25. 布萨与巴瓦喇那抉择论显示巴利原文
25. Uposathapavāraṇāvinicchayakathā
168 如是讲说了结界决断之后,现在为了讲说布萨与自恣的决断,故而说道:‘于“布萨与自恣”中’等。其中,首先‘布萨’一词——显示巴利原文
168. Evaṃ sīmāvinicchayaṃ kathetvā idāni uposathapavāraṇāvinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘uposathapavāraṇāti ettha’’tyādimāha. Tattha uposathasaddo tāva –
“布萨”一词,于巴帝摩卡诵中、于制定中、于斋戒中、于八支中、于布萨日中,皆应存在。
显示巴利原文 ‘‘Uddese pātimokkhassa, paṇṇattiyamuposatho;
就词义而言,“布萨”一词用于巴帝摩卡诵、制定、斋戒、八支戒与布萨日。如此,此词在“来吧,具寿劫宾那,我们去布萨”等语句中,归入巴帝摩卡诵;在“名为布萨的龙王”等处,用于制定;在“清净者确常是节日,清净者常行布萨”等处,用于斋戒;在“毗舍佉,如是具足八支的布萨被受持”等处,用于八支戒;在“诸比丘,于布萨日,有比丘之住处而不是无比丘之住处”等处,用于布萨日。于“清净布萨、决意布萨”等处,亦用于清净与决意。然而,他们被认为已包含在巴帝摩卡诵中,故未另作说明。而于此处,则用于巴帝摩卡诵与布萨日。其中,在巴帝摩卡诵中,近住即是布萨,意为具足戒而住。在布萨日中,他们于此日近住,故为布萨,意为于此日具足戒而住。显示巴利原文
Upavāse ca aṭṭhaṅge, uposathadine siyā’’ti. –
但是,巴瓦喇那一词,在《名义灯》中,从语词来说「巴瓦喇那于拒绝中,于所说的请求中」,用于拒绝中与请求中。其中,在「凡比丘已食、已巴瓦喇那,若食或受用非剩余的副食或主食者,巴吉帝亚」等处中,于拒绝中;在「僧团应巴瓦喇那」等处中,于请求中;在「今日巴瓦喇那与十四日」等处中,于巴瓦喇那日中。但那只是请求日,故未分别说。但在此处,用于请求中,因此被巴瓦喇那为巴瓦喇那,意思是以方式被希求。以巴为前缀的瓦拉词根在朱拉底伽那中。显示巴利原文
Vacanato pātimokkhuddese paṇṇattiyaṃ upavāse aṭṭhaṅgasīle uposathadine ca vattati. Tathā hesa ‘‘āyāmāvuso kappina uposathaṃ gamissāmā’’tiādīsu (dī. ni. aṭṭha. 1.150; ma. ni. aṭṭha. 3.85) pātimokkhuddese āgato, ‘‘uposatho nāma nāgarājā’’tiādīsu (dī. ni. 2.246) paṇṇattiyaṃ, ‘‘suddhassa ve sadā pheggu, suddhassa uposatho sadā’’tiādīsu (ma. ni. 1.79) upavāse, ‘‘evaṃ aṭṭhaṅgasamannāgato kho, visākhe, uposatho upavuttho’’tiādīsu (a. ni. 8.43) aṭṭhaṅgasīle. ‘‘Na, bhikkhave, uposathe sabhikkhukāāvāsā abhikkhuko āvāso’’tiādīsu (pāci. 1048) uposathadine vattati. ‘‘Pārisuddhiuposatho adhiṭṭhānuposatho’’tiādīsu pārisuddhiadhiṭṭhānesupi vattati. Te pana pātimokkhuddese antogadhāti katvā visuṃ na vuttā. Idha pana pātimokkhuddese uposathadine ca vattati. Tattha pātimokkhuddese upavasanaṃ uposatho, sīlena upetā hutvā vasanantyattho. Uposathadine upavasanti etthāti uposatho, etasmiṃ divase sīlena upetā hutvā vasantītyattho.
于此,虽然在巴利圣典中,布萨犍度之后是入雨安居犍度,再之后是自恣犍度,但考虑到布萨羯磨与自恣羯磨大多相同,犹如双生,将二者混合解说则易于理解且文句轻简,老师如是思惟之后,便将这两篇犍度的义理合为一章加以阐明。其中,依日期有三种布萨:十四日布萨、十五日布萨与和合布萨,此是衔接。定于十四日者为十四日布萨,定于十五日者即为十五日布萨。和合布萨,指应在僧团和合之日所行的布萨。“冬、夏、雨三季”中,冬季指从后迦提咖月黑分初一日开始,至颇古那月满月为止的四个月;夏季指从颇古那月黑分初一日开始,至阿萨离月满月为止的四个月;雨季指从阿萨离月黑分初一日开始,至后迦提咖月满月为止的四个月。“于第三与第七半月中,各作二,六个十四日的”意谓:冬季的第三与第七半月各有二日十四日布萨,分别在弥嘎西拉月的黑分与马嘎月的黑分;同样,夏季的第三半月在吉德月的黑分,第七半月在揭德月的黑分;雨季的第三半月在萨瓦那月的黑分,第七半月在阿萨尤迦月的黑分。“其余的为十五日的”指其余十八个半月皆为十五日布萨。显示巴利原文
Pavāraṇā-saddo pana ‘‘pavāraṇā paṭikkhepe, kathitājjhesanāya cā’’ti abhidhānappadīpikāyaṃ vacanato paṭikkhepe ajjhesane ca vattati. Tattha ‘‘yo pana bhikkhu bhuttāvī pavārito anatirittaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyaṃ vā khādeyya vā bhuñjeyya vā, pācittiya’’ntiādīsu (pāci. 238) paṭikkhepe, ‘‘saṅgho pavāreyyā’’tiādīsu (mahāva. 210) ajjhesane, ‘‘ajjapavāraṇā cātuddasī’’tiādīsu (mahāva. aṭṭha. 212) pavāraṇādivase. So pana ajjhesanadivasoyevāti visuṃ na vutto. Idha pana ajjhesane vattati, tasmā pavārīyate pavāraṇā, pakārena icchīyatetyattho. Pa-pubba varadhātu curādigaṇikāyaṃ.
于此,虽然在巴利圣典中,布萨犍度之后是入雨安居犍度,再之后是自恣犍度,但考虑到布萨羯磨与自恣羯磨大多相同,犹如双生,将二者混合解说则易于理解且文句轻简,老师如是思惟之后,便将这两篇犍度的义理合为一章加以阐明。其中,依日期有三种布萨:十四日布萨、十五日布萨与和合布萨,此是衔接。定于十四日者为十四日布萨,定于十五日者即为十五日布萨。和合布萨,指应在僧团和合之日所行的布萨。“冬、夏、雨三季”中,冬季指从后迦提咖月黑分初一日开始,至颇古那月满月为止的四个月;夏季指从颇古那月黑分初一日开始,至阿萨离月满月为止的四个月;雨季指从阿萨离月黑分初一日开始,至后迦提咖月满月为止的四个月。“于第三与第七半月中,各作二,六个十四日的”意谓:冬季的第三与第七半月各有二日十四日布萨,分别在弥嘎西拉月的黑分与马嘎月的黑分;同样,夏季的第三半月在吉德月的黑分,第七半月在揭德月的黑分;雨季的第三半月在萨瓦那月的黑分,第七半月在阿萨尤迦月的黑分。“其余的为十五日的”指其余十八个半月皆为十五日布萨。显示巴利原文
Ettha ca kiñcāpi pāḷiyaṃ uposathakkhandhakānantaraṃ vassūpanāyikakkhandhako, tadanantaraṃ pavāraṇakkhandhako saṅgīto, tathāpi uposathapavāraṇakammānaṃ yebhuyyena samānattā yamakamiva bhūtattā missetvā kathento suviññeyyo hoti sallahukagantho cāti mantvā khandhakadvayasaṅgahitaṃ atthaṃ ekeneva paricchedena dasseti ācariyo. Tattha cātuddasiko pannarasiko sāmaggīuposathoti divasavasena tayo uposathā hontīti sambandho. Catuddasiyaṃ niyutto cātuddasiko, evaṃ pannarasiko. Sāmaggīuposatho nāma saṅghasāmaggikadivase kātabbauposatho. Hemantagimhavassānaṃ tiṇṇaṃ utūnanti ettha hemantautu nāma aparakattikakāḷapakkhassa pāṭipadato paṭṭhāya phaggunapuṇṇamapariyosānā cattāro māsā. Gimhautu nāma phaggunassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya āsāḷhipuṇṇamapariyosānā cattāro māsā. Vassānautu nāma āsāḷhassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya aparakattikapuṇṇamapariyosānā cattāro māsā. Tatiyasattamapakkhesu dve dve katvā cha cātuddasikāti hemantassa utuno tatiye ca sattame ca pakkhe dve cātuddasikā, migasiramāsassa kāḷapakkhe, māghamāsassa kāḷapakkhe cāti attho. Evaṃ gimhassa utuno tatiye cittamāsassa kāḷapakkhe sattame jeṭṭhamāsassa kāḷapakkhe ca, vassānassa utuno tatiye sāvaṇassa kāḷapakkhe ca sattame assayujamāsassa kāḷapakkhe cāti attho. Sesā pannarasikāti sesā aṭṭhārasa pannarasikā.
于此有偈颂:显示巴利原文
Hoti cettha –
从迦剌底迦月的黑分起,
直至颇勒窭拏月的满月,
应知此为寒季。
于三季之中,第三与第七半月,于十四日诵巴帝摩卡,智者如是行。
显示巴利原文 ‘‘Kattikassa ca kāḷamhā; Yāva phaggunapuṇṇamā; Hemantakāloti viññeyyo; Aṭṭha honti uposathā. ‘‘Phaggunassa ca kāḷamhā; Yāva āsāḷhipuṇṇamā; Gimhakāloti viññeyyo; Aṭṭha honti uposathā. ‘‘Āsāḷhassa ca kāḷamhā; Yāva kattikapuṇṇamā; Vassakāloti viññeyyo; Aṭṭha honti uposathā. ‘‘Utūnaṃ pana tiṇṇannaṃ, pakkhe tatiyasattame;
如此,一年之中有二十四次布萨。依此所说,寒季等三季的每一季各有八次布萨,因此三季合为一年,便有二十四次布萨,这是它的含义。显示巴利原文
Catuddasoti pātimokkhaṃ, uddisanti nayaññuno’’ti. (kaṅkhā. abhi. ṭī. nidānavaṇṇanā);
「此为常规行事」:指一年之中,行六次十四日布萨、十八次十五日布萨。这首先是依常规、依自性而应行的行事、应作的羯磨,并非因为居住者众多等缘故而应作,这是它的含义。显示巴利原文
Evaṃ ekasaṃvacchare catuvīsati uposathāti evaṃ iminā vuttanayena hemantādīnaṃ tiṇṇaṃ utūnaṃ ekekasmiṃ utumhi paccekaṃ aṭṭhaaṭṭhauposathattā ututtayasamodhānabhūte ekasmiṃ saṃvacchare catuvīsati uposathā hontīti attho. Idaṃ tāva pakaticārittanti idaṃ ekasmiṃ saṃvacchare chacātuddasikaaṭṭhārasapannarasikauposathakaraṇaṃ tāva paṭhamaṃ pakatiyā sabhāvena cārittaṃ kātabbaṃ kammaṃ hoti, na bahutarāvāsikādinā kāraṇena kātabbanti attho.
