanaṃ suggahitaṃ, chinnavasso na hoti, pavāretuṃ labhatiyeva, vināpi hi vacībhedaṃ ālayakaraṇamattenapi vassaṃ upagatameva hotī’’ti vuttaṃ. Nāvāsatthavajesu pana pariyesitvā senāsanaṃ alabhantena ālayakaraṇamatteneva upagantabbaṃ. Upagacchantena ca vihāraṃ paṭijaggitvā pānīyaṃ paribhojanīyaṃ upaṭṭhāpetvā sabbaṃ cetiyavandanādisāmīcikammaṃ niṭṭhāpetvā upagantabbaṃ. Ālayapariggahe ālayaṃ dassetuṃ ‘‘cittuppādettha ālayo’’ti āha. Etthāti dvīsu.
311 “当日”指入雨安居之日。“知”指了知“今日是入雨安居日”,这是对“未进入者”的限定语。显示巴利原文
311.Tadahūti tasmiṃ vassūpanāyikadivase. Jānanti ‘‘ajja vassūpanāyikā’’ti jānanto, anupagacchatotimassa visesanaṃ.
312 “第二”指后入雨安居。“未进入”指因某种障碍而未进入前入雨安居。“三月”指前三月或后三月。然而,已入雨安居后,纵使未待明相现前,于当日因七日事缘离去者,乃至七日内返回者,亦无罪。显示巴利原文
312.Dutiyanti pacchimikaṃ. Anupagatoti kenaci antarāyena purimikaṃ anupagato. Temāsanti purimaṃ vā temāsaṃ pacchimaṃ vā temāsaṃ. Vassaṃ upagantvā pana aruṇaṃ anuṭṭhāpetvāpi tadaheva sattāhakaraṇīyena pakkamantassāpi antosattāhe nivattentassāpi anāpatti.
313-5 为父母及五位如法同行者之利益,若欲寻求病者及其看护者的食物、药物,或欲询问,或欲看护,或前往使不喜者远离,或除去追悔,或辨别邪见,或行重罪等出罪,或作精勤,或令人作——以这些七日事缘,无论已派遣或未派遣,皆得前往,这是其关联。显示巴利原文
313-5. Mātāpitūnaṃ pañcannaṃ sahadhammikānañca atthāya gilānatadupaṭṭhākabhattaṃ osadhañca esissaṃ vā pucchissāmi vā upaṭṭhissaṃ vā gantvā ahaṃ nābhirataṃ vūpakāsessaṃ vā kukkuccaṃ vinodanañca diṭṭhiṃ vivecanañca garukādikaṃ vuṭṭhānaṃ vāpi ussukkaṃ vāpi karissaṃ vāpi kāressaṃ vāpīti evamādinā sattāhakiccena pahitepi vā apahitepi vā gantuṃ labbhanti yojanā.
然而,此处应结合可得的情形,依随后将说的方式理解其义。在“母”等句中,那些人已为“病者”一词所含摄,其看护者即“其看护者”,“病者与其看护者,他们的食物”,此为复合词。“药物”即那些病者的医药。“将寻求”即遍求。“将询问”即我将询问那七位病者。“将看护”即我将看护那些病者。“喜”指喜乐者;若因见到不合意的色等而对教法不喜乐,则称为“不喜者”。或者,“喜”指喜乐,无喜乐者即是“不喜者”,指此人。在如法同伴中,任何不喜者,我将使他远离,为除去散乱而带往他处。“追悔”即由五类人所引生的律藏追悔。在“作业”的结合中,“分别”为第二格。“见”即他们的邪见。“重罪等”指以重罪为首等,此为分析;以“等”字含摄沙弥的雨安居询问、欲受持学处、作呵责等羯磨。“出罪”即比丘从重罪通过别住、行僧悦等而出罪。“努力”即雨安居询问等的努力。“如是等”在此以“等”字含摄为邪见者说法等。“得前往”在此,欲前往者应立于近行界内,作“我将于七日内返回”的意向后,方可前往。若未作此意向而越过近行界,则成为破雨安居者,诸师如此说。“以七日事缘”即依所说七日事缘,许可七日。显示巴利原文
Ettha pana labbhamānakavasena yojetvā vakkhamānanayena attho veditabbo. Mātādisutiyā teyeva gilāna-saddena gayhanti, tesaṃ upaṭṭhākā tadupaṭṭhākā, gilānā ca tadupaṭṭhākā ca, tesaṃ bhattanti samāso. Osadhanti tesaṃyeva gilānānaṃ bhesajjaṃ. Esissanti pariyesissāmi. Pucchissāmīti teyeva sattajane gilāne pucchissaṃ. Upaṭṭhissanti teyeva gilāne upaṭṭhahissāmi. Abhiramatīti abhirato, visabhāgarūpādidassanena sāsane na abhirato nābhirato. Abhiramaṇaṃ vā abhirataṃ, natthi abhiratamassāti nābhirato, taṃ. Sahadhammikesu yo nābhirato, taṃ vūpakāsessaṃ vikkhepaharaṇatthaṃ aññattha nayissāmi. Kukkuccanti pañcannaṃyeva uppannaṃ vinayakukkuccaṃ. Kitakayoge vikappena dutiyā. Diṭṭhinti tesaṃyeva micchādiṭṭhiyā. Garukamādikanti garukaṃ ādi yassāti viggaho. Ādi-saddena sāmaṇerānaṃ vassapucchanaṃ, sikkhāsamādayitukāmatā, tajjanīyādikammakaraṇaṃ saṅgahitaṃ. Vuṭṭhānanti bhikkhuno garukāpattiyā parivāsamānattadānādīhi vuṭṭhānaṃ. Ussukkanti vassapucchanādiussukkaṃ. Evamādināti ettha ādi-saddena diṭṭhigatādīnaṃ dhammakathākaraṇādiṃ saṅgaṇhāti. Gantuṃ labbhanti ettha gacchantena antoupacārasīmāyaṃ ṭhiteneva ‘‘antosattāhe āgacchissāmī’’ti ābhogaṃ katvā gantabbaṃ. Sace ābhogaṃ akatvā upacārasīmaṃ atikkamati, chinnavasso hotīti vadanti. Sattāhakiccenāti sattāhassa labbhamānakaṃ vuttaṃ vakkhamānañca saṅghakammādi kiccaṃ sattāhakiccaṃ. Sattamaaruṇamattasseva vihāre uṭṭhāpanīyattā sattāhassa sākallena gahaṇaṃ.
316 “于僧羯磨中得离去”:即于僧团的事务中,在布萨堂等坐卧处,或在塔伞、栏楯等处,乃至在个人坐卧处,为应作之事缘,得离去,这是含义。为听法而受邀请亦得离去,受师长差遣亦得离去,为看望师长亦得离去——应如此关联。“受邀请”在此,若先前已有约定“应于某日集会”,即称为受邀请。“师长”指老师与戒师。“遣送”指为洗衣等利益而被差遣。“为见”即看望,即使并非病者(亦得前往)。显示巴利原文
316.Saṅghakamme vajeti saṅghassa kicce uposathāgārādīsu senāsanesu vā cetiyachattavedikādīsu vā antamaso puggalikasenāsanesu vāpi kattabbanimitte vajeyyāti attho. Dhammasavanatthaṃ nimantito vāpi vaje, garūhi pesito vāpi vaje, garūnaṃ passituṃ vāpi vajeti yojetabbaṃ. Nimantitoti ettha sace paṭhamaṃyeva katikā katā hoti, ‘‘asukadivasaṃ nāma sannipatitabba’’nti nimantitoyeva nāma hoti. Garūhīti ācariyupajjhāyehi. Pahitoti bhaṇḍadhovanādiatthāya pesito. Passitunti agilānepi.
317 「于衣物……乃至……见中不得离去」,应连接。此处亦为表相之第七格。「衣物」者,指袈裟。「亲属」者,父母以外之人。「看护者」者,近事男。「今日即将来」,近处者若未到达,可得,此为连接。「可得」者,此未到达为所说之业。「今日即将来」者,前往邻近寺院后再返回者,若于中途有黎明升起,则无瓦萨中断,亦无夜断之恶作,如是说。显示巴利原文
317. Bhaṇḍa…pe… dassane na vajeti yojanīyaṃ. Etthāpi nimittatthe sattamī. Bhaṇḍaṃ nāma cīvaraṃ. Ñātī mātāpitūhi aññe. Upaṭṭhākā upāsakā. ‘‘Ajjeva āgamissa’’nti adūrago na pāpuṇeyya, labbhanti sambandho. Labbhanti imassa apāpuṇanaṃ vuttakammaṃ. Ajjevāgamissanti sāmantavihāraṃ gantvā puna āgacchantassa antarāmagge sace aruṇuggamanaṃ hoti, vassacchedopi na hoti, ratticchedadukkaṭañca natthīti vadanti.
318 “其余亲属”:指父母以外的其他亲属。“指定后”:指布施、闻法等。“于‘遣送、派遣’”:此处应连接“得”字。显示巴利原文
318.Sesañātīhīti mātāpitūhi avasesañātīhi. Niddisitvāvāti dānadhammasavanādīni. ‘‘Pahite pesite’’ti cettha ‘‘labbha’’nti anuvattanīyaṃ.
319 “于自己有障碍存在时”,指盗贼、蛇、猛兽、生命、梵行等障碍,乃至药物不得、适当侍者不得等障碍亦包括在内。某些古师说:“即使是安居中断的原因,也可能成为七日事”,此说似乎合理,因为若以任何方式因安居中断而被允许在外住宿,仅在外度过七日后,仍以界内住而成为安居中断的原因,如何可能不存在呢?“安居已断者不得自恣”,此为连接。显示巴利原文
319.Attano antarāye satīti corasarīsapavāḷajīvitabrahmacariyantarāye, antamaso bhesajjālābhapatirūpaupaṭṭhākālābhepi. ‘‘Vassacchedakāraṇampi sattāhakaraṇīyaṃ siyā’’ti keci porāṇā vadanti, taṃ yuttaṃ viya dissati, sabbathā vassacchedena bahi vāsāya anuññātakāraṇaṃ sattāhamattaṃ bahi vītināmetvā antovihāreyeva vāsena vassacchedākāraṇaṃ kathaṃ nāma na siyāti. Chinnavasso no pavārayeti sambandho.
320 “无住所者”:虽然仅凭此语已足以理解其义,但说“及露地”一语,是为了遮止“我是露地住者,住所对我有何用”而舍弃住处之义。“树洞”:指纯粹的树洞。但对于大树洞,在其内部建造板壁小屋,安装入口门后进入是允许的。“在树枝上绑架台”等,应以已说之方式理解。同样,对于伞、罐等,也应以相应方式理解。“尸林小屋”:指钉床等种类的小屋。其中,“钉床”指在长床脚中间穿孔,插入横木而制成者;或在四块石头上铺石而制成者,亦为钉床。显示巴利原文
320. ‘‘Asenāsanikenā’’ti imināva viññāyamānatthattepi ‘‘ajjhokāse cā’’ti vacanaṃ ‘‘ahaṃ abbhokāsiko, kiṃ me senāsanenā’’ti vāsānivattanatthaṃ vuttaṃ. Rukkhassa susireti suddhe rukkhasusire. Mahantassa pana susirassa anto padaracchadanakuṭikaṃ katvā pavisanadvāraṃ yojetvā upagantuṃ vaṭṭati. ‘‘Viṭapepi aṭṭakaṃ bandhitvā’’tiādi vuttanayameva. Tathā chattacāṭīsupi tadanurūpena veditabbaṃ. Chavakuṭi nāma ṭaṅkitamañcādibhedā kuṭi. Tattha ṭaṅkitamañco nāma dīghe mañcapāde majjhe vijjhitvā aṭaniyo pavesetvā kato, catunnaṃ pāsāṇānaṃ upari pāsāṇaṃ attharitvā katampi ṭaṅkitamañco.
321 “无住所者”,是指不曾在以草、叶、砖、石、灰泥这五种覆盖物中任何一种所覆盖、并安装了门窗的住所中居住者。然而,有人说这是就分别言词之后所作的决意而说,此说并不合理。若真是那样,便应像船等情形一样,有另外的规定。“船、商队、车”——是为了显示无住所者可在船等处入雨安居。在那里,若寻得小屋,便应进入其中;因为没有精舍,所以不说“于精舍”,而应三次说“我在此入雨安居”;若未寻得,则应自行安排住处。“及得自恣”:以“及”字总括无有雨安居中断之罪的情形。注疏中说:“在商队、船中,在这三处,无雨安居中断之罪,且得自恣。”“雨安居中断”:由于佛陀说“诸比丘,我允许前往商队所在之处”,并且商队、船队以行进为其本性而安住,故应知这是针对不在已入雨安居之处安住、仅前往他处者而说。显示巴利原文
321.Asenāsanikenāti yassa tiṇapaṇṇaiṭṭhakasilāsudhāsaṅkhātānaṃ pañcannaṃ chadanānaṃ aññatarena channaṃ yojitadvārabandhanaṃ senāsanaṃ natthi, tena. Idaṃ pana vacībhedaṃ katvā adhiṭṭhānaṃ sandhāya vuttanti vadanti, tadayuttaṃ, tathā ca sati nāvādīsu viya visuṃ vidhānena bhavitabbanti. Nāvāsatthavajūpagoti iminā asenāsanikena nāvādīsu vassaṃ upagantuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Tattha ca kuṭikaṃ pariyesitvā labhantena tattha pavisitvā vihārābhāvato ‘‘vihāre’’ti avatvā ‘‘idha vassaṃ upemī’’ti tikkhattuṃ vattabbaṃ, alabhantena ālayo kātabbo. Pavāretuñcāti ca-saddena vassacchedanimittāya āpattiyā abhāvaṃ sampiṇḍeti. ‘‘Vaje satthe nāvāyanti tīsu ṭhānesu natthi vassacchede āpatti, pavāretuñca labbhatī’’ti (mahāva. aṭṭha. 203) aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Vassacchedeti ca ‘‘anujānāmi, bhikkhave, yena vajo tena gantu’’nti (mahāva. 203) vuttattā, satthassa nāvāya ca gamanasabhāveneva ṭhitattā ca vassūpagataṭṭhāne avasitvā aññattha gamanamattaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ.
四十、不可分物解说之注释显示巴利原文
40. Avebhaṅgiyaniddesavaṇṇanā
322-5 “园林……乃至……陶器”,这五种应与“不可分”相连接。“五”者,即“园林与园林地为一”等,这是依集合而说的五种;但若细别形相,将叶归入草中,则共有二十五种。如此说道:显示巴利原文
322-5. Ārāmā…pe… mattikabhaṇḍānīti ete pañca avibhājiyāti sambandhitabbaṃ . Pañcāti ‘‘ārāmārāmavatthūni eka’’ntiādinā rāsivasena pañca, sarūpavasena panetāni paṇṇaṃ tiṇe pakkhipitvā pañcavīsatividhāni honti. Tathā cāha –
“前二者各摄二种,第三则摄四种;
第四有九部分,第五有八种分别。
「如是以五聚,五无垢眼者;二十五类门,大师显重物。」
显示巴利原文 ‘‘Dvisaṅgahāni dve honti, tatiyaṃ catusaṅgahaṃ; Catutthaṃ navakoṭṭhāsaṃ, pañcamaṃ aṭṭhabhedanaṃ. ‘‘Iti pañcahi rāsīhi, pañcanimmalalocano;
其中,「园」者,即花园或果园。「园地」者,指其基地之处,或他们已毁坏时的原有地分。「精舍」者,指楼阁等任何住处。「铜瓮」者,指以黑铜或赤铜所制的瓮。于铜锅等物,亦同此理。此中,「诵者」为瓶,「瓶」即水瓶。期望积聚,故作阳性指示。「不可分」者,以根本截断的方式不可分割。然若通过转用的方式,则受用者与施与者皆无过失。「及不可施与」者,以「及」字,将未说之「及不可分割」也含摄在内。显示巴利原文
Pañcavīsavidhaṃ nātho, garubhaṇḍaṃ pakāsayī’’ti. (cūḷava. aṭṭha. 321);
因前三类纯为粗重物,故先予搁置;为抉择第四类中的粗重物与非粗重物,始说“藤”等。藤,乃至半肘量者;竹,乃至八指长者;草等,乃至一把量者;以及一片叶;土,无论本色或五色,乃至多罗叶量者;石灰,乃至多罗叶量者;雌黄等,乃至多罗叶量者。凡此种种,若系施与僧团,或于僧团地中自然生长,由僧团守护者,皆不可分。绳、索等,若系施与,属于僧团者,亦不可分。竹,应取其粗细如针杆者。草,除已为“等”字所摄之文闍草、芦苇与灯心草等,其余任何草皆属之。叶,八指量之空白贝叶,是为粗重物。“本色”者,谓自然生成之色。“五色”者,指红、白等五色。石灰、雌黄等,亦随“土”一并被摄。“雌黄等”,其“等”字摄雄黄、天然朱砂、朱砂等。“施与”者,谓施与僧团者。“于彼处生”者,谓在僧团地中所生者。“绳、索等”,即由线、马尼拉麻、巴迦草纤维、椰壳纤维、皮革所制之绳与索等。其“等”字,亦摄以马尼拉麻、巴迦草纤维等搓捻而成之单股绳。然应知,于第四类中,凡此所列之外者,皆为可分。应连带说明:若为僧团之需,或为塔庙之需而作者,则事竣之后亦可分。显示巴利原文
Tattha ārāmo nāma pupphārāmo vā phalārāmo vā. Ārāmavatthu nāma tesaṃyeva patiṭṭhānokāso, vinaṭṭhesu vā tesu porāṇakabhūmibhāgo. Vihāro nāma pāsādādi yaṃ kiñci senāsanaṃ. Lohakumbhī nāma kāḷalohena vā tambalohena vā katakumbhī. Kaṭāhādīsupi eseva nayo. Ettha bhāṇakanti arañjaro vuccati. Vārakoti ghaṭo. Rāsiṃ apekkhitvā eteti pulliṅganiddeso. Avibhājiyāti mūlacchejjavasena avebhaṅgiyā. Parivattanavasena pana paribhuñjantassa vissajjentassa ca anāpatti. Avissajjiyāni cāti ca-saddena avebhaṅgiyāni cāti avuttaṃ sampiṇḍeti.
326-8 因前三类纯为粗重物,故先予搁置;为抉择第四类中的粗重物与非粗重物,始说“藤”等。其连接方式为:藤,乃至半臂量者;竹,乃至八指长者;草等,乃至一把量者;乃至一片叶;土,无论本色或五色,乃至多罗叶量者;石灰,乃至多罗叶量者;雌黄等,乃至多罗叶量者。凡此种种,若系施与僧团,或于僧团地中自然生长,由僧团守护者,皆不可分。施与之绳、系带等,凡属僧团者,亦不可分。竹,于粗细上,可取如针杆者。草,除已为“等”字所摄之文闍草、芒草与灯心草等,其余任何草皆属之。叶,八指量之空白贝叶,是为粗重物。本色,即自然生成之色。五色,谓红、白等五种色。石灰、雌黄等,已为“土”字所摄。雌黄等,其“等”字摄红砷、天然朱砂、朱砂等。施与之物,即施与僧团者。于彼处自然产生者,即在僧团地中所生者。绳、系带等,即由线、马尼拉麻、巴迦草、椰壳纤维、皮革所制之绳与系带等。其“等”字,亦摄以马尼拉麻、巴迦草等搓捻而成之单股绳。然应知,于此第四类中,除上所举外,其余皆为可分。应连带说明:若为僧团之需,或为塔庙之需而作者,则事竣之后亦可分。显示巴利原文
326-8. Ekantagarubhaṇḍattā ādito tayo rāsī ṭhapetvā catuttharāsito paṭṭhāya garubhaṇḍāgarubhaṇḍe vibhajituṃ ‘‘vallī’’tiādi āraddhaṃ. Aḍḍhabāhumattāpi valli ca aṭṭhaṅgulāyato veḷu ca muṭṭhimattampi tiṇādi ca ekampi paṇṇañca pākatā vā pañcavaṇṇā vā tālapakkappamāṇāpi mattikā ca tālapakkappamāṇāpi sudhā ca tālapakkappamāṇāpi kaṅguṭṭhaādikā ca dinnā vā tatthajātakā vā saṅghikā rakkhitā abhājiyā, rajjuyottādi ca dinnā saṅghikā abhājiyāti yojanā. Veḷu pariṇāhato paṇṇasūcidaṇḍamatto gahetabbo. Tiṇaṃ muñjaṃ pabbajañca ādisaddasaṅgahitaṃ ṭhapetvā avasesaṃ yaṃ kiñci tiṇaṃ. Paṇṇo aṭṭhaṅgulappamāṇo rittapotthako garubhaṇḍameva. Pākatāti pakatiyā jātā. Pañcavaṇṇāti rattasetādipañcavaṇṇā. Sudhākaṅguṭṭhādayo mattikaggahaṇena gahitā. Kaṅguṭṭhaādikāti ādi-saddena sajjurasajātihiṅgulakādīnaṃ gahaṇaṃ. Dinnāti saṅghassa dinnā. Tatthajātāti saṅghikabhūmiyaṃ jātā. Rajjuyottādīti suttamakacivākanāḷikerahīracammamayā rajju ca yottādi ca. Ādi-saddena makacivākādike vaṭṭetvā katā ekavaṭṭā gahitā. Byatirekavasena panettha catuttharāsimhi itare bhājiyāti veditabbā. Saṅghike kamme, cetiyassa vā kamme niṭṭhite bhājiyāti yojanīyaṃ.
329 于金属器具中,凡适合比丘者,如钵等;或未完成与未制作之金属器具;以及足取器、瓶,皆为可分,应做如是连接。“钵等”,指铁钵、铁匙、赤铜匙、眼药棒、耳垢刮、针、贝叶针、小铃、小钩、钥匙、锣等。“未完成”,指尚未完工者。“未作”,指完全未着手者。“足取器”,指锡兰岛所行用之足取器。“足”,意谓四分之一,约为五那利摩揭陀量。须知,此摩揭陀一那利,不足五帕萨他。同理,小壶与油器亦属可分。斧,若非用于截断齿木、甘蔗或其他粗重活计者,则此属可分。扫帚柄与掘地器,无柄而仅有果量,可纳入小袋而持行者,此亦属可分。在锡匠器具中,锡刀;在金匠器具中,金刀;在革匠器具中,裁皮小刀;在理发师与裁缝匠的器具中,除大剪刀、大钳及大铃外,一切皆属可分之物。钥匙亦然。应知反之,即属金属器具中之不可分者。显示巴利原文
329. Lohabhaṇḍesu bhikkhusāruppaṃ pattādi vā tathā vippakatākataṃ lohabhaṇḍaṃ tathā pādagaṇhakaṃ vārakaṃ bhājiyanti yojanā. Pattādīti ayopatto ayathālakaṃ tambalohathālakaṃ añjanisalākā kaṇṇamalaharaṇī sūci paṇṇasūci khuddako pipphalako khuddakaṃ ārakaṇḍakaṃ kuñcikā tāḷādi. Vippakatanti apariniṭṭhitaṃ. Akatanti sabbaso akataṃ. Pādagaṇhakanti sīhaḷadīpe pādagaṇhanakaṃ. Pādo nāma catutthaṃso, magadhanāḷiyā pañcanāḷimattā. Magadhanāḷi ca nāmesā ūnapañcapasatā veditabbā. Tathā ghaṭako telabhājanañca. Yāya vāsiyā ṭhapetvā dantakaṭṭhacchedanaṃ vā ucchutacchanaṃ vā aññaṃ mahākammaṃ kātuṃ na sakkā, ayaṃ bhājiyā. Sammuñjanidaṇḍakhaṇanakaṃ pana adaṇḍakaṃ phalamattameva, yaṃ sakkā sipāṭikāya pakkhipitvā pariharituṃ, ayaṃ bhājanīyā. Tipukoṭṭakaupakaraṇesu tipucchedanakasatthakaṃ suvaṇṇakārūpakaraṇesu suvaṇṇacchedanakasatthakaṃ cammakāraupakaraṇesu cammachindanakaṃ khuddakasatthaṃ nahāpitatuṇṇakāraupakaraṇesu ṭhapetvā mahākattariṃ mahāsaṇḍāsañca mahāpipphalakañca sabbāni bhājanīyabhaṇḍāni. Tathā kuñcikā. Vuttavipallāsena pana lohabhaṇḍe abhājiyāti veditabbā.
