3. 药等事决择论显示巴利原文
3. Bhesajjādikaraṇavinicchayakathā
15 如是说完了资具的决择,现在为了说明药作、护卫与交往的决择,而说“药”等语。其中,医师所作的这桩事,即是“药”。那是什么呢?就是治疗。所作之事称为“作”,药所作的,便是“药作”,也就是做医师工作的意思。从四周加以守护,故为“护卫”,意为守护。“交往”即结交来往,指与自己和他人建立关系。其中,在根本论典里,我所说的“药作、护卫与交往”的决择,就是在对那药作的决择中完全确立。“与这些共法者”即是共法者,指他们的,意思是在同一师长教法中共同修学的人。或者,精勤于共法的人为共法者,指他们的,即以有学之身,精勤于名为共法的学处者。因远离、转依、戒等相应的状态而彼此相等的,即是同戒、同信、同慧者。以此说明,对于破戒者或持异见者,也可以不作。显示巴利原文
15. Evaṃ parikkhāravinicchayaṃ kathetvā idāni bhesajjakaraṇaparittapaṭisanthārānaṃ vinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘bhesajjā’’tiādimāha. Tattha bhisakkassa idaṃ kammaṃ bhesajjaṃ. Kiṃ taṃ? Tikicchanaṃ . Kariyate karaṇaṃ, bhesajjassa karaṇaṃ bhesajjakaraṇaṃ, vejjakammakaraṇanti vuttaṃ hoti. Parisamantato tāyati rakkhatīti parittaṃ, ārakkhāti attho. Paṭisantharaṇaṃ paṭisanthāro, attanā saddhiṃ aññesaṃ sambandhakaraṇanti attho. Tattha yo vinicchayo mātikāyaṃ ‘‘bhesajjakaraṇampi ca parittaṃ, paṭisanthāro’’ti (vi. saṅga. aṭṭha. ganthārambhakathā) mayā vutto , tasmiṃ samabhiniviṭṭhe bhesajjakaraṇavinicchaye. Sahadhammo etesanti sahadhammikā, tesaṃ, ekassa satthuno sāsane sahasikkhamānadhammānanti attho. Atha vā sahadhamme niyuttā sahadhammikā, tesaṃ, sahadhammasaṅkhāte sikkhāpade sikkhamānabhāvena niyuttānanti attho. Vivaṭṭanissitasīlādiyuttabhāvena samattā samasīlasaddhāpaññānaṃ. Etena dussīlānaṃ bhinnaladdhikānañca akātumpi labbhatīti dasseti.
“从亲属已许可处”,即从自己或他们的亲属已许可之处。“未作求请”,即未作的。以不适当的方式,先前未曾作的请求,便是未作求请。然而在《金刚智疏》中说:“‘未作求请’的意思,并非指没有请求。因为那由于未被许可,即使作了也如同未作,所以称为未作求请。如说:‘诸尊,请说明为何事’,这样在未作之处所作的请求,便是未作求请。”在《义明疏》中说:“为了病人的利益,从先前未许可之处,通过请求而得到许可后,虽然作了也如同未作,所以称为未作求请。如说:‘尊者,请为资具说明’,这样在未作许可之处所作的请求,便是未作求请。”显示巴利原文
Ñātakapavāritaṭṭhānato vāti attano vā tesaṃ vā ñātakapavāritaṭṭhānato. Na kariyitthāti akatā, ayuttavasena akatapubbā viññatti akataviññatti. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘akataviññattiyāti na viññattiyā. Sā hi ananuññātattā katāpi akatā viyāti akataviññatti, ‘vadeyyātha bhante yenattho’ti evaṃ akataṭṭhāne viññatti akataviññattīti likhita’’nti vuttaṃ. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) ‘‘gilānassa atthāya appavāritaṭṭhānato viññattiyā anuññātattā katāpi akatā viyāti akataviññatti, ‘vada bhante paccayenā’ti evaṃ akatapavāraṇaṭṭhāne ca viññatti akataviññattī’’ti.
16 “准备”的意思是成办。“不作是不恰当的”,在这里,有些人说是恶作。然而应当理解为,此处是基于不恰当性而说禁止不作,并非基于犯戒的罪过。“一切工作皆不碰触”,是因为不应碰触女人的身体等而说的。“乃至亲属不见”,意思是直到他的亲属们看不见的时候。《金刚智疏》中说:“对于已成为外道的父母,亲手给予是不恰当的。”显示巴利原文
16.Paṭiyādiyatīti sampādeti. Akātuṃ na vaṭṭatīti ettha dukkaṭanti vadanti, ayuttatāvasena panettha akaraṇappaṭikkhepo vutto, na āpattivasenāti gahetabbaṃ. Sabbaṃparikammaṃ anāmasantenāti mātugāmasarīrādīnaṃ anāmāsattā vuttaṃ. Yāva ñātakā na passantīti yāva tassa ñātakā na passanti. ‘‘Titthiyabhūtānaṃ mātāpitūnaṃ sahatthā dātuṃ na vaṭṭatī’’ti vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) vuttaṃ.
