二十二、出家决择论显示巴利原文
22. Pabbajjāvinicchayakathā
123 如是讲说拒绝与邀请的抉择之后,现在为讲说出家的抉择,而说“出家者,于此……”等。其中,首先应前往者即为出家,意即在受具足戒之前首先应当趋入。pa 为前缀,vaja 是行(去)之义,此为词根。“族姓子”,是就具足行仪的良家子弟而言。与被拒绝之人相关联的,应当回避。“远离出家之过失”,即远离成为出家障碍的五种病等过失。“指甲背量”,此处指小指的指甲背。“若指甲背量也住于增长边,则不应令出家”,以此显示共通相,所以身体的任何部分,只要指甲背量住于增长边便不允许,此义已成立。同样,若指甲背量也住于不增长边,一切处皆许,此理可明;然而这并非共通所意指的,因此,为了显示唯局限于特定之处,而说“然若……”等。如果不加特定说明,指甲背量住于不增长边就允许,那就不应有“下衣上衣本来遮覆之处”的处所限定,由此可知:在下衣上衣本来遮覆之处以外,即使指甲背量住于不增长边也绝不允许,此义已立。然而,比指甲背量更小的,不论住于不增长边还是增长边,都允许,因为比指甲背量更小者,无论住于增长边或不增长边,在面部等处已被拒绝,如《义明灯》所说。显示巴利原文
123. Evaṃ paṭikkhepapavāraṇāvinicchayaṃ kathetvā idāni pabbajjāvinicchayaṃ kathetuṃ ‘‘pabbajjāti ettha panā’’tyādimāha. Tattha paṭhamaṃ vajitabbāti pabbajjā, upasampadāto paṭhamaṃ upagacchitabbāti attho. Pa-pubba vaja gatimhīti dhātu. Kulaputtanti ācārakulaputtaṃ sandhāya vadati. Ye puggalā paṭikkhittā, te vajjetvāti sambandho. Pabbajjādosavirahitoti pabbajjāya antarāyakarehi pañcābādhādidosehi virahito. Nakhapiṭṭhippamāṇanti ettha kaniṭṭhaṅgulinakhapiṭṭhi adhippetā. ‘‘Tañce nakhapiṭṭhippamāṇampi vaḍḍhanapakkhe ṭhitaṃ hoti, na pabbājetabboti iminā sāmaññalakkhaṇaṃ dassitaṃ, tasmā yattha katthaci sarīrāvayavesu nakhapiṭṭhippamāṇaṃ vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ ce, na vaṭṭatīti siddhaṃ. Evañca sati nakhapiṭṭhippamāṇampi avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ ce, sabbattha vaṭṭatīti āpannaṃ, tañca na sāmaññato adhippetanti padesaviseseyeva niyametvā dassento ‘sace panā’tiādimāha. Sace hi avisesena nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ vaṭṭeyya, ‘nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchannaṭṭhāne’ti padesaniyamaṃ na kareyya, tasmā nivāsanapārupanehi pakatipaṭicchannaṭṭhānato aññattha nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitampi na vaṭṭatīti siddhaṃ. Nakhapiṭṭhippamāṇato khuddakataraṃ pana avaḍḍhanakapakkhe vā vaḍḍhanakapakkhe vā ṭhitaṃ hotu, vaṭṭati nakhapiṭṭhippamāṇato khuddakatarassa vaḍḍhanakapakkhe avaḍḍhanakapakkhe vā ṭhitassa mukhādīsuyeva paṭikkhittattā’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.88) vuttaṃ.