330 以“于竹中”等,显示木制器具。然应知,以木制器具总摄,一切木、竹、皮革、鞋履等制品。“伞柄与伞骨”,此为并列复合词。“鞋之杆”,即用于鞋履的杆。显示巴利原文
330.‘‘Veḷumhī’’tiādinā dārubhaṇḍāni dasseti. Dārubhaṇḍena pana saṅgahetvā sabbāpi dāruveḷucammupāhanādivikati veditabbā. Chattadaṇḍo ca salākā cāti dvando. Upāhanāya daṇḍako upāhanadaṇḍako.
331 “允许的斧柄”,即被允许的斧子的柄。“阿兰若座、角等”:以“等”字还摄取了眼药棒、伞、拳叶、鞋、法器、足取器、不过量的余甘子瓢、余甘子罐、葫芦瓢、葫芦罐、角瓢。显示巴利原文
331.Anuññātavāsidaṇḍoti anuññātavāsiyā daṇḍo. Araṇañjanisiṅgādīti ādi-saddena añjanisalākā chattaṃ muṭṭhipaṇṇaṃ upāhanā dhammakaraṇo pādagaṇhanakato anatirittaṃ āmalakatumbaṃ āmalakaghaṭo lābukatumbaṃ lābukaghaṭo visāṇatumbanti idaṃ saṅgaṇhāti.
332 除前所说之外,木制器具中其余为重物。陶制的足罐是可分的,应如此连接。“足罐”即容量足以容纳脚的罐。以此标示陶制器具,因此钵、盘、水瓶等是可分的,所说之外者是不可分的。显示巴利原文
332. Yathāvuttato aññaṃ dārubhaṇḍesu garubhaṇḍaṃ. Mattikāmayo pādaghaṭako bhājiyoti yojanā. Pādaghaṭakoti pādassa pahonako ghaṭako. Iminā mattikābhaṇḍaṃ upalakkheti, tasmā patto thālakaṃ kuṇḍikāti imāni bhājanīyāni, vuttāvasesā abhājiyā.
333-4 重物应可与重物及不动产交换,不动产亦应与不动产交换,应如此配合理解。“重物”即指床、椅等物。“不动产”即指园林等前二类。“如是作已而受用”的意思是:如此交换之后,受用由此得来的净物,这是它的含义;此处tuṃ词缀表示规定。“以增益业取蔓等”一句亦应相应配合。“增益业”指平等、超额或等值的增益业。“余”则指前三种类别。显示巴利原文
333-4. Garunā garubhaṇḍañca thāvarañca parivatteyya, thāvarena ca thāvarampi parivatteyyāti yojetabbaṃ. Garunā mañcapīṭhādinā. Thāvaranti ārāmādi paṭhamarāsidvayaṃ. Tathā katvā ca bhuñjitunti evañca parivattetvā tato ābhataṃ kappiyabhaṇḍaṃ paribhuñjeyyāti attho, vidhimhi ayaṃ tuṃpaccayo. Phātikammena vallādiṃ gaṇheti sambandhanīyaṃ. Phātikammaṃ nāma samakaṃ vā atirekaṃ vā tadagghanakaṃ vā vaḍḍhikammaṃ. Sesanti paṭhamarāsittikanti.
四十一、杂项解说的注释显示巴利原文
41. Pakiṇṇakaniddesavaṇṇanā
335 在有门扇、门臼和门栓的地方,白天躺着的人应当关上可转动的门,这是应有的配合。“门及门扇”即指门扇,以省略中间词的方式构词,或者单用“扇”字即指门柱;“连同门扇”也就是有门扇之处。下有门臼,上有门栓,“连同门臼门栓”则构成复合词。在这样的地方,应知是以围墙等围绕,故称“围绕”。其高度达到足以容身躺卧即可,按前面所说方式,他们是这么认定的。“卧者”指脚离地面而卧的人。“可转”指能通过关、开而从此向彼转动。“门”乃至布帘门也算在内。“应关”指最少应关到连头也无法伸入的程度,即是说应当关好。显示巴利原文
335. Sadvārabandhane sodukkhalakapāsake ṭhāne divā sayantena parivattakaṃ dvāraṃ bandheyyāti sambandho. Dvārañca dvārabandhanañca dvārabandhanāni majjhepadalopavasena, bandhana-saddeneva vā dvārabāhā vuccanti, saha dvārabandhanehīti sadvārabandhanaṃ, ṭhānaṃ. Heṭṭhā udukkhalakañca upari pāsako ca, saha udukkhalapāsakehīti samāso. Tādise ṭhāne pākārādiparikkhepena bhavitabbanti parikkhitteti viññāyati. So ca uccato sahaseyyappahonake vuttanayoti vadanti . Sayantenāti pāde bhūmito mocetvā nipajjantena. Parivattakanti saṃvaraṇavivaraṇavasena ito cito ca parivattanayoggaṃ. Dvāranti antamaso dussasāṇidvārampi. Bandheyyāti sabbantimena vidhinā yāvatā sīsaṃ na pavisati, tāvatāpi bandheyya, saṃvareyyāti vuttaṃ hoti.
336 “作意亦”是指“他将会守护”这样的作意也算在内。以“亦”字还并摄了说“守护门”这样的言语。“在自力范围内,除彼方式外”的意思是:在自己能力所及之处;然而,在众人往来之处,门即使关了也无法保持关闭状态,没有门的人会翻墙而行的这类精舍,则没有关闭的义务。或者,在自己能力所及的范围内,不是夜叉等造成的情况——因为会被他们捉走,以及闭门而卧的情况并不存在,所以说是自力范围内。当这一条件成立时,前面所说的关门、关闭、作意、行为、言语所摄的方式,这就是它的含义。显示巴利原文
336.Ābhogo cāpīti ‘‘esa jaggissatī’’ti ābhogo cāpi. Ca-saddena ‘‘dvāraṃ jaggāhī’’ti vacanampi samuccinoti. Savase taṃ ākāraṃ vināti sassa attano vase āyatte ṭhāne, yattha pana bahūnaṃ sañcaraṇattā dvāraṃ saṃvutampi saṃvutaṭṭhāne na tiṭṭhati, dvāraṃ alabhantā pākāraṃ abhiruhitvāpi vicaranti, tādise pariveṇe saṃvaraṇakiccaṃ natthi. Atha vā sassa vaso āyatto, na yakkhādīnaṃ tehi gahitakattassa, bandhitvā nipajjāpitattassa ca abhāvenāti savaso. Tasmiṃ sati pubbe vuttadvāraṃ saṃvaraṇaābhogakaraṇavacanasaṅkhātaṃ ākāranti attho.
337 所谓“宝物”,指珍珠等十种。其中,除水晶之外,一切宝石、琉璃、红宝石、玛瑙——无论已洗未洗、已穿孔未穿孔——皆不可触碰;玻璃宝及饮水螺,无论已洗未洗,皆可触碰;石材若洗净、穿孔并与金一同煎煮,呈绿豆色者,则不可触碰。佛塔守护者,仅允许在黄金所造塔中清除垃圾。铜等归于金类。“女人像”,乃至用面粉所造的女人像,亦不可触碰。“谷物”,乃至生于其处、于路上铺展的七种谷物亦然。其他以嬉戏方式而非供养方式得来的果物,如棕榈果等,亦不可触碰;若铺展开来则不应踏行而过,无路时应决意造路而行。显示巴利原文
337.Ratanānīti muttādīni dasavidhāni. Tattha pana jātiphalikaṃ upādāya sabbopi maṇi veḷuriyopi lohitaṅko masāragallo ca dhotāpi adhotaviddhāpi anāmāsā, kācamaṇi ca pānīyasaṅkho dhoto adhotopi āmāsā, silā dhotaviddhā suvaṇṇena saddhiṃ pacitā muggavaṇṇā ca anāmāsā. Cetiyagharagopakānaṃ suvaṇṇacetiye kacavarameva harituṃ vaṭṭati. Ārakūṭalohampi jātarūpagatikameva. Itthirūpānīti antamaso piṭṭhamayaitthirūpānipi. Dhaññanti antamaso tatthajātakampi magge pasāritampi sattavidhaṃ dhaññaṃ. Kīḷāvasena aparaṇṇāni tālaphalādīnipi anāmāsāni, pasāritampi na maddantena gantabbaṃ, asati magge maggaṃ adhiṭṭhāya gantabbaṃ. Itthipasādhananti antamaso piḷandhanatthāya ṭhapitaṃ nivāsanatālapaṇṇamuddikampi.
338 “用糖蜜油或水油”:指以蜜蜡、树脂等任何物与油混和的摩石,以及用水混和的油。“用扇或用手为扇”:扇即如扇状之物;以手指行扇动之事,手即名为扇,故称手扇;象牙所造等任何扇与手扇,此为并列复合词。“应使坐下”:指刮平后请其就坐。显示巴利原文
338.Sitthatelodatelehīti madhusitthakaniyyāsādīsu yena kenaci telamissakasilesena ca udakamissakatelena ca. Phaṇahatthaphaṇehīti phaṇamiva phaṇaṃ, aṅgulīhi phaṇakiccakaraṇena hatthoyeva phaṇaṃ hatthaphaṇaṃ, dantamayādi yaṃ kiñci phaṇañceva hatthaphaṇañcāti dvando. Osaṇṭheyyāti olikhitvā sannisīdāpeyya.
339 “不应共用一覆具或一敷具而卧,不应共一床而卧”——这是将戒条连接起来。“共一覆具、共一敷具,他们有此”,这是对词语的解析。“不应同睡”即不应躺卧。“亦不应于一钵中食”——应如此连接理解。显示巴利原文
339. Ekapāvuraṇā vā ekattharaṇā vā na tuvaṭṭayuṃ, ekamañce na tuvaṭṭayunti yojanā. Ekaṃ pāvuraṇaṃ ekaṃ attharaṇaṃ etesanti viggaho. Na tuvaṭṭayunti na nipajjeyyuṃ. Ekasmiṃ bhājane vāpi na bhuñjeyyunti yojetabbaṃ.
340 「以人的标准指八指」:凡具有八指者,再加上超过的部分,便总称为八指,此为复合词。「不应食摩揭陀所生之蒜」:不应食用于摩揭陀国所生的余甘子蒜,此为连接。「非无病」:即非病者。显示巴利原文
340. Manussānaṃ pamāṇaṅgulena aṭṭha aṅgulāni yassa, adhikena sahitaṃ aṭṭhaṅgulanti samāso. Lasuṇaṃ magadhesu jātaṃ āmalakabhaṇḍikaṃ lasuṇaṃ na khādeyyāti sambandho. Na akallakoti agilāno.
341 「以低劣或殊胜」:以种姓等之殊胜或低劣、或直接、或借他名而戏说,则成恶说,此为连接。「以种姓等」:指种姓、名、姓氏、业、工巧、病、相、烦恼、罪、骂詈。「殊胜」:即以这些种姓等中的殊胜者,无论已受具足戒或未受具足戒。「戏说」:出于嬉笑、嘲弄的意图。「或直接」:如说『你是旃陀罗』等。「或以他名」:如说『这里有某些旃陀罗』等。显示巴利原文
341. Hīnukkaṭṭhehi jātiādīhi ukkaṭṭhaṃ vā hīnaṃ vā ujuṃ vā aññāpadesena vā davā vade, dubbhāsitanti sambandho. Jātiādīhīti jātināmagottakammasippaābādhaliṅgakilesaāpattiakkosehi . Ukkaṭṭhanti jātyādīhiyeva ukkaṭṭhaṃ upasampannaṃ anupasampannaṃ vā. Davāti keḷihasādhippāyatāya. Ujuṃ vāti ‘‘caṇḍālosī’’tiādinā nayena. Aññāpadesena vāti ‘‘santi idhekacce caṇḍālā’’tiādinā nayena.
342 「长指甲」:指超过指肉的量度。「长发」:指超过两指。即使不长,从两个月起,哪怕超过一日亦不被允许。「长鼻毛」:指从鼻孔露出。「二十之磨光」:即二十指甲的磨光。「于狭窄处」:指在两腋下及大小便处,不得除毛,应如此连接。「不得」:即不应做这些磨光等事,或为『得』字之否定。然而因病缘,在狭窄处除毛是许可的。显示巴利原文
342.Dīghe nakheti maṃsappamāṇato. Dīghe keseti dvaṅgulato. Sacepi na dīghā, dumāsato ekadivasampi atikkāmetuṃ na labhati. Dīghe nāsalometi nāsato bahi nikkhante. Vīsatimaṭṭhanti vīsatiyā nakhānaṃ maṭṭhañca. Sambādheti ubhosu upakacchakesu, muttakaraṇe ca lomahāraṇañca na labbhāti sambandhanīyaṃ. Na labbhāti ete maṭṭhādayo na labbhantīti attho, nipāto vā labbhāti. Ābādhappaccayā pana sambādhe lomaṃ saṃharituṃ vaṭṭati.
343 “不应如其长幼而妨碍僧团指定或僧团所有的坐卧具”,这是此处(与上下文)的连接。“僧团指定”是指为僧团而指定、为僧团而作的意思。“如其长幼”即依长老的次第,谁为长老便依谁。“不应妨碍”是指不应阻止。“湿足”是指踩踏之处有水显现。“坐卧具”是指床、椅等,用这个词也标示了已作围护的地方。“同样,以洗足或着鞋的方式”,这是连接。“洗足”是指仅限于洗足后应当踩踏之处。“洗足者的踩踏”,这是一个作用限定复合词。然而,如果那里的居住者即使未洗足也使用(坐卧具),这样的使用是允许的。“同样”的意思是不踩踏已围护之地或住所。显示巴利原文
343. Saṅghuddiṭṭhaṃ vā saṅghikaṃ vā sayanāsanaṃ yathāvuḍḍhaṃ na bādheyyāti yojanā. Saṅghassa uddiṭṭhaṃ saṅghuddiṭṭhaṃ, saṅghaṃ uddissa katanti adhippāyo. Yo yo vuḍḍho yathāvuḍḍhaṃ, vuḍḍhappaṭipāṭiyāti attho. Na bādheyyāti na paṭibāheyya. Allapādā nāma yehi akkantaṭṭhāne udakaṃ paññāyati. Sayanāsananti mañcapīṭhādi, iminā paribhaṇḍakatā bhūmītipi upalakkhitā. Sudhotapādakaṃ vāpi saupāhano tathevāti sambandho. Sudhotapādakanti dhotapādeheva akkamitabbaṭṭhānaṃ. Dhotā pādā yassa akkamanassāti kiriyāvisesanasamāso. Yadi pana tattha nevāsikā adhotapādehipi vaḷañjenti, tatheva vaḷañjetuṃ vaṭṭati. Tathevāti paribhaṇḍakataṃ bhūmiṃ senāsanaṃ vā nakkameti attho.
344 “僧伽梨”者,指已经决意的僧伽梨。“盘腿坐”者,是握持双足,盘坐为座,如此为之,乃“盘腿坐”一词的词根形态。“不应盘腿坐于寺院中及俗家中”,这是其意趣。“已作装饰的墙壁等”,此为连接。“已作装饰”是指以白色或彩绘所做的装饰。“等”字包括门、窗等。“不靠背”是指不以衣服等遮覆,而不应倚靠。“不不漱口”并非不漱口,而是应当漱口,这是其义,两个否定词表达肯定之义。“有”字,用以显示在没有水的情况下无罪。显示巴利原文
344.Saṅghāṭiyāti adhiṭṭhitasaṅghāṭiyā. Pāde pariggahetvā āsanaṃ pallattho, pallatthaṃ karotīti pallatthātidhātussa pallattheti rūpaṃ. Vihārepi antaragharepi pallatthikāya na nisīdeyyāti adhippāyo, parikammakataṃ bhittādinti yojanā. Parikammakatanti setavaṇṇena vā cittakammena vā kataparikammaṃ. Ādi-saddo dvāravātapānādiṃ saṅgaṇhāti. Na apassayeti cīvarādinā appaṭicchādetvā apassayanaṃ na kareyya. No na ācameti neva na ācame, ācameyyāti attho. Dve paṭisedhā pakatiyatthaṃ gamentīti. Santeti iminā udake asante anāpattīti dīpeti.
345 “不如法的承受”是指比丘、沙弥承受不如法之物时。“达瓦”是不变词,意为以游戏的心态。“投掷石块”是指哪怕用手或用小石子投掷。“于同类教诫及发露时,是恶作”,应当这样连接。“同类”是指在事缘上与此罪有相同的部分,这样分析。“及”字则总括了仅仅这样接受等情况。显示巴利原文
345.Akappiyasamādāneti bhikkhūnaṃ sāmaṇerānaṃ akappiye samādāne. Davāti nipāto , kīḷādhippāyenāti attho. Silāpavijjhaneti antamaso hatthayantenapi sakkharikāyapi khipane. Sabhāgāya desanāya āvikamme ca dukkaṭanti yojetabbaṃ. Sabhāgāyāti vatthuvasena samāno bhāgo etissā āpattiyāti viggaho. Ca-saddo tādisiyā paṭiggahaṇamattaṃ samuccinoti.
346 “约定”即“我们俩将在此处度过雨安居,一起诵习”等承诺。对约定事后不作,便是违背约定;此处所说“于彼”,是以处格表示缘由。“心清净者”指在说话时,内心生起“我将做”之念的人。“其他人”则指其他心不清净者。显示巴利原文
346.Paṭissavo nāma ‘‘ubhopi mayaṃ idha vassaṃ vasissāma, ekato uddisāpemā’’tiādipaṭijānanaṃ, tassa visaṃvādo pacchā akaraṇaṃ paṭissavavisaṃvādo, tasmiṃ, nimittatthe bhummaṃ. Suddhacittassāti kathanasamaye ‘‘karissāmī’’ti evaṃ pavattacittassa. Itarassāti aññassa asuddhacittassa.
347 “事务”是说,当有取干柴等事务时,才可攀爬约一人高的高度——这是上下文间的关联。“在危难时”指遇见猛兽等时候。显示巴利原文
347.Kicceti sukkhakaṭṭhādiggahaṇakicce sati eva porisaṃ purisappamāṇaṃ abhiruheyyāti sambandho. Āpadāsūti vāḷamigadassanādīsu.
348 “无滤水器”这句话,需结合上下文理解。“路程”指以最低限度计算的半由旬路程。如果没有滤水器或如法的滤水器具,则应当决意用僧伽梨衣的一角。“向乞求者”意指向他人乞求滤水器的人。显示巴利原文
348. Parissāvanaṃ vināti sambandho. Addhānanti heṭṭhimantena addhayojanasaṅkhātaṃ addhānaṃ. Sace na hoti parissāvanaṃ vā dhammakaraṇo vā, saṅghāṭikaṇṇopi adhiṭṭhātabbo. Yācamānassāti parissāvanaṃ yācantassa.
349 “‘因病缘,除余肢及自杀外,恶作’——这是语句的连接。‘余肢’:指对除生殖器外的耳、鼻等其余身体部分的断除。‘自杀’:指以断食等方式结束自己的生命。显示巴利原文
349. Ābādhappaccayā aññatra sesaṅge ca attaghātane ca dukkaṭanti yojanā. Sesaṅgeti aṅgajātato kaṇṇanāsādiavasese avayavacchedane. Attaghātaneti āhārupacchedādinā attano māraṇe.
350 以毛笔所绘的男女等图像,以及在布帛、木板等上所绘制的图像与布帛,这些即是色——此为复合词。至于本生故事等,可令他人绘制。花鬘等制作,则可亲手制作。文句应连接为:‘在园林、阿兰若、房舍中进食者,不应令起立。’其中,园林即名为寺院的园地;阿兰若;以及建于村落间的房舍——这是并列复合词。按正常语序本应说‘在园林……乃至……房舍中’,但为配合偈颂韵律,将e音改为a音而说。然而,若已备好处所,并说‘请进’,则应进入并坐下。显示巴利原文
350. Tūlikāya kayiramānaṃ itthipurisādikaṃ cittañca potthakañca kaṭṭhādīsu kayiramānaṃ cittapotthakāni, tāniyeva rūpānīti samāso. Jātakādīni pana parehi kārāpetuṃ labbhanti. Mālākammādīni sayampi kātuṃ labbhanti. Ārāmāraññagehesu bhuñjantaṃ na uṭṭhāpeyyāti yojetabbaṃ. Vihārasaṅkhāto ārāmo ca araññañca antaragharasaṅkhātaṃ gehañcāti dvando. ‘‘Ārāma…pe… gehesū’’ti vattabbe e-kārassa a-kārakaraṇena gāthābandhavasena vuttaṃ. Okāse kate pana ‘‘pavisathā’’ti vutte ca pavisitabbaṃ upanisīditabbañca.
351 「雄性所配的车乘,以及轿舆、手推车、吊床,病者允许乘坐」——此为连结。「雄性所配」者,指配有马、牛等雄性动物或男子,非配有母畜;然而驾车者,无论是女人或男子,皆可。手推车亦同此理。「车乘」者,指战车、货车等。「轿舆」者,指座椅轿舆,即座椅车乘之义。「吊床」者,指摇篮。「病者」者,此处所谓病者,不应理解为仅有些许头痛等轻微不适,而应理解为不能不借车乘而行走的那种情况。确实如此,世尊在允许车乘时,在憍萨罗诸国中,为了礼见世尊而前往舍卫城的某位病比丘,因不能行走而坐在某棵树下,世尊从人们那里得知此事后,对他说「来吧,尊者,我们走吧」,他回答「贤友,我不去,我病了」——在此事缘中(大品253)允许了车乘。而那位比丘如此说话,可知他所指的病是能够导致行走中断的病,因为所欲达成之义已经实现而中断了;再者,注疏师在为鞋履设定一个界限时,在注疏中(大品注256)说「病比丘着鞋履,此处所谓病者,指不能不着鞋履而进入村落者」。因此,此处应得出结论:唯有如前所说的病者才是病者。显示巴利原文
351. Pumayuttāni yānāni ca sivikañca hatthavaṭṭakañca pāṭaṅkiñca abhiruhituṃ gilānassa kappateti sambandho. Pumayuttānīti assagavādipurisayuttāni, na dhenuyuttāni, sārathi pana itthī vā hotu puriso vā, vaṭṭati. Hatthavaṭṭakepi eseva nayo, yānānīti rathasakaṭādīni, sivikanti pīṭhakasivikaṃ, pīṭhakayānanti attho. Pāṭaṅkīti andolikā. Gilānassāti ettha gilāno nāma na appakenapi sīsābādhādimattena veditabbo, yo pana na sakkoti vinā yānena gantuṃ, evarūpo veditabbo. Tathā hi yānaṃ anujānantena bhagavatā kosalesu janapadesu bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ gacchantaṃ aññataraṃ gilānaṃ bhikkhuṃ gantumasakkuṇeyyatāya aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ disvā manussehi taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘ehi, bhante, gamissāmā’’ti vutte ‘‘nāhaṃ, āvuso, gamissāmi, gilānomhī’’ti vuttavatthusmiṃ (mahāva. 253) anuññātaṃ, tathā vadanto ca so bhikkhu gamanupacchedasādhakameva gelaññaṃ sandhāyāhāti viññāyati adhippetatthanipphattiyā upacchinnattā, apica yānena ekaparicchedāya upāhanāya paricchedaṃ ṭhapentena aṭṭhakathācariyena ‘‘gilānena bhikkhunā saupāhanenāti ettha gilāno nāma yo na sakkoti anupāhanena gāmaṃ pavisitu’’nti aṭṭhakathāyaṃ (mahāva. aṭṭha. 256) vuttaṃ, tasmā yathāvuttagilānova gilānoti niṭṭhamettha gantabbaṃ.
352 「嬉戏而作」,指为了嬉戏而作。「他人之」,乃至对恶戒者也是如此。「奉承」,例如以「我将施钵」「我将施衣」等言语讨好。显示巴利原文
352.Davaṃkaraṇeti keḷiyā karaṇe. Aññassāti antamaso dussīlassāpi. Upalāḷaneti ‘‘pattaṃ dassāmi, cīvaraṃ dassāmī’’tiādinā.