17 父之姊妹为姑母,母之兄弟为舅父。“不能者”,指不能作,诸疏中如此说。虽然已说“取他们自有的药,仅调配后给予”,但原典又言:“若不能,则可以请求:‘诸尊,请给予我们,我们当回报你们’”,这正是因为他们不能配制药,才仅仅请求药物。注疏的意趣在此显现,应加审察。“不请求”,是因羞耻而不请求,或因恭敬而不请求。因提到“作意后”,若不如此作意而给,给者便有罪过。然而《义明疏》中说:“说‘作意后’,这是依应作之业而显示;但即使不作意,也适合给予,在三结节处如此记说。”古疏中也采用了此说。但《疑惑除灭疏》对此作了驳斥,文中说:有些人认为“即使不作意,也可以适当给予;而对药物作不适当的行为,圣典中说到‘比丘无波罗夷罪,有恶作罪’,正是以此显示中间罪。由于一般性地被禁止,若以注疏中未开许的方式为之,就应视为以经文本即构成罪。”正因如此,注疏中才说“他们自有”等。显示巴利原文
17. Pitu bhaginī pitucchā. Mātu bhātā mātulo. Nappahontīti kātuṃ na sakkontīti ṭīkāsu vuttaṃ. ‘‘Tesaṃyeva santakaṃ bhesajjaṃ gahetvā kevalaṃ yojetvā dātabba’’nti vatvā ‘‘sace pana nappahonti yācanti ca, detha no bhante, tumhākaṃ paṭidassāmā’’ti vuttattā pana tesaṃ bhesajjassa appahonakattā bhesajjameva yācantīti aṭṭhakathādhippāyo dissati, vīmaṃsitabbo. Na yācantīti lajjāya na yācanti, gāravena vā. ‘‘Ābhogaṃ katvā’’ti vuttattā aññathā dentassa āpattiyeva. Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.18) pana ‘‘ābhogaṃ katvāti idaṃ kattabbakaraṇadassanavasena vuttaṃ, ābhogaṃ pana akatvāpi dātuṃ vaṭṭatīti tīsu gaṇṭhipadesu likhita’’nti vuttaṃ. Porāṇaṭīkāyampi tadeva gahetvā likhitaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) pana taṃ vacanaṃ paṭikkhittaṃ. Vuttañhi tattha keci pana ‘‘ābhogaṃ akatvāpi dātuṃ vaṭṭatīti vadanti, taṃ na yuttaṃ bhesajjakaraṇassa, pāḷiyaṃ ‘anāpatti bhikkhu pārājikassa, āpatti dukkaṭassā’ti evaṃ antarāpattidassanavasena sāmaññato paṭikkhittattā, aṭṭhakathāyaṃ avuttappakārena karontassa sutteneva āpattisiddhāti daṭṭhabbā. Teneva aṭṭhakathāyampi ‘tesaññeva santaka’ntiādi vutta’’nti.
除去这十种亲属,他们的子孙等由于与这些亲属相连,同样也是亲属,因此也摄入此处。所以,“对其他”即指取用非亲属的药物,应如此理解。正因如此,才说“这些子女的延续”等。“家族转”,即家族的次第,也就是家族传承。“作药者”,是以所述方式作药的人;但若对“将临时给予”不作意而给予,则除了中间的恶作罪之外,确实并不构成邪命或坏家族罪。因此说“行医业或坏家族罪不成立”。对于亲属,即使对方请求,也可以适当取用他们自有的药,故此处不应有坏家族等过失。《义明疏》中也说:“怀着‘将给我’或‘将为我做’的期待而制作,由于是基于请求而取的情况,因此对亲属而言,行医业或坏家族罪不成立。”然而《金刚智疏》中仅说:“从‘行医业或坏家族罪不成立’一语,乃至第七代家族转,至此可以适当地作药”,仅作此许可。在一切语句中应了知如此抉择;对于“小母”等一切语句,应联系小母的丈夫等,依如下所说方式作出抉择。显示巴利原文
Ete dasa ñātake ṭhapetvāti tesaṃ puttanattādayopi tappaṭibaddhattā ñātakā evāti tepi ettheva saṅgahitā. Tena aññesanti iminā aññātakānaṃ gahaṇaṃ veditabbaṃ . Tenevāha ‘‘etesaṃ puttaparamparāyā’’tiādi. Kulaparivaṭṭāti kulānaṃ paṭipāṭi, kulaparamparāti vuttaṃ hoti. Bhesajjaṃ karontassāti yathāvuttavidhinā karontassa, ‘‘tāvakālikaṃ dassāmī’’ti ābhogaṃ akatvā dentassapi pana antarāpattidukkaṭaṃ vinā micchājīvanaṃ vā kuladūsanaṃ vā na hotiyeva. Tenāha ‘‘vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotī’’ti. Ñātakānañhi santakaṃ yācitvāpi gahetuṃ vaṭṭati, tasmā tattha kuladūsanādi na siyā. Sāratthadīpaniyampi (sārattha. ṭī. 2.185) ‘‘mayhaṃ dassanti karissantīti paccāsāya karontassapi yācitvā gahetabbaṭṭhānatāya ñātakesu vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotīti vadantī’’ti vuttaṃ. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘vejjakammaṃ vā kuladūsakāpatti vā na hotīti vacanato yāva sattamo kulaparivaṭṭo, tāva bhesajjaṃ kātuṃ vaṭṭatīti vadantī’’ti ettakameva vuttaṃ. Sabbapadesu vinicchayo veditabboti ‘‘cūḷamātuyā’’tiādīsu sabbapadesu cūḷamātuyā sāmikotiādinā yojetvā heṭṭhā vuttanayeneva vinicchayo veditabbo.