“于如是因缘时”,是指在住众较多等适合的因缘存在时,也可于其他十四日举行布萨。“于其他十四日”,指三季中第三、第七半月的十四日以外的其他十四日。依据“每半月于十四日或十五日诵巴帝摩卡”(《大品》136)之语,及“来者应随顺住者”等语(《大品》178),在如是因缘存在时,于其他十四日亦可举行布萨。其中,“一次”即一回。“应随顺住者”,是指当住者进行“今日布萨为十四日”等前行事务时,应随顺之,不应反对。依“等”字,摄“住者应随顺来者”之语,及“诸比丘,我允许那些比丘行二、三次十四日布萨,以便我等能先于那些比丘行自恣”(《大品》240)之语。据此初经所说,每季的第三、第七半月于十四日,或其余半月于十五日,应诵一次巴帝摩卡。应知,由于依常规行事方式亦能成就义理,故举出“来者”等诸经。显示巴利原文
Tathārūpapaccayesati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatīti ‘‘sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 136) vacanato ‘‘yo pana āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabba’’ntiādivacanato (mahāva. 178) ca tathārūpapaccaye sati aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ vaṭṭatīti attho. Tattha sakinti ekavāraṃ. Āvāsikānaṃ anuvattitabbanti āvāsikehi ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti pubbakicce kariyamāne anuvattitabbaṃ, na paṭikkositabbaṃ. Ādi-saddena ‘‘āvāsikehi āgantukānaṃ anuvattitabba’’nti vacanaṃ, ‘‘anujānāmi, bhikkhave, tehi bhikkhūhi dve tayo uposathe cātuddasike kātuṃ, kathaṃ mayaṃ tehi bhikkhūhi paṭhamataraṃ pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) vacanañca saṅgaṇhāti. Ettha ca paṭhamasuttassa ekekassa utuno tatiyasattamapakkhassa cātuddase vā avasesassa pannarase vā sakiṃ pātimokkhaṃ uddisitabbanti. Pakaticārittavasenapi atthasambhavato ‘‘āgantukehī’’tiādīni suttāni dassitānīti veditabbaṃ. Tathārūpapaccaye satīti aññasmimpi cātuddase uposathaṃ kātuṃ anurūpe āvāsikā bahutarā hontīti evamādike paccaye sati. Aññasmimpi cātuddaseti tiṇṇaṃ utūnaṃ tatiyasattamapakkhacātuddasato aññasmiṃ cātuddase.
相关的巴利经文如下(《大品》178)——显示巴利原文
Tatrāyaṃ pāḷi (mahāva. 178) –
“诸比丘,在此情况中,住众比丘以十四日为布萨日,而来客比丘以十五日为布萨日。若住众人数较多,来客应随顺住众。若双方人数相等,来客亦应随顺住众。若来客人多,住众则应随顺来客。”显示巴利原文
‘‘Idha pana, bhikkhave, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ cātuddaso hoti, āgantukānaṃ pannaraso. Sace āvāsikā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ. Sace samasamā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ. Sace āgantukā bahutarā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ anuvattitabbaṃ.
诸比丘,若住众比丘的布萨日为十五日,客比丘为十四日。若住众较多,客比丘应随顺住众。若人数相等,客比丘亦应随顺住众。若客比丘较多,住众应随顺客比丘。显示巴利原文
‘‘Idha pana, bhikkhave, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ pannaraso hoti, āgantukānaṃ cātuddaso. Sace āvāsikā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ. Sace samasamā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ anuvattitabbaṃ. Sace āgantukā bahutarā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ anuvattitabbaṃ.
诸比丘,若住众比丘的布萨日为初日,客比丘为十五日。若住众较多,住众不应勉强客比丘和合,客比丘应出界外行布萨。若人数相等,亦不应勉强,客比丘应出界外行布萨。若客比丘较多,住众应给予客比丘和合,或出界外。显示巴利原文
‘‘Idha pana, bhikkhave, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ pāṭipado hoti, āgantukānaṃ pannaraso. Sace āvāsikā bahutarā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ nākāmā dātabbā sāmaggī, āgantukehi nissīmaṃ gantvā uposatho kātabbo. Sace samasamā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ nākāmā dātabbā sāmaggī, āgantukehi nissīmaṃ gantvā uposatho kātabbo. Sace āgantukā bahutarā honti, āvāsikehi āgantukānaṃ sāmaggī vā dātabbā, nissīmaṃ vā gantabbaṃ.
诸比丘,若住众比丘的布萨日为十五日,客比丘为初日。若住众较多,客比丘应给予住众和合,或出界外。若人数相等,也是如此。若客比丘较多,客比丘不应勉强住众和合,住众应出界外行布萨。显示巴利原文
‘‘Idha pana, bhikkhave, āvāsikānaṃ bhikkhūnaṃ pannaraso hoti, āgantukānaṃ pāṭipado. Sace āvāsikā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ sāmaggī vā dātabbā, nissīmaṃ vā gantabbaṃ. Sace samasamā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ sāmaggī vā dātabbā, nissīmaṃ vā gantabbaṃ. Sace āgantukā bahutarā honti, āgantukehi āvāsikānaṃ nākāmā dātabbā sāmaggī, āvāsikehi nissīmaṃ gantvā uposatho kātabbo’’ti.
此处,《大品义疏》(178)云:显示巴利原文
Tatrāyaṃ aṭṭhakathā (mahāva. aṭṭha. 178) –
“住众比丘以十四日为布萨,客比丘以十五日为布萨”者:应知,其中以十五日行布萨者,或从他国而来,或曾以十四日行布萨。“应随顺住众”者:当住众进行前行事务时称“今日布萨是十四日”,应随顺之,不应反对。“不应勉强给予”者:即不应以不情愿而给予。显示巴利原文
Āvāsikānaṃbhikkhūnaṃ cātuddaso hoti, āgantukānaṃ pannarasoti ettha yesaṃ pannaraso, te tiroraṭṭhato vā āgatā, atītaṃ vā uposathaṃ cātuddasikaṃ akaṃsūti veditabbā. Āvāsikānaṃ anuvattitabbanti āvāsikehi ‘‘ajjuposatho cātuddaso’’ti pubbakicce kariyamāne anuvattitabbaṃ, na paṭikkositabbaṃ. Nākāmā dātabbāti na anicchāya dātabbāti.
“诸比丘,我允许”等句,出自《自恣犍度》(《大品》240):“诸比丘,此处,众多相识、亲善的比丘于某住处入雨安居。其附近另有诸比丘——好诤论者、好斗诤者、好口角者、好喧哗者、于僧团中常起诤事者——亦入雨安居,心念:‘待那些比丘雨安居竟,于自恣时,我将阻挠其自恣。’诸比丘,我允许那些比丘行二、三次十四日布萨,以便我等能先于那些比丘行自恣。”显示巴利原文
‘‘Anujānāmi bhikkhave’’tiādimhi ayaṃ pavāraṇakkhandhakāgatā pāḷi (mahāva. 240) – idha pana, bhikkhave, sambahulā sandiṭṭhā sambhattā bhikkhū aññatarasmiṃ āvāse vassaṃ upagacchanti, tesaṃ sāmantā aññe bhikkhū bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā vassaṃ upagacchanti ‘‘mayaṃ tesaṃ bhikkhūnaṃ vassaṃvutthānaṃ pavāraṇāya pavāraṇaṃ ṭhapessāmā’’ti. Anujānāmi, bhikkhave, tehi bhikkhūhi dve tayo uposathe cātuddasike kātuṃ, kathaṃ mayaṃ tehi bhikkhūhi paṭhamataraṃ pavāreyyāmāti.
此处的注释是:“举行两次、三次十四日布萨”:此中,第四与第五是两次,第三即便依常规也是十四日,因此应行第三与第四,或第三、第四与第五的两次或三次十四日。如果在第四日已行布萨,并听闻“他们将阻止我们自恣”,那么第五日也应举行十四日布萨。如此,便有了两次十四日。如此行之,当制造争论者在十三日或十四日时,这些比丘便会在十五日行自恣。显示巴利原文
Tatrāyaṃ aṭṭhakathā (mahāva. aṭṭha. 240) – dve tayo uposathe cātuddasike kātunti ettha catutthapañcamā dve, tatiyo pana pakatiyāpi cātuddasikoyevāti, tasmā tatiyacatutthā vā tatiyacatutthapañcamā vā dve tayo cātuddasikā kātabbā. Atha catutthe kate suṇanti, pañcamo cātuddasiko kātabbo, evampi dve cātuddasikā honti. Evaṃ karontā bhaṇḍanakārakānaṃ terase vā cātuddase vā ime pannarasīpavāraṇaṃ pavāressantīti.
此处,《义要灯钞》的文句是:“于第四已行,闻知”,意即当第四日的十五日布萨已举行后,听闻到“他们将阻止我们自恣”。“如此,便有了两次十四日”,意即与第三次一起,共有两次十四日。显示巴利原文
Tattha ayaṃ sāratthadīpanīpāṭho (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.240) – catutthe kate suṇantīti catutthe pannarasikuposathe kate amhākaṃ pavāraṇaṃ ṭhapessantīti suṇanti. Evampi dve cātuddasikā hontīti tatiyena saddhiṃ dve cātuddasikā hontīti.
此处,《疑惑遣除》的文句(《律藏注疏·大品》2.240)是:“有两次十四日”,意即在第三半月,连同十四日,共有两次十四日。而“那些制造争论者,无论在十三日还是十四日,都将在十五日行自恣”这句话,是为了说明:对于比丘们而言,所谓十四日与十五日的称呼,是从各自举行布萨的那一天算起的,并非依据月亮的推移所成的日期。然而,由于世尊说过:“诸比丘,我允许随顺国王。”因此,即使是那些随顺世间日期的人,也应当依自己布萨的次序,在随顺时将十四日当作十五日,或将十五日当作十四日,而不应将第十六日或第十三日作为布萨日。正因为如此,在圣典(《大品》240)中才说:“于十四日,举行两次、三次布萨。”否则,就应当说“应在十二日或十三日举行布萨”了。而“每半月一次,于十四日或十五日”等文句(《大品》136),也是依上述的次序而说,不应理解为依日期次序,应当如此把握。显示巴利原文
Tatrāyaṃ vimativinodanīpāṭho (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.240) – dve cātuddasikā hontīti tatiyapakkhe cātuddasiyā saddhiṃ dve cātuddasikā honti. Bhaṇḍanakārakānaṃ terase vā cātuddase vā ime pannarasīpavāraṇaṃ pavāressantīti iminā yathāsakaṃ uposathakaraṇadivasato paṭṭhāya bhikkhūnaṃ cātuddasīpannarasīvohāro, na candagatisiddhiyā tithiyā vasenāti dasseti. Kiñcāpi evaṃ ‘‘anujānāmi, bhikkhave, rājūnaṃ anuvattitu’’nti (mahāva. 186) vacanato panettha lokiyānaṃ tithiṃ anuvattantehipi attano uposathakkamena cātuddasiṃ pannarasiṃ vā pannarasiṃ cātuddasiṃ vā karonteheva anuvattitabbaṃ, na pana soḷasamadivasaṃ vā terasamadivasaṃ vā uposathadivasaṃ karontehi. Teneva pāḷiyampi (mahāva. 240) ‘‘dve tayo uposathe cātuddasike kātu’’nti vuttaṃ. Aññathā ‘‘dvādasiyaṃ, terasiyaṃ vā uposatho kātabbo’’ti vattabbato. ‘‘Sakiṃ pakkhassa cātuddase vā pannarase vā’’tiādivacanampi (mahāva. 136) upavuttakkameneva vuttaṃ, na tithikkamenāti gahetabbanti.
