止犍度论集注释
Samathakkhandhakakathāvaṇṇanā
2760现在,为辨明止息的判别,先指出当诤事现起时,应以止息来对治,故说‘诤事所依’等。‘诤事所依’即指诤事。‘罪事所依’同理。‘所依’是诤事的同义词;因为被止息所制伏、所平息,故称为所依。诤即是所依,故名‘诤所依’,也就是诤事所依。如此,应知‘所依’‘诤事’等词与‘诤’等词构成持业释复合词。诤事由于被止息制伏平息而得名为诤事,圣典中已说明为诤等四种。此义由后文所说的‘对这四种,止被认为是平息’可以了知。
2760. Idāni samathavinicchayaṃ dassetuṃ yesu adhikaraṇesu santesu samathehi bhavitabbaṃ, tāni tāva dassento āha ‘‘vivādādhāratā’’tiādi. Vivādādhāratāti vivādādhikaraṇaṃ. Āpattādhāratāti etthāpi eseva nayo. Ādhāratāti adhikaraṇapariyāyo. Ādhārīyati abhibhuyyati vūpasammati samathehīti ādhāro, vivādo ca so ādhāro cāti vivādādhāro, so eva vivādādhāratā. Evamādhārādhikaraṇa-saddānaṃ vivādādisaddehi saha kammadhārayasamāso daṭṭhabbo. Adhikarīyati abhibhuyyati vūpasammati samathehīti adhikaraṇanti vivādādicatubbidhameva pāḷiyaṃ dassitaṃ. Ayamattho ‘‘etesaṃ tu catunnampi, samattā samathā matā’’ti vakkhamānena viññāyati.
2761这四种诤事及大仙所开示的十八种分裂事由,即‘诸比丘,此处诸比丘争论“是法”或“非法”’等。其中,在四种诤事中,名为诤事的诤,乃依此十八种分裂事由而转起,应作如是连接。
2761.Etāni cattāri adhikaraṇāni ca ‘‘idha pana, bhikkhave, bhikkhū vivadanti ‘dhammo’ti vā ‘adhammo’ti vā’’ti (cūḷava. 215) aṭṭhārasa bhedakārakavatthūni ca mahesinā vuttāni. Tattha tesu catūsu adhikaraṇesu vivādo adhikaraṇasaṅkhāto etāni aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissito nissāya pavattoti yojanā.
2762‘四种失坏’者,即所说的四种失坏:‘诸比丘,此处诸比丘以戒失坏、行失坏、见失坏或活命失坏而责难比丘’。随顺见等而依戒失坏等加以指责,即是举罪、责难。‘依止’者,即依止,意思是责难依止四种失坏而转起。由于前文已作简别,此处重复的目的不明,‘生起’一词也无特别意义。因此,‘罪事所依在此,七罪生起’的读法不合理;而‘罪事所依名为,七罪被认为’的读法更为合理,意思是:罪事所依即是罪诤事,被说为七罪,也就是七罪本身。
2762.Vipattiyo catassovāti ‘‘idha pana, bhikkhave, bhikkhū bhikkhuṃ anuvadanti sīlavipattiyā vā ācāravipattiyā vā diṭṭhivipattiyā vā ājīvavipattiyā vā’’ti (cūḷava. 215) vuttā catasso vipattiyo. Diṭṭhādīnaṃ anugantvā sīlavipattiādīhi vadanaṃ codanā anuvādo. Upāgatoti nissito, anuvādo catasso vipattiyo nissāya pavattoti attho. ‘‘Tatthā’’ti paṭhamameva niddhāraṇassa vuttattā idha punavacane payojanaṃ na dissati, ‘‘sambhavā’’ti vacanassāpi na koci atthaviseso dissati. Tasmā ‘‘āpattādhāratā tattha, sattaāpattisambhavā’’ti pāṭho na yujjati, ‘‘āpattādhāratā nāma, satta āpattiyo matā’’ti pāṭho yuttataro, āpattādhāratā nāma āpattādhikaraṇaṃ nāma satta āpattiyo matā satta āpattiyova adhippetāti attho.