353 语当连为「展开后不应展示」。那些比丘尼。显示巴利原文
353. Vivaritvā na dassayeti sambandhanīyaṃ. Tā bhikkhuniyo.
354 「教诫」者,比丘尼们于第十三日或第十四日前来询问布萨日后,比丘告知「十四日」等;她们再于布萨日聚集,为教诫而请求前往;将此禀告诵出巴帝摩卡者,由他作出决定后,应在翌日带回——不知此事的愚者、如此不能胜任者、病者,以及欲于翌日前往者、可前往者,除这些之外,其他人不作接受与带回是不许可的,因此说「不接受者」等。显示巴利原文
354.Ovādanti bhikkhunīhi terasiyaṃ vā cātuddasiyaṃ vā āgantvā uposathaṃ pucchitvā ‘‘cātuddaso’’tiādinā bhikkhunā ācikkhite puna tāhi uposathadivase samāgantvā ovādūpasaṅkamanayācanaṃ, taṃ pātimokkhuddesakassa ārocetvā tena katasanniṭṭhānaṃ gahetvā pāṭipade paccāharitabbanti ajānanakaṃ bālañca tathā kātuṃ asamatthaṃ gilānañca pāṭipade gantukāmaṃ gamiyañca vajjetvā aññassa gahaṇapaccāharaṇāni akātuṃ na vaṭṭati. Tena vuttaṃ ‘‘na gaṇhato’’tiādi.
355 「顺世论」是指与无益之因相关联的外道典籍,「畜生明」亦以此为代表。「不应说」即不应向他人宣说,由此也禁止了自行学习。顺世论与畜生明能增长贪、嗔、痴,为佛陀等所呵斥,它们背弃天界与解脱,走向旁门左道,如同戏剧、舞蹈等一切俗艺。若有人随顺这些教说或已通达律藏教法,则应予以重罚;即从律理而言,亦当将其摄入——应如此了知。此乃我等上座的教诫。所谓「铜盘」,是指放置食物后安适进食之处,以黄铜或白银制成,即称为涂油枕垫的盘子,放置于该处。显示巴利原文
355.Lokāyatanti niratthakakāraṇappaṭisaṃyuttaṃ titthiyasatthaṃ. Tiracchānavijjā ca imināva upalakkhitā. Na vāceyyāti paresaṃ na vāceyya. Imināva attano pariyāpuṇanampi paṭikkhittaṃ lokāyatatiracchānavijjāti ca rāgadosamohavaḍḍhāni buddhādigarahitā saggamokkhānaṃ tiro tiriyato añcitā gatā pavattā kabbanāṭakādikā sabbāpi vijjā anulomavasena vā vinayapariyāyaṃ patvā garuke ṭhātabbanti vinayayuttitopi saṅgahitāti veditabbā. Evañca no garūnamupadeso. Peḷāyapīti yattha pātiṃ ṭhapetvā sukhino bhuñjanti, tambalohena rajatena vā katāya tāya āsittakūpadhānasaṅkhātāya peḷāya ṭhapetvā.
356 「披覆与穿着」:在家人以象鼻等方式披覆与穿着,「其披覆之穿着」是动作特征复合词。「不应披覆如在家人的披覆穿着」,即不应仿效在家人的披覆与穿着方式——这是文句的连接。「不应缠裹而穿」:不应如同摔跤者、工匠等那样束腰而穿。这样的穿着方式,即使是病者或行路者也不允许。此外,行路时将衣角或两角提起搭在下衣上,同样不被允许。不如此披覆、不如此穿着,而应披覆毫无变形、圆整的衣,以覆盖三圆的方式整圆地穿着;如果不这样披覆、不这样穿着,或在寺院、村落间的房舍中,以无恭敬心作任何变形,则犯恶作。「林」即森林。「不应使毁坏」:不应以「愿一切资具毁坏」的心,或是以嬉戏的意图而作毁坏。显示巴利原文
356. Pārutañca nivāsanañca, gihīnaṃ hatthisoṇḍādivasena pārutanivāsanaṃ yassa pārupanassa nivāsanassāti kiriyāvisesanasamāso . Gihipārutanivāsanaṃ na pārupe na nivāseyyāti sambandho. Saṃvelliyaṃ na nivāseyyāti mallakammakarādayo viya kacchaṃ katvā na nivāseyya. Evaṃ nivāsetuṃ gilānassāpi maggappaṭipannassāpi na vaṭṭati. Yampi maggaṃ gacchantā ekaṃ vā dve vā koṇe ukkhipitvā antaravāsakassa upari lagganti, na vaṭṭati. Evaṃ apārupitvā anivāsetvā ca nibbikāraṃ parimaṇḍalaṃ pārupitabbaṃ timaṇḍalaṃ paṭicchādentena parimaṇḍalaṃ nivāsetabbañca, tathā apārupitvā anivāsetvā ca ārāme vā antaraghare vā anādarena yaṃ kiñci vikāraṃ karontassa dukkaṭaṃ. Dāyanti vanaṃ. Nālimpayeyyāti ‘‘sabbūpakārāni vinassantū’’ti vā khiḍḍādhippāyena vā nālimpayeyya.
357 「不应使增长,不向非亲戚且已拒绝者乞求」——这是文句的连接。所谓「他人」,即使是对同法者也一样。「食用几日后」——此语应连接。「再」是不变词。显示巴利原文
357. Vaḍḍhiṃ no payojaye aññātakappavārite no yāceti yojanā. Aññassāti sahadhammikassāpi. Katipāhaṃ bhutvā vāti yojanīyaṃ. Punoti nipāto.
358 358. 无论知或不知持杖者,而为彼乞求守护,于受罚者,杖即为其颈,这是连结。「持杖者」是由「执杖」派生而来,即执杖的意思。「为其」,是指关于过去或未来,例如说:「在我们寺院中,某某与某某做了此事」,或「将要做」。「乞求」,是指在官吏处有所乞求。「受罚者」,当他们执杖时,该杖便成为乞求比丘之颈,也就是负债的意思。然而当官吏问「是谁」时,应当说:「我们不可以说出是谁,你们应当自己知道。我们只是乞求守护,请给我们那个,并让我取回被夺之物。」如此不指名而告知,这是许可的。「波罗夷等」,即波罗夷、偷兰遮、恶作。显示巴利原文
358. Daṇḍinaṃ ñatvā vā añatvā vā uddissa rakkhaṃ yācane daṇḍite daṇḍo assa gīvāti yojanā. Daṇḍaṃ gaṇhatīti paccayantassa daṇḍinaṃ daṇḍaggahaṇanti attho. Uddissāti ‘‘amhākaṃ vihāre asukena ca asukena ca idaṃ nāma kata’’nti, ‘‘karissa’’nti vā evaṃ atītaṃ vā anāgataṃ vā ārabbha. Yācaneti vohārikesu yācane sati. Daṇḍiteti tehi daṇḍe gahite so daṇḍo assa yācakassa bhikkhuno gīvā, iṇaṃ hotīti attho. Vohārikehi pana ‘‘kenā’’ti vutte ‘‘asukenāti vattuṃ amhākaṃ na vaṭṭati, tumheyeva jānissatha, kevalañhi mayaṃ rakkhaṃ yācāma, taṃ no detha, avahaṭabhaṇḍañca maṃ āharāpethā’’ti vattabbaṃ . Evaṃ anodissa ācikkhaṇā hoti, sā vaṭṭati. Pārājikādikāti pārājikathullaccayadukkaṭāni.
‘‘Harantesu parikkhāraṃ, Coro coroti bhāsite; Anatthāyesaṃ gaṇhante’’ti. –
应读作“执取”。如此则与“搬运者们”这一复数形式相合。当搬运资具的人们呼喊“贼!贼!”时,有人为了对他们不利而执杖,他所执取的量就是那比丘的颈,应如此连结。“搬运者们”,指盗贼们取物而去之时。“他们”,指盗贼们。“执取”,指世俗人的执取。所执取的量,就是那比丘的颈,应当偿还物品,这是此处的含义。显示巴利原文
Pāṭhehi bhavitabbaṃ. Evañhi sati ‘‘harantesū’’ti bahuvacanena saha ghaṭate. Parikkhāraṃ harantesu esaṃ anatthāya ‘‘coro coro’’ti bhāsite daṇḍaṃ gaṇhante tattakaṃ assa gīvāti yojetabbaṃ. Harantesūti coresu gahetvā gacchantesu. Esanti corānaṃ. Gaṇhanteti vohārikajane gaṇhante. Yattakaṃ gahitaṃ, tattakaṃ assa bhikkhuno gīvā, bhaṇḍadeyyaṃ hotīti attho.
360 360. 在围墙外的沟渠中,或在种植稻类、椰子类等的绿色地带,不观察而丢弃残食、粪便、垃圾、尿,犯恶作。这是连接。“于沟渠不观察”一句,以此显示:如果观察后,或在非沟渠处丢弃残食等,则无犯。“稻等”,是指以稻为首的稻米等;“椰子等”,是指以椰子为首的芒果、波罗蜜等;“稻等”与“椰子等”是并列复合词,它们的种植,即由它们所生的稻等乃至种植物。“绿色处”,即在绿色之处。“残食”,是指剩余的水、菜渣等。显示巴利原文
360. Pākārakuṭṭānaṃ bahi vaḷañje vāpi vīhādināḷikerādiropime harite vāpi vighāsuccārasaṅkāramuttaṃ nāvalokiya chaḍḍeyya, dukkaṭanti sambandho. Vaḷañje nāvalokiyāti ca iminā oloketvā vā avaḷañje vā vighāsādīni chaḍḍentassa anāpattīti dīpeti. Vīhi ādi yesaṃ sāliādīnaṃ te vīhādayo, nāḷikero ādi yesaṃ ambapanasādīnaṃ te nāḷikerādayo, vīhādayo ca nāḷikerādayo cāti dvando, tesaṃ ropo, tena nibbattaṃ vīhādi…pe… ropimaṃ. Hariteti haritaṭṭhāne. Vighāso nāma ucchiṭṭhodakacalakādi.
361 即使是与法相应的舞蹈、歌唱和音乐——让人作、教人作、观看已作,以及在别人说“我们作供养”时予以接受,都不允许。这就是这里的关联意义。“即使与法相应”是指,由于与三宝功德相应,至少是以法与福相应者。“舞蹈”,乃至孔雀、鹦鹉、猴等的舞蹈。“歌唱”,乃至歌唱前用嘴唇弄出的齿间之声。“音乐”,乃至用水鼓发出的乐音。“让人作”,指令他人作。“教人作”,指自己作。以拖长音声的方式说法,也不允许。“已作”,指由他人或由任何人所作的。“观看”,以此也包含了不去注视的见,因此也应知其包含“听闻”。站立在内园中观看者,无犯;站立在街道上转头观看者,则有犯。因任何事务而前往某处观看或听闻者,无犯。“接受”,指以说“善哉”来接受。若说“做供养,这很美好”,则是许可的。“或”字是集合之义。显示巴利原文
361. Dhammayuttampi naccañca gītañca vāditañca yojāpetuñca payojetuñca payuttāni passituñca ‘‘upahāraṃ karomā’’ti vutte sampaṭicchituṃ vā na labbhanti sambandho. Dhammayuttampīti ratanattayaguṇūpasaṃhitatāya antamaso dhammena puññena saṃyuttampi. Naccanti antamaso morasukamakkaṭādīnaṃ naccampi. Gītanti antamaso gītassa pubbabhāge kayiramānaṃ dantagītampi. Vāditanti antamaso udakabherivāditampi. Yojāpetunti aññehi kārāpetuṃ. Payojetunti attanā kātuṃ. Āyatakena gītassarena dhammampi bhāsituṃ na vaṭṭati. Payuttānīti parehi yehi kehici katāni. Passitunti iminā anolocanadassanampi gahitanti sotuntipi attho viññāyati. Antarārāme ṭhitassa passato anāpatti. Vīthiyaṃ ṭhatvā gīvaṃ parivattetvā passatopi āpattiyeva. Yena kenaci karaṇīyena gataṭṭhāne passati, suṇāti vā, anāpatti. Sampaṭicchitunti ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchituṃ. ‘‘Upahārakaraṇaṃ nāma sundara’’nti vattuṃ vaṭṭati. Vā-saddo samuccaye.
362 应将其与“为游戏而建的王宫”等相连接。以彩绘装饰起来的房屋,称为彩绘屋。显示巴利原文
362. ‘‘Kīḷatthaṃ kataṃ rājāgāra’’ntiādinā sambandhitabbaṃ. Cittena vicittakaṃ āgāraṃ cittāgārakaṃ.
363 不应以座位阻碍新来者,这是关联。“以座位”,指从座位上。“不应阻碍”,指不应让其起立。不应在热时收藏衣服,此应连接。“不应收藏”,指不应过度收藏。“以重者”,指老师、亲教师。“被驱逐者”,指以“不要进这里”等语被逐出的人。显示巴利原文
363. Āsanena nave na paṭibāheyyāti yojanā. Āsanenāti āsanato. Na paṭibāheyyāti na uṭṭhāpeyya. Uṇhe cīvaraṃ na nidaheyyāti yojanīyaṃ. Na nidaheyyāti adhikaṃ na nidaheyya. Garunāti ācariyupajjhāyena. Paṇāmitoti ‘‘mā idha pavisā’’tiādinā nikkaḍḍhito.
364 364. 应以七种罪或以其他方式,对比丘或近事男背面辱骂,为恶作,应如是连结。「以罪」中的「与」字,用于限定。「以其他方式」中,「确实与」是不变词组合,或单独的「确实」用于限定,意思是:以所说之外的其他方式,如「无信」等。「背面」是不变词,其义为不当面。当面说者,为巴吉帝亚。但以恶语责备而说者,无罪。显示巴利原文
364. Sattahi āpattīhi ca bhikkhuṃ vāpi aññeneva ca upāsakaṃ vāpi parammukhā akkosane dukkaṭanti yojetabbaṃ. Āpattīhi cāti ca-saddo avadhāraṇe. Aññeneva cāti ettha eva cāti nipātasamudāyo, eko eva vā avadhāraṇe, vuttato aññeneva ‘‘asaddho’’tiādināti attho. Parammukhāti nipāto, tassa asammukheti attho. Sammukhā vadantassa pācittiyaṃ. Pāpagarahaṇavasena pana vadato anāpatti.
365 365. 「信施」者,以信施予之物。「衣」以「与」字包摄其余一切,不得使之毁坏、灭失,父母者则允许,此为连结。「亲属的」中,「亦」字表示可能性。显示巴利原文
365.Saddhādeyyaṃ saddhāya dātabbaṃ cīvarañca ca-saddena avasesampi vinipātetuṃ nāsetuṃ na labbhaṃ, pitūnaṃ labbhanti sambandho. Ñātīnampīti pi-saddo sambhāvane.
366 于别处度过安居,而从别处取份,犯恶作,此为连结。“于别处”者,指在别的精舍。“从别处”者,指从别的精舍。“应归还”者,即于取得之处给予。若所取物品灭失或破损,其责任归于彼,此为连结。被催促而仍不给予者,因其推卸责任,即成为物品的损坏者,此为配释。“被催促”者,指被物主说“请给予”。“他们”者,指于该精舍获得利养的比丘们。显示巴利原文
366. Aññatra vassaṃvuttho aññato bhāgaṃ gaṇheyya, dukkaṭanti sambandho. Aññatrāti aññasmiṃ vihāre. Aññatoti aññavihārato. Paṭideyyāti gahitaṭṭhāne dadeyya. Gahite tasmiṃ vatthusmiṃ naṭṭhe vā jiṇṇe vā tassa gīvāho tīti sambandho. Codito no dadeyya, tesaṃ dhuranikkhepato bhaṇḍagghakāriyo hotīti yojanā. Coditoti vatthusāmikehi ‘‘dehī’’ti vutto. Tesanti tasmiṃ vihāre lābhīnaṃ bhikkhūnaṃ.
367 健康者不应只着内衣与上衣或穿鞋入村,亦不应持用牦牛尾蚊拂——应作如是连接。“内与上”:内衣与上衣,合称“内外衣”。若精舍门户闭锁,可将僧伽梨放下后外出。若是阿兰若比丘,应收于布囊,或隐藏于石洞、树洞等隐蔽处,然后离去。放置内外衣,这便是所开许的方法。“健康”指无病。“蚊拂”即驱蚊拂,以牦牛尾毛制成,此为复合词。显示巴利原文
367. Santaruttaro vā kallo saupāhano vā gāmaṃ na paviseyya, cāmarīmakasabījaniṃ na dhāreyyāti yojanīyaṃ. Antarañca uttarañca, saha antaruttarena santaruttaro. Aggaḷagutte vihāre saṅghāṭiṃ nikkhipitvā gantuṃ vaṭṭati. Āraññakena pana bhaṇḍukkhalikāya pakkhipitvā pāsāṇarukkhasusirādīsu paṭicchannesu ṭhapetvā gantabbaṃ. Antaruttarānaṃ nikkhepe ayameva nayo. Kalloti agilāno. Makasānaṃ bījanī makasabījanī, camarīnaṃ vāḷehi katā makasabījanīti samāso.
368 此处应连接为“从园外”。“从园”指精舍界内的附近范围。“不应持”指无病者不应持用。然而,若有人身体发热、胆汁失调、眼睛虚弱,或因其他疾患,若不持伞便会引发,则在村落或阿兰若中持用伞盖是允许的。“为守护而许”的意思是:雨季时可为了守护僧伽梨而持伞;遭遇野兽、盗贼等危难时,也可为守护自身而持。但单叶伞则在一切处都允许。显示巴利原文
368. Ārāmato bahīti sambandhanīyaṃ. Ārāmatoti ārāmūpacārato. Na dhāreyyāti agilāno na dhāreyya. Yassa pana kāyadāho vā pittakopo vā hoti, cakkhu vā dubbalaṃ, añño vā koci ābādho vinā chattena uppajjati, tassa gāme vā araññe vā chattaṃ vaṭṭati. Guttiyā labbhatīti vasse cīvaraguttatthaṃ, vāḷamigacorabhayesu attaguttatthampi labbhatīti attho. Ekapaṇṇachattaṃ pana sabbattheva vaṭṭati.
369 此处应连接为:不应取两端担。“两端担”指于木杖两端系缚担荷之物,此为依主释复合词。“一端担”——“中间”即“间隙”,“一与间隙”为并列复合词,指于杖一端及中间间隙处系缚担荷之物,此为依主释复合词,即一端担,也说为间隙担。“手中有下垂之负担”,此亦是复合词。显示巴利原文
369. Ubhatokājaṃ na gāheyyāti sambandho. Ubhato daṇḍassa ubhayakoṭiyaṃ bhārabandhakājaṃ ubhatokājaṃ, alopatappuriso. Ekantarikakājakanti antarameva antarikaṃ, ekañca antarikañcāti dvando, ekantarike bhārabandhakājanti tappuriso ekatokājakaṃ, antarikakājakanti vuttaṃ hoti. Hatthe olambo assa bhārassāti samāso.
370 “未作求听”者,此为一多财释复合词:当举罪者说了“请具寿给我求听,我想对您说此事”,如是令作求听后,被举罪者却未作求听。“应举罪”者,是以驱摈、呵责羯磨、出罪为用意而应举罪。在布萨、自恣、停止、随寻问、说法等意趣中,则不需求听羯磨。“清净者”,是以无犯戒之义而为清净者。“无根据”者,即无理由。“如是”者,犯恶作。即使作求听者,也应如是审察后才作:“他所举之罪,究竟是真实还是虚妄?”因为世尊已说:“诸比丘,我允许审察人后作求听。”显示巴利原文
370.Anokāsakatanti ‘‘karotu me āyasmā okāsaṃ, ahaṃ taṃ vattukāmo’’ti evaṃ codakena okāse kārāpite natthi okāso kato anena cuditakenāti bahubbīhi. Codeyyāti cāvanaakkosakammavuṭṭhānādhippāyena codeyya. Uposathappavāraṇaṭṭhapanaanuvijjadhammakathādhippāyesu okāsakammaṃ natthi. Suddhassāti anāpattikatāya suddhassa. Avatthusminti akāraṇe. Tathāti dukkaṭaṃ atidisati. Karontenāpi ‘‘bhūtameva nu kho āpattiṃ vadati, abhūta’’nti evaṃ upaparikkhitvā kātabbā. ‘‘Anujānāmi, bhikkhave, puggalaṃ tulayitvā okāsaṃ kātu’’nti (mahāva. 153) hi vuttaṃ.
371 应连接为:不应持有超过八指的床脚,也不应持有高脚床。“常规指”者,即常规之指。应知此为木匠指。“八指”,即那些指为八,超过彼者,成一复合词。“床之脚”者,即床的支撑处,也就是安置床脚的地方。“八指以上高的脚”者,此为多财释复合词。显示巴利原文
371. Sattānaṃ pakataṅgulena aṭṭhaṅgulādhikaṃ mañcappaṭipādaṃ vā uccapādakaṃ mañcaṃ vā na dhārayeti yojanā. Pakatiyā aṅgulaṃ pakataṅgulaṃ. Tañca vaḍḍhakiaṅgulaṃ veditabbaṃ. Aṭṭha ca tāni aṅgulāni ca, tehi tamadhikaṃ yassāti samāso. Mañcānaṃ paṭipādo, yattha mañcapāde nikkhipanti. Aṭṭhaṅgulato uccā pādā yassāti bahubbīhi.
372 “哑者戒等”者,此为复合词:以如哑者般的沉默所称为戒作为其首者,即牛戒等外道之戒。“剃刀物品”,即剃刀便是物品。“先前理发师”,指先前为理发师者,此为被修饰语后置之复合词。显示巴利原文
372.Mūgabbatādinti mūgānamiva tuṇhībhāvasaṅkhātaṃ vataṃ ādi yassa govatādino titthiyavatassāti samāso. Khurameva bhaṇḍaṃ khurabhaṇḍaṃ. Pubbe nhāpito nhāpitapubbako, visesanassa paranipāto.
373 「手工」:以手所做的工作,即木匠等的工作。「随念」:心意生起的随顺,即‘以如法性向我乞求,我们应当给予此物’——如此随顺心行;随顺彼之乞求即是‘随彼’,由此所得的任何物品,皆可取用——这是文义衔接之意。「从工作中出来」:即从工作中出离,指残食等。应作如下衔接:即使不向彼乞求,也可令人取来。「令取来」:从阿兰若取来。「他人之物」:木材、草、稻草等属于他人的物品。显示巴利原文
373.Hatthakammanti hatthena kātabbaṃ vaḍḍhakiādīnaṃ kammaṃ. Anussaraṇaṃ ‘‘kappiyattaṃ me yena yācitaṃ, amhehi imassa dātabba’’nti evaṃ cittappavattianusāro, tassā yācanāya anusāro tadanusāro, tato laddhaṃ yaṃ kiñci gahetunti yojanā. Kammato niggato nikkammo, vighāsādādi. Taṃ ayācitvāpi kāretunti sambandho. Āharāpetunti araññato ānetuṃ. Aparasantakanti dārutiṇapalālādikaṃ aparapariggahitaṃ.
374 应这样连接:在家众布施了多少,守护者施与时即可取用;僧团与塔寺的所属物,则按规定限度取用。「给予」:守护者施与诸比丘。「可取」:即可取用那么多。「僧团、塔寺的所属物」:当受雇的守护者施与时,指僧团与塔寺的所属物。「按规定限度」:不超越僧团允许他们的限度,即‘每日可食用这么多’,不超越这一限度。因为对于僧团之物和塔寺之物,由净人取来守护后,施与时实无限度。显示巴利原文
374. Gihīnaṃ yattakaṃ deti, gopake dente gahetuṃ labbhaṃ, saṅghacetiyasantake yathāparicchedaṃ gahetuṃ labbhanti yojanā. Detīti gopako bhikkhūnaṃ deti. Gahetunti tattakaṃ gahetuṃ. Saṅghacetiyasantaketi vetanagopakehi dīyamāne saṅghassa cetiyassa ca santake. Yathāparicchedanti yaṃ tesaṃ saṅghena anuññātaṃ hoti ‘‘divase divase ettakaṃ nāma khādathā’’ti, taṃ paricchedaṃ anatikkamma. Saṅghike ca cetiyasantake ca keṇiyā gahetvā ārakkhantasseva hi dāne paricchedo natthi.