不仅布萨日有三次,自恣日等也是如此,因此说“然而前雨安居结束者”等。“月”:之所以称为月,是因应由月的运行来计算日子;它在此以一切部分的圆满而称为“满”,故为满月。前迦提月的满月是前迦提满月,即阿萨由迦满月。这是为排除后迦提月而说。“他们之”:指前雨安居结束者们。“制造争论者”:即制造诤论者。“拖延”:即拖拉,舍弃阿萨由迦满月等日,以诽谤制造争论者的方式将自恣向上拖延至黑分、白分,这是它的含义。“诸具寿住处比丘请听,若诸具寿适宜,我等现在应作布萨,应诵巴帝摩卡,于来临之黑分应行自恣”,“诸具寿住处比丘请听,若诸具寿适宜,我等现在应作布萨,应诵巴帝摩卡,于来临之白分应行自恣”——像这样以白二甘马将自恣向上拖延,即是这里所说的。显示巴利原文
Na kevalaṃ uposathadivasāyeva tayo honti, atha kho pavāraṇādivasāpīti āha ‘‘purimavassaṃvutthānaṃ panā’’tiādi. Māiti cando vuccati tassa gatiyā divasassa minitabbato, so ettha sabbakalāpapāripūriyā puṇṇoti puṇṇamā. Pubbakattikāya puṇṇamā pubbakattikapuṇṇamā, assayujapuṇṇamā. Sā hi pacchimakattikaṃ nivattetuṃ evaṃ vuttā. Tesaṃyevāti purimavassaṃvutthānaṃyeva. Bhaṇḍanakārakehīti kalahakārakehi. Paccukkaḍḍhantīti ukkaḍḍhanti, bhaṇḍanakārake anuvādavasena assayujapuṇṇamādiṃ pariccajantā pavāraṇaṃ kāḷapakkhaṃ juṇhapakkhanti uddhaṃ kaḍḍhantīti attho, ‘‘suṇantu me, āyasmanto āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame kāḷe pavāreyyāmā’’ti, ‘‘suṇantu me, āyasmanto āvāsikā, yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, idāni uposathaṃ kareyyāma, pātimokkhaṃ uddiseyyāma, āgame juṇhe pavāreyyāmā’’ti (mahāva. 240) ca evaṃ ñattiyā pavāraṇaṃ uddhaṃ kaḍḍhantīti vuttaṃ hoti.
“然后”:表示无间义的词。十四日圆满的那天称为十四日。对此,他们立下白二甘马:“于来临的黑分应行自恣。”“或后迦提满月”:或葛木帝迦四月的满月日。对此,他们立下白二甘马:“于来临的白分应行自恣。”然而,在那来临的白分、葛木帝迦四月月中,必定应行自恣。实不得越过它而行自恣。这已说过:“诸比丘,若有比丘制造争论、制造诤论、制造争执、制造喧哗、在僧团中制造诤事,也随顺至那白分。诸比丘,那些比丘虽不愿,一切也应在来临的白分、葛木帝迦四月月中行自恣。”因此说“后雨安居结束者唯有后迦提满月”。若越过它而行自恣,则犯恶作罪。这也说过:“诸比丘,不应于非自恣时行自恣,除了僧团和合外。”由清净自恣的适宜性而有自恣日等。“亦”字显示,不只有自恣日,还有其余布萨日等。“此亦”:即自恣的三次也是如此。“如是之因缘”:即多处住处比丘等的因缘。“二迦提满月”:即名为前迦提和后迦提的两个阿萨由迦满月与葛木帝满月。显示巴利原文
Athāti anantaratthe nipāto. Catuddasannaṃ pūraṇo cātuddaso, divaso. Yaṃ sandhāya ‘‘āgame kāḷe pavāreyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapayiṃsu. Pacchimakattikapuṇṇamā vāti komudicātumāsinipuṇṇamadivaso vā. Yaṃ sandhāya ‘‘āgame juṇhe pavāreyyāmā’’ti ñattiṃ ṭhapayiṃsu. Tasmiṃ pana āgame juṇhe komudiyā cātumāsiniyā avassaṃ pavāretabbaṃ. Na hi taṃ atikkamitvā pavāretuṃ labbhati. Vuttañhetaṃ ‘‘te ce, bhikkhave, bhikkhū bhaṇḍanakārakā kalahakārakā vivādakārakā bhassakārakā saṅghe adhikaraṇakārakā tampi juṇhaṃ anuvaseyyuṃ. Tehi, bhikkhave, bhikkhūhi sabbeheva āgame juṇhe komudiyā cātumāsiniyā akāmā pavāretabba’’nti (mahāva. 240). Tenevāha ‘‘pacchimavassaṃvutthānañca pacchimakattikapuṇṇamā eva vā’’ti. Yadi hi taṃ atikkamitvā pavāreyya, dukkaṭāpattiṃ āpajjeyyuṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘na ca, bhikkhave, apavāraṇāya pavāretabbaṃ aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 233). Visuddhipavāraṇāyogato pavāraṇādivasā. Pi-saddena na kevalaṃ pavāraṇādivasāva , atha kho tadaññe uposathadivasāpi hontīti dasseti. Idampīti pavāraṇattayampi. Tathārūpapaccayeti bahutarāvāsikādipaccaye. Dvinnaṃ kattikapuṇṇamānanti pubbakattikapacchimakattikasaṅkhātānaṃ dvinnaṃ assayujakomudipuṇṇamānaṃ.
今为显示所说之僧团和合布萨日,及与此相关之僧团和合自恣日等,故说「然而当」等。其中,「于彼比丘被放下时」者,于被举罪之比丘被放下时,取彼前往界内,令其发露罪过,以甘马语之羯磨止息而令入,此为所说之义。「彼事」者,即彼诤事。「尔时,除十四、十五日外,任何其他日皆名布萨日」,此为连结。何以故?答曰:「应即日作布萨。因有『应诵巴帝摩卡』之语故。」其中,「即日」者,即彼日。「因有语」者,因于憍赏弥犍度中所说故。然而,若为钵、衣等之利益,以微小因缘而诤论,停止布萨或自恣,于彼诤事决断后,虽言『我等已和合』,于中间不得作和合布萨,若作者,名为于非布萨日作布萨。显示巴利原文
Idāni yo so sāmaggiuposathadivaso vutto, tañca tappasaṅgena sāmaggipavāraṇādivasañca dassento ‘‘yadā panā’’tiādimāha. Tattha osārite tasmiṃ bhikkhusminti ukkhittake bhikkhusmiṃ osārite, taṃ gahetvā sīmaṃ gantvā āpattiṃ desāpetvā kammavācāya kammapaṭippassaddhivasena pavesiteti vuttaṃ hoti. Tassa vatthussāti tassa adhikaraṇassa. Tadā ṭhapetvā cuddasapannarase añño yo koci divaso uposathadivaso nāma hotīti sambandho. Kasmāti āha ‘‘tāvadeva uposatho kātabbo. ‘Pātimokkhaṃ uddisitabba’nti vacanato’’ti. Tattha tāvadevāti taṃ divasameva. Vacanatoti kosambakakkhandhake (mahāva. 475) vuttattā. Yatra pana pattacīvarādīnaṃ atthāya appamattakena kāraṇena vivadantā uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā ṭhapenti, tattha tasmiṃ adhikaraṇe vinicchite ‘‘samaggā jātamhā’’ti antarā sāmaggiuposathaṃ kātuṃ na labhanti, karontehi anuposathe uposatho kato nāma hoti.
“于咖提迦月内”者:此处所言咖提迦月,乃指从前咖提迦月的黑分初日开始,直至后咖提迦月的满月为止,此间的二十九个日夜,即其所指的范围。然而,在此前或此后举行,亦无不可。“此即”者,谓任何一个日子。在此,亦应知此处的和合,与《憍赏弥犍度》中所说的和合性质相同。然而,若诸比丘因任何细小事缘而延迟了自恣,后来得以和合,则应在自恣日当日随即举行自恣,不应再作延搁;若再延搁,即名为于非自恣时举行自恣。若以“不应举行”的决议而强行举行者,则显明为恶作。如是在举行布萨时,若有违犯即得恶作。此中已有言说:“诸比丘,不应于非布萨日举行布萨,除为和合僧团者之外。”显示巴利原文
Kattikamāsabbhantareti ettha kattikamāso nāma pubbakattikamāsassa kāḷapakkhapāṭipadato paṭṭhāya yāva aparakattikapuṇṇamā, tāva ekūnatiṃsarattidivā, tassa abbhantare. Tato pure vā pana pacchā vā vaṭṭati. Ayamevāti yo koci divasoyeva. Idhāpi kosambakakkhandhake sāmaggiyā sadisāva sāmaggī veditabbā. Ye pana kismiñcideva appamattake pavāraṇaṃ ṭhapetvā samaggā honti, tehi pavāraṇāyameva pavāraṇā kātabbā, tāvadeva na kātabbā, karontehi apavāraṇāya pavāraṇā katā nāma hoti, ‘‘na kātabbāyevā’’ti niyamena yadi karoti, dukkaṭanti dasseti. Tattha hi uposathakaraṇe dukkaṭaṃ. Vuttañhetaṃ ‘‘na, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo aññatra saṅghasāmaggiyā’’ti (mahāva. 183).
169 一六九、僧团布萨者,乃应由同一界内聚集的四人及以上众之僧团举行的布萨,此亦即诵巴帝摩卡。众中布萨者,乃应由同一界内聚集的两位或三位比丘举行的布萨,此亦即清净布萨。个人布萨者,乃应由同一界内独坐的一位比丘举行的布萨,此亦即决意布萨。故如是言:“依作者而分,另有三种布萨”。在依所应作之方式而说的三种布萨中,所谓诵经,即指诵巴帝摩卡。彼有教诫巴帝摩卡诵及命令巴帝摩卡诵二种。其中,教诫即是巴帝摩卡,以其自性而说是为其诵,是为教诫巴帝摩卡诵。“于此违犯中,有名为某之罪”,如是依据罪过而命令、制定,是为命令。其余所说,与前述相似。显示巴利原文
169.Saṅghe uposatho nāma ekasīmāyaṃ sannipatitena catuvaggādisaṅghena kattabbo uposatho, so ca pātimokkhuddesoyeva. Gaṇe uposatho nāma ekasīmāyaṃ sannipatitehi dvīhi, tīhi vā bhikkhūhi kattabbo uposatho, so ca pārisuddhiuposathoyeva. Puggale uposatho nāma ekasīmāyaṃ nisinnena ekena bhikkhunā kattabbo uposatho, so ca adhiṭṭhānuposathoyeva. Tenāha ‘‘kārakavasena aparepi tayo uposathā’’ti. Kattabbākāravasena vuttesu tīsu uposathesu suttuddeso nāma pātimokkhuddeso. So duvidho ovādapātimokkhuddeso ca āṇāpātimokkhuddeso ca. Tatra ovādova pātimokkhaṃ, tassa uddeso sarūpena kathanaṃ ovādapātimokkhuddeso. ‘‘Imasmiṃ vītikkame ayaṃ nāma āpattī’’ti evaṃ āpattivasena āṇāpanaṃ paññāpanaṃ āṇā. Sesaṃ anantarasadisameva.
其中,教诫巴帝摩卡诵者,即是:显示巴利原文
Tattha ovādapātimokkhuddeso nāma –
“不诽谤、不伤害,于巴帝摩卡中防护;
于食知量,坐卧处寂静;
于增上心亦勤修,此乃诸佛之教诫。”此为三偈。”
显示巴利原文 ‘‘Khanti paramaṃ tapo titikkhā; Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā; Na hi pabbajito parūpaghātī; Na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto. ‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā; Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ. ‘‘Anupavādo anupaghāto, pātimokkhe ca saṃvaro; Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ; Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsana’’nti. (dī. ni. 2.90; dha. pa. 183-185) –
这是三首偈颂。显示巴利原文
Imā tisso gāthā.