2763“依止僧团事务”者:依求听羯磨等四种僧团羯磨,可称为事诤,意思是:事诤即四种僧团羯磨。“对于这四者”者:即对于这四种诤事。“平息”者:因为是平息之因。“止被认为”者:指现前调伏等七种止。诤事由这些止所平息、所止息,故名为“止”,以“平息的止被认为”来说明“止”一词的意义。
2763.Saṅghakiccāni nissāyāti apalokanakammādīni cattāri saṅghakammāni upādāya kiccādhikaraṇābhidhānaṃ siyā, kiccādhikaraṇaṃ nāma cattāri saṅghakammānīti attho. Etesaṃ tu catunnampīti etesaṃ pana catunnampi adhikaraṇānaṃ. Samattāti vūpasamahetuttā. Samathā matāti sammukhāvinayādayo satta adhikaraṇasamathāti adhippetā. Adhikaraṇāni samenti, sammanti vā etehīti ‘‘samathā’’ti vuccantīti ‘‘samattā samathā matā’’ti iminā samatha-saddassa anvatthaṃ dīpeti.
2764-5为了显示它们的自相,故说“现前”等。“调伏”一词应与现前等词分别连接,成为“现前调伏、忆念调伏、不痴调伏”。“自认调伏”者,即所说的自认所作。第七种调伏,意指止。“覆草”者,应连接为:这七种止由佛陀、日种亲族所说。
2764-5. Te sarūpato dassetumāha ‘‘sammukhā’’tiādi. ‘‘Vinayo’’ti idaṃ sammukhādipadehi paccekaṃ yojetabbaṃ ‘‘sammukhāvinayo sativinayo amūḷhavinayo’’ti. ‘‘Paṭiññāvinayo’’ti ca paṭiññātakaraṇaṃ vuttaṃ. Sattamo vinayoti samatho adhippeto. Tiṇavatthārakoti ime satta samathā buddhenādiccabandhunā vuttāti yojanā.
2766在四种诤事中,哪一诤事以多少种止平息,便将其摄集而显示,故说“诤”等。
2766. Catūsu adhikaraṇesu yaṃ adhikaraṇaṃ yattakehi samathehi sammati, te saṅgahetvā dassento āha ‘‘vivādo’’tiādi.
2767-9为阐明以‘诤’等举出的略说之义,故说‘以第六’等言。在此,对于四种诤事与诸灭诤法,何者以何者止息?所谓诤,即是诤讼事,由第六多数决与第一现前调伏——以此二种灭诤法而得止息。于任何行事中,持法者人数较多,此即是多数决。‘僧团现前、法现前、律现前、人现前’,此即所说的四种现前。诤讼事或由大众、或由个人所衡量,除僧团现前外,以其余三现前亦得止息。如是所说。
2767-9. ‘‘Vivādo’’tiādinā uddiṭṭhamatthaṃ niddisanto āha ‘‘chaṭṭhenā’’tiādi. Ettha etesu catūsu adhikaraṇesu, samathesu ca kiṃ kena sammatīti ce? Vivādo vivādādhikaraṇaṃ chaṭṭhena yebhuyyasikāya, paṭhamena samathena sammukhāvinayena cāti dvīhi samathehi sammati. Yassā kiriyāya dhammavādino bahutarā, esā yebhuyyasikā. ‘‘Saṅghasammukhatā, dhammasammukhatā, vinayasammukhatā, puggalasammukhatā’’ti (cūḷava. 229, 234, 236, 237, 242) vuttānaṃ saṅghādīnaṃ catunnaṃ sannidhānena vā gaṇapuggalehi samiyamānaṃ vivādādhikaraṇaṃ saṅghasammukhataṃ vinā itarehi tīhi vā sammatīti vuttaṃ hoti.