375 「以身语二者犯罪」:这是依多数情况而说的,因为在犯行淫波罗夷时,对于接受的一方,有由‘无作’而生起罪的可能性。‘以六种’:应连接为——以称为‘罪生起之因’的六种生起方式而犯戒。因为一切戒罪有六种生起:由身、由语、由身语、由身心、由语心、由身语心。其中,前三种是无心,后三种是有心。显示巴利原文
375.‘‘Kāyavācāhi dvīhi āpattiṃ āpajjeyyā’’ti yebhuyyavasena vuttaṃ, methunadhamme parūpakkame sati sādiyantassa akiriyasamuṭṭhānabhāvasambhavato. Chahi vāti āpattuppattikāraṇasaṅkhātehi chahi samuṭṭhānehi vā āpattiṃ āpajjeyyāti sambandho. Sabbāpattīnañhi kāyo vācā kāyavācā kāyacittaṃ vācācittaṃ kāyavācācittanti cha samuṭṭhānāni. Tattha purimāni tīṇi acittakāni, pacchimāni sacittakāni.
单一型生起有三种,二合生起有五种;
三合生起有两种,六合生起有一种。
显示巴利原文 Tidhā ekasamuṭṭhānā, pañcadhā dvisamuṭṭhitā; Dvidhā ticaturo ṭhānā, ekadhā chasamuṭṭhitā.
其中,由第四、第五、第六生起,故单一型生起有三种。由第一与第四、第二与第五、第三与第六、第四与第六、第五与第六生起,故二合生起有五种。由前三者与后三者生起,故三合生起有两种。由第一、第三、第四、第六,以及第二、第三、第五、第六生起,故四合生起有两种。由六者全部生起,故六合生起有一种。应串联为:‘无惭者’乃至‘有想者’,以此六者而有犯戒的可能。凡是故意犯戒、覆藏罪、行非道者,称为无惭之人。‘无惭’、‘无知’、‘疑虑性’与‘为疑虑所制伏’为并列复合词。存在义的接尾词。显示巴利原文
Tattha catutthena pañcamena chaṭṭhena ca samuṭṭhānato ekasamuṭṭhānā tidhā. Paṭhamacatutthehi ca dutiyapañcamehi ca tatiyachaṭṭhehi ca catutthachaṭṭhehi ca pañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānato dvisamuṭṭhitā pañcadhā. Paṭhamehi ca tīhi pacchimehi ca tīhi samuṭṭhānato tisamuṭṭhānā dvidhā. Paṭhamatatiyacatutthachaṭṭhehi ca dutiyatatiyapañcamachaṭṭhehi ca samuṭṭhānato catusamuṭṭhānā dvidhā. Chahipi samuṭṭhito chasamuṭṭhānā ekadhā. Alajji…pe… saññitāya cāti imehi chahi vā āpattiṃ āpajjeyyāti sambandho. Yo sañcicca āpattiṃ āpajjati, āpattiṃ parigūhati, agatigamanañca gacchati, ediso vuccati alajjī puggalo. Alajjī ca aññāṇo ca kukkuccapakato ca kukkuccena abhibhūtoti dvando. Bhāve ttappaccayo.
其中,明知非法而故意违越者,这是由无惭而犯。愚钝暗昧,不知应作与不应作,行不应行、舍所应作者,这是由无知而犯。关于如法与非法生起疑虑时,未咨询持律者便加以违越者,这是由疑虑性而犯。念之漂荡,即念之混乱,因念之漂荡而有共宿、离三衣等犯。法与非法,即是法或非法,对此法或非法生起之想,因彼有此想,故称‘有法非法想者’,彼之状态故加tā后缀。或脱落ya而说成‘想者’,或以所作之抽象意义而说。他们依次与‘于非法’等相应。其中,食用熊肉而以为是猪肉,于非时生有时想而食者,此人于非法起法想而犯。食用猪肉而以为是熊肉,于时生非时想而食者,此人于法起非法想而犯。显示巴利原文
Tattha yo akappiyabhāvaṃ jānantoyeva madditvā vītikkamaṃ karoti, ayaṃ alajjitā āpajjati. Mando momūho kattabbākattabbaṃ ajānanto akattabbaṃ karoti, kattabbaṃ virādheti, ayaṃ aññāṇattā āpajjati. Kappiyākappiyaṃ nissāya kukkucce uppanne vinayadharaṃ apucchitvā madditvā vītikkamati, ayaṃ kukkuccapakatattā āpajjati. Satiyā plavo sammoho satiplavo, sahaseyyaticīvaravippavāsādīni satiplavā āpajjati. Kappañca akappiyañca kappākappiyaṃ, kappākappiye saññā, sā assa atthīti kappā…pe… saññī, tassa bhāvoti tā-paccayo. Ya-lopena pana ‘‘saññitā’’ti vuttaṃ, karaṇatthe vā paccattavacanaṃ. Te ca ‘‘akappiye’’tiādīnaṃ yathākkamena yujjanti. Tattha yo acchamaṃsaṃ ‘‘sūkaramaṃsa’’nti khādati, vikāle kālasaññitāya bhuñjati, ayaṃ akappiye kappiyasaññitāya āpajjati. Yo pana sūkaramaṃsaṃ ‘‘acchamaṃsa’’nti khādati, kāle vikālasaññāya bhuñjati, ayaṃ kappiye akappiyasaññitāya āpajjati.
376 由无惭与无知,以身业、语业覆藏罪——这是句子的连接。‘相’者,指改变相状的因缘。于相、于僧团、于众、于一者,出罪共有四种方式,这是余下的含义。显示巴利原文
376. Alajjiaññāṇatāya kāyavācāhi āpattiṃ chādayeti yojanā. Liṅgeti liṅgaparivattananimittaṃ. Liṅge saṅghe ca gaṇe ca ekasmiṃ cāti āpattivuṭṭhiti catudhā hotīti seso.
377 ‘二资具’者,指衣与团食。‘迂说、明示、表白’者,这些仅是言说方式。然而,应知晓伴随之暗示行为也摄在此中。其中,以间接方式说,为迂说。不直接明说,而令对方领会己意的暗示,为明示。针对资具,令对方明白己意的表达,为表白。作暗示的行为,为暗示行为。‘第三’者,指住所。‘余’者,指病者资具。显示巴利原文
377.Paccayadvayeti cīvare piṇḍapāte ca. Parikathobhāsaviññattīti abhilāpamattametaṃ. Sahacaritassa pana nimittakammassāpi ettheva saṅgaho veditabbo. Tattha pariyāyena kathanaṃ parikathā. Ujukameva avatvā yathā adhippāyo vibhūto hoti, evaṃ obhāsanaṃ obhāso. Paccaye uddissa yathā adhippāyo ñāyati, evaṃ viññāpanaṃ viññatti. Nimittakaraṇaṃ nimittakammaṃ. Tatiyeti senāsane. Seseti gilānapaccaye.
378 【378】“对于五种同法者,死后的布施不成立”,此处说明关联。“死后的布施”,是指以“我死后,我的财物归属于戒师”等说法,在自己身故后所作的布施。“彼”是指死后所施的衣等物,此物唯归僧团所有,不归比丘个人,这是此处的意趣所在。“但对于在家人”,则是指在家人死后的布施。此处取受布施的特征如下:当面以“我给你此物”等言词,或不当面以“我施与某某某”等言词所作之施,即已是施。若说“你取此物”,对方答“我取”,则为善施、善取。若说“作为你的财物”“成为你的财物”“令作为你的财物”,对方答“作为我的财物”“成为我的财物”“我将作为我的财物”,则为不善施、不善取。然而,若说“作为你的财物”时,对方答“善哉,尊者,我取”而取之,则为善取。显示巴利原文
378. Pañcannaṃ sahadhammikānaṃ accaye dānaṃ na rūhatīti sambandho. Accaye dānanti ‘‘mamaccayena mayhaṃ santakaṃ upajjhāyassa hotū’’tiādinā evaṃ attano apagame dānaṃ. Tanti accayena dinnaṃ cīvarādikaṃ saṅghasseva ca hoti, na bhikkhunoti adhippāyo. Gihīnaṃ panāti gihīnaṃ accaye dānaṃ pana. Idamettha dānaggahaṇalakkhaṇaṃ – ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’tiādinā sammukhā vā ‘‘itthannāmassa demī’’tiādinā parammukhāpi dinnaṃyeva hoti. ‘‘Tuyhaṃ gaṇhāhī’’ti vutte ‘‘mayhaṃ gaṇhāmī’’ti vadati, sudinnaṃ suggahitañca. ‘‘Tava santakaṃ karohi, tava santakaṃ hotu, tava santakaṃ kārāpehī’’ti vutte ‘‘mama santakaṃ karomi, mama santakaṃ hotu, mama santakaṃ karissāmī’’ti vadati. Duddinnaṃ duggahitañca. Sace pana ‘‘tava santakaṃ karohī’’ti vutte ‘‘sādhu, bhante, mayhaṃ gaṇhāmī’’ti gaṇhāti, suggahitanti.
379 【379】“若比丘或沙弥在比丘尼的住处或精舍中命终”,以下说明其余情况:在那里,对于两者的财物,比丘僧团即是继承者和主人。“其余亦”,是指对于比丘尼、在学尼、沙弥尼的其余财物亦是如此。“此规则”是说,若他们在比丘们的精舍中命终,他们的财物唯以比丘尼僧团为继承者,这就是规则,此为义理。显示巴利原文
379. Bhikkhu vā sāmaṇero vā upassaye bhikkhunīnaṃ vihāre kālaṃ kayirātha yadi kālaṅkareyya, tattha tasmiṃ ubhinnaṃ santake bhikkhusaṅgho eva dāyajjo sāmī hotīti seso. Sesepīti avasese bhikkhunisikkhamānasāmaṇerisantakepi. Ayaṃ nayoti yadi te bhikkhūnaṃ vihāre kālaṃ kareyyuṃ, tesaṃ santake bhikkhunisaṅgho eva dāyajjoti ayameva nayoti attho.
380 【380】“携此物施与某某”而施之物,在未到达对方手中之前,仍属于前者,即属于派遣者,此为义理。“我施”是指以“我施与某某某”的方式所施之物,则唯属于后者,即被派遣者,成为其财物,此为义理。“知晓此规定”,是说知晓“依照所说规则,这些即是物主”这一方式后,而取用信任物或决意死者衣,此为关联。“信任物”是指在诸物主尚在世时,以信任而取用其物。“决意死者衣”则是在他们死后,若其处无其他比丘,则应决意“此物归我”而决意死者之衣。未曾施与他人而置于远处的亡者资具,于各处唯归僧团所有。比丘命终时,其钵与衣,僧团为物主。然而,看护病者多有助益,僧团应将三衣与钵施予看护病者。在那里的轻物、轻资具,应由现前僧团分配。在那里的重物、重资具,对于已来及未来的四方僧团,不得分配、不得破坏。所谓看护病者,无论在家或出家,乃至女人,皆应得份额。若有多人齐心合力共同看护,则应给予所有人等额份额。然而,对于其中有特别尽心看护者,则应给予特别份额。显示巴利原文
380. ‘‘Imaṃ netvā asukassa dehī’’ti dinnaṃ yāva parassa hatthaṃ na pāpuṇāti, tāva purimasseva, yo pahiṇati, tassevāti attho. Dammīti ‘‘itthannāmassa demī’’ti dinnaṃ pana pacchimasseva, yassa pahiṇati, tasseva santakanti attho. Imaṃ vidhiṃ ‘‘vuttanayena ime sāmino hontī’’ti etaṃ pakāraṃ ñatvā vissāsaggāhaṃ vā gaṇhe, matakacīvaraṃ vā adhiṭṭheti yojanā. Vissāsagāhanti sāmīsu jīvantesu vissāsena gāhaṃ gahetvā. Matakacīvaraṃ adhiṭṭheti tesu matesu aññe ce bhikkhū na santi, ‘‘mayhaṃ taṃ pāpuṇātī’’ti matakacīvaraṃ adhiṭṭheyya. Aññesaṃ adatvā dūre ṭhapitamatakaparikkhārā pana tattha tattha saṅghasseva honti. Bhikkhumhi kālakate saṅgho sāmī pattacīvare, apica gilānupaṭṭhākā bahūpakārā, saṅghena ticīvarañca pattañca gilānupaṭṭhākānaṃ dātabbaṃ. Yaṃ tattha lahubhaṇḍaṃ lahuparikkhāraṃ, taṃ sammukhībhūtena saṅghena bhājetabbaṃ. Yaṃ tattha garubhaṇḍaṃ garuparikkhāraṃ, taṃ āgatānāgatassa cātuddisassa saṅghassa avissajjiyaṃ avebhaṅgiyaṃ. Gilānupaṭṭhāko nāma gihī vā hotu pabbajito vā, antamaso mātugāmopi, sabbe bhāgaṃ labhanti. Bahū ce sabbe samaggā hutvā upaṭṭhahanti, sabbesaṃ samabhāgo dātabbo. Yo panettha visesena upaṭṭhahati, tassa viseso kātabbo.
381 于“铜器”中,除武器外,一切皆许——应如这些而连接。“武器”者,即兵器。“鞋与可行走的卧榻”是并列复合词。于“陶制品”中,除制作物与陶工作坊外,一切皆许——应如此连接;一切陶制小屋与陶工作坊唯属施主所有。显示巴利原文
381. ‘‘Lohabhaṇḍe paharaṇiṃ ṭhapetvā sabbaṃ kappatī’’tiādinā yojetabbaṃ. Paharaṇinti āvudhaṃ. Pādukā ca saṅkamanīyo pallaṅko cāti dvando. Mattikāmaye katakaṃ kumbhakārikañca ṭhapetvā sabbaṃ kappatīti yojanīyaṃ, dhaniyasseva sabbamattikāmayakuṭi kumbhakārikāti.
四十二、说示解说的注释显示巴利原文
42. Desanāniddesavaṇṇanā
382 现在,为了以开示范例的方式教导前面未说的某些学处,而说「舍弃」等。比丘身份的舍弃,即是巴拉基咖的开示,这是连接。「以此而有」者为「身份」,即言语生起之因,比丘的身份即比丘一词生起之因,即比丘的职责、比丘身份,其。「说示」者,发声、宣说,从宣说而显示即说示。如说「覆盖者被雨淋,敞开者不被雨淋」。但此处,舍弃比丘身份本身即名为巴拉基咖的显示,名为巴拉基咖的说示。因说「若」,故说「彼」为适当,然而或取一切等所说者的性,或期待将说者,故期待将说的说示而说「彼」。「如」者,以何方式,如「覆盖知而犯」等所说,如所说,以彼。「不超越所说」者,应以不变化词的方式理解义理。此处亦,唯以不超越重罪的出罪而有显示说示,故说「出罪即重罪说示」。显示巴利原文
382. Idāni desanānidassanabyāsena heṭṭhā avuttāni kānici sikkhāpadāni upadisituṃ ‘‘cāgo’’tiādimāha. Bhikkhubhāvassa yo cāgo, sā pārājikadesanāti sambandho. Bhavati anenāti bhāvo, saddappavattinimittaṃ, bhikkhuno bhāvo bhikkhu-saddassa pavattinimittaṃ bhikkhukiccaṃ bhikkhubhāvo, tassa. Disī uccāraṇe, uccāraṇā pakāsanā desanā. ‘‘Channamativassati, vivaṭṭaṃ nātivassatī’’ti (udā. 45) hi vuttaṃ. Idha pana bhikkhubhāvapariccāgoyeva pārājikāya pakāsanā nāma pārājikāya desanā. ‘‘Yo’’ti vuttattā ‘‘so’’ti vattuṃ yuttaṃ, tathāpi sabbādīhi vuttassa vā liṅgamādiyyate vakkhamānassa vāti vakkhamānadesanāpekkhāya ‘‘so’’ti vuttaṃ. Yathā yena pakārena ‘‘chādeti jānamāpanna’’ntiādinā vuttaṃ yathāvuttaṃ, tena. Vuttamanatikkammāti abyayībhāvavasena vā attho veditabbo. Idhāpi garukāpattiyā vuṭṭhānānatikkameneva pakāsanā desanā siyāti ‘‘vuṭṭhānaṃ garukāpattidesanā’’ti vuccati.
383 【383】现在关联应说之事而说「如是」。「对于一人」者,对于一位比丘。显示巴利原文
383. Idāni vattabbaṃ sandhāya ‘‘eva’’nti vuttaṃ. Ekassāti ekassa bhikkhuno.
384 “于你们之处”:在你们的附近、近处。“我告示”:我说明、我宣示。“你应防护”:你应自制,意思是安住于防护之中。显示巴利原文
384.Tumhamūleti tumhākaṃ mūle samīpe. Paṭidesemīti pakāsemi. Saṃvareyyāsīti saṃyameyyāsi, saṃvare patiṭṭheyyāsīti attho.
385 “舍弃之后”:了知单数或复数的状态、已存放或未存放的状态后,说“尊者,这是我的衣”等语而舍弃。“由彼”:指那位被舍弃衣的人。应连接为:应将这件被舍弃的衣,说“我以此……给与”而给与。应以“此衣已超过十日”等语来连接。显示巴利原文
385.Nissajjitvānāti ekabahubhāvaṃ sannihitāsannihitabhāvaṃ ñatvā ‘‘idaṃ me, bhante, cīvara’’ntiādinā nissajjitvā. Tenāti yassa cīvaraṃ nissaṭṭhaṃ, tena. ‘‘Imaṃ…pe… dammī’’ti nissaṭṭhacīvaraṃ deyyanti sambandhitabbaṃ. ‘‘Imaṃ cīvaraṃ dasāhātikkanta’’ntiādinā yojetabbaṃ.
386 “衣”:指依三衣受持之法而受持的僧伽梨等中的任何一件衣。“已离别”:指与衣离别而住。显示巴利原文
386. (Ka) cīvaranti ticīvarādhiṭṭhānanayena adhiṭṭhitesu saṅghāṭiādīsu yaṃ kiñci cīvaraṃ. Vippavutthanti vippayuttena vutthaṃ.
「非时衣」者:于咖提那衣未展开时,除安居最后月外,于其余十一月中生起者;于咖提那衣已展开时,除该月及冬季四月外,于其余七月中生起者;纵在适时内,由僧团指定为「此是非时衣」,或对单个人指定而施与「此给予你」者,亦为非时衣。其余则为时衣。「过月」者:非时衣生起时,为令不足者得圆满,若僧团或大众有所期待,可保留一月;已过此月者,即名过月。显示巴利原文
(Kha) akālacīvaranti anatthate kathine vassānassa pacchimamāsaṃ ṭhapetvā sese ekādasamāse, atthate kathine tañca māsaṃ hemantike cattāro māse ca ṭhapetvā sese sattamāse uppannaṃ, kālepi saṅghassa vā ‘‘idaṃ akālacīvara’’nti ekapuggalassa vā ‘‘idaṃ tuyhaṃ dammī’’ti uddisitvā dinnaṃ. Itaraṃ pana kālacīvaraṃ. Māsātikkantanti akālacīvare uppanne ūnassa pāripūriyā saṅghagaṇādito satiyā paccāsāya māsamekaṃ parihāro labbhati, taṃ māsaṃ atikkantaṃ.
「旧衣」者,乃至仅作头巾而卧用之衣。「衣」者,指六种衣中任何一种可作说净者。此规则适用于一切随后将说的与衣相应之学处。显示巴利原文
(Ga) purāṇacīvaranti yaṃ antamaso ussīsakaṃ katvā nipanno. Cīvaraṃ nāma channaṃ aññataraṃ vikappanūpagaṃ. Eseva nayo sabbesu vakkhamānacīvarappaṭisaṃyuttasikkhāpadesu.
「除交换物外」者,谓除有交换物外,纵使仅以一片诃梨勒果作为交换物,亦不可无交换物。显示巴利原文
(Gha) aññatra pārivattakāti antamaso harītakīkhaṇḍenapi pārivattakaṃ vinā.
「居家者」:在比丘中,指未出家者。「除时」:指失衣、衣被夺之时。然而,若失衣者自行折取枝叶或以树皮等蔽体,尚为许可,何况乞求。「衣被乞得」是承接前后之语。「何」者:即说「非亲里」等。显示巴利原文
(Ṅa) gahapatikanti bhikkhūsu apabbajitakaṃ. Aññatra samayāti acchinnacīvaranaṭṭhacīvarasamayaṃ vinā, acchinnacīvarehi pana sākhāpalāsaṃ attanā bhañjitvāpi vākādīni gaṇhitvāpi nivāsetuṃ vaṭṭati, pageva viññatti. Cīvaraṃ viññāpitanti sambandho. Kanti āha ‘‘aññātaka’’ntiādi.
「过此」:指超过所说之量。失衣比丘以身或语求乞并被施与衣之后,若三衣俱失,可受取两件;若两衣失,可受取一件。惯常穿着僧伽梨与上衣者,若两件俱失,应受取两件;若一件失,应受取一件。若仅有一衣者,当彼衣失坏时,可受取两件。显示巴利原文
(Ca) taduttarīti tato vuttappamāṇato uttari, acchinnacīvarena bhikkhunā kāyena vā vācāya vā abhiharitvā pavāritacīvarato tīsu naṭṭhesu dve sāditabbāni, dvīsu naṭṭhesu ekaṃ sāditabbaṃ. Pakatiyā santaruttarena carantena dvīsu naṭṭhesu dveyeva sāditabbāni, ekasmiṃ naṭṭhe ekaṃyeva sāditabbaṃ. Yassa ekaṃyeva hoti, tasmiṃ naṭṭhe dve sāditabbāni.
「未施与」:指居士或居士女未曾施与。「分配」:出于对精美的欲求,从最初认定的根本增广,而以「长或」等方式显示特别之分配,此为额外规定。显示巴利原文
(Cha) appavāritoti gahapatinā vā gahapatāniyā vā. Vikappanti paṭhamaadhippetato mūlaṃ vaḍḍhāpento sundarakāmatāya ‘‘āyataṃ vā’’tiādinā visiṭṭhakappaṃ adhikavidhānaṃ.
「非亲里居家者」,以复数形式说,仅此与前者有别。显示巴利原文
(Ja) aññātake gahapatiketi bahūnaṃ vasena vuttamattameva purimato viseso.
「促请」是指以「具寿,我需要衣」的方式促成。「站立」是指以身站立促成。当国王等所派遣的使者将衣资交到执事者手中时,允许三次促请,站立则为促请的两倍。因此,若只促请而不站立,可得六次促请;若只站立而不促请,可得十二次站立;若两者皆作,则每一次促请应减去两次站立。显示巴利原文
(Jha) codanāyāti ‘‘attho me, āvuso, cīvarenā’’ti codanāya. Ṭhānenāti kāyacodanamāha. Rājādīhi pesitena hi dūtena veyyāvaccakarassa hatthe cīvaracetāpanne nikkhitte tisso codanā anuññātā, codanāya diguṇaṃ ṭhānaṃ, tasmā sace codetiyeva, na tiṭṭhati, cha codanā labbhanti. Sace tiṭṭhatiyeva, na codeti, dvādasa ṭhānāni labbhanti. Sace ubhayaṃ karoti, ekāya codanāya dve ṭhānāni hāpetabbāni.
它们既是纯净的,又是黑色的,或因种类,或因染色。显示巴利原文
(Ṭa) suddhāni ca tāni kāḷakāni ca jātiyā rajanena vā.
「称」:这是指希望用四种称来制作的意思。然而从义理上,当想用若干羊毛来制作时,应从中取两份黑色、一份白色、一份杂色。所谓「称」,就是百巴拉。所谓「杂色」,就是褐色。应连接理解为:「令我制作此敷具」。显示巴利原文
(Ṭha) tulanti catūhi tulāhi kāretukāmataṃ sandhāya vuttaṃ. Atthato pana yattakehi eḷakalomehi kātukāmo hoti, tesu dve koṭṭhāsā kāḷakānaṃ, eko odātānaṃ, eko gocariyānaṃ gahetabbo. Tulā nāma palasataṃ. Gocariyā nāma kapilavaṇṇā. Idaṃ me santhataṃ kārāpitanti yojanā.