“为戒师取来”这句,是为了说明被戒师命令“为我亲属取药来”的人应如何行事而说的。并且以此显示,即使不期待回报,沙弥等为外人制药也是不许可的。“以所说方式寻求后”这句,是借由“或以托钵行仪”等以及“或由亲属沙弥”等,来指示前面已说的含义。“不期待者”的意思是,即使为外来者、盗贼等制药,心想“这些人毕竟是有恩之人”,而不希求从他们那里得到自己的利益;但若怀着期待而做,则会有因行医而败坏家族等过失,这是其意趣。因为如此行持利益之后,人们了知教法的功德而生起净信,或成为僧团的护持者,所以这样做并无过失。然而有些人说:“不期待者,即使对被禁止的人,也可以给与。”那是不合理的,因为这样会导致应做与不应做之处的区分变得毫无意义;若按此说,则只需说“不期待者,对一切人都可以给与和制作”这么一点就够了。而且,“不期待”一词,只是为了遮止邪命、败坏家族等过失而说,并非为了让人从名为“制药”的这一中间罪中解脱;应当理解为:仅凭对已开许的外来者、盗贼等给与,就能从该罪中解脱。显示巴利原文
Upajjhāyassa āharāmāti idaṃ upajjhāyena mama ñātakānaṃ bhesajjaṃ āharathāti āṇattehi kattabbavidhidassanatthaṃ vuttaṃ. Iminā ca sāmaṇerādīnaṃ apaccāsāyapi parajanassa bhesajjakaraṇaṃ na vaṭṭatīti dasseti. Vuttanayeneva pariyesitvāti iminā ‘‘bhikkhācāravattena vā’’tiādinā, ‘‘ñātisāmaṇerehi vā’’tiādinā ca vuttamatthaṃ atidisati. Apaccāsīsantenāti (vi. vi. ṭī. 1.185) āgantukacorādīnaṃ karontenapi manussā nāma upakārakā hontīti attano tehi lābhaṃ apatthayantena, paccāsāya karontassa pana vejjakammakuladūsanādinā doso hotīti adhippāyo. Evañhi upakāre kate sāsanassa guṇaṃ ñatvā pasīdanti, saṅghassa vā upakārakā hontīti karaṇe pana doso natthi. Keci pana ‘‘apaccāsīsantena āgantukādīnaṃ paṭikkhittapuggalānampi dātuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ kattabbākattabbaṭṭhānavibhāgassa niratthakattappasaṅgato apaccāsīsantena ‘‘sabbesampi dātuṃ kātuñca vaṭṭatī’’ti ettakamattasseva vattabbato. Apaccāsīsanañca micchājīvakuladūsanādidosanisedhanatthameva vuttaṃ na bhesajjakaraṇasaṅkhātāya imissā antarāpattiyā muccanatthaṃ āgantukacorādīnaṃ anuññātānaṃ dāneneva tāya āpattiyā muccanatoti gahetabbaṃ.
18 正是为了说明,即使在不期望回报的情况下也不应作之事,才说“有信之家”等。即使被说到“请指示药”,但“可以互相交谈”,这在间接的方式上是允许的。如此,依照前文所说的方法,以这种间接方式言说者,采纳他们方式而行,亦无过失,诸师这样说。“询问”一词表明,即使是以间接方式向所见的病人言说后才去游方,也不适当。然而对于被询问者,若怀有期待,即使间接之说也不许可,他们这样说。“他发起了交谈”是指,不期待回报而互相发起谈话。“老师之分”的意思是,不违犯律行,通过指示药物而获得医师的老师之分,这是它的含义,《疑惑消除》中如此说。显示巴利原文
18. Teneva apaccāsīsantenapi akātabbaṭṭhānaṃ dassetuṃ ‘‘saddhaṃ kula’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Bhesajjaṃ ācikkhathā’’ti vuttepi ‘‘aññamaññaṃ pana kathā kātabbā’’ti idaṃ pariyāyattā vaṭṭati. Evaṃ heṭṭhā vuttanayena idañcidañca gahetvā karontīti iminā pariyāyena kathentassapi nevatthi dosoti ācariyā. Pucchantīti iminā diṭṭhadiṭṭharogīnaṃ pariyāyenapi vatvā vicaraṇaṃ ayuttanti dasseti. Pucchitassapi pana paccāsīsantassa pariyāyakathāpi na vaṭṭatīti vadanti. Samullapesīti apaccāsīsanto eva aññamaññaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesi. Ācariyabhāgoti vinayācāraṃ akopetvā bhesajjācikkhaṇena vejjācariyabhāgo ayanti atthoti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) vuttaṃ.
然而,《义理明灯》中说:“对于不了知律法特征的非老师,由于没有与之相应的言说,这样的利得实际上不会生起,因此说‘此非老师之分’。意思是:在律中,这是应由熟谙律法者、老师所得的份额。”《义理明灯》中又说:“即使为供养花而给与时,由于以不如法的言说来规定并不适宜,故说‘以净法’,意为:以‘请取花’等清净言说的方式。”然而,《疑惑消除》中说:“即使为供养花而接受的金钱,因为是用自己现有的器皿接受,正是应当舍弃的,故说‘以净法使取’。意为:以‘我们不允许金钱,为供养花,花是允许的’等拒绝后,通过净法的方式使其受取。”但在《金刚智注》中仅说道:“‘以净法’者,以‘请为我们带花’等。因为说‘作供养’,自己拿取是不允许的,如此说。”以上便是此处关于药作抉择的庄严解说。显示巴利原文
Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) pana ‘‘vinayalakkhaṇaṃ ajānantassa anācariyassa tadanurūpavohārāsambhavato īdisassa lābhassa uppatti nāma natthīti ‘ācariyabhāgo nāma aya’nti vuttaṃ. Vinaye pakataññunā ācariyena labhitabbabhāgo ayanti vuttaṃ hotī’’ti vuttaṃ. ‘‘Pupphapūjanatthāya dinnepi akappiyavohārena vidhānassa ayuttattā ‘kappiyavasenā’ti vuttaṃ, ‘pupphaṃ āharathā’tiādinā kappiyavohāravasenāti attho’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. 2.185) vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) pana ‘‘pupphapūjanatthāyapi sampaṭicchiyamānaṃ rūpiyaṃ attano santakattabhajanena nissaggiyamevāti āha ‘kappiyavasena gāhāpetvā’ti. ‘Amhākaṃ rūpiyaṃ na vaṭṭati, pupphapūjanatthaṃ pupphaṃ vaṭṭatī’tiādinā paṭikkhipitvā kappiyena kammena gāhāpetvāti attho’’ti vuttaṃ. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. pārājika 186) pana ‘‘kappiyavasenāti amhākaṃ pupphaṃ ānethātiādinā. ‘Pūjaṃ akāsī’ti vuttattā sayaṃ gahetuṃ na vaṭṭatīti vadantī’’ti ettakameva vuttaṃ. Ayamettha bhesajjakaraṇavinicchayakathālaṅkāro.