此处,行事僧团由于僧团和合而现前,是为僧团现前;应止息之事物的真实性,是为法现前;如其应止息者,便如彼止息之,是为律现前;诤论者与所诤论者——即原告与被告双方现前,是为人现前。
Ettha ca kārakasaṅghassa saṅghasāmaggivasena sammukhībhāvo saṅghasammukhatā, sametabbassa vatthuno bhūtatā dhammasammukhatā, yathā taṃ sametabbaṃ, tathevassa samanaṃ vinayasammukhatā, yo ca vivadati, yena ca vivadati, tesaṃ ubhinnaṃ atthapaccatthikānaṃ sammukhībhāvo puggalasammukhatā.
为阐明‘责难以四者’的略说,故说‘现前’等语。‘依次第’者,即依于顺序。‘以现前调伏等三者’者,指以现前调伏、忆念调伏、不痴调伏此三者。‘如是’者,即如同以此三者,同样地,以第五惩彼过调伏,责难亦得止息,更何况以四者。这是它的义理。
‘‘Anuvādo catūhipī’’ti uddiṭṭhaṃ niddisanto āha ‘‘sammukhā’’tiādi. Anupubbenāti anupaṭipāṭiyā. Sammukhāvinayādīhi tīhipīti sammukhāvinayasativinayaamūḷhavinayehi tīhipi. Tathevāti yathā tīhi, tathā pañcamena tassapāpiyasikāsamathenāpi anuvādo sammati, pageva catūhīti attho.
凡是因恶行深重而尤为恶劣之人,因应对其施行此羯磨,故称“惩彼过”羯磨。譬如对具寿达巴末罗子——这位已得念力圆满的漏尽者——所作的无根毁戒指控,即通过现前调伏,以及由白四甘马语施与的忆念调伏而止息。对于疯癫比丘所作犯戒的指控,则以现前调伏及施与的不痴调伏而止息。对于在僧团中被举罪却搪塞、假作认罪等的恶比丘,对其众多犯行指控,则通过现前调伏,以及如此施行的“惩彼过”羯磨而得平息。此即文中所说。
Yo pāpussannatāya pāpiyo puggalo, tassa kattabbato ‘‘tassapāpiyasikā’’ti kammaṃ vuccati. Āyasmato dabbassa mallaputtassa viya sativepullappattassa khīṇāsavassa katā amūlikā sīlavipatticodanā sammukhāvinayena, ñatticatutthāya kammavācāya dinnena sativinayena ca sammati. Ummattakassa bhikkhuno katā āpatticodanā sammukhāvinayena ca tatheva dinnena amūḷhavinayena ca sammati. Saṅghamajjhe āpattiyā codiyamānassa avajānitvā paṭijānanādiṃ karontassa pāpabhikkhuno bahulāpatticodanā sammukhāvinayena ceva tatheva pakatena tassapāpiyasikākammena ca vūpasammatīti vuttaṃ hoti.
“然而,罪仅以三种”这句,是就略说而作详解:“以现前”等。“以现前”即以现前调伏,“以自认”即以自认作,“或以覆草”——以此三种灭诤法,该罪,即罪诤事,得以止息。这是其中的关联。其中,所谓自认作,即是当受理罪过的人问“你看到了吗?”时,指出罪过的人回答“是的,我看到了”的承认。至于覆草,它将在后面自行说明。
‘‘Āpatti pana tīhevā’’ti uddesassa niddesamāha ‘‘sammukhenā’’tiādi. Sammukhena sammukhāvinayena, paṭiññāya paṭiññātakaraṇena, tiṇavatthārakena vā imehi tīhi eva samathehi sā āpatti āpattādhikaraṇaṃ upasamaṃ yātīti yojanā. Ettha paṭiññātakaraṇaṃ nāma āpattiṃ paṭiggaṇhantena ‘‘passasī’’ti vutte āpattiṃ desentena ‘‘āma passāmī’’ti sampaṭicchanaṃ. Tiṇavatthārakaṃ pana sayameva vakkhati.