然而《疑惑消除》中说:“因为曾言‘于遮蔽处,指甲背量住于不增长边则允许’,所以于不遮蔽处,即使那样也不允许;于遮蔽处,若住于增长边亦不允许——此义已然成立。可是于显露之处,若有人执取‘小于指甲背量且不增长者允许’,为遮止他们的执取,故说‘然于面……’等。”‘疥癣……乃至……不许’,以此显示这类病也含摄在麻风病中。对肿瘤,也应以此道理知抉择。但其中,在面部等处,即使小于枣核量的肿瘤亦不允许,这一点并未特别说明。“于不遮蔽处,虽住于不增长边亦不许”,这只说出了允许的情况而已,然而依照解释麻风的道理,在面部等处,即使小于枣核量的肿瘤也不允许,应当了知。因此,“虽住于不增长边”中的“虽”字,有未说而摄集之义,由此显示即使小于枣核量也不允许的意思,这是我等的意见。“生于本来色”,是就并非因病因而起的变异之色而说。显示巴利原文
Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 88-89) pana ‘‘paṭicchannaṭṭhāne nakhapiṭṭhippamāṇaṃ avaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ hoti, vaṭṭatīti vuttattā appaṭicchannaṭṭhāne tādisampi na vaṭṭati, paṭicchannaṭṭhānepi ca vaḍḍhanakapakkhe ṭhitaṃ na vaṭṭatīti siddhameva hoti. Pākaṭaṭṭhānepi pana nakhapiṭṭhippamāṇato ūnataraṃ avaḍḍhanakaṃ vaṭṭatīti ye gaṇheyyuṃ, tesaṃ taṃ gahaṇaṃ paṭisedhetuṃ ‘mukhe panā’tiādi vutta’’nti vuttaṃ. Godhā…pe… na vaṭṭatīti iminā tādisopi rogo kuṭṭheyeva antogadhoti dasseti. Gaṇḍepi iminā nayena vinicchayo veditabbo. Tattha pana mukhādīsu kolaṭṭhimattato khuddakataropi gaṇḍo na vaṭṭatīti visuṃ na dassito. ‘‘Appaṭicchannaṭṭhāne avaḍḍhanakapakkhe ṭhitepi na vaṭṭatī’’ti ettakameva hi tattha vuttaṃ, tathāpi kuṭṭhe vuttanayena mukhādīsu kolaṭṭhippamāṇato khuddakataropi gaṇḍo na vaṭṭatīti viññāyati, tasmā avaḍḍhanakapakkhe ṭhitepīti ettha pi-saddo avuttasampiṇḍanattho, tena kolaṭṭhimattato khuddakataropi na vaṭṭatīti ayamattho dassitoyevāti amhākaṃ khanti. Pakativaṇṇe jāteti rogahetukassa vikāravaṇṇassa abhāvaṃ sandhāya vuttaṃ.
“枣核量”,即枣核大小。“令生皮”是读法,意为使有皮。而《疑惑消除》中说:“‘令真皮’,意为使有皮,或读作‘有皮’,意为生皮。肿瘤等虽已平息,若彼处仍有变色,那也是允许的。”显示巴利原文
Kolaṭṭhimattakoti badaraṭṭhippamāṇo. ‘‘Sañjātachaviṃ kāretvā’’ti pāṭho, vijjamānachaviṃ kāretvāti attho. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.88-89) pana ‘‘sacchaviṃ kāretvāti vijjamānachaviṃ kāretvāti attho, sañchavinti vā pāṭho, sañjātachaanti attho. Gaṇḍādīsu vūpasantesupi taṃ ṭhānaṃ vivaṇṇampi hoti, taṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.
“红莲白莲叶色”者,即红莲与白莲花瓣之色。“如麻风中所说之理”者,显示“唯在覆盖处不增长者方为适宜,余处则一概不许”这一所说之理。“消瘦病”者,即痨病。“夜叉癫狂”者,谓时而发作,令人仆倒在地,以手、面等肢体在地上摩擦,犹如夜叉所为之病。显示巴利原文
Padumapuṇḍarīkapattavaṇṇanti rattapadumasetapadumapupphadalavaṇṇaṃ. Kuṭṭhe vuttanayenevāti ‘‘paṭicchannaṭṭhāne avaḍḍhanakaṃ vaṭṭati, aññattha na kiñci vaṭṭatī’’ti vuttanayaṃ dasseti. Sosabyādhīti khayarogo. Yakkhummādoti kadāci āgantvā bhūmiyaṃ pātetvā hatthamukhādikaṃ avayavaṃ bhūmiyaṃ ghaṃsanako yakkhova rogo.
124 124. “大臣”者,指具大权势之人。“我非国王之仆从”应作询问——这是就国王所授予的职位而言的。然而,若是由国王的官员——大臣等所任命者,或仅是那些大臣等的仆从,则也应向彼大臣等询问。显示巴利原文
124.Mahāmattoti mahatiyā issariyamattāya samannāgato. ‘‘Na dānāhaṃ devassa bhaṭo’’ti āpucchatīti raññā eva dinnaṃ ṭhānantaraṃ sandhāya vuttaṃ. Yo pana rājakammikehi amaccādīhi ṭhapito, amaccādīnaṃ eva vā bhaṭo hoti, tena taṃ taṃ amaccādimpi āpucchituṃ vaṭṭatīti.