其中,“忍辱是最高的苦行”:忍辱即安忍,是最高的苦行。“堪忍”是忍辱的同义词,意为以堪忍为名的安忍,是最上的苦行。“诸佛说涅槃为最上”:诸佛以一切方式说示涅槃为最上。“出家者不是伤害他人者”:如果有人由于缺乏安忍而伤害、压迫、恼害他人,他便不能称为出家者。第四句是它的同义语。因为“不是出家者”与“不是沙门”同义。“伤害他人者”与“恼害他人者”同义。或者,“伤害他人者”意指伤害戒律者。因为戒律以最上义被称为“他”。若沙门恼害任何众生,成为伤害他人者,便是破坏自己戒律的人,那便不能称为出家者,这是其含义。或者,如果有人因缺乏安忍而成为伤害他人者,甚至故意杀灭蚊虫,他确实不是出家者。什么缘故呢?因为他尚未出离烦恼。“令自己的烦恼出离,故称为出家者”,这便是出家者的特征。如果有人虽未伤害、未杀害,却以棍杖等恼害他人,这样的恼害者也不是沙门。什么缘故呢?因为他尚未寂止恼害。“因诸恶已寂止,故称为沙门”,这便是沙门的特征。显示巴利原文
Tattha khanti paramaṃ tapoti adhivāsanakhanti nāma paramaṃ tapo. Titikkhāti khantiyā eva vevacanaṃ, titikkhāsaṅkhātā adhivāsanakhanti uttamaṃ tapoti attho. Nibbānaṃ paramaṃ vadantīti sabbākārena pana nibbānaṃ paramanti vadanti buddhā. Na hi pabbajito parūpaghātīti yo adhivāsanakhantivirahitattā paraṃ upaghāteti bādhati vihiṃsati, so pabbajito nāma na hoti . Catutthapādo pana tasseva vevacanaṃ. ‘‘Na hi pabbajito’’ti etassa hi na samaṇo hotīti vevacanaṃ. ‘‘Parūpaghātī’’ti etassa paraṃ viheṭhayantoti vevacanaṃ. Atha vā parūpaghātīti sīlūpaghātī. Sīlañhi uttamaṭṭhena paranti vuccati. Yo ca samaṇo paraṃ yaṃ kañci sattaṃ viheṭhayanto parūpaghātī hoti attano sīlavināsako, so pabbajito nāma na hotīti attho. Atha vā yo adhivāsanakhantiyā abhāvā parūpaghātī hoti, paraṃ antamaso ḍaṃsamakasampi sañcicca jīvitā voropeti, so na hi pabbajito. Kiṃ kāraṇā? Malassa apabbajitattā. ‘‘Pabbājayamattano malaṃ, tasmā ‘pabbajito’ti vuccatī’’ti (dha. pa. 388) idañhi pabbajitalakkhaṇaṃ. Yopi na heva kho upaghāteti na māreti, apica daṇḍādīhi viheṭheti, sopi paraṃ viheṭhayanto na samaṇo hoti. Kiṃkāraṇā? Vihesāya asamitattā. ‘‘Samitattā hi pāpānaṃ, samaṇoti pavuccatī’’ti (dha. pa. 265) idañhi samaṇalakkhaṇaṃ.
第二偈中,“一切恶”,即一切不善法。“不作”,即不令生起。“诸善”,即四地善法。“具足”,即具足、获得。“自净其意”,即令自己之心清净、令光明、完全净化,此乃依阿罗汉果而成就。如是,以戒律仪断除一切恶,以世间与出世间的止观成就善,以阿罗汉果清净心——此乃诸佛之教诫、教导、教诲。显示巴利原文
Dutiyagāthāya sabbapāpassāti sabbākusalassa. Akaraṇanti anuppādanaṃ. Kusalassāti catubhūmakakusalassa. Upasampadāti upasampādanaṃ paṭilābho. Sacittapariyodapananti attano cittassa vodāpanaṃ pabhassarabhāvakaraṇaṃ sabbaso parisodhanaṃ, taṃ pana arahattena hoti, iti sīlasaṃvarena sabbapāpaṃ pahāya lokiyalokuttarāhi samathavipassanāhi kusalaṃ sampādetvā arahattaphalena cittaṃ pariyodapetabbanti etaṃ buddhāna sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhi.
第三偈中“不诽谤”,指以言语不诽谤任何人。“不恼害”,指以身行不恼害任何人。“巴帝摩卡”:即彼巴帝摩卡,为极解脱、最胜解脱、无上戒;因能防护恶趣险厄而解脱,故称巴帝摩卡;或谓防护彼者得解脱故,称巴帝摩卡。于彼巴帝摩卡中,“律仪”是指以不违越七聚罪为相的律仪。“知量”是指受取与受用上的知量。“边远坐卧处”是指远离人众、不喧闹拥挤的幽静坐卧处。当知此处虽只言二种资具,实已显示四种资具的知足,因为依资具知足的共相,可基于特相之理引入其余二者。“于增上心亦勤修”:引发现观的八等至心为增上心,其中道果心即为增上心,依如上所说而勤习修习增上心,此为其义。“此乃诸佛之教诫”:此不诽谤他人、不恼害、巴帝摩卡律仪、受用知量、为自在成就八等至而修习寂静住处,是诸佛的教诫、教导与教诲。当知这三偈是一切诸佛的巴帝摩卡诵偈,唯佛自诵,声闻不诵。如“诸尊者,请僧团听”等方式所说的教令巴帝摩卡,则唯声闻诵,非诸佛。于此处义中,即指此巴帝摩卡。显示巴利原文
Tatiyagāthāya anupavādoti vācāya kassaci anupavadanaṃ. Anupaghātoti kāyena kassaci upaghātākaraṇaṃ. Pātimokkheti yaṃ taṃ pātimokkhaṃ paatimokkhaṃ atipamokkhaṃ uttamasīlaṃ. Pāti vā agativisesehi mokkheti duggatibhayehi, yo vā naṃ pāti, taṃ mokkhetīti pātimokkhanti vuccati, tasmiṃ pātimokkhe ca. Saṃvaroti sattannaṃ āpattikkhandhānaṃ avītikkamalakkhaṇo saṃvaro. Mattaññutāti paṭiggahaṇaparibhogavasena pamāṇaññutā. Pantañca sayanāsananti janasaṅghaṭṭanavirahitaṃ nijjanasambādhaṃ vivittaṃ senāsanañca. Ettha ca dvīhiyeva paccayehi catupaccayasantoso dīpitoti veditabbo paccayasantosasāmaññena itaradvayassapi lakkhaṇahāranayena jotitattā. Adhicitte ca āyogoti vipassanāpādakaṃ aṭṭhasamāpatticittaṃ adhicittaṃ, tatopi maggaphalacittameva adhicittaṃ, tasmiṃ yathāvutte adhicitte āyogo ca anuyogo cāti attho. Etaṃ buddhāna sāsananti etaṃ parassa anupavadanaṃ, anupaghātanaṃ , pātimokkhasaṃvaro, paṭiggahaṇaparibhogesu mattaññutā , aṭṭhasamāpattivasibhāvāya vivittasenāsanasevanañca buddhānaṃ sāsanaṃ ovādo anusiṭṭhīti. Imā pana tisso gāthāyo sabbabuddhānaṃ pātimokkhuddesagāthā hontīti veditabbā, taṃ buddhā eva uddisanti, na sāvakā. ‘‘Suṇātu me bhante saṅgho’’tiādinā (mahāva. 134) nayena vuttaṃ āṇāpātimokkhaṃ nāma, taṃ sāvakā eva uddisanti, na buddhā. Idameva ca imasmiṃ atthe pātimokkhanti adhippetaṃ.
“未入”,指于彼处受具足,或因前安居未入而未入。“于四月”,指在四个月中。因那圆满四个月故称四月,也就称为“于四月”,即于彼四月期满的最后咖提那月圆之日,这是它的意思。“身和合”,指以身达致和合,入于手可及处,这是它的意思。显示巴利原文
Anupagato nāma tattheva upasampanno, asatiyā purimikāya anupagato vā. Cātumāsiniyanti catumāsiyaṃ. Sā hi catunnaṃ māsānaṃ pāripūribhūtāti cātumāsī, sā eva ‘‘cātumāsinī’’ti vuccati, tassaṃ cātumāsiniyaṃ, pacchimakattikapuṇṇamāsiyanti attho. Kāyasāmagginti kāyena samaggabhāvaṃ, hatthapāsūpagamananti vuttaṃ hoti.
此处的裁定如是:若前安居有五位比丘,后安居亦有五位,前安居者置羯磨说后已自恣,后安居者应于前安居者面前行清净布萨,不应于同一布萨堂中置二羯磨说。若后安居者为四位、三位、二位乃至一位,亦是此理。若前安居有四位,后安居亦有四位、三位、二位或一位,亦是此理。若前安居有三位,后安居亦有三位、二位或一位,亦是此理。此处的要义是:若后安居者较前安居者少或相等,且能满足僧团自恣之数,则应依僧团自恣而置羯磨说;但若后安居者仅一位,与前安居者合共方为四位,四人不应置僧团羯磨说而行自恣,然因依众置羯磨说即为满众,故应依众法而置羯磨说,由前安居者自恣,其余比丘则于他们前作清净布萨。若前安居有二位,后安居亦有二位或一位,此处亦同此理。即便前安居者仅一位、后安居者亦仅一位,一位应向另一位自恣,一位应行清净布萨。若后安居者较前安居者多出一位乃至更多,则于诵巴帝摩卡后,少数者应于多数者前自恣。然而,在咖提那月自恣时,若前安居者已行大自恣,后安居者无论较多或相等,皆应置自恣羯磨说而行自恣;他们自恣已,余者则……显示巴利原文
Ayaṃ panettha vinicchayo – sace purimikāya pañca bhikkhū vassaṃ upagatā pacchimikāyapi pañca, purimehi ñattiṃ ṭhapetvā pavārite pacchimehi tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo, na ekasmiṃ uposathagge dve ñattiyo ṭhapetabbā. Sace pacchimikāya upagatā cattāro tayo dve eko vā hoti, eseva nayo. Atha purimikāya cattāro, pacchimikāyapi cattāro tayo dve eko vā, eseva nayo. Atha purimikāya tayo, pacchimikāya tayo dve eko vā, eseva nayo. Idañhettha lakkhaṇaṃ – sace purimikāya upagatehi pacchimikāya upagatā thokatarā ceva honti samasamā ca, saṅghapavāraṇāya ca gaṇaṃ pūrenti, saṅghapavāraṇāvasena ñatti ṭhapetabbā. Sace pana pacchimikāya eko hoti, tena saddhiṃ te cattāro honti, catunnaṃ saṅghañattiṃ ṭhapetvā pavāretuṃ na vaṭṭati. Gaṇañattiyā pana so gaṇapūrako hoti, tasmā gaṇavasena ñattiṃ ṭhapetvā purimehi pavāretabbaṃ. Itarena tesaṃ santike pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimikāya dve, pacchimikāya dve vā eko vā, etthāpi eseva nayo. Sace purimikāyapi eko, pacchimikāyapi eko, ekena ekassa santike pavāretabbaṃ, ekena pārisuddhiuposatho kātabbo. Sace purimehi vassūpagatehi pacchā vassūpagatā ekenapi adhikatarā honti, paṭhamaṃ pātimokkhaṃ uddisitvā pacchā thokatarehi tesaṃ santike pavāretabbaṃ. Kattikacātumāsinipavāraṇāya pana sace paṭhamavassūpagatehi mahāpavāraṇāya pavāritehi pacchā upagatā adhikatarā vā samasamā vā honti, pavāraṇāñattiṃ ṭhapetvā pavāretabbaṃ, tehi pavārite pacchā itarehi pārisuddhiuposatho kātabbo. Atha mahāpavāraṇāya pavāritā bahū honti, pacchā vassūpagatā thokā vā eko vā, pātimokkhe uddiṭṭhe pacchā tesaṃ santike tena pavāretabbanti.