「三由旬为限」:应从业用中性词之义理解为「从取得处起,三由旬为其逾越的限度」。「已逾越」:即使是以线穿系之物——除了随身携带的行李——乃至为治疗风病而塞入耳孔中的东西,也已算逾越。显示巴利原文
(Ṇa) tiyojanaparamanti gahitaṭṭhānato tīṇi yojanāni paramo assa atikkamanassāti bhāvanapuṃsakavasena attho veditabbo. Atikkāmitānīti antamaso suttakenapi bhaṇḍakatabhaṇḍaharaṇaṃ vinā antamaso vātābādhappaṭikāratthaṃ kaṇṇacchidde pakkhittāni atikkāmitāni.
387-9 「舍弃后」:依所说方式舍弃物品之后。「然后」:开示之后。应当这样连接:告知在家人「你应知此」。「彼」:指园民等在家人。应当这样连接:若他说「我应以此带来何物?」。「若说」:如果他这样说。「不说此」:未说「拿来此」,则应连接为:对诸比丘说如法的油等。「等」字因连音而有鼻音。应当这样连接:以彼物交换后,他带回了如法之物。「以彼」:以应舍弃之物。应当这样连接:除去这两种——即受取金银与用金银交易——之后,得以用其余物来受用。「受用」:受用那些物品。「从彼」:从交换所得的如法物。「以他」:乃至通过园民。「他们」:指所说的那两种。显示巴利原文
387-9.Nissajjitvānāti vuttanayena vatthūni nissajjitvā. Athāti desitānantaraṃ. ‘‘Imaṃ jānāhī’’ti gihiṃ vadeti yojanā. Soti ārāmikādiko gihī. ‘‘Iminā kiṃ āharāmī’’ti vadeyyāti sambandho. Vadeyyāti yadi vadati. Imanti avatvāti ‘‘imaṃ āharā’’ti avatvā bhikkhūnaṃ kappiyaṃ telādinti vadeti sambandho. Ādinti sandhivasena niggahitaṃ. Tena parivattetvāna so yaṃ kappiyaṃ āharatīti yojanā. Tenāti nissaggiyavatthunā . Dvepete ṭhapetvāti ete rūpiyappaṭiggāhakarūpiyasaṃvohārake dve ṭhapetvā sesehi paribhuñjituṃ labbhanti sambandho. Paribhuñjitunti taṃ bhuñjituṃ. Tatoti parivattitakappiyato. Aññenāti antamaso ārāmikenāpi. Tesanti vuttānaṃ dvinnaṃ.
390 应理解为“乃至从彼所生之树荫”。“从彼所生”者:以所舍之物购得之园中,其树荫从彼所生,故为‘从彼生起’之复合词。“从初之三种敷具”者:于初时,即蚕丝敷具、纯黑敷具、二分敷具此三种敷具。显示巴利原文
390. Antamaso tannibbattā rukkhacchāyāpīti sambandho. Tannibbattāti nissaṭṭhavatthunā kiṇitvā gahitaārāme rukkhacchāyā tannibbattā hotīti tato nibbattāti samāso. Ādito santhatattayanti ādimhi kosiyasuddhakāḷakadvebhāgasanthatattayaṃ.
391 “若如是不得”者:如是交换后,若不得能作净者,应告知该在家人:‘请舍弃此物。’如是,若不得舍弃金银之在家人,应理解为“可由被认可之比丘舍弃”。“被认可”者:以‘不因爱欲而行’等所说,具足五支,经由舍弃金银之认可而被认可之比丘。显示巴利原文
391.Evaṃ ce no labhethāti evaṃ parivattetvā kappiyakārako no ce labheyya, so gihī ‘‘imaṃ chaḍḍehī’’ti saṃsiyo vattabbo, evaṃ rūpiyachaḍḍako gihī no ce labheyya, sammato bhikkhu chaḍḍeyyāti sambandho. Sammatoti ‘‘yo chandāgatiṃ na gaccheyyā’’tiādinā (pārā. 584) vuttapañcaṅgasamannāgato rūpiyachaḍḍakasammutiyā sammato bhikkhu.
392 “这些”者:所接受之金银。“第二次得钵”者:应理解为“当少于五种缀时,所告知之钵,可于僧团中说明。”“说”者:以‘尊者,我接受了金银’等语而说。应理解为“其余所应舍之物,可于僧团中、于一人前、于众中说明。”“以他语亦得说”者:不仅以圣典语,以僧伽罗语等亦得舍弃之义。显示巴利原文
392.Etānīti paṭiggahitarūpiyāni. Dutiyaṃ pattanti ūnapañcabandhane sati viññāpitapattaṃ saṅghe vattuṃ labbhareti padasambandho. Vattunti ‘‘ahaṃ bhante rūpiyaṃ paṭiggahesi’’ntiādinā vattuṃ. Sesāni avasesanissaggiyavatthūni saṅghe ekasmiṃ gaṇe ca vattuṃ labbhareti yojanā. Bhāsantarenapi vattuṃ labbhanti na kevalaṃ pāḷibhāsāyameva, sīhaḷādibhāsāyapi nissajjituṃ labbhatīti attho.
393 「种种」者,依衣等如法物品而有多种。买是取得,卖是施与。买与卖,即谓之买卖。显示巴利原文
393. (Ka) nānappakāranti cīvarādīnaṃ kappiyabhaṇḍānaṃ vasena anekavidhaṃ. Kayo gahaṇaṃ, vikkayo dānaṃ. Kayo ca vikkayo ca kayavikkayaṃ.
「以未满五缀」者,即钵之五缀未满者;此处为表示如此状态之工具格。然而,无论如何,若钵未满五缀,或虽有五缀之位而未缀者,彼钵即非如法之钵,可向他人请求另一钵。显示巴利原文
(Ga) ūnapañcabandhanenāti ūnāni pañca bandhanāni yassa, tena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Yathākathañci pana pañcabandhano patto, pañcabandhanokāso vā, so apatto, aññaṃ viññāpetuṃ vaṭṭati.
394 「令同意后」者,即以词句分别中所说之白二甘马令同意后。「僧团之钵端」者:以“端”字,取钵中最末端之下劣钵;说明所舍钵之现存功德后,令长老取,再令长老之钵由第二长老取,以此方便令取乃至僧团中最下座者,于彼集会僧团之诸钵中,最末后之钵即是此钵。「其」者,已作舍弃之比丘。「令给与」者,应由被同意取钵者令给与。显示巴利原文
394.Sammannitvānāti padabhājanīye vuttañattidutiyakammena sammannitvā. Saṅghassa pattantanti anta-saddena pattānaṃ ante bhavo lāmako pattoyeva gahito, nissaṭṭhapattassa vijjamānaguṇaṃ vatvā theraṃ, therassa pattaṃ dutiyattheraṃ gāhāpetvā eteneva upāyena yāvasaṅghanavakaṃ gāhāpetvā yo tattha sannipatitasaṅghassa pattesu pariyanto patto, taṃ pattanti. Tassāti katanissajjanassa bhikkhuno. Dāpayeti sammatena pattagāhāpakena dāpeyya.
395 「药」者,指酥等七日药——无论是否如法作药而受用,皆得此名。显示巴利原文
395. (Ka) bhesajjanti bhesajjakiccaṃ karotu vā, mā vā, evaṃ laddhavohāraṃ sappiādikaṃ sattāhakālikaṃ.
热季最后月的前半月,是求取作衣之时节(「田」);后半月,是完成求衣而安住之时节(「田」);雨季四月,连同决意受持,亦通四人作衣之时节(「田」)。如是,此五月名为「腹时」,其余七月名为「背时」。若于「背时」求取衣者,犯舍堕;即于「腹时」,若过半月仍持用者,亦犯舍堕。由此故说「过月于其余」。显示巴利原文
(Kha) gimhānassa pacchimamāse purimo addhamāso pariyesanakaraṇānaṃ khettaṃ, pacchimaddhamāso pariyesanakaraṇanivāsanānaṃ khettaṃ, vassikamāsā cattāropi adhiṭṭhānena saha catunnampi khettaṃ, imeyeva pañcamāsā kucchisamayo, itarasattamāsā piṭṭhisamayo. Piṭṭhisamaye pariyesantassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ, kucchisamaye ca atirekaddhamāse katvā paridahato nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘atirekamāse sese’’ti.
「自己给与后」者,指期待对方回报以承事服务等,而自行给与之后。「未断」者,指见对方不作服务,随此想而未明言断绝关系。若比丘截取另一比丘除衣外的其余资具,或截取未达上者的任何资具,犯恶作。若对方已舍弃、已成所赠之物,己无「此为我物」之想而截取者,应按物品价值治罚。显示巴利原文
(Ga) sāmaṃ datvāti veyyāvaccādīni paccāsīsamāno sayameva datvā. Acchinnanti taṃ akarontaṃ disvā sakasaññāya acchinnaṃ. Bhikkhunopi cīvaraṃ ṭhapetvā aññaṃ parikkhāraṃ, anupasampannassa ca yaṃ kiñci parikkhāraṃ acchindato dukkaṭaṃ. Pariccajitvā dinnaṃ sakasaññaṃ vinā acchindanto bhaṇḍagghena kāretabbo.
“分别”者,即“应作长、应作宽”等额外规定。显示巴利原文
(Ṅa) vikappanti ‘‘āyatañca karohi vitthatañcā’’tiādikaṃ adhikavidhānaṃ.
“急施衣”者,谓因行者、病者、怀孕者、新产者、信者中任何一者,从自恣月白分第五日起,以“将施与雨安居者”为名而施的紧急衣。此急施衣,若咖提那衣尚未敷展时,衣时乃一个又十一日之月;若咖提那衣已敷展时,衣时为五个又十一日之月。若超过此限,则犯舍堕。故说“超越衣时”。“时”与“期”,即衣时之义。显示巴利原文
(Ca) accekacīvaranti gamikagilānagabbhiniabhinavuppannasaddhānaṃ aññatarena pavāraṇamāsassa juṇhapakkhapañcamito paṭṭhāya ‘‘vassāvāsikaṃ dassāmī’’ti dinnaṃ accāyikacīvaraṃ. Accekacīvarassa anatthate kathine ekādasadivasādhiko māso, atthate kathine ekādasadivasādhikā pañca māsā cīvarakālasamayo, taṃ atikkāmentassa nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘cīvarakālasamayaṃ atikkāmita’’nti. Kālo ca so samayo ca cīvarassa kālasamayo, taṃ.
往有恐怖、有危险的阿兰若住处入雨安居而住的比丘,于三衣中取一衣,在初期安居后,于大自恣时已自恣,又逢迦提月,其住处具有五百弓射程之量、且具危险与恐怖,如是四缘具足时,可将该衣存放于村落中,若有因缘,最多离衣住六夜。若超出此夜限而离住,则犯舍堕。故说“超过六夜”等义。显示巴利原文
(Cha) sappaṭibhaye āraññakasenāsane vassaṃ upagantvā viharantena bhikkhunā tiṇṇaṃ cīvarānaṃ aññataraṃ cīvaraṃ purimikāya upagantvā mahāpavāraṇāya pavāritatā, kattikamāsatā, pañcadhanusatikapacchi mappamāṇayuttasenāsanatā, sāsaṅkasappaṭibhayatāti evaṃ vuttacaturaṅgasampattiyāantaraghare nikkhipitvā sati paccaye chārattaparamaṃ tena cīvarena vippavasitabbaṃ. Tato ce uttari vippavaseyya, nissaggiyaṃ pācittiyaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘atirekachāratta’’ntiādi.
“知”者,指正在了知者。显示巴利原文
(Ja) jānanti jānanto.
396 “在初”者,犹如于第一舍堕中。显示巴利原文
396.Ādimhi viyāti paṭhamanissaggiye viya.
397 比丘尼进入村落之后,从他人手中接受嚼食等;比丘们在俗家受食时,有比丘尼以“这里给糕饼、这里给汤”等方式劝请却不拒绝;在应学者认可的俗家中,先前未受邀请便接受嚼食等;住在有怖畏的阿兰若住处者,事先未告知而接受嚼食等——这些都称为应悔过的罪类。因此说“应呵责”等。显示巴利原文
397. (Kha) antaragharaṃ paviṭṭhāya bhikkhuniyā hatthato khādanīyādippaṭiggahaṇe ca bhikkhūsu kulesu bhuñjantesu ‘‘idha pūvaṃ, sūpaṃ dethā’’tiādinā nayena vosāsamānāya bhikkhuniyā anapasādanena ca sekhasammatesu kulesu pubbe animantitassa khādanīyādīnaṃ paṭiggahaṇe ca sappaṭibhaye āraññakasenāsane viharantassa pubbe appaṭisaṃviditakhādanīyādippaṭiggahaṇe ca pāṭidesanīyaṃ nāma āpattinikāyo vutto. Tena vuttaṃ ‘‘gārayha’’ntiādi.
398 “不应告知者”等:“不应告知”在此处为业。波罗夷与桑喀地谢沙,名为不应告知者。所谓“非罪即无罪”,即指此。已作告知,名为已告知。“不应与异住者、界外住者告知”,这是句子的连结。如此,不应以四众或五众告知,不应以心告知,不应对不清净者告知,不应以“种种”为“一”而告知。“以心”是指仅以心意。“异”是指把众多罪说成“一”。然而,将一罪说为“众多”则是允许的。显示巴利原文
398.‘‘Adesanāgāminiya’’ntiādi ‘‘na desaye’’ti ettha kammaṃ. Pārājikā saṅghādisesā ca adesanāgāminiyo nāma. Na āpatti anāpatti, taṃ. Katadesanaṃ desitaṃ. Nānāsaṃvāsanissīmaṭṭhitānaṃ na desayeti sambandho. Evaṃ catupañcahi na desaye, manasā na desaye, apakatattānaṃ na desaye, nānā ‘‘ekā’’ti na desayeti. Manasāti kevalaṃ citteneva. Nānāti sambahulā āpattiyo ‘‘ekā’’ti vatvā. Ekaṃ pana āpattiṃ ‘‘sambahulā’’ti desetuṃ vaṭṭatīti.
与欲解说的注释显示巴利原文
43. Chandadānaniddesavaṇṇanā
399 “羯磨时至”者,指布萨等羯磨的时机成熟、恰当、相应之时。“僧团集合”者,指四人以上僧团同聚一处。在此之中,连同持欲者一起,也应视为四人以上。显示巴利原文
399.Kammappatteti uposathādino kammassa patte yutte anurūpe. Saṅghe samāgateti catuvaggādike saṅghe ekattha sannipatite. Ettha ca chandahārakenāpi saddhiṃ catuvaggādiko veditabbo.
400 为说明授与欲等的方法,故说“一”等。“前往”是指:先揭示现存的罪过后,再从其后方前往。“授与欲”者:在将要述及的三种情形中,即使有一位比丘在外行布萨后才来,也应授与欲;若因某事故前往集会处,却不能成就身和合者,则应藉由给与清净而授与欲。显示巴利原文
400. Chandadānādividhiṃ dassetuṃ ‘‘eka’’ntiādimāha. Upāgammāti santiṃ āpattiṃ pakāsetvā tato pacchā upagantvā. Chandaṃ dadeti vakkhamānesu tīsu ekenapi bahi uposathaṃ katvā āgato chandaṃ dadeyya, kenaci karaṇīyena sannipātaṭṭhānaṃ gantvā kāyasāmaggiṃ adento pana pārisuddhiṃ dento chandaṃ dadeyya.
402 问:“两者俱授有何作用?”答:“清净”等语。由给与清净,使僧团与己皆成就布萨,这是句中的连结。清净即是清净,那是给与清净,以此。然而,若仅仅给与清净本身即可名为布萨羯磨,那么给与清净又如何成就自己及僧团的布萨呢?答:因为由给与清净所成就的如法羯磨性,亦成就了僧团的布萨。显示巴利原文
402. Ubhinnaṃ dāne kiṃpayojananti āha ‘‘pārisuddhī’’tiādi. Pārisuddhippadānena saṅghassa attano cāpi uposathaṃ sampādetīti sambandho. Parisuddhi eva pārisuddhi, tassa padānaṃ, tena. Nanu ca pārisuddhitāpadānamattameva uposathakammaṃ nāmāti pārisuddhippadānaṃ attano uposathaṃ sampādetu, kathaṃ saṅghassāti? Vuccate – pārisuddhidānassa dhammakammatāsampādanena saṅghassāpi uposathaṃ sampādetīti.
在这里,若于四人中取得一人的欲清净后,三人作清净布萨;或于三人中取得一人的欲清净后,二人诵巴帝摩卡——这是非法、别众的布萨羯磨。若四人作清净布萨,或三人、二人诵巴帝摩卡——这是非法、和合。若于四人中取得一人后,三人诵巴帝摩卡;或于三人中取得一人后,二人作清净布萨——这是如法、别众。若四人集会后诵巴帝摩卡,三人作清净布萨,二人互相作清净布萨——这是如法、和合。在自恣羯磨中也是如此:若于五人中取得一人的自恣后,四人除去僧白而自恣;或于四人、三人中取得一人的自恣后,三人或二人除去僧白而自恣——这是非法、别众的自恣羯磨等,如前所述。“障碍其余羯磨”是指障碍其余僧团事务,因未达意趣,这便是此处之意趣。显示巴利原文
Ettha pana catūsu ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā tayo pārisuddhiuposathaṃ karonti, tīsu vā ekassa chandapārisuddhiṃ āharitvā dve pātimokkhaṃ uddisanti, adhammena vaggaṃ uposathakammaṃ. Cattāro pārisuddhiuposathaṃ karonti, tayo vā dve vā pātimokkhaṃ uddisanti, adhammena samaggaṃ. Catūsu ekassa āharitvā tayo pātimokkhaṃ uddisanti, tīsu vā ekassa āharitvā dve pārisuddhiuposathaṃ karonti, dhammena vaggaṃ. Sace pana cattāro sannipatitvā pātimokkhaṃ uddisanti, tayo pārisuddhiuposathaṃ, dve aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ karonti, dhammena samaggaṃ. Pavāraṇakammesupi pañcasu ekassa pavāraṇaṃ āharitvā cattāro gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, catūsu tīsu vā ekassa āharitvā tayo dve vā saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavārenti, adhammena vaggaṃ pavāraṇakammantiādi vuttanayameva. Sesakammaṃ vibādhatīti avasesasaṅghakiccaṃ vibādheti aladdhādhippāyattāti adhippāyo.
403 “二者”,即举行布萨以及其余的事务。“自己不应行”应与此句相连。显示巴利原文
403.Dvayanti uposathakaraṇañceva avasesakiccañca. Attano na sādhetīti sambandhanīyaṃ.
404 “应携带”,如前所说,应携带清净欲或此欲清净。“不应辗转携带”,意为不应辗转传递。何以如此?因此说“辗转携带”等。“由彼”,即由最初受持欲清净者。“辗转携带”,譬如猫链,第一环能到达第二环,不能到达第三环;同样,只能传至第二人,无法到达第三人。另有传本作“辗转携带的欲清净不至”。显示巴利原文
404.Hareyyāti pubbe vuttaṃ suddhikachandaṃ vā imaṃ vā chandapārisuddhiṃ hareyya. Paramparā na hārayeti paramparā na āhareyya. Kasmāti āha ‘‘paramparāhaṭā’’tiādi. Tenāti paṭhamato gahitachandapārisuddhikena. Paramparāhaṭāti yathā biḷālasaṅkhalikāya paṭhamaṃ valayaṃ dutiyaṃ pāpuṇāti, tatiyaṃ na pāpuṇāti, evaṃ dutiyassa āgacchati, tatiyassa na āgacchati. ‘‘Parimparāhaṭā chanda-pārisuddhi na gacchatī’’ti vā pāṭho.
405 “一切威仪”,即“偏袒一肩衣”等一切威仪。显示巴利原文
405.Sabbūpacāranti ‘‘ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā’’ tiādi sabbaṃ upacāraṃ.
406 “他到来、告知后,应向僧团自恣”——应当如此连接。“然后”表紧接之义。“来者”指受取自恣而来的比丘。“告知后”指向比丘僧团告知之后。“如是”即按将说之次第。显示巴利原文
406. So āgato ārocetvā saṅghaṃ pavāreyyāti yojanā. Athāti anantaratthe. Āgatoti pavāraṇaṃ gahetvā āgato bhikkhu. Ārocetvāti bhikkhusaṅghassa ārocetvā. Evanti vakkhamānakkamena.
407-8 “受取后,携带者”——应当如此连接。“未携带”意为未被携带。“携带者到达僧团后应如是”,即成为已携带,应当如此连接。“应如是”指应成为离去等状态。显示巴利原文
407-8. Gahetvā hārakoti sambandho. Nāhaṭāti āhaṭāva na hotīti attho. Hārako saṅghaṃ patvā tathā heyya, āhaṭā hotīti yojanā. Tathā heyyāti vibbhantādiko bhaveyya.
409 “到达僧团后,若放逸或睡眠而未告知,则无罪”——应当如此连接。“与”字将携带欲清净总摄在内。显示巴利原文
409. Saṅghaṃ patto pamatto vā sutto vā nārocayeyya anāpatti cāti sambandho. Ca-saddo chandapārisuddhiharaṇaṃ sampiṇḍetīti.
四十四、布萨解说的注释显示巴利原文
44. Uposathaniddesavaṇṇanā
410 所谓“二布萨”,是依方便施设而说的。然而,若依日数来说,布萨有三种:十四日布萨、十五日布萨与和合布萨。其中,在冬、夏、雨三季的第三和第七个半月,各作两次十四日布萨,共成六次;其余皆为十五日布萨。如此,一年之中有二十四次布萨,这是世间通行的常法。不过,根据“客比丘应随顺住众”等语,当有这样的因缘时,也可在其他十四日举行布萨。显示巴利原文
410.Duve uposathāti sulabhappavattivasena vuttaṃ. Tayo pana divasavaseneva uposathā cātuddasiko pannarasiko sāmaggikoti. Tattha hemantagimhavassānānaṃ tiṇṇaṃ utūnaṃ tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha cātuddasikā, sesā pannarasikāti evaṃ ekasaṃvacchare catuvīsatiuposathā. Idaṃ tāva lokassa pakaticārittaṃ. ‘‘Āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabba’’ntiādivacanato (mahāva. 178) pana tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati.
411 “经诵唯属僧团”——这是文句上的连接。“决意与彼布萨”为持业释。“其余”是指两人或三人。以“二”等语,依日期分,有十四日、十五日、和合布萨;依作法方式分,有经诵、决意、清净;依人分,有僧团布萨、众布萨、个人布萨。如此,共显示出九种布萨。显示巴利原文
411. Suttuddeso saṅghassevāti yojanā. Adhiṭṭhānañca taṃ uposatho cāti kammadhārayo. Sesānanti dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā. ‘‘Duve’’tiādinā ca cātuddaso pannaraso sāmaggīti divasavasena, suttuddeso adhiṭṭhānaṃ pārisuddhīti karaṇappakārena, saṅghuposatho gaṇuposatho puggaluposathoti puggalavasena cāti nava uposathā dīpitā honti.
412 所谓“前行事”——显示巴利原文
412.Pubbakicceti –
「欲清净、宣告时节、比丘计数及教诫;
这些便是布萨的‘前行事’。」(《大篇注》168)——
显示巴利原文 ‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo; Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168) –
如诸注疏师所说,于前行作法之后,应当行此前行事。显示巴利原文
Evaṃ aṭṭhakathācariyehi vutte pubbakaraṇānantaraṃ kattabbe pubbakicce.