125 125. 因说“旗帜贼”,故知隐匿之盗贼亦可令出家。由此将说“然他们庵罗树盗贼等……”等。“如是知”者,即了知“已成持戒者”。显示巴利原文
125.‘‘Dhajabandho’’ti vuttattā apākaṭacoro pabbājetabboti viññāyati. Tena vakkhati ‘‘ye pana ambalabujādicorakā’’tiādi. Evaṃ jānantīti ‘‘sīlavā jāto’’ti jānanti.
126 「打破」是指打破脚镣的束缚。「切断」是指切断锁链的束缚。「解开」是指解开绳索的束缚。「打开」是指打开村庄等束缚中的村门等。「于不见者时逃走」是指趁守护者、看守者不见时逃走。显示巴利原文
126.Bhinditvāti andubandhanaṃ bhinditvā. Chinditvāti saṅkhalikabandhanaṃ chinditvā. Muñcitvāti rajjubandhanaṃ muñcitvā. Vivaritvāti gāmabandhanādīsu gāmadvārādīni vivaritvā. Apassamānānaṃ vā palāyatīti purisaguttiyaṃ purisānaṃ gopakānaṃ apassamānānaṃ palāyati.
129 「以前述方式」者,即依“被鞭打、受杖刑”等处所说之方式。显示巴利原文
129.Purimanayenevāti ‘‘kasāhato katadaṇḍakammo’’ti ettha vuttanayeneva.
130 「逃债者」者,即知债主将至,因恐惧而逃走的负债者。“成为颈者”是指,明知其为负债者,却以轻慢的态度,在其债务未清之时便令其进入比丘身份。显示巴利原文
130.Palātopīti iṇassāmikānaṃ āgamanaṃ ñatvā bhayena palātopi iṇāyiko. Gīvā hoti iṇāyikabhāvaṃ ñatvā anādarena iṇamuttake bhikkhubhāve pavesitattā.
「一点一点」即少许少许。「应当给予」:这是显示负债者不论是否获得财富,在给予时都应保持热诚;而其他比丘亦应劝言「勿舍弃重担」,成为其助伴。因为若舍弃重担,他可能被依物品价值而强制偿还。显示巴利原文
Upaḍḍhupaḍḍhanti thokaṃ thokaṃ. Dātabbamevāti iṇāyikena dhanaṃ sampajjatu vā, mā vā, dāne saussāheneva bhavitabbaṃ, aññehi ca bhikkhūhi ‘‘mā dhuraṃ nikkhipāhī’’ti vatvā sahāyakehi bhavitabbanti dasseti. Dhuranikkhepena hissa bhaṇḍagghena kāretabbatā siyāti.
131 所谓「加上奴隶行相而购买」,这是用以否定为了解脱奴隶身份而购买的情形。因为像这样以财购买者,确实不是奴隶。然而在《金刚智复注》中说:「地方行相,即书写通知、加上契约等各处的地方行相。」「依各处行相」,是指在各个国土中,依书写奴隶契约等使其成为非奴隶的规定。在灌顶等时解除一切束缚,对此说为「以一切共通」。显示巴利原文
131.Dāsacārittaṃ āropetvā kītoti iminā dāsabhāvaparimocanatthāya kītaṃ nivatteti. Tādiso hi dhanakkītopi adāso eva. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 97) pana ‘‘desacārittanti sāvanapaṇṇāropanādikaṃ taṃ taṃ desacāritta’’nti vuttaṃ. Tattha tattha cārittavasenāti tasmiṃ tasmiṃ janapade dāsapaṇṇajjhāpanādinā adāsakaraṇaniyāmena. Abhisekādīsu sabbabandhanāni mocāpenti, taṃ sandhāya ‘‘sabbasādhāraṇenā’’ti vuttaṃ.