“仅以三种灭诤法”:此处,重罪以现前调伏和自认作两种而止息;犯轻罪后,或在僧团、或在众中、或于个人前发露,也是以现前调伏和自认作而止息。若如憍赏弥比丘们一样,引发大诤论时所犯的种种罪过,除去那些稍后将要说明其性质的粗重罪等,其余一切罪皆以现前调伏和覆草法而止息。这就是其中的意义。
Tīheva samathehīti ettha garukāpatti sammukhāvinayena, paṭiññātakaraṇena cāti dvīhi, lahukāpattiṃ āpajjitvā saṅghe vā gaṇe vā puggale vā desanāya sammukhāvinayena ceva paṭiññātakaraṇena ca, kosambakānaṃ viggahasadisaṃ mahāviggahaṃ karontehi āpannā anekavidhā āpattiyo sace honti, tāsu vakkhamānasarūpaṃ thullavajjādiṃ ṭhapetvā avasesā sabbā āpattiyo sammukhāvinayena, tiṇavatthārakena ca sammantīti attho.
“事”即事诤事,唯以现前调伏一种便能止息,这是此处的连接。
Kiccaṃ kiccādhikaraṇaṃ ekena sammukhāvinayeneva sammatīti yojanā.
2770“多数羯磨”中,此处为处格,表依据之义。“令取筹”指为知晓说法者的多数或少数,应令作裁决的僧团依将述之法取筹。“智者”指具足五支之人,如所说“不随欲而行……乃至……知已取与未取”。以“秘密”等语显示取筹的方式。“耳语”一词,于此复合词中分析为“在耳边低语,依此令取筹之方法”。其中,秘密取筹:将说法者之筹与说非法者之筹各放衣角,分别走近众人,分别示筹,秘密站立而令其取,言“从此取你所喜者”。公开取筹:知道说法者众多,在众人皆知的情况下走近令取。耳语取筹:如此在耳根附近秘密站立而令取。
2770.Yebhuyyasikakammeti ettha nimittatthe bhummaṃ. Salākaṃ gāhayeti vinicchayakārake saṅghe dhammavādīnaṃ bahuttaṃ vā appatarattaṃ vā jānituṃ vakkhamānena nayena salākaṃ gāhāpeyya. Budhoti ‘‘na chandāgatiṃ gacchati…pe… gahitāgahitañca jānātī’’ti vuttaṃ pañcahi aṅgehi samannāgataṃ puggalaṃ dasseti. ‘‘Gūḷhenā’’tiādinā salākaggāhappakāro dassito. Kaṇṇajappenāti ettha kaṇṇe jappo yasmiṃ salākaggāhapayogeti viggaho. Ettha gūḷhasalākaggāho nāma dhammavādisalākā ca adhammavādisalākā ca visuṃ visuṃ cīvarakaṇṇe pakkhipitvā puggalānaṃ santikaṃ visuṃ visuṃ upasaṅkamitvā salākā visuṃ visuṃ dassetvā ‘‘ito tava ruccanakaṃ gaṇhāhī’’ti raho ṭhatvā gāhāpanaṃ. Vivaṭakaṃ nāma dhammavādīnaṃ bahubhāvaṃ ñatvā sabbesu jānantesu puggalānaṃ santikaṃ gāhāpanaṃ. Kaṇṇajappanaṃ nāma evameva kaṇṇamūle raho ṭhatvā gāhāpanaṃ.
2771“无惭者喧嚣”中,此处应补充“在僧团中”。“有惭者与愚者”处,亦应说“喧嚣”。
2771.Alajjussadeti ettha ‘‘saṅghe’’ti seso. Lajjisu bālesūti etthāpi ‘‘ussadesū’’ti vattabbaṃ.
2772「正是以自己的业」者:指自己应作之事,正是以此业。
2772.Sakena kammunāyevāti attano yaṃ kiccaṃ, tenevāti.