“除自恣日外,于其他时”,即于其他布萨日。“巴帝摩卡已诵”,即“正在完满持诵时”。若持诵尚未完满而有人到来,由于尚须听闻剩余的巴帝摩卡,故不应举行清净布萨。“未起座”等,也是就巴帝摩卡已完满时对大众而言。“或相等”指与前期人数相等。“或较少”指比前期人数较少。这表明:若后来者更多,则应再次诵巴帝摩卡,不应举行清净布萨。显示巴利原文
Ṭhapetvā pana pavāraṇādivasaṃ aññasmiṃ kāleti aññasmiṃ uposathadivase. Uddiṭṭhamatte pātimokkheti ‘‘pariyositamatte uddissamāne’’ti apariyosite āgate sati avasesassa pātimokkhassa sotabbattā pārisuddhiuposathaṃ kātuṃ na vaṭṭati. Avuṭṭhitāyātiādīnipi pātimokkhassa niṭṭhitakālameva parisāya visesetvā vadati. Samasamā vāti purimehi samaparimāṇā. Thokatarā vāti purimehi thokataraparimāṇā. Etena bahutaresu āgatesu puna pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ, na pārisuddhiuposatho kātabboti dasseti.
“偏袒一肩上衣”,即于一肩妥善穿着上衣之义。然《经集注疏》中说“偏袒衣”,此处是就重新调整而说的。“偏袒”即是称呼披覆左肩而立者。由此应知,如同披覆左肩而立那样穿着。“举起合掌”,指举起十指端齐平鲜洁的合掌。若彼处有别住者,应坐于僧团九人之处,就地安坐,依自己的文句行清净布萨。但在诵巴帝摩卡时,则不应依文句而坐,应离文句而坐,唯不超出一臂之距。自恣时亦同此规则。显示巴利原文
Ekaṃsaṃuttarāsaṅgaṃ karitvāti ekasmiṃ aṃse sādhukaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvāti attho. Suttanipātaṭṭhakathāyaṃ (su. ni. aṭṭha. 2.345) pana ‘‘ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvāti ettha pana puna saṇṭhāpanena evaṃ vuttaṃ. Ekaṃsanti ca vāmaṃsaṃ pārupitvā ṭhitassetaṃ adhivacanaṃ. Yato yathā vāmaṃsaṃ pārupitvā ṭhitaṃ hoti, tathā cīvaraṃ katvāti evamassa attho veditabbo’’ti vuttaṃ. Añjaliṃ paggahetvāti dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ ukkhipitvā. Sace pana tattha pārivāsikopi atthi, saṅghanavakaṭṭhāne nisīditvā tattheva nisinnena attano pāḷiyā pārisuddhiuposatho kātabbo. Pātimokkhe pana uddisiyamāne pāḷiyā anisīditvā pāḷiṃ vihāya hatthapāsaṃ amuñcantena nisīditabbaṃ. Pavāraṇāyapi eseva nayo.
“一切前行事”即扫地等九种前行事。由此显示:并非仅在众多比丘共住之处,于布萨日才应作前行事,即使在独一处亦必须作。又如全体僧团同犯某罪后,以提出“请僧团听我说……我将忏悔”的动议而得以举行布萨;同样地,此处三位比丘应提出众动议:“请具寿们听我说,这些比丘同犯此罪,他们若见其他无罪的清净比丘,将于彼比丘前忏悔此罪”;两位比丘也应说“见其他清净者后,我们将忏悔”而举行布萨,这是如法的。一位比丘则应作意“得清净者后,我将忏悔”而举行,这也是如法的。显示巴利原文
Sabbaṃ pubbakaraṇīyanti sammajjanādinavavidhaṃ pubbakiccaṃ. Iminā bahūnaṃ vasanaṭṭhāneyeva uposathadivase pubbakiccaṃ kātabbaṃ na hoti, atha kho ekassa vasanaṭṭhānepi kātabbaṃyevāti dasseti. Yathā ca sabbo saṅgho sabhāgāpattiṃ āpajjitvā ‘‘suṇātu me, bhante saṅgho…pe… paṭikarissatī’’ti (mahāva. 171) ñattiṃ ṭhapetvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evametthāpi tīhi ‘‘suṇantu me, āyasmantā, ime bhikkhū sabhāgaṃ āpattiṃ āpannā, yadā aññaṃ bhikkhuṃ suddhaṃ anāpattikaṃ passissanti, tadā tassa santike taṃ āpattiṃ paṭikarissantī’’ti gaṇañattiṃ ṭhapetvā, dvīhipi ‘‘aññaṃ suddhaṃ passitvā paṭikarissāmā’’ti vatvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekenapi ‘‘parisuddhaṃ labhitvā paṭikarissāmī’’ti ābhogaṃ katvā kātuṃ vaṭṭati.
“当日”者,即于该日,在此日之义。“异住者”者,指因见解不同而别住者。“非住处”者,谓新造作堂等任何处所。“除僧团外”者,即除了足以组成僧团的比丘们之外。“除障碍外”者,即除了前述十种障碍之外。然而,若以最下限而言,至少有四位比丘,或遇有障碍时,可以前往。正如不应前往住处等处,同样,若在寺院举行布萨,为确立布萨,亦不应前往界场或河流。但若彼处有某位比丘,则可前往其处;已解散布萨者,亦可前往住处。如此前往者,亦得确立。住阿兰若的比丘,于布萨日在村中乞食后,必须返回自己的寺院。若进入其他寺院,应在彼处举行布萨后再回来,不应不举行布萨就回来。若已知“今日我能前往彼处”,则此住处应当前往。因为纵然与彼处比丘一同举行布萨,亦不会因此造成布萨的障碍。显示巴利原文
Tadahūti tasmiṃ ahu, tasmiṃ divaseti attho. Nānāsaṃvāsakehīti laddhinānāsaṃvāsakehi. Anāvāso nāma navakammasālādiko yo koci padeso . Aññatra saṅghenāti saṅghappahonakehi bhikkhūhi vinā. Aññatra antarāyāti pubbe vuttaṃ dasavidhamantarāyaṃ vinā. Sabbantimena pana paricchedena attacatutthe vā antarāye vā sati gantuṃ vaṭṭati. Yathā ca āvāsādayo na gantabbā, evaṃ sace vihāre uposathaṃ karonti, uposathādhiṭṭhānatthaṃ sīmāpi nadīpi na gantabbā. Sace panettha koci bhikkhu hoti, tassa santikaṃ gantuṃ vaṭṭati, vissaṭṭhauposathāpi āvāsā gantuṃ vaṭṭati. Evaṃ gato adhiṭṭhātumpi labhati. Āraññakenapi bhikkhunā uposathadivase gāme piṇḍāya caritvā attano vihārameva āgantabbaṃ. Sace aññaṃ vihāraṃ okkamati, tattha uposathaṃ katvāva āgantabbaṃ, akatvā āgantuṃ na vaṭṭati, yaṃ jaññā ‘‘ajjeva tattha gantuṃ sakkomī’’ti evarūpo pana āvāso gantabbo. Tattha bhikkhūhi saddhiṃ uposathaṃ karontenapi hi iminā neva uposathantarāyo kato bhavissatīti.
170 “在外举行布萨后而来者”,即于河流、界场或任何处所举行布萨后而来者,应给予欲,不得说“我已举行布萨”便坐着不动,此为意趣。“或为事务忙碌者”,即被看护病人等事务忙碌者。“僧团不敷”者,即若两人与两人之间不缩短手臂所及范围,便无法次第排列站立。显示巴利原文
170.Bahi uposathaṃ katvā āgatenāti nadiyā vā sīmāya vā yattha katthaci uposathaṃ katvā āgatena chando dātabbo, ‘‘kato mayā uposatho’’ti acchituṃ na labhatīti adhippāyo. Kiccapasuto vāti gilānupaṭṭhānādikiccapasuto vā. Saṅgho nappahotīti dvinnaṃ dvinnaṃ antarā hatthapāsaṃ avijahitvā paṭipāṭiyā ṭhātuṃ nappahoti.
“非法众”者,此中,于一界内有四位比丘时,仅允许诵巴帝摩卡;有三位或两位时,仅允许行清净布萨。然而此处因未曾如是作,故说“非法”。又因欲与清净唯在僧团中成就,不在众中、不在个人处成就,故说“众”。若两个僧团在同一界内互相传递欲后,于同一刹那各自别行僧团羯磨,于此应如何说?有些人言“那是可以的”,此不应采纳,因为是众别羯磨故。因为行众别羯磨者,其欲与清净不往他处,以无有如是说故,又因界限的许可唯为各别行羯磨而设故,应如是采纳。然而,在住处界中,虽僧团存在,因某因缘,在断界中有三位或两位行清净布萨时,其所行羯磨应视为如法、和合,因界已断故。显示巴利原文
‘‘Adhammena vagga’’nti ettha ekasīmāya catūsu bhikkhūsu vijjamānesu pātimokkhuddesova anuññāto, tīsu dvīsu ca pārisuddhiuposathova, idha pana tathā akatattā ‘‘adhammenā’’ti vuttaṃ. Yasmā pana chandapārisuddhi saṅghe eva āgacchati, na gaṇe na puggale, tasmā ‘‘vagga’’nti vuttaṃ. Sace pana dve saṅghā ekasīmāyaṃ aññamaññaṃ chandaṃ āharitvā ekasmiṃ khaṇe visuṃ saṅghakammaṃ karonti, ettha kathanti? Keci pana ‘‘taṃ vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ vaggakammattā. Vaggakammaṃ karontānañhi chandapārisuddhi aññattha na gacchati tathā vacanābhāvā, visuṃ visuṃ kammakaraṇatthameva sīmāya anuññātattā cāti gahetabbaṃ. Vihārasīmāya pana saṅghe vijjamānepi kenaci paccayena khaṇḍasīmāya tīsu, dvīsu vā pārisuddhiuposathaṃ karontesu kammaṃ dhammena samaggameva bhinnasīmaṭṭhattāti daṭṭhabbaṃ.
因为世尊说过:“比丘们,我允许在当日布萨时,既给予清净,也给予欲——僧团有应作之事。”所以,遵行世尊教令者说“我给予欲”。又因为“比丘们,如果持欲者在受取欲之后,就在那里离去,此欲应交给别人”等语的缘故,为避免自己送欲的劳累,便说“为我持欲”。因为说“比丘们,如果持欲者在受取欲之后来到僧团,却故意不告知——欲已被持来,持欲者犯恶作”,所以为了让对方避免恶作,便说“为我告知欲”。“应以身、或以语、或以二者令人知道”,意思是:不能仅仅在心里想,而要做出身体的动作,用任何肢节或身分;能说话的人只用语言;或者能二者并用的人,以身体和语言令人知道、令人了知,这就是它的含义。而借助“此义”这句话,以任何一种身体语言让人知道也是允许的。显示巴利原文
‘‘Anujānāmi, bhikkhave, tadahuposathe pārisuddhiṃ dentena chandampi dātuṃ, santi saṅghassa karaṇīya’’nti (mahāva. 165) vuttattā bhagavato āṇaṃ karontena ‘‘chandaṃ dammī’’ti vuttaṃ. ‘‘Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande tattheva pakkamati, aññassa dātabbo chando’’tiādivacanato (mahāva. 165) puna attano chandadānaparissamavinodanatthaṃ ‘‘chandaṃ me harā’’ti vuttaṃ. ‘‘Chandahārako ce, bhikkhave, dinne chande saṅghappatto sañcicca nāroceti, āhaṭo hoti chando, chandahārakassa āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā dukkaṭato taṃ mocetuṃ ‘‘chandaṃ me ārocehī’’ti vuttaṃ. Kāyena vā vācāya vā ubhayena vā viññāpetabboti manasāva acintetvā kāyappayogaṃ karontena yena kenaci aṅgapaccaṅgena vā, vācaṃ pana nicchāretuṃ sakkontena tatheva vācāya vā, ubhayathāpi sakkontena kāyavācāhi vā viññāpetabbo, jānāpetabboti attho. ‘‘Ayamattho’’tivacanato pana yāya kāyacipi bhāsāya viññāpetuṃ vaṭṭati.