「若自己加上契约,则不允许」:那些自由妇女心想「我们也成为王家女奴吧」,为了保护自己,她们自己让国王在女奴契约上写下自己的名字;她们的儿子也就成为王家奴隶,因此不允许让他们出家。「未经他们给予,不应令出家」:凡是他们的主人,只要其中有一人未给予,便不应令出家。「然而成为自由人后,允许令出家」:凡是那些园民被赠予的寺院,在该寺院中告知僧团,通过公开羯磨处理财物等,使其成为自由人后,便允许令出家。然而在《金刚智复注》中写道:「天奴之子,允许。」又说「若想让园民出家,应给予另一人后方令出家。」大寺派的意趣在于:由于是以「我们将园民给予比丘僧团」这样的方式给予,所以他们并非其奴隶;因为应说「园民既非奴隶亦非自由人」,所以记为非奴隶。「塔咖倾注」是锡兰岛的习俗,他们应当允许出家,因为他们是僧团的园民。无主人的奴隶,自己也能使其成为自由人。显示巴利原文
Sace sayameva paṇṇaṃ āropenti, na vaṭṭatīti tā bhujissitthiyo ‘‘mayampi vaṇṇadāsiyo homā’’ti attano rakkhaṇatthāya sayameva rājūnaṃ dāsipaṇṇe attano nāmaṃ likhāpenti, tāsaṃ puttāpi rājadāsāva honti, tasmā te pabbājetuṃ na vaṭṭati. Tehi adinnā na pabbājetabbāti yattakā tesaṃ sāmino, tesu ekena adinnepi na pabbājetabbā. Bhujisse katvā pana pabbājetuṃ vaṭṭatīti yassa vihārassa te ārāmikā dinnā, tasmiṃ vihāre saṅghaṃ ñāpetvā phātikammena dhanādiṃ katvā bhujisse katvā pabbājetuṃ vaṭṭati. Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 97) pana ‘‘devadāsiputte vaṭṭatīti likhitaṃ. ‘Ārāmikañce pabbājetukāmo, aññamekaṃ datvā pabbājetabba’nti vuttaṃ. Mahāpaccarivādassa ayamidha adhippāyo, ‘bhikkhusaṅghassa ārāmike demā’ti dinnattā na te tesaṃ dāsā, ‘ārāmiko ca neva dāso na bhujisso’ti vattabbato na dāsoti likhitaṃ. Takkāsiñcanaṃ sīhaḷadīpe cārittaṃ, te ca pabbājetabbā saṅghassārāmikattā. Nissāmikaṃ dāsaṃ attanāpi bhujissaṃ kātuṃ labhatī’’ti vuttaṃ.
《义理明灯》中说:“‘如同将酪浆倾注于头者’:如同在某些地方,使人脱离奴隶身份时,以酪浆洗头后使其成为自由人;同样地,此处也因依园民之言而施与,所以他们不是奴隶,这是意趣所在。然而‘酪浆倾注是锡兰岛的习俗’,他们这样说。‘不应令出家’,这是所说。”又这样说:“即使以如法语施与,因为他们是僧团的园民奴隶,所以这样说。”《疑惑消除》中也说:“‘如同将酪浆倾注于头者’:在某些地方,使人脱离奴隶身份时,将酪浆倾注于头,据说由此他们成为自由人;同样地,此处也是‘虽因园民之言而施与’,这是意趣所在。虽然这样施与,仍然是僧团的园民奴隶,所以说‘不应令出家’。依‘名为暂时性’之说,应理解为:设定时限而施与,或为了日后取回而施与,一切施与都只是暂时性的。无主奴隶,是指其主人家族不是亲属,因死亡而灭尽,没有任何继承人;然而他被同一种姓者、或同住村落者、或统治者释放为自由人后,应允许他出家。天奴也是奴隶。因为他们在某些地方是王奴,在某些地方是寺院奴隶,所以不应令他们出家。”这样说。显示巴利原文
Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.97) pana ‘‘takkaṃ sīse āsittakasadisāva hontīti yathā adāse karontā takkena sīsaṃ dhovitvā adāsaṃ karonti, evaṃ ārāmikavacanena dinnattā adāsāva teti adhippāyo. ‘Takkāsiñcanaṃ pana sīhaḷadīpe cāritta’nti vadanti. Neva pabbājetabboti vuttanti kappiyavacanena dinnepi saṅghassa ārāmikadāsattā evaṃ vutta’’nti vuttaṃ. Vimativinodaniyampi (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.97) ‘‘takkaṃ sīse āsittakasadisāva hontīti kesuci janapadesu adāse karontā takkaṃ sīse āsiñcanti, tena kira te adāsā honti, evamidampi ārāmikavacanena dinnampīti adhippāyo. Tathā dinnepi saṅghassa ārāmikadāso evāti ‘neva pabbājetabbo’ti vuttaṃ. ‘Tāvakāliko nāma’ti vuttattā kālaparicchedaṃ katvā vā pacchāpi gahetukāmatāya vā dinnaṃ sabbaṃ tāvakālikamevāti gahetabbaṃ. Nissāmikadāso nāma yassa sāmikulaṃ aññātikaṃ maraṇena parikkhīṇaṃ, na koci tassa dāyādo, so pana samānajātikehi vā nivāsagāmavāsīhi vā issarehi vā bhujisso katova pabbājetabbo. Devadāsāpi dāsā eva. Te hi katthaci dese rājadāsā honti, katthaci vihāradāsā vā, tasmā pabbājetuṃ na vaṭṭatī’’ti vuttaṃ.