「前行事务」者——显示巴利原文
Pubbakaraṇeti –
「扫帚、灯、水与座位;
这些是布萨的前行事务,故称为前行事务。」(《大品注释》168)
显示巴利原文 ‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca; Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168) –
如是注疏师们自己所说,于一切最初应作之前行事务。「适时」者,由于布萨等四支之具足而到达时节,故为适时;适时即是适宜。何为彼?即布萨等羯磨。然彼由四支所摄。如注疏师所说——显示巴利原文
Evaṃ aṭṭhakathācariyeheva vutte sabbapaṭhamaṃ kattabbe pubbakaraṇe. Pattakalleti uposathādīnaṃ catunnaṃ aṅgānaṃ sambhavena patto kālo imassāti pattakālaṃ, pattakālameva pattakallaṃ. Kiṃ taṃ? Uposathādikammaṃ. Taṃ pana catūhi aṅgehi saṅgahitaṃ. Yathāhu aṭṭhakathācariyā –
布萨,及一切堪任羯磨的比丘,
同分罪亦不存在;
应摈除之人不在其中,
即称为‘合宜’。”(《大篇注》168)
显示巴利原文 ‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā, Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti; Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti, Pattakallanti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168);
“已召集”者,即正确地召集、令其运行之义。“彼”者,指经诵。“五种”者,即因缘诵、波罗夷诵、桑喀地谢沙诵、不定诵、广诵,如此为五种。显示巴利原文
Samāniteti sammā ānīte pavattiteti attho. Soti suttuddeso. Pañcadhāti nidānuddeso pārājikuddeso saṅghādisesuddeso aniyatuddeso vitthāruddesoti evaṃ pañcadhā.
413 「无障碍」者,即在所说的十种障碍——王障、贼障、火障、水障、人障、非人障、猛兽障、爬虫障、命障、梵行障——中,无任何障碍。「简略地」者,即不广说。因言「于此二或三诵处清晰时,长老即为主」,故不诵亦可,此是连接。「于此」者,于五诵中。「不诵」者,长老未广诵时、或不熟练时。「可」者,简略地诵亦可。由此可知,任何诵者不诵亦可。为显示二诵进行时,于主事之外无更多应诵者,故说「三」。以「长老即为主」等阐明此义:二诵完整清晰时,巴帝摩卡依止长老;然若连此些许清晰亦不能作,则应依止聪慧比丘,故应自诵,或请他人诵。显示巴利原文
413.Vināntarāyanti rājantarāyo corantarāyo agyantarāyo udakantarāyo manussantarāyo amanussantarāyo vāḷantarāyo sarīsapantarāyo jīvitantarāyo brahmacariyantarāyoti (mahāva. 150) vuttesu dasasu yaṃ kiñci antarāyaṃ vinā. Saṅkhepenāti vinā vitthāraṃ. ‘‘Ettha dvīsu tīsu vā uddesesu visadesu therova issaro’’ti vuttattā avattantepi vaṭṭatīti yojanā. Etthāti pañcasu uddesesu. Avattanteti therassa vitthārena avattamāne appaguṇe. Vaṭṭatīti saṃkhittena uddisitumpi vaṭṭati. Imināva yassa kassaci uddesakassa avattantepi vaṭṭatīti viññāyati. Dvīsu vattamānesu issaratte adhike vattabbameva natthīti dassanatthaṃ ‘‘tīsū’’ti vuttaṃ. ‘‘Therova issaro’’tiādinā idaṃ paridīpeti – dve akhaṇḍā suvisadā vācuggatā, therādheyyaṃ pātimokkhaṃ, sace pana ettakampi visadaṃ kātuṃ na sakkoti, byattassa bhikkhuno āyattaṃ hoti, tasmā sayaṃ uddisitabbaṃ, aññā vā ajjhesitabboti.
414 「诵时若来」,应与「相等或少数」连接。「诵时」者,即当住处比丘正在诵巴帝摩卡时。「相等或少数」者,即与住处比丘相等或更少的客比丘。「应听余分」者,以此显示,即便至此程度,布萨亦已成就。显示巴利原文
414. Uddisante samā vā atha thokikā vā yadi āgaccheyyunti sambandhanīyaṃ. Uddisante āvāsikehi pātimokkhe uddissamāne. Samā vā thokikā vāti āvāsikehi samā vā thokikā vā āgantukā bhikkhū. Avasesakaṃ sotabbanti iminā ettāvatāpi uposatho katoyeva nāmāti dīpeti.
415 「仅已诵」者,即已诵则仅只是已诵。「而已」一词,为限定之义。「全体或一部起立时,若相等或少数者来」,此为连接。「全体」者,即全部集会。「应于他们前作清净」者,即那些客比丘应于住处比丘近处,行清净布萨之义。「若众多」,应与「于一切方便中作前行」连接。「方便」者,即所开许者;其余听许、清净、布萨之规定,这些一切皆为方便,即一切方便。于他们中。「再诵」者,即应再诵巴帝摩卡。显示巴利原文
415.Uddiṭṭhamatteti uddiṭṭhaṃyeva uddiṭṭhamattaṃ. Matta-saddo avadhāraṇe. Sakalāya ekaccāya vā uṭṭhitāya samā vā thokikā vā yadi āgaccheyyunti yojanā. Sakalāyāti sabbāya parisāya. Esaṃ santike pārisuddhiṃ kareyyunti esaṃ āvāsikānaṃ samīpe te āgantukā bhikkhū pārisuddhiuposathaṃ kareyyunti attho. Atha bahukā ce, sabbavikappesu pubbakiccaṃ katvāti yojanīyaṃ. Vikappīyanti parikappīyantīti vikappā, avasesasavanapārisuddhiuposathavidhānā sabbe ca te vikappā ceti sabbavikappā. Tesu. Punuddiseti puna pātimokkhaṃ uddiseyya.
416 「其他者」,指客比丘。「其他」即十四日。此处,那些行十五日布萨的比丘,他们过去的布萨并未在十四日举行,应当这样了知。此中的意趣是:当有这样的因缘时,由于他们已在十四日举行了布萨,而当如前所说的第三、第七个半月的十四日到来时,本应作十三日或十四日的布萨,却因那天并非布萨日而没有举行,所以那十四日便成了十五日。「相等、不足、其他」中,「其他」指客比丘。「随从前者」的意思是:当旧住比丘作前行法时宣布「今日布萨是十五日」,便随从旧住比丘。「若此处多」,即如果客比丘人数众多。「前者」,指旧住比丘。「随从他们」,即当那些客比丘作前行法时宣布「今日布萨是十四日」,便随从他们。「其余者亦然」,在客比丘的十五日布萨时也是如此。「此法」,即「客比丘十五日,其他者若其他」等,正是此法。但应注意,那些行十五日布萨的比丘,或是从外地而来,或是过去的布萨未在十四日举行,应当这样了知。显示巴利原文
416.Itarānanti āgantukānaṃ. Itaroti cātuddaso. Ettha pana yesaṃ pannaraso, te atītaṃ uposathaṃ cātuddasikaṃ akaṃsūti veditabbā. Ayametthādhippāyo – tādise paccaye sati cātuddasikassa katattā tesaṃ yathāvuttatatiyasattamapakkhasaṅkhātacātuddasike sampatte terasīcātuddasīkattabbattā anuposathattā pana tattha uposatho na katoti cātuddasoyeva pannaraso jāto. Samānetareti samā ūnā itareti padacchedo. Itareti āgantukā. Purimānaṃ anuvattantūti āvāsikehi ‘‘ajjuposatho pannaraso’’ti pubbakicce kayiramāne purimānaṃ āvāsikānaṃ anuvattantūti attho. Sacedhikāti yadi āgantukā bahukā honti. Purimāti āvāsikā. Tesaṃ anuvattantūti tesaṃ āgantukānaṃ ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti pubbakicce kayiramāne anuvattantu. Sesepīti āgantukānaṃ pannarasavārepi. Ayaṃ nayoti ‘‘āgantukānaṃ pannaraso itarānaṃ sacetaro’’tiādiko ayameva nayo. Ettha pana yesaṃ pannaraso, te tiroraṭṭhato vā āgatā atītaṃ vā uposathaṃ cātuddasikaṃ akaṃsūti veditabbo.
417 由于过去的布萨在十四日举行,十五日的布萨便于十四日举行,因此十五日成为旧住比丘的初一日,故说「住处者的初一日」。「其他者」,指客比丘。「布萨」,指十五日布萨。「相等少者」,指与自己人数相等或较少的客比丘。「根本处」,指旧住比丘。「随意给与」,即随他们自己的意愿给与身和合。显示巴利原文
417. Atītuposathassa cātuddasiyaṃ katattā cātuddasiyaṃ pannarasuposatho katoti pannarasī āvāsikānaṃ pāṭipado jātoti āha ‘‘āvāsikānaṃ pāṭipado’’ti. Itarānanti āgantukānaṃ. Uposathoti pannaraso uposatho. Samathokānanti attanā samānaṃ vā thokānaṃ vā āgantukānaṃ. Mūlaṭṭhāti āvāsikā. Kāmato dentūti attano icchāya dentu.
418 「若不给与」,意思是如果旧住比丘不给与身和合。然而,对于这些旧住比丘来说,由于昨天已经举行了布萨,今天便不再有布萨之事。应将文句会合为「在众多客比丘不愿时,应给与身和合」。「众多」,即客比丘人数众多时。「或出外」,意思是旧住比丘僧众或者应出至界外。显示巴利原文
418.No ce dentīti yadi āvāsikā kāyasāmaggiṃ na denti, tesaṃ pana āvāsikānaṃ hiyyo uposathassa katattā ajja uposathakaraṇaṃ natthi. Bahūsu anicchāya kāyasāmaggiṃ dadeyyāti yojanā. Bahūsūti āgantukesu bahukesu. Bahi vā vajeti āvāsikabhikkhuparisā nissīmaṃ vā vajeyyāti attho.
419 「应诵经」:意指对于名为巴帝摩卡的经,应勤加诵出。显示巴利原文
419.Sāveyya suttanti pātimokkhasaṅkhātaṃ suttaṃ vāyamitvā sāveyya.
420 「扫地……乃至……敷设水与座」:与「若被大长老派遣,有能力者却不照此而行」相连接。「有能力」指无病者。「如是」指结犯恶作。若无座位,至少应让人准备适当的树枝断片而敷设。若无油,亦应在瓦片上燃火。显示巴利原文
420. Sammajjituṃ …pe… udakāsanaṃ paññapetuñca mahātherena pesito kallo na kareyya tathāti sambandho. Kalloti agilāno. Tathāti dukkaṭaṃ atidisati. Āsanesu asati antamaso sākhābhaṅgampi kappiyaṃ kārāpetvā paññapetabbaṃ. Tele asati kapalle aggipi jāletabbo.
421-3 「敷设水与座后」:即备妥饮用水、洗手水及座位后。「僧团白」:即下文将述的、应由僧团施设的白。「彼」指其余两位比丘。「以完成前行」为一复合词,意为「前行已完成者」,即上衣一肩披等前行已完毕者。「新学比丘对他们如是说」与此相连。「彼」指其余二者。显示巴利原文
421-3.Paṭṭhapetvā dakāsananti paribhojanīyapānīyodakañca āsanañca sannihitaṃ katvā. Gaṇañattinti idāni vakkhamānaṃ gaṇena ṭhapetabbaṃ ñattiṃ. Teti aññe duve bhikkhū. Samattapubbārambhenāti samatto niṭṭhito pubbesu uttarāsaṅgaekaṃsakaraṇādīsu ārambho yassāti tipadabahubbīhi. Navena te evamīriyāti sambandho. Teti itare dve.
424 「应作」:完成了应作之事,成办了前行等事之后,新比丘便如此行持,此为连结。显示巴利原文
424.Kattabbaṃ katvā pubbakiccādikaṃ sampādetvā navo evaṃ īriyoti yojanā.
427 「于彼处」:在各别寺院中,各取清净之后,此为连结。「各各」:此处是表示分别的重复。「分别」:意即希望以行为、功德或事物等不同方面而遍及。然而在此,依名为「取欲清净」的行为,欲遍及、连结四人中、三人中、二人中的各别个体,故称为「分别」。「彼彼」:此处亦应理解为依补特伽罗与依行为的方式。所谓三人、二人、一人的彼彼僧布萨、众布萨、人布萨,即如此说。这里的意思是:于四人中取一人的清净后,三人行清净布萨;或于三人中取一人的清净后,二人行僧布萨,这称为非法别众的布萨羯磨。若取一人的清净后,三人行僧布萨,或取一人的清净后,二人行清净布萨,这称为非法别众。若四人齐集后行清净布萨,或三人、二人行僧布萨,这称为非法和合。与此相反的方式,应知为如法和合。显示巴利原文
427.Yatthāti yasmiṃ vihāre ekekassa pārisuddhiṃ haritvānāti sambandho. Ekekassāti ettha vicchāyaṃ dvittaṃ. Kiriyāya guṇena dabbena vā bhinne atthe byāpituṃ icchā vicchā. Ettha pana chandapārisuddhiharaṇasaṅkhātāya kiriyāya catūsu ca tīsu ca dvīsu ca bhinnamekekaṃ byāpituṃ sambandhituṃ icchāti vicchā. Itarītareti etthāpi karaṇakiriyāvasena veditabbaṃ. Tayo dve eko vā taṃ taṃ saṅghuposathaṃ gaṇuposathaṃ puggaluposathaṃ vāti vuttaṃ hoti. Ayametthādhippāyo – catūsu ekassa āharitvā tayo pārisuddhiuposathaṃ karonti, tīsu vā ekassa āharitvā dve saṅghuposathaṃ karonti, adhammena vaggaṃ uposathakammaṃ. Atha pana ekassa āharitvā tayo saṅghuposathaṃ karonti, ekassa āharitvā dve pārisuddhiuposathaṃ karonti, adhammena vaggaṃ nāma hoti. Yadi pana cattāropi sannipatitvā pārisuddhiuposathaṃ karonti, tayo vā dve vā saṅghuposathaṃ karonti, adhammena samaggaṃ nāma hotīti. Tabbipariyāyena dhammena samaggaṃ veditabbaṃ.
428 「于别众或和合」:若对别众或和合生起「别众」之想,或心生疑惑而行布萨,则犯恶作,此为连结。「别众」即别众之僧团。「疑者」指如此疑惑者:「这是别众呢,还是和合呢?」由此亦标示了恶作之句。「作」即行布萨者。若以分裂的意图而行,此为连结。但这里由于罪过较重,故说为偷兰遮。「想者」是以想为代表而说心,即有心之义。显示巴利原文
428. Vagge samagge vā ‘‘vaggo’’ti saññino vimatissa vā karoto dukkaṭanti sambandho. Vaggeti vaggasaṅghe. Vimatissāti ‘‘vaggo nu kho, samaggo’’ti evaṃ vematikassa. Imināva kukkuccapakatavāropi upalakkhito. Karototi uposathaṃ karontassa. Bhedādhippāyena karototi yojanā. Ettha pana pāpassa balavatāya thullaccayaṃ vuttaṃ. Saññinoti saññāsīsena cittaṃ vuttaṃ, cittavatoti attho.
429-30 “被举者”等,以此显示应避开之人。“被举者”是表示作者义的属格。因“坐”一词是业之所作,故被举等应是作者。“其余”作为限定词,依比丘们的普遍情况而有意义。“无能者”指般荼迦等十一种无能者。“于坐众中不诵巴帝摩卡”,此句相连结。“同分罪者”亦同样不诵,应作连结。“同分”者,从非时食等事由,有相同之分属于彼,即彼罪属于彼者,此是有财释。显示巴利原文
429-30.‘‘Ukkhittassā’’tiādinā vajjanīyapuggale dasseti. Ukkhittassāti kattuatthe sāmivacanaṃ. Nisinnasaddassa kammasādhanattā ukkhittādīhi kattūhi bhavitabbanti. ‘‘Sesāna’’nti visesanassa bhikkhūnaṃ byabhicārena sātthakatā. Abhabbassa paṇḍakādiekādasavidhassa abhabbassa. Nisinnaparisāyañca pātimokkhaṃ na uddiseti sambandho. Sabhāgāpattiko tathā na uddiseti yojetabbaṃ. Vikālabhojanādivatthuto samāno bhāgo koṭṭhāso etissāti sabhāgā, sā āpatti assāti bahubbīhi.
“欲围绕者”:此处有四种围绕者——众围绕者、夜围绕者、欲围绕者、意向围绕者。其中,比丘们因某种应作之事而集会,随后却因云起等应作之事而无暇,此时说“我们去别处吧”,未舍欲便起座离去,这称为众围绕者。虽是众围绕者,但因其欲未舍,故允许作羯磨。显示巴利原文
Chandena parivutthenāti ettha catubbidhaṃ pārivāsiyaṃ parisapārivāsiyaṃ rattipārivāsiyaṃ chandapārivāsiyaṃ ajjhāsayapārivāsiyanti. Tattha bhikkhū kenacideva karaṇīyena sannipatitā honti, atha meghuṭṭhānādinā kenacideva karaṇīyena anokāso, atha ‘‘aññattha gacchāmā’’ti chandaṃ avissajjitvāva uṭṭhahanti, idaṃ parisapārivāsiyaṃ nāma kiñcāpi parisapārivāsiyaṃ, chandassa pana avissaṭṭhattā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.
“且待众人全集齐,我们再听法。”于是请一人说法,就在说法之时,黎明降临。若原本坐着是为举行十四日布萨,则改为举行十五日布萨是允许的;若原本坐着是为举行十五日布萨,在初一这非布萨日举行布萨则不允许,但举行其他僧事是允许的。这称为夜围绕者。显示巴利原文
‘‘Yāva pana sabbe sannipatanti, tāva dhammaṃ suṇissāmā’’ti ekaṃ ajjhesanti, tasmiṃ dhammakathaṃ kathenteyeva aruṇo uggacchati, sace cātuddasikaṃ kātuṃ nisinnā, pannarasoti kātuṃ vaṭṭati, sace pannarasikaṃ kātuṃ nisinnā, pāṭipade anuposathe uposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati, aññaṃ pana saṅghakiccaṃ kātuṃ vaṭṭati, idaṃ rattipārivāsiyaṃ nāma.
正当他们这样坐着时,有一位通晓星宿的比丘说:“今日星宿凶恶,不应作此羯磨。”众人因他此言而放弃意愿,仍坐在那里。那时,另一位比丘前来,说道:“等待星宿的愚人,利益却已从他身边溜走。”然后说:“星宿何用?应当作之。”这就是欲别住与意向别住。在一次别住中,再次携带欲清净而来作羯磨,是为允许。显示巴利原文
Evaṃ pana nisinne koci nakkhattapāṭhako bhikkhu ‘‘ajja nakkhattaṃ dāruṇaṃ, imaṃ kammaṃ mā karothā’’ti vadati, te tassa vacanena chandaṃ vissajjetvā tattheva nisinnā honti, athañño āgantvā ‘‘nakkhattaṃ paṭimānentaṃ, attho bālaṃ upaccagā’’ti (jā. 1.1.49) vatvā ‘‘kiṃ nakkhattena, karothā’’ti vadati, idaṃ chandapārivāsiyañceva ajjhāsayapārivāsiyañca. Ekasmiṃ pārivāsiye puna chandapārisuddhiṃ ānetvā kammaṃ kātuṃ vaṭṭati.
431 “犯罪比丘与心有疑惑者,若未告白或未发露而行布萨,是不允许的”——这是其连结。“不发露”即指不发露重罪。“不”意为“也不”。显示巴利原文
431. Āpannañca vematikañca adesayitvā vā nāvikatvā vā uposathaṃ kātuṃ na ca kappatīti sambandho. Nāvikatvāti garukāpattiṃ anāvikatvā. Na cāti neva.
432 “已立布萨”:即已确立、未舍弃的布萨,故称为多财释。“当日”:即于该布萨日。“不得逾越障碍、僧团或界而作确立”——这是其连结。“确立”一词也标示了团体布萨;“界”一词亦标示了河流。显示巴利原文
432.Aṭṭhitoposathāti aṭṭhito avissaṭṭho uposatho yasminti bahubbīhi. Tadahūti tasmiṃ uposathadivase. Antarāyaṃ vā saṅghaṃ vā vinā adhiṭṭhātuṃ sīmameva vā na vajeti yojanā. Adhiṭṭhātunti iminā gaṇuposathampi upalakkheti. Sīmanti iminā nadimpi.
45. 自恣指示解释显示巴利原文
45. Pavāraṇāniddesavaṇṇanā
433 “相互自恣”等的含义:应于彼此之间进行的自恣。其中,三人和四人的团体,除应作众白之外,是相互自恣;二人则不作众白而进行。“决意”,即决意自恣;因以“yu”为后缀的词在表示状态时固定为中性,故称为“决意”。其余应由五人等进行的,是剩余的僧团自恣,应依僧团作众白后而行。由此显示了九种自恣中的僧团自恣等三种。九种自恣:依日期,有十四日、十五日、和合日三种;依应作方式,有三说、二说、一说三种;依作者,有于僧团自恣、于别众自恣、于个人自恣三种。其中,前安居者,以前迦提月满月日为自恣日;若为诤事所扰而推迟自恣,则为迦提月黑分十四日,或后迦提月满月日;后安居者,唯以后迦提月满月日为自恣日。此为常规行持。若有相应因缘,于二迦提月满月之前的各十四日作自恣,亦为允许。然而,当破僧之后和合时,任何一日均可为自恣日。以上为依日期的三种自恣。依应作方式者,当以将述之方式了知。显示巴利原文
433.‘‘Aññamaññappavāraṇā’’tyādīnaṃ aññamaññehi kātabbā pavāraṇā. Tattha tiṇṇaṃ catunnañca gaṇañattiṃ ṭhapetvā aññamaññappavāraṇā, dvinnaṃ pana aṭṭhapetvāva. Adhiṭṭhānanti adhiṭṭhānappavāraṇā, yupaccayantānaṃ bhāve niyatanapuṃsakattā ‘‘adhiṭṭhāna’’nti vuttaṃ. Sesā pañcādīhi kātabbā avasesā saṅghappavāraṇā saṅghavasena ñattiṃ ṭhapetvā kātabbā. Etena navasu saṅghappavāraṇādayo tisso dassitā. Nava hi pavāraṇā cātuddasī pannarasī sāmaggīti divasavasena, tevācī dvevācī ekavācīti kattabbākāravasena, saṅghe pavāraṇā, gaṇe pavāraṇā, puggale pavāraṇāti kārakavasena ca. Tattha purimavassaṃvutthānaṃ pubbakattikapuṇṇamā vā tesaṃyeva sace bhaṇḍanakārakehi upaddutā pavāraṇaṃ paccukkaḍḍhanti, atha kattikamāsassa kāḷapakkhacātuddaso vā pacchimakattikapuṇṇamā vā pacchimavassaṃvutthānañca pacchimakattikapuṇṇamā eva vā pavāraṇādivasā honti. Idaṃ pana pakaticārittaṃ. Tathārūpappaccaye sati dvinnaṃ kattikapuṇṇamānaṃ purimesu cātuddasesupi pavāraṇaṃ kātuṃ vaṭṭati. Bhinnassa pana saṅghassa sāmaggiyaṃ yo koci divaso pavāraṇādivaso hoti. Imā divasavasena tisso pavāraṇā. Kattabbākāravasena pana vakkhamānanayena viññātabbā.
434 四三四、在“前行事”等处——显示巴利原文
434.‘‘Pubbakicce’’tiādīsu –
欲及自恣、宣告时节、比丘计数与教诫;
这些是自恣的前务,如是说。
凡应行羯磨的比丘,皆已自恣;
同分罪亦不存在;
亦无应呵责之人。
显示巴利原文 ‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca; Pavāraṇāya etāni, pubbakaraṇanti vuccati. ‘‘Chandappavāraṇā utukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo; Pavāraṇāya etāni, pubbakiccanti vuccati. ‘‘Pavāraṇā yāvatikā ca bhikkhū kammappattā, Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti; Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti, Pattakallanti vuccatī’’ti. –
应当了知,注疏中所说的前行事等,即如是。所谓“白”,即今将宣说的共住僧团之白。然而,当白如是确立之后,若有机缘,依三说、二说、一说、同瓦萨等方式亦可邀请。此白在“僧团应邀请”处,亦可确立为“僧团应三说邀请”、“僧团应二说邀请”、“僧团应一说邀请”、“僧团应同瓦萨邀请”。但在十四日与和合时,则应说“十四日和合”。显示巴利原文
Evaṃ aṭṭhakathāyaṃ vuttā pubbakiccādayo veditabbā. Ñattinti idāni vakkhamānaṃ sāmaññaṃ saṅghañattiṃ. Evaṃ pana ñattiyā ṭhapitāya kāraṇe sati tevācikadvevācikaekavācikasamānavassikavasenapi pavāretuṃ vaṭṭati. Ayameva pana ñatti ‘‘saṅgho pavāreyyā’’ti ettha ‘‘saṅgho tevācikaṃ pavāreyya, saṅgho dvevācikaṃ pavāreyya, saṅgho ekavācikaṃ pavāreyya, saṅgho samānavassikaṃ pavāreyyā’’tipi ṭhapetuṃ vaṭṭati. Cātuddasiyaṃ pana sāmaggiyañca ‘‘cātuddasī sāmaggī’’ti vattabbaṃ.