在给予清净方面,判断方式也与给予欲中所说的相似。但是,给予者在给予之前,应先发露现存的罪。因为有罪在身的人,不应当说“我给予清净,为我持清净,为我告知清净”。本应说“僧团有诸应作事”,却由于语辞颠倒,说成了“僧团有应作事”。所谓“给予他们及自己的欲与清净”,此中,“欲与清净”就是欲清净,给予它,应当用同形态剩余释来理解其义。“其他”,是指其他人的欲清净。“猫链欲清净”:此中,“猫链”就是系猫的绳子。在那条链上,第一个环只达到第二个环,达不到第三个环;同样,这种欲清净由谁给予,便不会从他再传给别人,因此它类似猫链,所以称为“猫链”。此处的“猫链”之喻,应被看作仅仅是对任何链条的标示。显示巴利原文
Pārisuddhidānepi chandadāne vuttasadisova vinicchayo, taṃ pana dentena paṭhamaṃ santī āpatti desetabbā. Na hi sāpattiko samāno ‘‘pārisuddhiṃ dammi, pārisuddhiṃ me hara, pārisuddhiṃ me ārocehī’’ti vattumarahati. ‘‘Santi saṅghassa karaṇīyānī’’ti vattabbe vacanavipallāsena ‘‘santi saṅghassa karaṇīya’’nti vuttaṃ. Tesañca attano ca chandapārisuddhiṃ detīti ettha chando ca pārisuddhi ca chandapārisuddhi ca chandapārisuddhi, taṃ detīti sarūpekasesena attho daṭṭhabbo. Itarāti aññesaṃ chandapārisuddhi. Biḷālasaṅkhalikā chandapārisuddhīti ettha biḷālasaṅkhalikā nāma biḷālabandhanaṃ. Tattha hi saṅkhalikāya paṭhamavalayaṃ dutiyavalayaṃyeva pāpuṇāti, na tatiyaṃ, evamayampi chandapārisuddhi dāyakena yassa dinnā, tato aññattha na gacchati, tasmā sā biḷālasaṅkhalikasadisattā ‘‘biḷālasaṅkhalikā’’ti vuttā. Biḷālasaṅkhalikāggahaṇañcettha yāsaṃ kāsañci saṅkhalikānaṃ upalakkhaṇamattanti daṭṭhabbaṃ.
173 在给予自恣方面,也是同样的理路。但这里有一个差异——在那里,说“请告知我欲”,而在这里,则说“请为我而自恣”。在那里,只要持欲者一交到僧团手中,欲即已带到。但在这里,当自恣被这样给予时,持自恣者应来到僧团之后,这样自恣:“尊者,比丘……乃至……我将改正。”在《除疑迷》中说:“‘我这样持,然而尊者们已闻’——说了‘我这样持’之后,应说:‘尊者们,因缘已被诵出,然而尊者们已闻四波罗夷法’等。因为在《本母注》中正是这样说的。‘以闻’——是用‘闻’这个词。”显示巴利原文
173. Pavāraṇādānepi eseva nayo. Ayaṃ pana viseso – tattha ‘‘chandaṃ me ārocehī’’ti, idha pana ‘‘mamatthāya pavārehī’’ti. Tattha chandahārake saṅghassa hatthaṃ upagatamatteyeva āgatā hoti. Idha pana evaṃ dinnāya pavāraṇāya pavāraṇāhārakena saṅghaṃ upasaṅkamitvā evaṃ pavāretabbaṃ ‘‘tisso, bhante, bhikkhu…pe… paṭikarissāmī’’ti. Vimativinodaniyaṃ ‘‘evametaṃ dhārayāmi, sutā kho panāyasmantehīti ettha ‘evametaṃ dhārayāmī’ti vatvā uddiṭṭhaṃ kho āyasmanto nidānaṃ, sutā kho panāyasmantehi cattāro pārājikā dhammā’’tiādinā vattabbaṃ. Mātikāṭṭhakathāyañhi evameva vuttaṃ. Sutenāti sutapadena.
174 当因缘诵尚未完成时,巴帝摩卡不名为已诵,故说“于第二等诵”等。显示巴利原文
174. Nidānuddese aniṭṭhite pātimokkhaṃ niddiṭṭhaṃ nāma na hotīti āha ‘‘dutiyādīsu uddesesū’’tiādi.
175 “以三种方式”是指引入、解说、音诵。其中,因自己想要解说义理,或想让他人解说,而将经文引入,名为引入;阐明那义理,名为解说;纯粹以音声诵出文句,名为音诵。“决意诵习”是指生起“我作诵习”之心。“引入后而解说者”,即自己先诵出文句,随后再解说义理的人。“九种”是说:依僧团、众、个人有三种,依诵经、清净、决意有三种,依十四日、十五日、和合有三种,故为九种。“四种”是指非法别众等四种。“二种”是指依比丘与比丘尼的巴帝摩卡而有二种巴帝摩卡。“九种”是指比丘有五种,比丘尼有四种,故为九种巴帝摩卡诵。“几”(katimī)应视为与“几”(kati)相应的阴性词。显示巴利原文
175.Tīhipi vidhīhīti osāraṇakathanasarabhaññehi. Ettha ca atthaṃ bhaṇitukāmatāya vā bhaṇāpetukāmatāya vā suttassa otāraṇaṃ osāraṇaṃ nāma. Tasseva atthappakāsanā kathanaṃ nāma. Kevalaṃ pāṭhasseva sarena bhaṇanaṃ sarabhaññaṃ nāma. Sajjhāyaṃ adhiṭṭhahitvāti ‘‘sajjhāyaṃ karomī’’ti cittaṃ uppādetvā. Osāretvā pana kathentenāti sayameva pāṭhaṃ vatvā pacchā atthaṃ kathentena. Navavidhanti saṅghagaṇapuggalesu tayo, suttuddesapārisuddhiadhiṭṭhānavasena tayo, cātuddasīpannarasīsāmaggivasena tayoti navavidhaṃ. Catubbidhanti adhammenavaggādi catubbidhaṃ. Duvidhanti bhikkhubhikkhunīnaṃ pātimokkhavasena duvidhaṃ pātimokkhaṃ. Navavidhanti bhikkhūnaṃ pañca, bhikkhunīnaṃ cattāroti navavidhaṃ pātimokkhuddesaṃ. Katimīti katisaddāpekkhaṃ itthiliṅgaṃ daṭṭhabbaṃ.
“在季节时”,即仅指冬季与夏季。“令知”于此应视作:以心思惟后,通过身体的变化来示意,这即是令知。律典中“应给予他人的清净”,是指给予清净者须再于另一位比丘面前给与。由于提到“仅如实告知沙弥身份”,因此,对于未满二十岁而受具足戒者,以及犯断头事者、舍学处者等,只要比丘的承许仍然存在,在此期间由他们带来的欲与清净也依然到来。然而,当他们承认自己沙弥等身份时,从那时起便不到来——应知这是此处所显示的义理。因为律典(《大品》164)也说:“已给与清净后,到达僧团者还俗……乃至……承认是般荼迦、承认是畜生、承认是二根人——清净是已带来的”,所以对于般荼迦等人,在比丘承许持续的期间,欲与清净的到来是确实成立的。因此说“此理于一切处”。但是,对于疯狂者、心乱者、受苦痛者,由于他们本身的状态,即使在中途承认了疯狂等情况,只要他们到达僧团,欲等便到来——这是此处所显示的。显示巴利原文
Utuvasseyevāti hemantagimhesuyeva. Viññāpetīti ettha manasā cintetvā kāyavikārakaraṇameva viññāpananti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ aññassa dātabbā pārisuddhīti pārisuddhidāyakena puna aññassa bhikkhuno santike dātabbā. ‘‘Bhūtaṃ eva sāmaṇerabhāvaṃ ārocetī’’ti vuttattā ūnavīsativassakāle upasampannassa, antimavatthuajjhāpannasikkhāpaccakkhātakādīnaṃ vā yāva bhikkhupaṭiññā vaṭṭati, tāva tehi āhaṭāpi chandapārisuddhi āgacchati. Yadā pana te attano sāmaṇerādibhāvaṃ paṭijānanti, tato paṭṭhāya nāgacchatīti dassitanti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyampi (mahāva. 164) hi ‘‘dinnāya pārisuddhiyā saṅghappatto vibbhamati…pe… paṇḍako paṭijānāti, tiracchānagato paṭijānāti, ubhatobyañjanako paṭijānāti, āhaṭā hoti pārisuddhī’’ti vuttattā paṇḍakādīnaṃ bhikkhupaṭiññāya vattamānakālesu pana chandapārisuddhiyāva āgamanaṃ siddhameva. Tenāha ‘‘esa nayo sabbatthā’’ti. Ummattakakhittacittavedanāṭṭānaṃ pana pakatattā antarāmagge ummattakādibhāve paṭiññātepi tesaṃ saṅghappattamatteneva chandādi āgacchatīti dasseti.
“比丘们手所及处”——以此显示:对众中或个人而言,欲与清净并未至。因为律典(《大品》165)中说“僧团已达到”。应知:于僧团集会前应作的预备事,即是在僧团集会时应作的前行。律典中“若不决意,犯恶作”——在此,若非故意、因失念,则无罪。如此处一样,下文也是如此;然而,在有无心罪之处,我们将说明。“已制定”——以此显示:即使没有另外的拒绝,依所说经之能力,即是已制定——不应由有罪者作布萨。依此同理,应知:从“诸比丘,此事不可能、无有因缘,如来会为不清净之众作布萨、诵巴帝摩卡”等经的理趣(《增支部》8.20;《优陀那》45;《小品》386),为惩治无惭者,与无惭者一起作布萨也确被禁止,因为一切学处都是为了惩治无惭者。“以给与清净的制定”——以此显示:有罪者也不应给与清净。显示巴利原文
Bhikkhūnaṃhatthapāsanti iminā gaṇapuggalesu chandapārisuddhiyā anāgamanaṃ dasseti. ‘‘Saṅghappatto’’ti hi pāḷiyaṃ (mahāva. 165) vuttaṃ. Saṅghasannipātato paṭhamaṃ kātabbaṃ pubbakaraṇaṃ saṅghasannipāte kātabbaṃ pubbakiccanti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ ‘‘no ce adhiṭṭhaheyya, āpatti dukkaṭassā’’ti ettha asañcicca assatiyā anāpatti. Yathā cettha, evaṃ uparipi, yattha pana acittakāpatti atthi, tattha vakkhāma. Paññattaṃ hotīti iminā na sāpattikena uposatho kātabboti visuṃ paṭikkhepābhāvepi yathāvuttasuttasāmatthiyato paññattamevāti dasseti. Iminā eva nayena ‘‘aṭṭhānametaṃ, bhikkhave, anavakāso, yaṃ tathāgato aparisuddhāya parisāya uposathaṃ kareyya, pātimokkhaṃ uddiseyyā’’tiādisuttanayatova (a. ni. 8.20; udā. 45; cūḷava. 386) alajjīhi saddhiṃ uposathakaraṇampi paṭikkhittameva alajjīniggahatthattā sabbasikkhāpadānanti daṭṭhabbaṃ. Pārisuddhidānapaññāpanenāti iminā sāpattikena pārisuddhipi na dātabbāti dīpitaṃ hoti.