《义理明灯》中说:“无主奴隶:指其主人连同子女妻子都已死亡,没有任何继承人。他也不能被令出家,但自己可以使其成为自由人。或者,在该国的统治者们,也可令其成为自由人。‘可令天奴之子出家’,在三部结集典籍中都这样说。‘奴隶出家后见到自己的主人而逃走,无罪。’这是所说的。”又这样说。而《疑惑消除》说:“令奴隶出家后,见到主人而为了隐藏将他带走,应依每一步不与取罪处理;然而奴隶自行逃走则无罪。”这样说。显示巴利原文
Sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.97) pana ‘‘nissāmikadāso nāma yassa sāmikā saputtadārā matā honti, na koci tassa pariggāhako, sopi pabbājetuṃ na vaṭṭati, taṃ pana attanāpi bhujissaṃ kātuṃ vaṭṭati. Ye vā pana tasmiṃ raṭṭhe sāmino, tehipi kārāpetuṃ vaṭṭati, ‘devadāsiputtaṃ pabbājetuṃ vaṭṭatī’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. ‘Dāsassa pabbajitvā attano sāmike disvā palāyantassa āpatti natthī’ti vadantī’’ti vuttaṃ. Vimativinodaniyaṃ pana ‘‘dāsampi pabbājetvā sāmike disvā paṭicchādanatthaṃ apanento padavārena adinnādānāpattiyā kāretabbo, dāsassa pana palāyato anāpattī’’ti vuttaṃ.
132 132. 在手断等事例中,“耳根”是指整个耳朵被切断。“耳环孔”是指耳垂。而“其耳有孔”是指下方穿耳环等的孔洞,因其不堪摩擦。“羊足”是指羊足鼻骨的尖端,因为从那里以上无法切断。“接合”是就接合后形状不丑陋而言;如果形状丑陋,则会给僧团集会带来染污。显示巴利原文
132. Hatthacchinnakādivatthūsu kaṇṇamūleti sakalassa kaṇṇassa chedaṃ sandhāyāha. Kaṇṇasakkhalikāyāti kaṇṇacūḷikāya . Yassa pana kaṇṇāvaṭṭeti heṭṭhā kuṇḍalādiṭhapanachiddaṃ sandhāya vuttaṃ. ‘‘Tañhi saṅghaṭṭanakkhamaṃ. Ajapadaketi ajapadanāsikaṭṭhikoṭiyaṃ. Tato hi uddhaṃ na vicchindituṃ sakkā hoti. Sandhetunti avirūpasaṇṭhānaṃ sandhāya vuttaṃ, virūpaṃ pana parisadūsakaṃ āpādeti.
“驼背身”:指身体弯曲者。“梵天正直肢体者”:世尊,其肢体正直,如同梵天一般。“其余有情”:指不具备此特征的有情。以此说明:除了大人与转轮王,其余有情都属驼背一类。因为大多数有情都在肩、腰、膝这三处弯曲;腰弯者向后弯,两处弯者向前弯,身长者则向一侧弯曲;有些人仰着脸走路,如同观测星宿;有些人肉薄血少,状如尖刺;有些人前倾颤步而行。“周边圆”:指身体周边圆。以此说明:具有这种形状的侏儒是不适合的。显示巴利原文
Khujjasarīroti vaṅkasarīro. Brahmuno viya ujukaṃ gattaṃ sarīraṃ yassa so brahmujugatto, bhagavā. Avaseso sattoti iminā lakkhaṇena rahitasatto. Etena ṭhapetvā mahāpurisaṃ cakkavattiñca itare sattā khujjapakkhikāti dasseti. Yebhuyyena hi sattā khandhe kaṭiyaṃ jāṇūsūti tīsu ṭhānesu namanti, te kaṭiyaṃ namantā pacchato namanti, dvīsu ṭhānesu namantā purato namanti, dīghasarīrā pana ekena passena vaṅkā honti, eke mukhaṃ unnāmetvā nakkhattāni gaṇayantā viya caranti, eke appamaṃsalohitā sūlasadisā honti, eke purato pabbhārā honti, pavedhamānā gacchanti. Parivaṭumoti samantato vaṭṭakāyo. Etena evarūpā eva vāmanakā na vaṭṭantīti dasseti.