437 长老们蹲踞而坐行邀请时,新比丘在自己邀请之前,应一直蹲踞——这是句子的连接。“应蹲踞”,即应坐。显示巴利原文
437. Theresu ukkuṭikaṃ nisajja pavārentesu navo yāva sayaṃ pavāreti, tāva ukkuṭiko eva acchatūti yojanā. Acchatūti nisīdeyya.
440-2 “法论与争论”是并列复合词。因夜已尽,若无三说之机,或有十种障碍时,应说“请尊者听我说……乃至……应与同夏安居者邀请”等相应的白文,然后依所立白文相应的方式而邀请——应知此为联结。“相应”之义,即:“请尊者听我说……乃至……因施与布施,夜已度过,若……乃至……夜将破晓,若僧团已适时”,以这些与所度之夜相应;又如:“请尊者听我说,此为王难,若僧团三说……乃至……僧团将成办,然此王难仍将存在,若僧团已适时”,以这些与王难等相应,此为意趣。然而“然此梵行难将存在”一句,是以省略方式在末尾说出,取梵行难而说。“二说”等,虽应分别各说,但以跳越次第合并而说;然而在说时,应以“应二说邀请”等而说。“若来同等者”等,即是布萨中所说“若来同等者”等偈颂。“在此处”,即在此邀请中。这便是引用次第——显示巴利原文
440-2. Dhammasākacchā ca kalaho cāti dvando. Rattiyā khepitabhāvato tevācikāya okāse asati dasavidhe vā antarāye sati ‘‘suṇātu me…pe… samānavassikaṃ pavāreyyā’’ti anurūpato ñattiṃ vatvā yathāṭhapitañattiyā anurūpena pavāreyyāti sambandho veditabbo. Anurūpatoti ‘‘suṇātu me…pe… dānaṃ dentehi ratti khepitā, sace…pe… ratti vibhāyissati, yadi saṅghassa pattakalla’’ntiādinā tena khepitarattiyā anurūpena. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho, ayaṃ rājantarāyo, sace saṅgho tevācikaṃ…pe… saṅgho bhavissati, athāyaṃ rājantarāyo bhavissati, yadi saṅghassa pattakalla’’ntiādinā rājantarāyādīnaṃ anurūpena vāti attho. ‘‘Athāyaṃ brahmacariyantarāyo bhavissatī’’ti pana peyyālavasena ante vuttaṃ brahmacariyantarāyaṃ gahetvā vuttaṃ. ‘‘Dvevācika’’ntiādikaṃ pana visuṃ visuṃ vattabbampi laṅghanakkamena sampiṇḍetvā vuttaṃ. Vacanasamaye pana ‘‘dvevācikaṃ pavāreyya’’iccādinā vattabbaṃ. Āgaccheyyuṃ yadi samāādikā cāti ‘‘āgaccheyyuṃ yadi samā’’iccādayo uposathe vuttā gāthāyo ca. Etthāti etissaṃ pavāraṇāyaṃ. Ayameva ca āharaṇakkamo –
若来同等者,正作邀请时为数尚少;
他们已作邀请,已善作邀请,亦由余者行邀请;
于自恣者中,若全体或部分起立时,
若他们内容众多,应于他们面前自恣;
于一切种类中,作前行事已,再作宣说。
显示巴利原文 Āgaccheyyuṃ yadi samā, pavārenteva thokikā; Pavāritā te suppavāritā, aññehi ca pavāriyaṃ; Pavāritesu sakalā-yekaccāyuṭṭhitāya vā. Pavāreyyuñca te tesaṃ, santike bahukā sace; Katvā sabbavikappesu, pubbakiccaṃ punuddiseti.
“住处比丘十五日”等偈颂,在此处亦同。显示巴利原文
‘‘Āvāsikānaṃ pannaraso’’tiādikā gāthāyo pana etthāpi samānā.
443 “说白已”:即说了那应被宣说的团体白。显示巴利原文
443.Ñattiṃ vatvāti vakkhamānagaṇañattiṃ vatvā.
444 “应宣说”:其余二位或三位比丘,应依以下将说的次第而宣说。显示巴利原文
444.Samudīriyāti aññe dve tayo vā vakkhamānakkamena vattabbā.
446-8 “应作已作”:应将其连接为“应作”。“应作”指前行事等。对于新学比丘,也应将“尊者,我……乃至……将作补偿,长老说”之语作同样连接。“如是”指示今将说者。显示巴利原文
446-8. Kattabbaṃ katvāti yojetabbaṃ. Kattabbanti pubbakiccādikaṃ. Navenapi ‘‘ahaṃ bhante…pe… paṭikarissāmī’’ti thero īriyoti yojetabbaṃ. Evanti idāni vakkhamānaṃ parāmasati.
449 “于彼”等,因前已述及,其义甚为明了。显示巴利原文
449.‘‘Yasmi’’ntiādi vuttanayattā uttānameva.
450 “以偈颂”:指“于众中和合众”等,或下文所说之偈。然此处有差别——“作”者,此处应取“作自恣”之义。于第三偈中,应除去“不诵巴帝摩卡”,而插入“不应作自恣”之句。于第四偈中,应除去“非于布萨”等偈颂的连接,而插入“不应作自恣,彼自恣为如法”。于第五偈中,应除去“住于布萨”,而插入“住于自恣”。显示巴利原文
450.Gāthāyoti ‘‘vagge samagge vaggoti, saññino’’tiādikā heṭṭhā vuttagāthāyo vā. Ayaṃ panettha viseso – karototi ettha pavāraṇaṃ karototi attho gahetabbo. Tatiya gāthāya ‘‘pātimokkhaṃ na uddise’’ti apanetvā ‘‘no kareyya pavāraṇa’’nti padaṃ pakkhipitabbaṃ. Catutthagāthāya ‘‘anuposathe’’tiādigāthābandhaṃ apanetvā ‘‘neva pavāraṇe kātuṃ, sā kappati pavāraṇā’’ti pakkhipitabbaṃ. Pañcamagāthāya ‘‘aṭṭhitoposathāvāsā’’ti apanetvā ‘‘pavāraṇāṭhitāvāsā’’ti pakkhipitabbaṃ.
451 “僧团已自恣”者,指先入雨安居的僧团已行自恣。“应作清净布萨”者,意指不应在同一布萨堂中作二白。后入者,雨安居未圆满,未出。“未入”者,指未入雨安居。此中意趣如下:若先入雨安居者有五人或多于五人,后入者与之相等或更少,或后入者少于先入者,且满足僧团自恣的众数,依僧团自恣而作白后;然两者合计不足僧团,而满足别众,则应作别众白而自恣,之后应于他们面前作清净布萨。若先入者一人,后入者一人,应一人于一人面前自恣,另一人应作清净布萨。若后入雨安居者比先入雨安居者多一人而满僧数,应先诵巴帝摩卡,之后应于他们面前自恣。于别众亦同此理。以上也应如理思惟。显示巴利原文
451.Saṅghamhi pavāritevāti purimavassūpagate saṅghamhi pavārite eva. Pārisuddhiuposathaṃ kareyyāti na ekasmiṃ uposathagge dve ñattiyo ṭhapetabbāti adhippāyo. Pacchimikāya upagantvā apariniṭṭhitavasso avuttho. Anupāgatoti vassaṃ anupāgato. Ayametthādhippāyo – purimikāya vassaṃ upagatā pañca vā atirekā vā pacchimikāya upagatā tehi samā vā ūnatarā vā purimikāya vā upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti, saṅghappavāraṇāya gaṇaṃ pūrenti saṅghappavāraṇāvasena ñattiṃ ṭhapetvā, atha ca ubhopi ekato hutvā saṅghaṃ na pūrenti, gaṇaṃ pana pūrenti, gaṇañattiṃ ṭhapetvā pavāretabbaṃ, pacchā tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo. Yadi pana purimikāya eko, pacchimikāya eko, ekena ekassa santike pavāretabbaṃ, ekena pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimehi vassūpagatehi pacchā vassūpagatā ekenapi adhikā saṅghaṃ pūrenti, paṭhamaṃ pātimokkhaṃ uddisitvā pacchā tesaṃ santike pavāretabbanti. Gaṇepi eseva nayo. Evamuparipi yathāyogaṃ cintanīyaṃ.
452 “于四月”:指后迦提月的满月日。“以僧团”:以先入雨安居的僧团。“已出雨安居者”:他们为已出雨安居者,即后入雨安居者。“若较少”:以此显示,若较多或相等,应作自恣白,后入雨安居者先自恣之后,其余者应作清净布萨。显示巴利原文
452.Cātumāsiniyāti aparakattikapuṇṇamāyaṃ. Saṅghenāti paṭhamaṃ vassūpagatena saṅghena. Vutthā vassā yehi te vutthavassā, pacchimavassūpagatā. Sace appatarā siyunti iminā yadi adhikatarā vā samasamā vā honti, pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā pacchimavassūpagatehi paṭhamaṃ pavārite pacchā itarehi pārisuddhiuposatho kātabboti dīpetīti.
46. 防护解说之释义显示巴利原文
46. Saṃvaraniddesavaṇṇanā
453 “防护”:以念的门闩关闭眼门等处,是为防护。于此,虽于眼根并无防护——因念非依眼净色而生起,不在有分时,亦不在转向等任一心中生起,唯于速行刹那生起,故彼时有防护——纵然如此,仍称此为眼门等之防护。“以眼耳等之别”:眼与耳等为首者,他们即别,故复合为“以他们之别”,即以他们门。因极能助长贪等现起故,此处第三格为作具格。此即说明了眼、耳、鼻、舌、身、意诸门。“色声等境”:指色、声、香、味、触、法诸境。“贪忧等之现起”:此中“贪”者,乃对他人财物作极度渴爱的思惟。以“等”字,摄取了邪见等众多不善法。显示巴利原文
453. Saṃvaraṇaṃ cakkhudvārādīnaṃ satikavāṭena pidahanaṃ saṃvaro. Tattha kiñcāpi cakkhundriye saṃvaro natthi, na hi cakkhupasādaṃ nissāya sati uppajjati, neva bhavaṅgasamaye āvajjanādīnaṃ aññatarasamaye, javanakkhaṇe pana uppajjatīti tadā saṃvaro hoti, evaṃ honte pana so cakkhudvārādīnaṃ saṃvaroti vuccati. Cakkhusotādibhedehīti cakkhu ca sotañca, tāni ādi yesaṃ, teva bhedā cāti samāso, tehi dvārehi. Abhijjhādippavattiyā accantopakārakattā karaṇatthe cettha tatiyā. Etena cakkhusotaghānajivhākāyamanasaṅkhātāni dvārāni vuttāni. Rūpasaddādigocareti rūpasaddagandharasaphoṭṭhabbadhammasaṅkhāte visaye. Abhijjhādomanassādippavattinti ettha parasampattiṃ abhimukhaṃ jhāyatīti abhijjhā, balavataṇhā. Ādi-saddena micchādiṭṭhiādayo aneke akusalā dhammā saṅgahitā.
454 “应当调伏自己的心,如同调伏田地等难以驯服者”——这是与上文的连接。“田地”是指生于田地处的谷物。“田地等”指不给予田地者,即此。“正知”是以义、适宜、行处、不痴这四种正知,正确地了知。以此宣说了根律仪戒。显示巴利原文
454. Sakaṃ cittaṃ kiṭṭhādiṃ duppasuṃ viya niggaṇheyyāti sambandho. Kiṭṭhanti kiṭṭhaṭṭhāne uppannaṃ sassaṃ gahitaṃ. Kiṭṭhaṃ adatīti kiṭṭhādi, taṃ. Sampajānoti sātthakasappāyagocaraasammohasaṅkhātena catusampajaññena sammā pajāno. Iminā indriyasaṃvarasīlaṃ kathitaṃ.
47. 清净解说之释义显示巴利原文
47. Suddhiniddesavaṇṇanā
455 “由发露、防护、遍寻、省察,依分别而有四种清净”——这是与上文的连接。应当知道,在“依分别而省察”的说法中,省略了随韵(鼻化音)。由此说为四种:发露清净、防护清净、遍寻清净、省察清净。其中,“清净”义为得以净化。依如法的发露而清净,即是发露清净。此处,通过还俗而作的发露也应视为包含在发露之中。然而,对根本罪反复承认、告白,即是发露,如下文所说,对于犯波罗夷者,这样的发露便名为清净。因为此人既已犯波罗夷,虽仍住在比丘身份中,却已无力证得禅那等;其比丘身份既是生天的障碍,也是证道的障碍。如所说:显示巴利原文
455. Desanā saṃvaro eṭṭhi paccavekkhaṇanti bhedato suddhi catubbidhāti sambandho. ‘‘Paccavekkhaṇaṃ bhedato’’ti vattabbe niggahitalopo daṭṭhabbo, desanāsuddhi saṃvarasuddhi pariyeṭṭhisuddhi paccavekkhaṇasuddhīti catubbidhāti vuttaṃ hoti. Tattha sujjhatīti suddhi, yathādhammaṃ desanāya suddhi desanāsuddhi. Vuṭṭhānassāpi cettha desanāya eva saṅgaho daṭṭhabbo. Mūlāpattīnaṃ pana abhikkhutāpaṭiññāva desanāti heṭṭhā vuttā, sāvassa pārājikāpannassa visuddhi nāma hoti. Ayañhi yasmā pārājikaṃ āpanno, tasmā bhikkhubhāve ṭhatvā abhabbo jhānādīni adhigantuṃ. Bhikkhubhāvo hissa saggantarāyo ceva hoti, maggantarāyo ca. Vuttañhetaṃ –
‘‘Sāmaññaṃ dupparāmaṭṭhaṃ, nirayāyūpakaḍḍhatī’’ti. (dha. pa. 311);
又如所说:显示巴利原文
Aparampi vuttaṃ –
‘‘Sithilo hi paribbajo, bhiyyo ākirate raja’’nti. (dha. pa. 313);
如此,他的比丘身份并不名为清净。然而,若先为在家人等,能够以布施、皈依、持戒、防护等成就天界之道或禅那解脱之道,则此在家等身份便名为清净。以殊胜决意所成的防护而清净,即防护清净;以如法、平等地寻求资具而清净,即寻求清净;以对四资具的省察而清净,即省察清净。在“四种巴帝摩卡”等语中,“为巴帝摩卡防护所认可”的意思,就是被认可为“巴帝摩卡防护”的戒。显示巴利原文
Iccassa bhikkhubhāvo visuddhi nāma na hoti. Yasmā pana gihiādiko hutvā dānasaraṇasīlasaṃvarādīhi saggamaggaṃ vā jhānavimokkhamaggaṃ vā ārādhetuṃ bhabbo hoti, tasmāssa gihiādibhāvo visuddhi nāma hoti. Adhiṭṭhānavisiṭṭhena saṃvarena visuddhi saṃvaravisuddhi. Dhammena samena paccayānaṃ eṭṭhiyā suddhi eṭṭhisuddhi. Catūsu paccayesu paccavekkhaṇena suddhi paccavekkhaṇasuddhi. ‘‘Catubbidhā pātī’’tiādīsu pātimokkhasaṃvarasammatanti ‘‘pātimokkhasaṃvaro’’ti sammataṃ sīlaṃ.
456 “由心所依止的防护而清净”者,意即“根防护是防护清净”,此为连结。显示巴利原文
456. Cittādhiṭṭhānasaṃvarā sujjhatīti indriyasaṃvaro saṃvarasuddhīti vuttoti yojanā.
457 “舍弃邪求,以法生起资具者,由寻求的清净故,说为‘依止于活命的寻求清净’”,此为关联。“生起者”,即生起资具者。显示巴利原文
457. Anesanaṃ pahāya dhammena uppādentassa eṭṭhiyā suddhattā ājīvanissitaṃ eṭṭhisuddhīti vuttanti sambandho. Uppādentassāti paccaye uppādentassa.
458 “由省察而清净”句中,所用为表原因的第五格。显示巴利原文
458.Paccavekkhaṇasujjhanāti hetumhi pañcamīti.
459 粪扫衣、乞食、树下坐、腐尿药,这四种资具,因价值低微而称为“少”,因对任何人都无执着而称为“无过”,因所到之处皆可获得而称为“易得”,因此说“以少”等。“知量”者,即在寻求、受取、受用、施舍这四方面,依知量而了知限度。显示巴利原文
459. Paṃsukūlaṃ piṇḍiyālopo rukkhamūlaṃ pūtimuttabhesajjanti ime cattāro paccayā appagghanakatāya appā ceva kassacipi ālayābhāvena anavajjā ca gatagataṭṭhāne labbhamānatāya sulabhā cāti vuccanti, tenāha ‘‘appenā’’tiādi. Mattaññūti pariyesanappaṭiggahaṇaparibhogavissajjanesu catūsu mattaññutāvasena pamāṇaññū.
460 “如何知足?”即说“过去”等。“以现前维生”者,即随所得、随力量、随适宜,以如前所说的四种资具维持生命。显示巴利原文
460. Kathaṃ santuṭṭhoti āha ‘‘atīta’’ntiādi. Paccuppannena yāpentoti yathālābhayathābalayathāsāruppavasena paccuppannena yathāvuttacatubbidhapaccayena yāpentoti.
49. 四护解说之释义显示巴利原文
49. Caturārakkhaniddesavaṇṇanā
461-2 佛随念……乃至……死随念,这些称为四护卫,余者省略。「由远离性等」者,远离的状态为远离性,以此为始者,即「由于敌人被杀」等之始,即此远离性等。由于以此道或彼道,具烦恼的敌人被杀故,远离一切烦恼,住于极远之处,长音阿变为短音,咖音变为哈音加鼻音,成为『阿拉汉』一词,应知此词成就。说「远离」时,因以共相显示而住于特殊,又因特殊之义不应被应用,故得「诸烦恼」。显示巴利原文
461-2. Buddhānussati …pe… maraṇassatīti imā caturārakkhā nāmāti seso. Ārakattādināti ārakabhāvo ārakattaṃ, taṃ ādi yassa ‘‘arīnaṃ hatattā’’tiādikassa taṃ ārakattādi. Tena tena maggena savāsanānaṃ arānaṃ hatattā ārakā sabbakilesehi suvidūravidūre ṭhitoti ā-kārassa rassattaṃ, ka-kārassa ha-kāraṃ sānunāsikaṃ katvā ‘‘araha’’nti padasiddhi veditabbā. ‘‘Ārakā’’ti ca vutte sāmaññajotanāya visese avaṭṭhānato, visesatthinā ca visesassa anuppayojitabbattā ‘‘kilesehī’’ti labbhati.
「正」即不颠倒。「自」即自己,意为不依他而自成。这里的「正」字应理解为表示「自」义的标识。「觉者」是以状态为主的说明,意指觉者的状态。凡是对世尊的九种功德,如「阿拉汉」「正自觉者」等反复随念,这就是佛随念,应如此连结。「正自觉者」一词中,因连音而有「伊」字;此处的「伊帝」有起始之义,意为「如是等」。所谓九种,是将「无上调御丈夫」合为一所计。在此修习中,仅生起近行定,不生安止定;死随念也是如此。而对其余的随念,应知两种定都会生起。佛随念完毕。显示巴利原文
Sammāti aviparītaṃ. Sāmanti sayameva, aparaneyyo hutvāti attho. ‘‘Sambuddho’’ti hi ettha saṃ-saddo ‘‘saya’’nti etassa atthassa bodhako daṭṭhabbo. Buddhatoti bhāvappadhānoyaṃ niddeso, buddhattāti attho. ‘‘Arahaṃ’’ iti vā ‘‘sammāsambuddho’’ iti vā bhagavato navabhede guṇe yā punappunaṃ anussati, sā buddhānussatīti yojanā. ‘‘Sammāsambuddho itī’’ti vattabbe a-kāro sandhivasena āgato. Iti-saddo panettha ādiattho, iccādīti attho. Navabhedeti ‘‘anuttaro purisadammasārathī’’ti ekato gahetvā. Ettha pana upacāro uppajjati, na appanā, tathā maraṇassatiyaṃ. Itaresu pana ubhayampi uppajjatīti veditabbaṃ. Buddhānussati.
463-4 以「界住」等语显示慈修习。「界住僧」,即住于界内,故称界住,此处指僧团。与行境村中的主人等众生相连接。在此应连接「对人类乃至一切有情」。「在此」即指那个村落。可句读为「愿安乐、无怨」。「等」指「愿无恼害、愿无苦恼、愿安乐护持自己」等。「限定又限定」,即是以「此住处中的一切比丘」等方式层层限定。慈修习完毕。显示巴利原文
463-4.‘‘Sīmaṭṭhā’’tiādinā mettābhāvanaṃ dasseti. Sīmaṭṭhasaṅgheti sīmāyaṃ tiṭṭhatīti sīmaṭṭho , sova saṅgho. Gocaragāmamhi issare janeti sambandho. Tattha mānuse upādāya sabbasattesūti yojetabbaṃ. Tatthāti tasmiṃ gāme. Sukhitā hontu averāti padacchedo. Ādināti ‘‘abyāpajjā hontu, anīghā hontu, sukhī attānaṃ pariharantū’’ti iminā. Paricchijja paricchijjāti ‘‘imasmiṃ vihāre sabbe bhikkhū’’tiādinā evampi paricchinditvā paricchinditvā. Mettābhāvanā.
465-6 现在说明不净观,首先应成就的七种把持善巧,以「于色」等语显示。这七种善巧从方法的角度而来,与语诵习、意诵习相应。其中,最初以语诵习时,应辨识四种皮五法等,然后依顺、逆次第操作。如同用语言诵习,也应用心意作诵习。语诵习是意诵习的缘,而意诵习则是通达总相之缘。其中,「色」是指头发等的色相;「形状」是它们的形状;「处所」是它们所处的位置;「方」是脐以上为上方,脐以下为下方。「界限」又有同类与异类之分:同类界限是指标明「此部分下、上、横以此名称限定」;异类界限则是不混杂性,如「头发不是毛,毛不是头发」。应连结为「确定头发等诸部分」。「确定」即是以所说的方法来确认。不净修习完毕。显示巴利原文
465-6. Idāni asubhaṃ niddisanto sabbapaṭhamaṃ sādhetabbaṃ sattavidhamuggahakosallaṃ ‘‘vaṇṇe’’ccādinā dasseti. Sattavidhañhi taṃ nayato āgataṃ vācāsajjhāyamanasāsajjhāyehi saddhiṃ. Tattha paṭhamaṃ vācāya sajjhāyantena cattāri tacapañcakādīni paricchinditvā anulomappaṭilomavasena kātabbaṃ. Yathā pana vacasā, tatheva manasāpi sajjhāyo kātabbo. Vacasā sajjhāyo hi manasā sajjhāyassa paccayo. So pana lakkhaṇappaṭivedhassa paccayo. Tattha vaṇṇo nāma kesādīnaṃ vaṇṇo. Saṇṭhānaṃ tesaṃyeva saṇṭhānaṃ. Okāso tesaṃyeva patiṭṭhokāso. Disā nābhito uddhaṃ uparimadisā, adho heṭṭhimā. Paricchedo nāma ‘‘ayaṃ koṭṭhāso heṭṭhā ca upari ca tiriyañca iminā nāma paricchinno’’ti evaṃ sabhāgaparicchedo ceva ‘‘kesā na lomā, lomā na kesā’’ti evaṃ amissakatāvasena visabhāgaparicchedo ca. Kesādikoṭṭhāse vavatthapetvāti sambandho. Vavatthapetvāti vuttanayena vavatthapetvā.