19 19. 如是说药作决择后,今为说护咒作决择,故说“但护咒”等。其中,若被说“作护咒”而作,则如药作,如在家业,故说“不应作”。但若被说“诵护咒”,因为这是法的请求,即使未被请求也应诵法,何况已被请求,故说“应作”。“摇动线,擦拭”,是显示作护咒者应行之法。“摇动线,擦拭”,或以此“我在此引入护咒”之心如是作时,护咒在此被引入,如是说。“从精舍……乃至……恶作”,这是针对不相识的在家人而说,他们如是说。“在足上洒水”,这是依彼地之习俗而说。其中,依经文,在坐着之比丘们足上,为病之止息等义,洒水而作护咒,置线后,说“请诵护咒”而去。如是作时,若移开足,人们认为那是“不吉祥”,“病不会止息”。故说“不应移开足”。显示巴利原文
19. Evaṃ bhesajjakaraṇavinicchayaṃ kathetvā idāni parittakaraṇavinicchayaṃ kathetumāha ‘‘paritte panā’’tiādi. Tattha yadi ‘‘parittaṃ karothā’’ti vutte karonti, bhesajjakaraṇaṃ viya gihikammaṃ viya ca hotīti ‘‘na kātabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Parittaṃ bhaṇathā’’ti vutte pana dhammajjhesanattā anajjhiṭṭhenapi bhaṇitabbo dhammo, pageva ajjhiṭṭhenāti ‘‘kātabba’’nti vuttaṃ, cāletvā suttaṃ parimajjitvāti parittaṃ karontena kātabbavidhiṃ dasseti. Cāletvā suttaṃ parimajjitvāti idaṃ vā ‘‘parittāṇaṃ ettha pavesemī’’ti cittena evaṃ kate parittāṇā ettha pavesitā nāma hotīti vuttaṃ. Vihārato…pe… dukkaṭanti idaṃ aññātake gahaṭṭhe sandhāya vuttanti vadanti. Pādesu udakaṃ ākiritvāti idaṃ tasmiṃ dese cārittavasena vuttaṃ. Tattha hi pāḷiyā nisinnānaṃ bhikkhūnaṃ pādesu rogavūpasamanādiatthāya udakaṃ siñcitvā parittaṃ kātuṃ suttañca ṭhapetvā ‘‘parittaṃ bhaṇathā’’ti vatvā gacchanti. Evañhi kariyamāne yadi pāde apanenti, manussā taṃ ‘‘avamaṅgala’’nti maññanti ‘‘rogo na vūpasamessatī’’ti. Tenāha ‘‘na pādā apanetabbā’’ti.
此中,犹如见死尸时,仅见坟场亦对已生有情生起“此为老死之处”的死随念,故说“见冢间……乃至……我将获得死随念”而往,是适宜的。不作粉饰,以所生起的清净心,纵言“为随从而来”而往,亦是适宜的,此于《除疑论》中说。以此显示:若唯以“见不净”之言粉饰,盘算“死者亲属将生净信、将行布施,我等将得利养、将得侍者”,以如此不清净之心前往,则不适合。然而,以“我将获得死随念”等业处为首,以清净心,无论被邀请与否,前往皆无不适,此为其阐明。又,贝叶为书写微小文字之处,护卫经为生起护卫想之处,非人见已便以护卫想离去,故说:“是故,可将贝叶或护卫经系于手或足。”显示巴利原文
Matasarīradassane viya kevale susānadassanepi idaṃ jātānaṃ sattānaṃ vayagamanaṭṭhānanti maraṇasaññā uppajjatīti āha ‘‘sīvathikadassane…pe… maraṇassatiṃ paṭilabhissāmāti gantuṃ vaṭṭatī’’ti. Lesakappaṃ akatvā samuppannasuddhacittena ‘‘parivāratthāya āgacchantū’’ti vuttepi gantuṃ vaṭṭatīti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. 1.185) vuttaṃ. Etena asubhadassananti vacanamattena lesakappaṃ katvā evaṃ gate matassa ñātakā pasīdissanti, dānaṃ dassanti, mayaṃ lābhaṃ labhissāma, upaṭṭhākaṃ labhissāmāti asuddhacittena gantuṃ na vaṭṭatīti dasseti. Kammaṭṭhānasīsena pana ‘‘maraṇassatiṃ labhissāmā’’tiādinā suddhacittena pakkositepi apakkositepi gantuṃ vaṭṭatīti dīpeti. Tālapaṇṇassa parittalekhanaṭṭhānattā parittasuttassa parittakaraṇasaññāṇattā tāni disvā amanussā parittasaññāya apakkamantīti āha ‘‘tālapaṇṇaṃ pana parittasuttaṃ vā hatthe vā pāde vā bandhitabba’’nti.