133 「骨筋皮身」者,即仅有骨、筋、皮的身体。「瘤瘤头」者,为了显示多处有肉团,而用了叠词。因此说「如棕榈果穗」。棕榈果的花序称为穗。「以渐细之头」者,即如塔庙般逐渐变细的头。「如大竹节般从始至终粗细均匀的头」,名为管头。「咖巴头」者,即如象头般裂为两半的头。「或耳毛」者,对此的解释为「以虫等」等。针对如猕猴般额上亦有毛生起,而说「以头毛」等。显示巴利原文
133.Aṭṭhisirācammasarīroti aṭṭhisirācammamattasarīro. Kūṭakūṭasīsoti anekesu ṭhānesu piṇḍitamaṃsataṃ dassetuṃ āmeḍitaṃ kataṃ. Tenāha ‘‘tālaphalapiṇḍisadisenā’’ti. Tālaphalānaṃ mañjarī piṇḍi nāma. Anupubbatanukena sīsenāti cetiyathūpikā viya kamena kisena sīsena. Mahāveḷupabbaṃ viya ādito paṭṭhāya yāva pariyosānā avisamathūlena sīsena samannāgato nāḷisīso nāma. Kappasīsoti gajamatthakaṃ viya dvidhā bhinnasīso. ‘‘Kaṇṇikakeso vā’’ti imassa vivaraṇaṃ ‘‘pāṇakehī’’tiādi. Makkaṭasseva nalāṭepi kesānaṃ uṭṭhitabhāvaṃ sandhāyāha ‘‘sīsalomehī’’tiādi.
「猕猴眉」者,即因额毛而不与眉毛分离者。「以眼轮」者,即以眼轮。「斜视」者,即横向看者。「水星」者,即观看者在水中之倒影。或说「水泡」。「眼星」者,即面对站立者之影子。亦说「眼珠」。「极黄眼」者,即猫眼。「蜜黄」者,即蜜色之黄。「无睫毛眼」者,此处睫毛一词通用于眼睑毛,因无有彼,故为无睫毛眼。「以眼病」者,即以眼睑边缘腐烂所生之病。显示巴利原文
Makkaṭabhamukoti nalāṭalomehi avibhattalomabhamuko. Akkhicakkehīti akkhimaṇḍalehi. Kekaroti tiriyaṃ passanako. Udakatārakāti olokentānaṃ udake paṭibimbikacchāyā. Udakabubbuḷanti keci. Akkhitārakāti abhimukhe ṭhitānaṃ chāyā. Akkhibhaṇḍakātipi vadanti. Atipiṅgalakkhi majjārakkhi. Madhupiṅgalanti madhuvaṇṇapiṅgalaṃ. Nippakhumakkhīti ettha pakhuma-saddo akkhidalalomesu niruḷho, tadabhāvā nippakhumakkhi. Akkhipākenāti akkhidalapariyantesu pūtitāpajjanarogena.
「扁平鼻」:鼻不隆起的。「蝗虫蛙」:指大口蛙。「裂口」:口裂至末端,或常时开张的。「歪口」:下颚骨偏向一侧的。「唇缺」:两唇中任一处,或因天生或因刀等割去肉而缺损的。「流涎口」:常时流出口水的。显示巴利原文
Cipiṭanāsikoti anunnatanāsiko. Paṭaṅgamaṇḍūko nāma mahāmukhamaṇḍūko. Bhinnamukhoti upakkamukhapariyosāno, sabbadā vivaṭamukho vā. Vaṅkamukhoti ekapasse apakkamma ṭhitaheṭṭhimahanukaṭṭhiko. Oṭṭhacchinnakoti ubhosu oṭṭhesu yattha katthaci jātiyā vā pacchā vā satthādinā apanītamaṃsena oṭṭhena samannāgato. Eḷamukhoti niccapaggharitalālāmukho.