176 “两者皆恶作”——在此,有人说:对于不知同类罪的性质,唯以罪名而说者与接受者,都只是无心的恶作。如同僧团犯了同类罪后,除了白之外,可以作布萨;同样地,他们三人也依所说的理趣——“请具寿们听我说,这些比丘犯了同类罪”等,除了众白之外,两人互相告知后,可以作布萨。然而,若是一个有罪者,即使去到远处,也应当忏悔;倘若未能遇到比丘,则应作布萨而作是念“遇到比丘后我将忏悔”,忏悔之后应再作布萨。“因某事而去”——义为:去到由界标之外所形成的村庄或林野。以此,在提出布萨白时,他们正是和合而提出白,这是成立的。因此,律典(《大品》172)中也说“已诵、善诵”,于一切十五日布萨都这样说。显示巴利原文
176.Ubhopi dukkaṭanti ettha sabhāgāpattibhāvaṃ ajānitvā kevalaṃ āpattināmeneva desentassa paṭiggaṇhantassa ca acittakameva dukkaṭaṃ hotīti vadanti. Yathā saṅgho sabhāgāpattiṃ āpannoti ñattiṃ ṭhapetvā uposathaṃ kātuṃ labhati, evaṃ tayopi ‘‘suṇantu me, āyasmantā, ime bhikkhū sabhāgaṃ āpattiṃ āpannā’’tiādinā vuttanayānusāreneva gaṇañattiṃ ṭhapetvā dvīhi aññamaññaṃ ārocetvā uposathaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ekena pana sāpattikena dūraṃ gantvāpi paṭikātumeva vaṭṭati, asampāpuṇantena ‘‘bhikkhū labhitvā paṭikarissāmī’’ti uposatho kātabbo, paṭikaritvā ca puna uposatho kātabbo . Kenaci karaṇīyena gantvāti sīmāparicchedato bahibhūtaṃ gāmaṃ vā araññaṃ vā gantvāti attho. Eteneva uposathañattiyā ṭhapanakāle samaggā eva te ñattiṃ ṭhapesunti siddhaṃ. Teneva pāḷiyaṃ (mahāva. 172) ‘‘uddiṭṭhaṃ suuddiṭṭha’’nti sabbapannarasakesupi vuttaṃ.
“若是较年长者”——是指给予自恣的比丘是较年长者。因为“这样,由他为他的利益而自恣了”——在此,应知:即使他未受邀自恣,仅仅以他到达僧团,僧团的自恣羯磨即是和合羯磨。“那位比丘”——是指给予自恣的比丘。“众多同雨安居者也可以一起自恣”——义为:因为在同一年获得具足戒,所以所有具足戒雨安居相同者,都可以一起自恣。显示巴利原文
Sace pana vuḍḍhataro hotīti pavāraṇadāyako bhikkhu vuḍḍhataro hoti. Evañhi tena tassatthāya pavāritaṃ hotīti ettha evaṃ tena appavāritepi tassa saṅghappattamattena saṅghassa pavāraṇākammaṃ samaggakammameva hotīti daṭṭhabbaṃ. Tena ca bhikkhunāti pavāraṇadāyakena bhikkhunā. Bahūpi samānavassikā ekato pavāretuṃ labhantīti ekasmiṃ saṃvacchare laddhupasampadatāya samānupasampadavassā sabbe ekato pavāretuṃ labhantīti attho.
然而,这其中有一项值得智者思惟、审察的缘由。那是什么呢?正当诵巴帝摩卡之时——显示巴利原文
Ettha pana paṇḍitehi cintetabbaṃ vicāretabbaṃ kāraṇaṃ atthi, kiṃ pana tanti? Idāni pātimokkhuddesakāle –
欲与清净、季节宣告、比丘计数,以及教诫;
这些称为布萨的前事。
布萨,与具足羯磨资格的比丘数;
且无同等罪过;
彼处亦无应远离之人;
这便是所谓的‘时节和合’。”(《大品注疏》第168页)——
显示巴利原文 ‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca; Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccati. ‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo; Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccati. ‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā; Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti; Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti; Pattakallanti vuccatī’’ti. (mahāva. aṭṭha. 168) –
这些偈颂,先由法务请求者令人只念诵其文句,再由巴帝摩卡诵出者解释其义。接着,正确完成前行与前事之后,法务请求者令人只念诵“我们以已说罪、和合比丘僧团的允许,请求诵巴帝摩卡”这句话,不作义解,说“善哉”后,即诵出巴帝摩卡。自恣时也是同样的方法,只是将“自恣的这些”与“作自恣”等词句作相应替换。显示巴利原文
Imā gāthāyo dhammajjhesakena pāṭhaṃyeva bhaṇāpetvā pātimokkhuddesako atthaṃ katheti. Tato pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā ‘‘desitāpattikassa samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karomā’’ti imaṃ vākyaṃ pāṭhameva ajjhesakena bhaṇāpetvā atthaṃ avatvāva ‘‘sādhū’’ti vatvā pātimokkhaṃ uddisati. Pavāraṇāyapi eseva nayo. ‘‘Pavāraṇāya etānī’’ti ca ‘‘pavāraṇaṃ kātu’’nti ca imāni padāniyeva visiṭṭhāni.
这些是法务请求者的话,还是巴帝摩卡诵出者的话?这里是如何分别的——若这些是法务请求者的话,那么他说完三偈之后,自己也会解释那些偈颂的义理;而这些前行、这些前事已由僧团完成,这适宜也已由僧团具备,因此应由他说:“尊者,请诵巴帝摩卡。”若这些是巴帝摩卡诵出者的话,那么法务请求者三次请求“尊者,僧团请求长老诵巴帝摩卡,请长老诵巴帝摩卡”之后,说出“扫帚……乃至……称为”的偈颂,如此问道:“注释师们所说的这些前行完成了吗?”法务请求者回答“是的,尊者”后,说出“欲与清净……乃至……称为”的偈颂,如此问道:“注释师们所说的这些前事完成了吗?”回答“是的,尊者”后,说出“布萨……乃至……称为”的偈颂,如此问道:“注释师们所说的这适宜具备了吗?”回答“是的,尊者”后,应由巴帝摩卡诵出者说:“正确完成前行与前事,适宜具备后,我们以和合比丘僧团的允许请求诵巴帝摩卡。”如此,便能清楚区分请求者与被请求者的话,而不致混淆。显示巴利原文
Kiṃ imāni dhammajjhesakassa vacanāni, udāhu pātimokkhuddesakassāti? Kiñcettha – yadi dhammajjhesakassa vacanāni, evaṃ sati gāthāttayaṃ vatvā tāsaṃ atthampi so eva kathetvā etāni pubbakaraṇāni ca etāni pubbakiccāni ca saṅghena katāni, idañca saṅghassa pattakallaṃ samānītaṃ, tasmā ‘‘uddisatu, bhante, pātimokkha’’nti teneva vattabbaṃ siyā. Atha pātimokkhuddesakassa vacanāni, evañca sati ‘‘saṅgho, bhante, theraṃ pātimokkhuddesaṃ ajjhesati, uddisatu, bhante, thero pātimokkha’’nti dhammajjhesakena yāvatatiyaṃ ajjhosāpetvā ‘‘sammajjanī…pe… vuccatī’’ti gāthaṃ vatvā iti ‘‘aṭṭhakathācariyehi vuttāni etāni pubbakaraṇāni katānī’’ti pucchitvā dhammajjhesakena ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘chandapārisuddhi …pe… vuccatī’’ti gāthaṃ vatvā iti ‘‘aṭṭhakathācariyehi vuttāni etāni pubbakiccāni katānī’’ti pucchitvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘uposatho…pe… vuccatī’’ti gāthaṃ vatvā iti ‘‘aṭṭhakathācariyehi vuttaṃ idaṃ pattakallaṃ samānīta’’nti pucchitvā ‘‘āma bhante’’ti vutte ‘‘pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā pattakalle samānīte samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ mayaṃ karomā’’ti pātimokkhuddesakena vattabbaṃ siyā, evaṃ sati ajjhesakaajjhesitabbānaṃ vacanaṃ asaṅkarato jānitabbaṃ bhaveyyāti.
其中,三偈中“注释师们所说”这一特征,在注释书中已有说明。而最后的那句话,既不见于圣典,也不见于注释书,复注等中也未曾见到。《小学处论》中也——显示巴利原文
Ettha ca gāthāttayassa aṭṭhakathācariyehi vuttabhāvo aṭṭhakathāyameva āgato. Pacchimavākyaṃ pana neva pāḷiyaṃ, na aṭṭhakathāyaṃ, na ṭīkādīsu dissati. Khuddasikkhāpakaraṇepi –
先作前方便与应办之事,
待适当时众已集,
僧团即诵出经典。
于前事与前行;
于适宜已备;
由僧团白已;
应如是行自恣。”
显示巴利原文 ‘‘Pubbakicce ca karaṇe; Pattakalle samānite; Suttaṃ uddisati saṅgho; Pañcadhā so vibhāvito’’ti ca. ‘‘Pubbakicce ca karaṇe; Pattakalle samānite; Ñattiṃ vatvāna saṅghena; Kattabbevaṃ pavāraṇā’’ti ca. –
有说,然未如是说。唯在《根本学处论》中如是说,故应是诸师己意。显示巴利原文
Vuttaṃ, na vuttaṃ tathā. Mūlasikkhāpakaraṇeyeva tathā vuttaṃ, tasmā ācariyānaṃ attanomati bhaveyya.