此中,从起始直至“或应诵《阿咤那咤护咒》”,仅为取自律注的离经护咒之抉择,此后则未再宣说。是故,“但此处”等说法理路,于《普端严》中未见,于三部复注中亦无其释义。虽如此,此义于经注中已见,为显示其意,故说“但此处应知《阿咤那咤经》之预备”等。其中,“此处”指“或应诵《阿咤那咤护咒》”此语。“但”为表特殊义之无变词。应知《长部·波梨品》所出之《阿咤那咤护咒》的预备,此即连接。若最初不应诵此,又当何为?故说“《慈经》”等。如是修习之后,便成极有力。显示巴利原文
Ettha ca ādito paṭṭhāya yāva ‘‘āṭānāṭiyaparittaṃ (dī. ni. 3.275 ādayo) vā bhaṇitabba’’nti ettakoyeva vinayaṭṭhakathābhato pāḷimuttaparittakaraṇavinicchayo, na pana tato paraṃ vutto, tasmā ‘‘idha panā’’tiādiko kathāmaggo samantapāsādikāyaṃ natthi, tīsu ṭīkāsupi taṃsaṃvaṇṇanānayo natthi, tathāpi so suttaṭṭhakathāyaṃ āgatovāti taṃ dassetuṃ ‘‘idha pana āṭānāṭiyasuttassa parikammaṃ veditabba’’ntiādimāha. Tattha idhāti ‘‘āṭānāṭiyaparittaṃ vā bhaṇitabba’’nti vacane. Panāti visesatthe nipāto. Dīghanikāye pāthikavagge āgatassa āṭānāṭiyaparittassa parikammaṃ evaṃ veditabbanti yojanā. Yadi paṭhamameva na vattabbaṃ, atha kiṃ kātabbanti āha ‘‘mettasutta’’ntiādi. Evañhi laddhāsevanaṃ hutvā atiojavantaṃ hoti.
“脊背或肉”中,“或”字为不定义,由此含摄鱼块、糕饼、嚼食等。“得趁虚”者,由于得到了自己所喜的硬食、软食、衣、住处,而得趁虚。“涂以青草”者,谓涂以湿牛粪。此实为古代清洁地面之习俗。“清净……乃至……应坐”,以此显示,护咒比丘以慈力令心得清净,亦应希求身清净。此时,与下文将说之两侧守护之规定相符。复注中云“亦显示应希求身清净”,对此当予审察。实未说“仅以身清净而令非人欢喜”,唯依慈力而说。如世尊所言:“诸比丘,修习慈心解脱……乃至……可期待十一种功德。何等为十一?眠得安乐,寤得安乐,不见恶梦,为人所爱,为非人所爱”等。显示巴利原文
Piṭṭhaṃ vā maṃsaṃ vāti vā-saddo aniyamattho, tena macchakhaṇḍapūvakhajjakādayo saṅgaṇhāti. Otāraṃ labhantīti attanā piyāyitakhādanīyanibaddhavasanaṭṭhānalābhatāya avatāraṇaṃ labhanti. Haritūpalittanti allagomayalittaṃ. Idañhi porāṇakacārittaṃ bhūmivisuddhakaraṇaṃ. Parisuddhaṃ…pe… nisīditabbanti iminā parittakārakassa bhikkhuno mettākaruṇāvasena cittavisuddhipi icchitabbāti dasseti. Evañhi sati upari vakkhamānaubhayato rakkhāsaṃvidhānena sameti. Ṭīkāyaṃ (dī. ni. ṭī. 3.282) pana ‘‘sarīrasuddhipi icchitabbāti dassetī’’ti vuttaṃ. Tadetaṃ vicāretabbaṃ. Na hi ‘‘kāyasuddhimattena amanussānaṃ piyo hotī’’ti vuttaṃ, mettāvaseneva pana vuttaṃ. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘mettāya, bhikkhave, cetovimuttiyā…pe… ekādasānisaṃsā pāṭikaṅkhā. Katame ekādasa? Sukhaṃ supati, sukhaṃ paṭibujjhati, na pāpakaṃ supinaṃ passati, manussānaṃ piyo hoti, amanussānaṃ piyo hotī’’tiādi (a. ni. 11.15; pari. 331; mi. pa. 4.4.6).