2773-5「犯」等语,显示作为知「无惭者、有惭者、愚者」之因的业。「恶思者」,谓依贪等三种意恶行而恶思惟。「恶语者」,谓依妄语等四种语恶行,依违犯语门所制学处而有恶语之习性。「作恶作者」,谓依杀生等三种身恶行,依违犯身门所制学处而有作卑劣业之习性。「以此相」者,结说如所说之无惭者、有惭者、愚者之相。
2773-5.‘‘Āpajjatī’’tiādi ‘‘alajjī, lajjī, bālo’’ti jānanassa hetubhūtakammadassanaṃ. Duccintitoti abhijjhāditividhamanoduccaritavasena duṭṭhu cintento. Dubbhāsīti musāvādādicatubbidhavacīduccaritavasena vacīdvāre paññattānaṃ sikkhāpadānaṃ vītikkamavasena duṭṭhu bhāsanasīlo. Dukkaṭakārikoti pāṇātipātāditividhakāyaduccaritavasena kāyadvāre paññattasikkhāpadānaṃ vītikkamavasena kucchitakammassa karaṇasīlo. Iti lakkhaṇenevāti yathāvuttaṃ alajjīlajjībālalakkhaṇaṃ nigameti.
2776以「多数」等偈颂所指示之义,为结说而说「三种」等语。「以三种取筹」者,谓以三种取筹之任一种。「若说法者众多」,此为连接。「应作」者,此处应补「诤论事之止息」。
2776. ‘‘Yebhuyyasikā’’tiādigāthāhi niddiṭṭhameva atthaṃ nigametumāha ‘‘tidhā’’tiādi. Tidhāsalākagāhenāti tividhassa salākagāhassa aññatarena. Bahukā dhammavādino yadi siyunti yojanā. Kātabbanti ettha ‘‘vivādādhikaraṇavūpasamana’’nti seso.
2777无惭者,即有随诃者;从业而言,即从身业、语业而言;不净者,即应受正自觉者厌弃之义。如是恶人,即适用惩彼过羯磨,此为关联。“具有随诃”:这里“随诃”名为诃责,与随诃俱行,故称“具有随诃”,意指应由应受诃责的恶人所应作的诃责。
2777. Yo puggalo alajjī ca hoti sānuvādo ca kammato kāyakammato, vacīkammato ca asuci ca sambuddhajigucchanīyoti attho. So evaṃvidho pāpapuggalo tassa pāpiyasikakammassa yogo hotīti sambandho. Sānuvādoti ettha anuvādo nāma codanā, saha anuvādena vattatīti sānuvādo, pāpagarahitapuggalehi kātabbacodanāya anurūpoti attho.
2778-9“争论”者,指诤论的前行阶段。“诤论”者,指依于身、语二门而生起,如手触等诤论。“于诤论中不少”者,即种种诤论已生起之时。“作多种沙门不相应行”者,即已作种种不合沙门身份的身、语违犯。“无量”者,无边。“粗恶语”者,即于卑劣、不可爱之语中已作,须相连接。“寻求”者,当被寻求时,以罪诤事为其余。“凶暴”者,粗暴。“粗犷”者,触恼。“应作”者,应令止息。
2778-9.Bhaṇḍaneti kalahassa pubbabhāge. Kalaheti kāyavacīdvārappavatte hatthaparāmasādike kalahe ca. Vivādamhi anappaketi bahuvidhe vivāde jāte. Bahuassāmaṇe ciṇṇeti samaṇānaṃ ananucchavike nānappakāre kāyikavācasikavītikkame ca kate. Anaggeti anante. Bhassaketi kucchite amanāpavacane ciṇṇeti yojanā, bhāsiteti attho. Gavesantanti gavesiyamānaṃ, āpattādhikaraṇanti seso. Vāḷanti caṇḍaṃ. Kakkhaḷanti āsajjaṃ. Kātabbanti vūpasametabbaṃ.
2780-2如其得以止息,于覆草事中即得清净,此为关联。
2780-2. Yathā ca vūpasammati, tathā tiṇavatthārake suddho hotīti sambandho.