如是确定者成就如上所述之七种掌握善巧后,应成就十八种作意善巧,为说明此义而说“依次第”等。其中,来自“安止”的三种及来自“经典”的,此四种亦属方法范畴,可纳入不疾不徐等中,当知合为十种。“依次第”者,指从诵习开始,依次不断而作。“不疾不徐”者,是对动作之规范。“遮止散乱”者,即舍弃业处,遮止心驰散于外在种种所缘。“超越概念”者,指超越此“发、毛”等概念,将心安立于“厌恶”之义。“次第舍者”,凡不现起之部分,便依次舍弃,当知此与“修习”相连。显示巴利原文
Evaṃ vavatthapentena yathāvuttaṃ sattavidhaṃ uggahakosallaṃ sampādetvā aṭṭhārasavidhaṃ manasikārakosallaṃ sampādetabbanti dassetuṃ ‘‘anupubbato’’tiādimāha. Tattha appanāto tayo ca suttantāti ime cattāropi nayatovāgate nātisīghādīsu pakkhipitvā dasavidhatā veditabbā. Anupubbatoti sajjhāyakaraṇato paṭṭhāya anupaṭipāṭiyā. Nātisīghaṃ nātisaṇikaṃ katvāti kiriyāvisesanaṃ. Vikkhepaṃpaṭibāhayanti kammaṭṭhānaṃ vissajjetvā bahiddhā puthuttārammaṇe cetaso vikkhepaṃ paṭibāhanto. Paṇṇattiṃ samatikkammāti yāyaṃ ‘‘kesā lomā’’ti paṇṇatti, taṃ atikkamitvā, ‘‘paṭikkūla’’nti cittaṃ ṭhapetvāti adhippāyo. Anupubbato muñcantassāti yo yo koṭṭhāso na upaṭṭhāti, taṃ taṃ anukkamena muñcato, tassa ‘‘bhāvanā’’ti iminā sambandho veditabbo.
467 如是成就两种善巧后,依色等条理诸部分,进而依色等五法确定其厌恶性。为说明此义,乃说“以色”等。其连结论理为:以色、以形状、以气味、以所依、以处所,观察诸部分为厌恶,此即不净修习。其中,先就头发而言:其自然色为黑,呈令人厌恶之色泽;其形状为长圆绳杖状;其方位,生于上方;其处所,两侧以耳尖为界,前方以额际为界,后方以颈窝为界;头盖骨包裹的湿润表皮为发之处所。就界限而言,发植于头皮之内,如一粒稻谷深而安立,下以自身根底、上以虚空、横以彼此为界,二发不共一处,此为同类界限。所谓“发非毛、毛非发”,如这些余下的二十九种自身部分互不混杂,名为“发”的这一独特而独立的部分,此为异类界限。以上即是对发从色等角度的确立。由此可知,对他们而言,以色等五法确定厌恶性,即所谓“发”这一部分,从色亦厌恶,从所依处亦厌恶,从形状亦厌恶,从气味亦厌恶,从处所亦厌恶。对于其余部分,亦应如此理知。显示巴利原文
467. Evaṃ ubhayakosallaṃ sampādetvā sabbakoṭṭhāse vaṇṇādivasena vavatthapetvā vaṇṇādivaseneva pañcadhā paṭikkūlatā vavatthapetabbāti dassetuṃ ‘‘vaṇṇā’’tiādimāha. Vaṇṇa…pe… okāsehi koṭṭhāse paṭikkūlāti bhāvanā asubhanti yojanā. Tatra kesā tāva pakativaṇṇena kāḷakā addāriṭṭhakavaṇṇā, saṇṭhānato dīghavaṭṭatulādaṇḍasaṇṭhānā, disato uparimadisāya jātā, okāsato ubhosu passesu kaṇṇacūḷikāhi, purato naḷāṭantena, pacchato gaḷavāṭakena paricchinnā, sīsakaṭāhaveṭhanaallacammaṃ kesānaṃ okāso. Paricchedato kesā sīsaveṭhanacamme vīhaggamattaṃ pavisitvā patiṭṭhitena heṭṭhā attano mūlatalena, upari ākāsena, tiriyaṃ aññamaññena paricchinnā. Dve kesā ekato natthīti ayaṃ sabhāgaparicchedo. ‘‘Kesā na lomā, lomā na kesā’’ti evaṃ avasesaekatiṃ sakoṭṭhāsehi amissīkatā kesā nāma pāṭiyekko eko koṭṭhāsoti ayaṃ visabhāgaparicchedo. Idaṃ kesānaṃ vaṇṇādito nicchayanaṃ. Idaṃ pana nesaṃ vaṇṇādivasena pañcadhā paṭikkūlato nicchayanaṃ – kesā nāmete vaṇṇatopi paṭikkūlā āsayatopi saṇṭhānatopi gandhatopi okāsatopi paṭikkūlāti evaṃ sesakoṭṭhāsānampi yathāyogaṃ veditabbaṃ.
“于膨胀等对象”者,意指于膨胀、青瘀、脓烂、断坏、食残、散乱、斩斫散乱、血涂、虫聚、骨锁这十种无识的不净所缘中,执取不净之相而转起的修习,或称为不净修习。此为连结论理。不净修习竟。显示巴利原文
Uddhumātādivatthūsūti uddhumātakavinīlakavipubbakavicchiddakavikkhāyitakavikkhittakahatavi- kkhittakalohitakapuḷavakaaṭṭhikasaṅkhātesu dasesu aviññāṇakaasubhavatthūsu asubhākāraṃ gahetvā pavattā bhāvanā vā asubhanti sambandho. Asubhabhāvanā.
468 忆念“我将死”,或“我的生命正在灭尽”,或“死、死”,如理修习后——应如此连接。生命,指色命根与无色命根。如理,即以此方便。当如此持续修习时,于一些人,诸盖便得以镇伏,以死为所缘的念得以安立,其业处唯达近行。显示巴利原文
468. ‘‘Maraṇaṃ me bhavissatī’’ti vā ‘‘jīvitaṃ me uparujjhatī’’ti vā ‘‘maraṇaṃ maraṇa’’nti vā yoniso bhāvayitvānāti yojanā. Jīvitanti rūpajīvitindriyañca arūpajīvitindriyañca. Yonisoti upāyena. Evaṃ pavattayatoyeva hi ekaccassa nīvaraṇāni vikkhambhanti, maraṇārammaṇā sati saṇṭhāti, upacārappattameva kammaṭṭhānaṃ hoti.
469-470 然而,若有人仅凭此仍未成就,为了开示应以“刽子手现前”等八种行相随念死,故说“如刽子手”等。“如刽子手现前”者,是因为死现前时,犹如刽子手手持利剑,抵在脖颈,心想“我将斩下此人之首”。“从诸成就之衰败”者,是从财富成就与寿命成就的毁灭中,见到了名为“死”的衰败。“从比较”者,是以七种行相将自己与他人比较:名望之大、福德之大、力量之大、神通之大、智慧之大、独觉佛、正自觉者。“从身体多共有”者,此身与八十种虫类、数百种内在疾病,以及外在的蛇蝎等众多死因所共有。“从寿命之弱”者,寿命极为脆弱,依出入息而存,依四威仪等而住。“从无有时限”者,死无定时,不能说“必于此时死,而非他时”,故为无时限。“从期限之限定”者,期限即时间的限定,如说“人寿的期限,如今实在短少,纵使长寿者,亦不过百岁”,如这些等。显示巴利原文
469-470. Yassa pana ettāvatā na hoti, tena vadhakapaccūpaṭṭhānādīhi aṭṭhahākārehi maraṇaṃ anussaritabbanti dassetuṃ ‘‘vadhakassevā’’tiādimāha. Vadhakassa iva upaṭṭhānāti ‘‘imassa sīsaṃ chindissāmī’’ti asiṃ gahetvā gīvāya sañcārayamānassa vadhakassa viya maraṇassa upaṭṭhānato. Sampattīnaṃ vipattitoti bhogasampattiyā jīvitasampattiyā ca vināsamaraṇasaṅkhātavipattito. Upasaṃharatoti yasamahattato puññamahattato thāmamahattato iddhimahattato paññāmahattato paccekabuddhato sammāsambuddhatoti imehi sattahākārehi attano upasaṃharaṇato . Kāyabahusādhāraṇāti asītiyā kimikulānaṃ, anekasatānaṃ rogānaṃ, bāhirānañca ahivicchikādīnaṃ maraṇassa paccayānaṃ sādhāraṇato. Āyudubbalatoti assāsapassāsūpanibaddhattairiyāpathūpanibaddhattādinā āyuno dubbalato. Kālavavatthānassa abhāvatoti ‘‘imasmiṃyeva kāle maritabbaṃ, na aññasmi’’nti evaṃ kālavavatthānassa abhāvato. Addhānassa paricchedāti ‘‘manussānaṃ jīvitassa paricchedo nāma etarahi paritto, addhā yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ jīvatī’’ti evaṃ addhānassa kālassa paricchedato.
然而在此,若有佛子修习业处之后,欲以毗婆舍那连同诸无碍解而证得阿拉汉果,那么,他所应行之事,我们将从初学者的角度,由初始处作简要教示。首先,应清净四种戒。其中有三种清净:不违犯、犯已还净、不为诸烦恼所逼恼。如此,令戒清净者,其修习方能成就。凡是那些藉由履行塔院义务等因缘而被称为“正行戒”的,也应当善加圆满。而后……显示巴利原文
Ettha pana kammaṭṭhānaṃ bhāvetvā vipassanāya saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pattukāmena buddhaputtena yaṃ kātabbaṃ, taṃ ādikammikassa kulaputtassa vasena ādito paṭṭhāya saṅkhepenopadissāma. Catubbidhaṃ tāva sīlaṃ sodhetabbaṃ. Tattha tividhā visujjhanā anāpajjanaṃ, āpannavuṭṭhānaṃ, kilesehi ca appaṭipīḷanaṃ. Evaṃ visuddhasīlassa hi bhāvanā sampajjati. Yampidaṃ cetiyaṅgaṇavattādīnaṃ vasena ābhisamācārikasīlaṃ vuccati, tampi sādhukaṃ paripūretabbaṃ. Tato –
住处、家族、利养、僧众,第五则为业;
旅途、亲族、疾病、典籍、神通,这些即为十种障碍。
显示巴利原文 ‘‘Āvāso ca kulaṃ lābho, gaṇo kammañca pañcamaṃ; Addhānaṃ ñāti ābādho, gantho iddhīti te dasā’’ti. (visuddhi. 1.41) –
在这十种如上所说的障碍中,凡为障碍者,皆应断除。如此断除障碍之后——显示巴利原文
Evaṃ vuttesu dasasu palibodhesu yo palibodho, yo upacchinditabbo. Evaṃ upacchinnapalibodhena –
可爱、可敬、应修学,善于言教、堪忍言语;
能演说甚深法义,不驱策于非处。
显示巴利原文 ‘‘Piyo garu bhāvanīyo, vattā ca vacanakkhamo; Gambhīrañca kathaṃ kattā, no cāṭṭhāne niyojako’’ti. (a. ni. 7.37) –
应亲近具足上述特征的老师,向他学取业处。此业处有两种:一切处业处与守护业处。其中,一切处业处是指于比丘僧团等处修习慈心、死随念,有些人也把不净想包括在内。然而,这三者依“应于一切处安立、应被希求”之义,并且作为所希求的瑜伽修习业的基础,故称为“一切处业处”。而于三十八所缘中,凡是适合彼人性行的所缘,由于他应恒常守护它,依前述之理,即称为“守护业处”。由此——显示巴利原文
Evaṃ vuttalakkhaṇaṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā kammaṭṭhānaṃ uggahetabbaṃ. Taṃ duvidhaṃ hoti sabbatthakakammaṭṭhānañca pārihāriyakammaṭṭhānañca. Tattha sabbatthakakammaṭṭhānaṃ nāma bhikkhusaṅghādīsu mettā, maraṇassati ca, ‘‘asubhasaññā’’tipi eke. Etaṃ pana tayaṃ sabbattha atthayitabbaṃ icchitabbanti katvā, adhippetassa ca yogānuyogakammassa padaṭṭhānattā ‘‘sabbatthakakammaṭṭhāna’’nti vuccati. Aṭṭhatiṃsārammaṇesu pana yaṃ yassa caritānukūlaṃ, taṃ tassa niccaṃ pariharitabbattā yathāvutteneva nayena ‘‘pārihāriyakammaṭṭhāna’’nti vuccati, tato –
大住处、新住处、老旧住处,以及道路;
水井、树叶、花,以及果实与所愿求之处;
城市、木堆、田地,以及异类之港;
边地界适宜处,不得善友。
此十八处,智者如是了知已,
应远避之,如避有蛇怖畏之道。
显示巴利原文 ‘‘Mahāvāsaṃ navāvāsaṃ, jarāvāsañca panthaniṃ; Soṇḍiṃ paṇṇañca pupphañca, phalaṃ patthitameva ca. ‘‘Nagaraṃ dārunā khettaṃ, visabhāgena paṭṭanaṃ; Paccantasīmāsappāyaṃ, yattha mitto na labbhati. ‘‘Aṭṭhārasetāni ṭhānāni, iti viññāya paṇḍito; Ārakā parivajjeyya, maggaṃ sappaṭibhayaṃ yathā’’ti. (visuddhi. 1.52) –
远离了所说十八种住所过失后,正如《增支部》10.11所说:“诸比丘,此处住所不远不近,往来便利,日间少人,夜间无声、少喧闹,少蚊虻、风热、爬虫之触。在此住所居住者,能以少功用便得衣、钵食、住所及病者所需医药资具。那里住有多闻、通达传承、持法持律持本母的长老比丘,他们时常前往那些长老处请问:‘尊者,这是何义?此事之理为何?’那些具寿便为他们开显未开显者,阐明未阐明者,在种种疑惑之法中除去疑惑。诸比丘,如是住所即具足五支。” 前往彼处而住者,应剪除长发、体毛、指甲,对旧衣应加缝补、加边、缝缀等令其坚固,或缝补断线处等,有污垢者应染之;若钵有垢,应洗钵;床椅等应清洁之。如此,断除微细障碍后,食事毕,除去食后昏沉,以忆念三宝功德令心欢喜,对于从老师所受乃至一句亦不忘失而作意。显示巴利原文
Vuttaaṭṭhārasasenāsanadosavajjitaṃ ‘‘idha, bhikkhave, senāsanaṃ nātidūraṃ hoti naccāsannaṃ gamanāgamanasampannaṃ divā appākiṇṇaṃ rattiṃ appasaddaṃ appanigghosaṃ appaḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassaṃ. Tasmiṃ kho pana senāsane viharantassa appakasireneva uppajjanti cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārā. Tasmiṃ kho pana senāsane therā bhikkhū viharanti bahussutā āgatāgamā dhammavinayadharā mātikādharā. Te kālena kālaṃ upasaṅkamitvā paripucchati paripañhati ‘idaṃ bhante kathaṃ, imassa ko attho’ti. Tassa te āyasmanto avivaṭañceva vivaranti, anuttānīkatañca uttāniṃ karonti, anekavihitesu ca kaṅkhāṭhānīyesu dhammesu kaṅkhaṃ paṭivinodenti. Evaṃ kho, bhikkhave, senāsanaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ hotī’’ti (a. ni. 10.11) vuttapañcaṅgasamannāgataṃ senāsanaṃ upagamma tattha vasantena ‘‘dīghāni kesalomanakhāni chinditabbāni, jiṇṇacīvaresu aggaḷaanuvātaparibhaṇḍadānādinā daḷhīkammaṃ vā tantacchedādīsu tunnakammaṃ vā kātabbaṃ, kiliṭṭhāni rajitabbāni, sace patte malaṃ hoti, patto pacitabbo, mañcapīṭhādīni sodhetabbānī’’ti evaṃ vuttaupacchinnakhuddakapalibodhena katabhattakiccena bhattasammadaṃ vinodetvā ratanattayaguṇānussaraṇena cittaṃ sampahaṃsetvā ācariyuggahato ekapadampi asammuyhantena manasi kātabbanti.
50. 观说之释义显示巴利原文
50. Vipassanāniddesavaṇṇanā
471-2 “名色”者,即心与心所构成之名,以及二十八种色。“以倾向为特相者为名,以被破坏为特相者为色,除名色外,更无我、灵魂等任何存在。”——如此,若是得禅那者,从禅那出定后,把握禅那所摄之名色;若是纯观行者,则把握种种名色。别解脱律仪等戒清净,以及以四种守护所阐明的、称为近行定的心清净,已于前文说为“名”,由此宣说了见清净。其后,把握彼之缘——此为连接。“彼之缘”者,即“于结生刹那,名色二法唯由无明、爱、取、业而生起,并非由自在天等因而生”等义,以此为因,以此显示了度疑清净。显示巴利原文
471-2.Nāmarūpanti cittacetasikasaṅkhātaṃ nāmañca aṭṭhavīsatividhaṃ rūpañca. ‘‘Namanalakkhaṇaṃ nāmaṃ, ruppanalakkhaṇaṃ rūpaṃ, nāmarūpato na añño attādiko koci atthī’’ti evaṃ jhānalābhī ce, jhānato vuṭṭhāya jhānagataṃ vā vipassanāyāniko ce, pakiṇṇakabhūtaṃ nāmarūpaṃ pariggahetvā. Pātimokkhasaṃvarādi sīlavisuddhi, caturārakkhavasena dīpitā sopacārasamādhisaṅkhātā cittavisuddhi ca vuttāva nāmāti iminā diṭṭhivisuddhi kathitā. Tato tassa paccayañca pariggahetvāti sambandho. Tassa paccayanti ‘‘paṭisandhikkhaṇe nāmarūpadvayameva avijjātaṇhāupādānakammehi uppajjati, na issarādikāraṇenā’’tiādinā tassa kāraṇaṃ, iminā kaṅkhāvitaraṇavisuddhi dassitā.
“生已从有至无故为无常”者:一切名色诸行,生起后归于无有,故为无常。“以生灭逼恼故为苦”者:以生起与灭坏而逼恼,故为苦。“以无自在转故为无我”者:以不随自意而转,故为无我。如是于诸行上安立三相后,“再三思惟”者,即止行者与观行者以所说方式思惟的瑜伽行者。由此显示了道非道智见清净与行道智见清净。唯从诸行之生灭等随观,依生灭随观、坏随观、怖畏随观、过患随观、厌离随观、欲解脱随观、审察随观、行舍随观智所摄之八种智,达于顶点的观智名为行道智见清净。“次第应达一切结之尽”,以此显示了智见清净。“一切结之尽”者:下分五结以三道断除故,其余上分诸结亦断除故,一切结尽时生起阿拉汉道。显示巴利原文
Hutvā abhāvato aniccāti sabbepi nāmarūpasaṅkhārā uppajjitvā abhāvāpajjanato aniccā. Udayabbayapīḷanā dukkhāti uppādanirodhavasena pīḷanato dukkhā. Avasavattittā anattāti attano vase avattanato anattāti evaṃ saṅkhārehi saddhiṃ tilakkhaṇaṃ āropetvā. Punappunaṃ sammasantoti yathāvuttanayena sammasanto samathayāniko vipassanāyāniko ca yogāvacaro. Iminā maggāmaggañāṇadassanavisuddhi, paṭipadāñāṇadassanavisuddhi ca dassitā. Saṅkhārānameva hi udayabbayādinānupassanato udayabbayabhaṅgabhayaādīnavanibbidāmuñcitukamyatāpaṭisaṅkhānupassanāsa- ṅkhārupekkhāñāṇasaṅkhātassa aṭṭhavidhassa ñāṇassa vasena sikhāppattaṃ vipassanāñāṇaṃ paṭipadāñāṇadassanavisuddhi nāma. Anupubbena sabbasaṃyojanakkhayaṃ pāpuṇeyyāti iminā ñāṇadassanavisuddhi dassitā. Sabbasaṃyojanakkhayanti orambhāgiyānaṃ pañcannaṃ saṃyojanānaṃ heṭṭhā maggattayena khepitattā, itaresaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ khepitattā ca sabbesaṃ saṃyojanānaṃ khayante jātaṃ arahattamaggaṃ.
结语说的解释显示巴利原文
Nigamanakathāvaṇṇanā
473 473. “由于何因缘而有此学”者,此即比丘之职责,故“由于彼因缘”,这就是它的含义。显示巴利原文
473. Yasmā kāraṇā yā sikkhanā, ayaṃ bhikkhukiccaṃ, ato tasmā kāraṇāti attho.
474 474. “常行世间者”,即恒常游历于世间之人。应连接为“如风之劳苦不生”。“如风”,即如同风一般。“不生”,即不存在。显示巴利原文
474.Niccaso lokavicārinoti niccaṃ loke vicarato. Mālutasseva parissamo na sambhotīti yojanā. Mālutassevāti vātassa iva. Na sambhotīti na hoti.
475-6 475-6. “铜叶洲”即铜叶洲之人,正如“幢”即是幢,“铜叶洲之幢”是依主释。由他所造、为通达法与律的智者所赞叹的这部《小学》,以偈颂之量计,约有五百偈,至此已圆满结束。应如此连接上下文。显示巴利原文
475-6. Tambapaṇṇi eva tambapaṇṇiyo, ketu viya ketu, tambapaṇṇiye ketūti tappuriso. Tena racitā dhammavinayaññupasaṃsitā ayaṃ khuddasikkhā parimāṇato gāthānaṃ pañcamattehi satehi ettāvatā niṭṭhānamupāgatāti sambandho.
以此造论所生的福德,
作为正自觉者最上教法兴起的因缘。
愿我于世间利养中,恒不染著;
愿我促成无上正自觉者教法的兴起。
于义理、文句与抉择中;
前后所书写的文字中,若有任何错失;
诸寂静者应当指出:舍弃这些,此处应删;
已见过失,又何必多言。
以搅动那无边宝藏之海,
由搅动之山所涌现的无上智慧而获得,
得精髓者得大喜悦,亦令他人喜悦。
由成就他人利益,以及由此所得福德,我
愿我于生生世世,成为成就他人利益者。
显示巴利原文 Kārāpitetirucire pavare vihāre; Mānādhikāripurinā garunā guṇena; Vassaṃ vasaṃ damiḷaso vidhahaṃ akāsiṃ; Ākaṅkhaṭīka jinasāsanasampavuddhiṃ. Puññena sattharacanājanitena tena; Sambuddhasāsanavarodayakāraṇena; Lokāmisesu pana me samayaṃ alaggo; Sambuddhasāsanavarodayamācareyyaṃ. Atthesu akkharapadesu vinicchayesu; Pubbāparesu likhitaṃ khalitaṃ yadatthi; Ohāya khantumarahanti vadantu santā; Diṭṭhāparādhamatha vā kimulālanena. Yenantatantaratanākaramanthanena; Manthācalollasitañāṇavarena laddhā; Sārāmatātisukhitā sukhayanti caññe; Te me jayanti garavo garavo guṇehi. Paratthasampādanato, puññenādhigatenahaṃ; Paratthasampādanako, bhaveyyaṃ jātijātiyaṃ.
对于具足最上少欲、多知足与寂静、
清净、行头陀行、常居阿兰若者,
在教法光明显耀者中,已登师长之位;
于以优昙跋罗山著称的诸行者中,为行者之牛王;
名为作慧,具足苦行。
那位成就善声、决意瑜伽、为诸善士所称赞者,
他造作了这部名为《善觉庄严》的论著,清晰明畅而不杂乱。
正是由这位令教法兴盛者善巧地著作,
亦是《小戒》的复注,名为“善吉祥喜悦”。
显示巴利原文 Paramappicchatānekasantosopasamesinaṃ; Sucisallekhavuttīnaṃ, sadāraññanivāsinaṃ. Sāsanujjotakārīnaṃ, ācerattamupāgataṃ; Udumbaragirikhyātayatīnaṃ yatipuṅgavaṃ. Medhaṅkara iti khyātanāmadheyyaṃ tapodhanaṃ; Theraṃ thiradayāmedhānidhānaṃ sādhupūjitaṃ. Sissaṃ sahāyamāgamma, kalyāṇamittamattano; Sodhetuṃ sāsanaṃ satthu, parakkamamakāsi yo. Susaddasiddhiṃ yo yoganicchayaṃ sabbhi vaṇṇitaṃ; Akā subodhālaṅkāraṃ, vuttodayamanākulaṃ. Saṅgharakkhitanāmena, mahātherena dhīmatā; Nivāsabhūtenānekaguṇānappicchatādinaṃ. Teneva racitā sādhu, sāsanodayakārinā; Khuddasikkhāya ṭīkāpi, sumaṅgalappasādanī.