“作护咒者……乃至……围绕”:这是作护咒者外部护卫的安排;“应说慈……乃至……”:是内部护卫的安排。如此,便成为两方面的护卫安排。如此,非人便不能对作护咒者制造障碍。“应说吉祥论”:为了令非人欢喜,应作供养而说大吉祥论。这与下文“为汝供养之故而说大吉祥论”的说法相符。然而复注中说:“应依前行仪式而说”。“一切集会”:在彼寺院、彼村落范围内,应宣告一切比丘集会:“所有人应在塔院集会”。“非人不得不来”:非人因畏惧诸佛、畏惧诸王而不得不来,因为他们受四大天王的命令所支配。“以被执取者之指示,非人被询问”:即“应询问被非人执取者:‘你叫什么名字?’”。“于花香等”:指于花香等供养。“于座供养”:指于塔中佛座供养。“于钵食”:指向比丘僧团施与钵食。如此,以事物指示而说思,故回向得以成就。显示巴利原文
Parittakārako…pe… samparivāritenāti idaṃ parittakaraṇo bāhirato ārakkhāsaṃvidhānaṃ, ‘‘metta…pe… vattabba’’nti abbhantarato ārakkhāsaṃvidhānaṃ, evaṃ ubhayato rakkhāsaṃvidhānaṃ hoti. Evañhi amanussā parittakārakassa antarāyaṃ kātuṃ na visahanti. Maṅgalakathā vattabbāti amanussānaṃ tosanatthāya paṇṇākāraṃ katvā mahāmaṅgalakathā kathetabbā. Evaṃ upari vakkhamānena ‘‘tuyhaṃ paṇṇākāratthāya mahāmaṅgalakathā vuttā’’ti vacanena sameti. Ṭīkāyaṃ pana ‘‘pubbupacāravasena vattabbā’’ti vuttaṃ. Sabbasannipātoti tasmiṃ vihāre tasmiṃ gāmakkhette sabbesaṃ bhikkhūnaṃ sannipāto ghosetabbo ‘‘cetiyaṅgaṇe sabbehi sannipatitabba’’nti. Anāgantuṃnāmana labhatīti amanusso buddhāṇābhayena rājāṇābhayena anāgantuṃ na labhati catunnaṃ mahārājūnaṃ āṇāṭṭhāniyattā. Gahitakāpadesena amanussova pucchito hotīti ‘‘amanussagahitako ‘tvaṃ ko nāmo’ti pucchitabbo’’ti vuttaṃ. Mālāgandhādīsūti mālāgandhādipūjāsu. Āsanapūjāyāti cetiye buddhāsanapūjāya. Piṇḍapāteti bhikkhusaṅghassa piṇḍapātadāne. Evaṃ vatthuppadesena cetanā vuttā, tasmā pattidānaṃ sambhavati.
“诸天”者,夜叉统帅们。于《阿咤那咤经》中说“应令这些夜叉、大夜叉、统帅、大统帅不满”等。“阿咤”者,嘴尖之鸟。他们“阿咤”于此鸣叫,故为“阿咤那达”,天城,于阿咤那达所作者为“阿咤那地亚”,经。于复注中说“‘应诵护咒’,于此亦‘应以慈心为前导’及‘应说吉祥论’及‘于寺院之园林’等,如是一切在居士作护咒时所说之预备工作应作”,如是之时,于注疏中说“此为居士之预备工作”后,以“然若比丘们”等以表示差别义之“然”字一起所说之“此为比丘们之预备工作”之语似乎成为无义。若无差别,则不应作区分。对比丘们而言,如所说之外部护卫难以作到,故即使在居士作护咒时所说之预备工作未成就,依注疏所说之方式而作亦是适宜的,此为我意。显示巴利原文
Devatānanti yakkhasenāpatīnaṃ. Vuttañhi āṭānāṭiyasutte (dī. ni. 3.283, 293) ‘‘imesaṃ yakkhānaṃ mahāyakkhānaṃ senāpatīnaṃ mahāsenāpatīnaṃ ujjhāpetabba’’ntiādi. Āṭāti dabbimukhasakuṇā. Te āṭā nadanti etthāti āṭānādaṃ, devanagaraṃ, āṭānāde kataṃ āṭānādiyaṃ, suttaṃ. Ṭīkāyaṃ (dī. ni. ṭī. 3.282) ‘‘parittaṃ bhaṇitabbanti etthāpi ‘mettacittaṃ purecārikaṃ katvā’ti ca ‘maṅgalakathā vattabbā’ti ca ‘vihārassa upavane’ti ca evamādi sabbaṃ gihīnaṃ parittakaraṇe vuttaṃ parikammaṃ kātabbamevā’’ti vuttaṃ, evaṃ sati aṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.282) ‘‘etaṃ tāva gihīnaṃ parikamma’’nti vatvā ‘‘sace pana bhikkhū’’tiādinā visesatthajotakena pana-saddena saha vuccamānaṃ ‘‘idaṃ bhikkhūnaṃ parikamma’’nti vacanaṃ niratthakaṃ viya hoti. Avisese hi sati bhedo kātabbo na siyā. Bhikkhūnañca yathāvuttāva bāhirārakkhā dukkarā hoti, tasmā gihīnaṃ parittakaraṇe vuttaparikamme asampajjamānepi aṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva kātuṃ vaṭṭatīti no mati.
然而,此处所提及的《阿吒那胝经》预备行仪,听闻之后,古人认为“此经令非人不喜,若有人诵习、作护卫,非人可能会制造障碍”,于是舍弃了由四大天王禀告、由一切知佛所说、作为根本、载于《长部》的《阿吒那胝经》(Dī. Ni. 3.275 等),仅从根本经中取出六首偈颂,搁置其余全部经文,插入其他偈颂,安立为“阿吒那胝护卫”。而那个护卫也因并非根本,不能以一种方式受持,有些人以简略受持,有些人以详细受持,有些人插入某些偈颂,有些人去除,有些比丘在作吉祥等场合不敢诵说那种混杂的护卫,搁置它而只诵其他经,这一切似乎都不妥当。为什么?因为四大天王在安排此阿吒那胝守护时,是为了让非人对佛教生起净信,为了四众不受侵害而安排,并非出于其他原因。那里确实说过:“那里有住于大夜叉者,他们对此世尊的教法不净信,为了令他们净信,尊者世尊!请受持阿吒那胝守护,为了比丘、比丘尼、近事男、近事女的守护、保护、不侵害、安乐住。”(Dī. Ni. 3.276)显示巴利原文
Idaṃ pana idha āgataṃ āṭānāṭiyasuttaparikammaṃ sutvā ‘‘idaṃ suttaṃ amanussānaṃ amanāpaṃ, sajjhāyantassa parittaṃ karontassa amanussā antarāyaṃ kareyyu’’nti maññamānā porāṇā catūhi mahārājehi ārocitaṃ sabbaññubuddhena desitaṃ mūlabhūtaṃ dīghanikāye āgataṃ āṭānāṭiyasuttaṃ (dī. ni. 3.275 ādayo) pahāya mūlasuttato gāthāchakkameva gahetvā avasesaṃ sabbaṃ suttaṃ ṭhapetvā aññagāthāyo pakkhipitvā ‘‘āṭānāṭiyaparitta’’nti ṭhapesuṃ, tampi parittaṃ amūlabhūtattā ekenākārena dhāretuṃ asakkontā keci saṃkhittena dhārenti, keci vitthārena, keci ekaccā gāthāyo pakkhipanti, keci nikkhipanti, keci bhikkhū taṃmissakaparittampi maṅgalakaraṇakālādīsu vattumavisahantā taṃ ṭhapetvā aññasuttāniyeva bhaṇanti, sabbametaṃ ayuttaṃ viya dissati. Kasmā? Cattāropi mahārājāno imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ saṃvidahamānā buddhasāsane amanussānaṃ pasādāya, catassannaṃ parisānaṃ aviheṭhanāya eva saṃvidahiṃsu , na aññena kāraṇena. Vuttañhi tattha ‘‘tattha santi uḷārā yakkhānivāsino, ye imasmiṃ bhagavato pāvacane appasannā, tesaṃ pasādāya uggaṇhātu bhante bhagavā āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti (dī. ni. 3.276).