“粗重罪”是指波罗夷和桑喀地谢沙。“与在家人相关”者:以在家人的种姓等,依律文所出的十种骂詈事,及依注疏所出的其他骂詈事,以轻蔑、讥讽为缘,及以对如法承诺作不实诬陷为缘,所犯的罪。唯有此罪才名为“与在家人相关”。因为在《附随》中,在建立了“有与在家人相关者,有非与在家人相关者”的二法之后,而有这样的语句:“与在家人相关者,即苏达摩长老之罪,及对如法承诺之不实诬陷之罪。其余为非与在家人相关。”
Thullavajjanti pārājikañceva saṅghādisesañca. Gihīhi paṭisaṃyutanti gihīnaṃ jātiādīhi pāḷiyā āgatehi dasahi akkosavatthūhi, aṭṭhakathāgatehi ca tadaññehi akkosavatthūhi khuṃsanavambhanapaccayā ca dhammikapaṭissavassa asaccāpanapaccayā ca āpannāpattiṃ. Esā eva hi āpatti gihipaṭisaṃyuttā nāma parivāre ‘‘atthi gihipaṭisaṃyuttā, atthi nagihipaṭisaṃyuttā’’ti dukaṃ nikkhipitvā ‘‘gihipaṭisaṃyuttāti sudhammattherassa āpatti, yā ca dhammikassa paṭissavassa asaccāpane āpatti. Avasesā nagihipaṭisaṃyuttā’’ti (pari. aṭṭha. 321) vacanato.
“苏达摩长老之罪”者,此处应知:因吉德居士的种姓,以轻蔑、讥讽为缘而犯下的,属于轻蔑语学处分别中的恶作罪。这仅是标举之例,因此应当了知:以其他骂詈事轻蔑、讥讽在家人的其他比丘,他们所犯的罪也是“与在家人相关”。对于如此犯下的罪,在令其悔罪时,不舍见之近行,舍闻之近行,令其作一肩袒上衣,令蹲踞而坐,令合掌,应令悔彼罪。
Sudhammattherassa āpattīti ca tena cittassa gahapatino jātiṃ paṭicca khuṃsanavambhanapaccayā āpannā omasavādasikkhāpadavibhāgagatā dukkaṭāpatti gahetabbā. Idañca upalakkhaṇamattaṃ, tasmā itarehipi akkosavatthūhi gihiṃ khuṃsentānaṃ vambhentānaṃ itaresaṃ bhikkhūnaṃ sā āpatti gihipaṭisaṃyuttāvāti veditabbaṃ. Tathā āpannaṃ āpattiṃ desāpentena dassanūpacāraṃ avijahāpetvā savanūpacāraṃ jahāpetvā ekaṃse uttarāsaṅgaṃ kārāpetvā ukkuṭikaṃ nisīdāpetvā añjaliṃ paggaṇhāpetvā sā āpatti desāpetabbā.
“见争论者”:即从事于见争论、属于见争论的人。这是指注释书中所说:“然而那些认为‘我们不认可此事’而互相进行见争论者”(《小品注》214)所示的那些人中,取其中任何一人。
Diṭṭhāvikammikanti diṭṭhāvikamme niyutto diṭṭhāvikammiko, taṃ, aṭṭhakathāyaṃ ‘‘ye pana ‘na metaṃ khamatī’ti aññamaññaṃ diṭṭhāvikammaṃ karontī’’ti (cūḷava. aṭṭha. 214) ye puggalā dassitā, tesamaññatarasseva gahaṇaṃ.
“彼”:指与那些制造争论的比丘发生大争执后,违犯众多罪过的比丘。“于彼处”:指在那行草覆地灭诤的比丘众中。“不存在”:因已给予同意而未前往彼比丘众,故而不存在。应连接“除彼之外”。
Yoti bhaṇḍanakārakehi bhikkhūhi saddhiṃ mahantaṃ viggahaṃ katvā sambahulā āpattiyo āpanno yo bhikkhu. Tatthāti tasmiṃ tiṇavatthārakasamathakārake bhikkhusamūhe. Na hotīti chandaṃ datvā taṃ bhikkhuparisaṃ anāgatattā na saṃvijjati. Tañca ṭhapetvāti yojanā.
当草覆地灭诤已作时,从受具足戒坛场以来所犯的其余罪过,成为无罪而得清净,僧团亦复如是。
Tiṇavatthārake kate sati yāva upasampadamāḷato pabhuti āpannāya sesāya āpattiyā nirāpatti hutvā suddho hoti saṅghoti yojanā.