其中,“正确完成前行与前事”这句,只解说了前两偈的含义,并未解说第三偈的含义。而“对已说罪者”这句,只解说了罪已被说出的状态,并非指一切条件都已具足。所谓罪已说的状态,仅在同类型罪也已说出的情况下,才包含在“事宜具足”之内。因为《度疑》中说:“当这些同类罪不存在时,即使存在异类罪,也确实称为事宜具足。”如此,仅仅是说“正确完成前行与前事之后,对已说罪者,依和合比丘僧团的允许,我们请求诵巴帝摩卡”这段话,而其余三个适宜的条件是:是否是布萨日、有多少比丘具备作羯磨的资格、以及应被避除之人不在场中。即便这些条件不具足,也应举行布萨,但不应诵戒。因此才说:“诸比丘,不应在非布萨日举行布萨,若行者,犯恶作罪”,以及“诸比丘,我允许由四位比丘诵巴帝摩卡”,还有“诸比丘,不应向有在家人在场的众会诵巴帝摩卡”等开示。因此,在布萨日僧团集会时,如果先前已被认可的法务请求者在场,那是好的。若不在场,僧团应认可一位有能力、具资格的比丘,由那位法务请求者前往诵巴帝摩卡者处,偏袒上衣,蹲踞而坐,合掌后应如是说:“尊者,僧团请长老诵巴帝摩卡,祈请长老诵巴帝摩卡。尊者,僧团第二次……乃至显示巴利原文
Tattha ‘‘pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā’’ti iminā purimagāthādvayassa atthameva kathetvā tatiyagāthāya attho na kathito. ‘‘Desitāpattikassā’’ti iminā ca āpattiyā desitabhāvoyeva kathito, na sabbaṃ pattakallaṃ. Āpattiyā desitabhāve ca sabhāgāpattiyā desitabhāvoyeva pattakallasmiṃ antogadho, na itaro. Vuttañhi kaṅkhāvitaraṇiyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) ‘‘etāsu hi sabhāgāpattīsu avijjamānāsu, visabhāgāpattīsu vijjamānāsupi pattakallaṃ hotiyevā’’ti. ‘‘Pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā desitāpattikassa samaggassa bhikkhusaṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisituṃ ārādhanaṃ karomā’’ti ettakeyeva vutte avasesāni tīṇi pattakallaṅgāni. Seyyathidaṃ – uposatho, yāvatikā ca bhikkhū kammappattā, vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na hontīti (mahāva. aṭṭha. 168). Tesu asantesupi uposatho kātabboti āpajjati, na pana kātabbo. Tena vuttaṃ ‘‘na, bhikkhave, anuposathe uposatho kātabbo, yo kareyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 183) ca, ‘‘anujānāmi, bhikkhave, catunnaṃ pātimokkhaṃ uddisitu’’nti (mahāva. 168) ca, ‘‘na, bhikkhave, sagahaṭṭhāya parisāya pātimokkhaṃ uddisitabba’’ntiādi (mahāva. 154) ca, tasmā uposathadivasesu saṅghe sannipatite sace pubbeva sammato dhammajjhesako atthi, iccetaṃ kusalaṃ. No ce, ekaṃ byattaṃ paṭibalaṃ bhikkhuṃ saṅghena sammannāpetvā tena dhammajjhesakena pātimokkhuddesakaṃ upasaṅkamitvā ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā ukkuṭikaṃ nisīditvā añjaliṃ paggahetvā evamassa vacanīyo – saṅgho, bhante, theraṃ pātimokkhuddesaṃ ajjhesati, uddisatu thero pātimokkhaṃ. Dutiyampi, bhante, saṅgho…pe… tatiyampi, bhante, saṅgho…pe… uddisatu thero pātimokkhanti tikkhattuṃ yācāpetvā tato pātimokkhuddesakena –
‘‘Sammajjanī padīpo ca, udakaṃ āsanena ca; Uposathassa etāni, pubbakaraṇanti vuccatīti. (mahāva. aṭṭha. 168; kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) –
当法务请求者问道:“注疏师所说的四种前行,是否已完成?”回答“是,尊者”后,巴帝摩卡诵出者便又——显示巴利原文
Aṭṭhakathācariyehi vuttāni cattāri pubbakaraṇāni, kiṃ tāni katānī’’ti pucchite dhammajjhesakena ‘‘āma, bhante’’ti vutte puna pātimokkhuddesakena –
欲清净、宣告时节、计数比丘、教诫
这些即布萨的前行事,如是说。
显示巴利原文 ‘‘Chandapārisuddhiutukkhānaṃ, bhikkhugaṇanā ca ovādo; Uposathassa etāni, pubbakiccanti vuccatīti. (mahāva. aṭṭha. 168; kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) –
注疏师们所说的五种前行,法问者问:“那些是否已作?”答:“是的,尊者。”然后,由诵巴帝摩卡者——显示巴利原文
Aṭṭhakathācariyehi vuttāni pañca pubbakiccāni, kiṃ tāni katānī’’ti pucchite dhammajjhesakena ‘‘āma bhante’’ti vutte puna pātimokkhuddesakena –
布萨,以及适合羯磨的比丘人数;
同分罪亦不存在;
其中无应回避之人。
显示巴利原文 ‘‘Uposatho yāvatikā ca bhikkhū kammappattā; Sabhāgāpattiyo ca na vijjanti; Vajjanīyā ca puggalā tasmiṃ na honti; Pattakallanti vuccatīti. (mahāva. aṭṭha. 168; kaṅkhā aṭṭha. nidānavaṇṇanā) –
当法问者被问及:‘诸注疏师所说的四种适时支,是否都已具足?’时,他答:‘是的,尊者。’于是,巴帝摩卡诵者说:‘如法完成前行与前事,适时支已具足,得僧团许可,我将诵巴帝摩卡。’比丘僧团认可说:‘善哉!善哉!’之后,巴帝摩卡诵者便以‘尊者们,请僧团听我’等语开始诵巴帝摩卡——这是我们的意见。显示巴利原文
Aṭṭhakathācariyehi vuttāni cattāri pattakallaṅgāni, kiṃ tāni samānītānī’’ti pucchite dhammajjhesakena ‘‘āma, bhante’’ti vutte puna pātimokkhuddesako ‘‘pubbakaraṇapubbakiccāni sammā niṭṭhāpetvā pattakallaṅge samānīte saṅghassa anumatiyā pātimokkhaṃ uddisissāmā’’ti vatvā ‘‘sādhu sādhū’’ti bhikkhusaṅghena sampaṭicchite ‘‘suṇātu me, bhante, saṅgho’’tiādinā pātimokkhuddesako pātimokkhaṃ uddisatīti ayamamhākaṃ khanti.
此处言及“应由法问者……乃至……应如是对他说”,这“应由法问者说”的状况应如何理解?这是依据“诸比丘,在僧团中,未被请求者不应诵巴帝摩卡,若诵者,犯恶作”的经文而来。又说“由僧团认可后”,那是什么意思?据注疏说:“此处的请求,或依僧团认可的法问者,或依僧团长老。”“尊者,僧团请求长老诵巴帝摩卡,尊者,请长老诵巴帝摩卡”——这一请求形式出自何处?出自圣典。因为圣典中说:“他们请求长老:尊者,请长老诵巴帝摩卡。”显示巴利原文
Ettha ca ‘‘dhammajjhesakena…pe… evamassa vacanīyo’’ti vuttaṃ, so dhammajjhesakena vacanīyabhāvo kathaṃ veditabboti? ‘‘Na, bhikkhave, saṅghamajjhe anajjhiṭṭhena pātimokkhaṃ uddisitabbaṃ, yo uddiseyya, āpatti dukkaṭassā’’ti (mahāva. 154) vacanatoti. ‘‘Saṅghena sammannāpetvā’’ti vuttaṃ, taṃ kathanti? ‘‘Ajjhesanā cettha saṅghena sammatadhammajjhesakāyattā vā saṅghattherāyattā vā’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā. ‘‘Saṅgho, bhante, theraṃ pātimokkhuddesaṃ ajjhesati, uddisatu, bhante, thero pātimokkha’’nti ayaṃ ajjhesanākāro kuto labbhatīti? Pāḷito. Pāḷiyañhi (mahāva. 155) ‘‘te theraṃ ajjhesanti, uddisatu, bhante, thero pātimokkha’’nti āgato.
但若法问者是上座,而诵巴帝摩卡者是新学,则应说:“贤友,僧团请求具寿诵巴帝摩卡,请具寿诵巴帝摩卡。”这出自何处?正是出自圣典。因为圣典中说:“以此方式,乃至对僧团中的新学请求:请具寿诵巴帝摩卡。”其后,“当诵巴帝摩卡者以扫帚……乃至……被问时,法问者回答‘是的,尊者’”——这又出自何处?出自圣典与注疏。因为在因缘圣典中也问:“僧团的前事是什么?”注疏中也说:“‘僧团的前事是什么?’——僧团应作布萨……乃至……如是以两种名称显示九种前事,问‘哪些已作?’。”显示巴利原文
Sace pana dhammajjhesako vuḍḍhataro, pātimokkhuddesako navako, ‘‘saṅgho, āvuso, āyasmantaṃ pātimokkhuddesaṃ ajjhesati, uddisatu āyasmā pātimokkha’’nti vattabbaṃ. Taṃ kuto labbhati? Pāḷitoyeva. Pāḷiyañhi (mahāva. 155) ‘‘eteneva upāyena yāva saṅghanavakaṃ ajjhesanti uddisatu āyasmā pātimokkha’’nti āgato. Tato ‘‘pātimokkhuddesakena sammajjanī…pe… pucchite dhammajjhesakena ‘āma, bhante’ti vutte’’ti idaṃ kuto labbhatīti? Pāḷito aṭṭhakathāto ca. Nidānapāḷiyampi hi ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakicca’’nti āgataṃ, aṭṭhakathāyampi (kaṅkhā. aṭṭha. nidānavaṇṇanā) ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakiccanti saṅgho uposathaṃ kareyyāti…pe… evaṃ dvīhi nāmehi navavidhaṃ pubbakiccaṃ dassitaṃ, kiṃ taṃ katanti pucchatī’’ti āgatanti.
难道这些不是在因缘部分中就已经说过了吗?既然如此,为何诵巴帝摩卡者要在前行时说这些呢?确实如此,但即便如此,依然要说,这是为了显示其随顺之义。因为在注疏中,这些偈颂仅仅是为了表明扫地等是前行之事而说,并非以在开始诵巴帝摩卡时应当念诵的形式而说。然而如今他们却在念诵,若如是,又为何念诵?应当理解:他们是在内心思惟,随顺因缘中所问的“僧团的前事是什么”,以询问前行等是否已经完成。因为说:“如此所说的四种前行完成后,方才应作布萨。”因此,随顺圣典与注疏,依此次第而行时,法问者便得以显现,对他的请求形式得以显现,诵巴帝摩卡者得以显现,他对前行等完成情况的询问得以显现,法问者的回答得以显现,在那之后诵巴帝摩卡者承诺诵巴帝摩卡的情形得以显现,如是,念诵这些偈颂语句的意义便得以显现——智者律师们作如此考量后,应当行持这久被隐没的说法之道。在自恣时也是如此。显示巴利原文
Nanu cetaṃ antonidāneyeva āgataṃ, atha kasmā pātimokkhuddesakena pubbabhāge vattabbanti? Saccaṃ, tathāpi tadanulomato jānitabbato vattabbaṃ. Aṭṭhakathāyañhi imā gāthāyo sammajjanādīnaṃ pubbakaraṇādibhāvañāpakabhāveneva vuttā, na pātimokkhārambhakāle bhaṇitabbabhāvena. Atha ca pana idāni bhaṇanti, evaṃ sante kimatthaṃ bhaṇantīti cintāyaṃ antonidāne ‘‘kiṃ saṅghassa pubbakicca’’nti vuttapucchānulomena pubbakaraṇādīnaṃ niṭṭhabhāvapucchanatthaṃ bhaṇantīti jānitabbaṃ. Vuttañhi ‘‘evaṃ vuttaṃ catubbidhaṃ pubbakaraṇaṃ katvāva uposatho kātabbo’’ti (vi. saṅga. aṭṭha. 177), tasmā pāḷiaṭṭhakathānulomato iminā anukkamena kate sati dhammajjhesako paññāyati, tassa ajjhesanākāro paññāyati, pātimokkhuddesako paññāyati, tassa pubbakaraṇādīnaṃ niṭṭhabhāvapucchanaṃ paññāyati, dhammajjhesakassa vissajjanaṃ paññāyati, tāni niṭṭhāpetvā pātimokkhuddesakassa pātimokkhaṃ uddisituṃ paṭiññā paññāyati, evaṃ imesaṃ gāthāvākyānaṃ vacane payojanaṃ paññāyatīti katvā paṇḍitehi vinayaññūhi cirapaṭicchanno ayaṃ kathāmaggo paṭipajjitabboti. Pavāraṇāyapi eseva nayo.
于圣典与注疏等,此法门为相应;
精通律藏的智者们,应当再三思惟。
反复思惟之后,若相应者,则应受持之;
正自觉者的声闻弟子们,若有不相应者,应舍弃之。
显示巴利原文 Pāḷiyaṭṭhakathādīnañhi , anurūpaṃ imaṃ nayaṃ; Punappunaṃ cintayantu, paṇḍitā vinayaññuno. Punappunaṃ cintayitvā, yuttaṃ ce dhārayantu taṃ; No ce yuttaṃ chaḍḍayantu, sammāsambuddhasāvakāti.