正自觉者也在该经的结语中劝勉比丘们受持并显示了利益:“诸比丘,应受持阿吒那胝守护;诸比丘,应通晓阿吒那胝守护;诸比丘,应忆持阿吒那胝守护。诸比丘,阿吒那胝守护是具足义利的,乃是为了比丘、比丘尼、近事男、近事女的守护、保护、不遭侵害与安乐住。”因此,由四大天王所准备、由正自觉者亲口宣说、载入三次结集之原本的《阿吒那胝经》,才适宜受持与诵习,而非佛未宣说、未载入三次结集的混杂经。然而,在《长部注疏》中所提及的此《阿吒那胝护卫》预备行仪,注疏师们并非针对通常的诵习、读诵等而说,而是针对居士或出家众被非人附体时,为令其解脱,如同世间咒语般诵念而说。那里确实说过:“应询问被非人附体者:‘你叫什么名字?’”等语。显示巴利原文
Sammāsambuddhenapi imassa suttassa nigamane ‘‘uggaṇhātha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, pariyāpuṇātha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, dhāretha bhikkhave āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ, atthasaṃhitā bhikkhave āṭānāṭiyā rakkhā bhikkhūnaṃ bhikkhunīnaṃ upāsakānaṃ upāsikānaṃ guttiyā rakkhāya avihiṃsāya phāsuvihārāyā’’ti (dī. ni. 3.295) bhikkhūnaṃ dhāraṇaṃ uyyojitaṃ ānisaṃsañca pakāsitaṃ. Aṭṭhakathācariyehi ca ‘‘buddhabhāsite ekakkharampi ekapadampi apanetabbaṃ nāma natthī’’ti vuttaṃ , tasmā catūhi mahārājehi saṃvidahitaṃ sammāsambuddhena āhaccabhāsitaṃ tisso saṅgītiyo āruḷhaṃ pakatiāṭānāṭiyasuttameva dhāretuṃ sajjhāyituñca yuttaṃ, na bhagavatā abhāsitaṃ tisso saṅgītiyo anāruḷhaṃ missakasuttanti. Dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ (dī. ni. aṭṭha. 3.282) āgataṃ idaṃ āṭānāṭiyaparittaparikammaṃ pana pakatisajjhāyanavācanādiṃ sandhāya aṭṭhakathācariyehi na vuttaṃ, atha kho gahaṭṭhaṃ vā pabbajitaṃ vā amanussehi gahitakāle mocāpanatthāya lokiyehi mantaṃ viya bhaṇanaṃ sandhāya vuttaṃ. Vuttañhi tattha ‘‘amanussagahitako tvaṃ ko nāmosīti pucchitabbo’’tiādi (dī. ni. aṭṭha. 3.282).
而所谓的“阿吒那胝守护”,并非指整部经,而仅是以“礼敬毗婆尸”一句为始,依四大天王而四次出现,以“我等礼敬胜者乔达摩”一句作结的所说经中之一部分。如何得知呢?因为以“尔时,多闻天王大王了知世尊默许后,诵说了此阿吒那胝守护”为始,在如前所述的那部分经文的结尾,以“诸贤!此即是阿吒那胝守护”作为结束。因此,正如虎等对抢夺自己食物者生起强烈的恶心,同样地,非人也会对令其附体之人解脱者生起恶心。如是,在开始进行那样的解脱时,为了去除比丘们的危难,注疏师们才说了此《阿吒那胝护卫》预备行仪,应如此看待。这是护卫作法决择论之庄严。显示巴利原文
Āṭānāṭiyā rakkhā ca nāma na sakalasuttaṃ, atha kho ‘‘vipassissa ca namatthū’’ti padaṃ ādiṃ katvā catunnaṃ mahārājūnaṃ vasena catukkhattuṃ āgataṃ ‘‘jinaṃ vandāma gotama’’nti padaṃ pariyosānaṃ katvā vuttasuttekadesoyeva. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Atha kho vessavaṇo mahārājā bhagavato adhivāsanaṃ viditvā imaṃ āṭānāṭiyaṃ rakkhaṃ abhāsī’’ti ārabhitvā yathāvuttasuttekadesassa avasāne ‘‘ayaṃ kho mārisā āṭānāṭiyā rakkhā’’ti niyyātitattā. Tasmā yathā nāma byagghādayo attano bhakkhaṃ vilumpantānaṃ balavaduṭṭhacittā bhavanti, evaṃ attanā gahitamanussaṃ mocāpentānaṃ amanussā paduṭṭhacittā honti. Iti tathā mocāpetuṃ āraddhakāle bhikkhūnaṃ parissayavinodanatthaṃ imaṃ āṭānāṭiyaparittaparikammaṃ aṭṭhakathācariyehi vuttanti daṭṭhabbaṃ. Ayaṃ parittakaraṇavinicchayakathālaṅkāro.
20 “未触之钵食”:此处,“曾被触摸”为触,未被触摸即为未触。一团一团地落下,故称钵食。彼既是未触,又是钵食,故如此称;意思是未被取用、未被食用过的钵食。“即使价值一迦哈巴那”一句,以此显示施者们用多种副食备办之后,恭敬施与的状态。因此说“无信施之浪费”;如此,即使是以信恭敬所施的贵重食物施与父母,尚且不名为信施之浪费,更何况是廉价食物——这是意趣所在。因为只说了母亲等五种人,如同在作药时也未说可以施与其余十种人,故确定也不可送给其他亲属而施与;然而,由于下文将说“然而,对于到达寺院的任何来客”等,故对于到达寺院的亲属,也以来客的共通性而可以施与。“于盘”者,指于僧团的铜等所制之盘。钵也含摄在此中。“不适宜”者,以此显示恶作。“对叛逆盗贼”者,指对希求王位的公开盗贼。连结为:“即使不施与,也愤怒地说‘不给’。”显示巴利原文
20.Anāmaṭṭhapiṇḍapātoti (vi. vi. ṭī. 1.185) ettha amasiyitthāti āmaṭṭho, na āmaṭṭho anāmaṭṭho. Piṇḍaṃ piṇḍaṃ hutvā patatīti piṇḍapāto. Anāmaṭṭho ca so piṇḍapāto cāti tathā, aggahitaaggo, aparibhutto piṇḍapātoti attho. Sacepi kahāpaṇagghanako hotīti iminā dāyakehi bahubyañjanena sampādetvā sakkaccaṃ dinnabhāvaṃ dīpeti. Tena vuttaṃ ‘‘saddhādeyyavinipātanaṃ natthī’’ti, evaṃ sakkaccaṃ saddhāya dinnaṃ mahagghabhojanampi mātāpitūnaṃ datvā saddhādeyyavinipātanaṃ nāma na hoti, pageva appagghabhojaneti adhippāyo. Mātādipañcakaṃyeva vatvā bhesajjakaraṇe viya aparesampi dasannaṃ dātuṃ vaṭṭatīti avuttattā aññesaṃ ñātakānampi pesetvā dātuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ, ‘‘vihāraṃ sampattassa pana yassa kassaci āgantukassa vā’’iccādivakkhamānattā vihāraṃ sampattānaṃ ñātakānampi āgantukasāmaññena dātuṃ vaṭṭatīti ca. Thālaketi saṅghike kaṃsādimaye thālake. Pattopi ettha saṅgayhati. Na vaṭṭatīti iminā dukkaṭanti dasseti. Dāmarikacorassāti rajjaṃ patthentassa pākaṭacorassa. Adīyamānepi ‘‘na dentī’’ti kujjhantīti sambandho.
“补偿”者,谓对自己与他人之间,因未获得物质与法而产生之罅隙、缺口,予以填补与遮盖,此名为补偿。然此补偿,依物资与法而有二种。就中,论及物资补偿时,说“应对谁作,不应对谁作”。为阐明“对来客……应作”等所说之义,令其昭然,故说“首先对来客”等语。所言“资具已尽”者,以此显示[彼]无所依怙及可悲悯之状。由此,纵是来客,若彼富裕,亦不应施与,此事乃成决定。说“不期望者”之后,为显示期望之方式,故说“人们”等语。然而,即便是对未许可者,若不期望,亦不应施与,因这会损毁信施之故;若有所期望,则亦成破坏家族。“驱逐后”者,即驱赶、掠夺周围三由旬之众人后。“上等布料与彩绘床单”者,即种种绘制女人、男人等上等形像之床单。此乃补偿决断说之庄严。显示巴利原文
Āmisassa dhammassa ca alābhena attano parassa ca antare sambhavantassa chiddassa vivarassa paṭisantharaṇaṃ pidahanaṃ paṭisanthāro. So pana dhammāmisavasena duvidho. Tattha āmisapaṭisanthāraṃ sandhāya ‘‘kassa kātabbo, kassa na kātabbo’’ti vuttaṃ. Āgantukassa vā…pe… kātabboyevāti vuttamatthaṃ pākaṭaṃ kātuṃ ‘‘āgantukaṃ tāvā’’tiādimāha. Khīṇaparibbayanti iminā agatibhāvaṃ karuṇāṭṭhānatañca dasseti. Tena ca tabbidhurānaṃ samiddhānaṃ āgantukattepi dātuṃ na vaṭṭatīti siddhaṃ hoti. ‘‘Apaccāsīsantenā’’ti vatvā paccāsīsanappakāraṃ dassetuṃ ‘‘manussā nāmā’’tiādi vuttaṃ. Ananuññātānaṃ pana apaccāsīsantenapi dātuṃ na vaṭṭati saddhādeyyavinipātattā, paccāsāya pana sati kuladūsanampi hoti. Ubbāsetvāti samantato tiyojanaṃ vilumpante manusse palāpetvā. Varapotthakacittattharaṇanti anekappakāraṃ itthipurisādiuttamarūpavicittaṃ attharaṇaṃ. Ayaṃ paṭisanthāravinicchayakathālaṅkāro.