「裂颈」:颈部下垂的。「裂胸」:胸部中央过度凹陷的。同样,「裂背」也是如此。「而这一切」:指「疥疮身」等。此处的判别,在麻风等处已说,故说「判别」等。显示巴利原文
Bhinnagaloti avanatagalo. Bhinnauroti atininnauramajjho. Evaṃ bhinnapiṭṭhīti. Sabbañcetanti ‘‘kacchugatto’’tiādiṃ sandhāya vuttaṃ. Ettha ca vinicchayo kuṭṭhādīsu vutto evāti āha ‘‘vinicchayo’’tiādi.
「阴囊病」:患有睾丸增大症,或因疝气而阴囊肿胀的。即使以下衣遮盖,隆起依旧显现,此人不应出家。「畸形」:足横向行走,经行时膝盖向外突出的。「碰撞」:足旋转行走,经行时膝盖向内收的。「粗腿」:腿部粗大的。「大足」:足底巨大的。「足中央凹陷」:足背中央凹陷,由此显示足尖与足跟相似。显示巴利原文
Vātaṇḍikoti aṇḍakesu vuddhirogena samannāgato, aṇḍavātarogena uddhutabījaṇḍakosena samannāgato vā. Yassa nivāsanena paṭicchannampi uṇṇataṃ pakāsati, sova na pabbājetabbo. Vikaṭoti tiriyaṃ gamanapādehi samannāgato, yassa caṅkamato jāṇukā bahi nigacchanti. Saṅghaṭṭoti gacchato parivattanapādehi samannāgato, yassa caṅkamato jāṇukā anto pavisanti. Mahājaṅghoti thūlajaṅgho. Mahāpādoti mahantena pādatalena yutto. Pādavemajjheti piṭṭhipādavemajjhe. Etena aggapādo ca paṇhi ca sadisāvāti dasseti.
134 “中央蜷缩之足”是说明畸形足的原因,“足尖蜷缩”即指畸形足本身。对畸形足者经行方式的说明则为“以足背顶端经行”。而“以足的外缘”与“以内缘”,是针对以足底两侧边缘经行而说的。显示巴利原文
134.Majjhe saṃkuṭitapādattāti kuṇṭhapādatāya kāraṇaṃ dasseti, agge saṃkuṭitapādattāti kuṇṭhapādatāya. Kuṇṭhapādasseva caṅkamanavibhāvanaṃ ‘‘piṭṭhipādaggena caṅkamanto’’ti. ‘‘Pādassa bāhirantenā’’ti ca ‘‘abbhantarantenā’’ti ca idaṃ pādatalassa ubhohi pariyantehi caṅkamanaṃ sandhāya vuttaṃ.
“口吃者”:即结巴的语言。某人将一个字母说上四五次,便以此称之,这是由于发音部位与发音方法不清净、未能清晰发音所致。因其语言如此被模仿,故被称为“口吃者”。即便发音器官完整,若反复带有呃声而发出同一字母,也包含在此类中。或者,虽能抑制那种结巴而说出不重复的字母,但声音松弛、不流畅者,应可许其出家。“不脱离罪”:即明知故犯者不能脱罪。至于在生命障碍等危难中,非自愿地成就身体和合者,无罪。显示巴利原文
Mammananti khalitavacanaṃ, yo ekamevakkharaṃ catupañcakkhattuṃ vadati, tassetaṃ adhivacanaṃ, ṭhānakaraṇavisuddhiyā abhāvena aphuṭṭhakkharavacanaṃ. Vacanānukaraṇena hi so ‘‘mammano’’ti vutto. Yo ca karaṇasampannopi ekamevakkharaṃ hikkārabahuso vadati, sopi idheva saṅgayhati. Yo vā pana taṃ niggahetvāpi anāmeḍitakkharameva sithilaṃ siliṭṭhavacanaṃ vattuṃ samattho, so pabbājetabbo. Āpattito na muccantīti ñatvā karontāva na muccanti. Jīvitantarāyādiāpadāsu aruciyā kāyasāmaggiṃ dentassa anāpatti.
135 在关于不得出家者的讨论中,有人说:“若黑半分时为女人,白半分时为男人,此人即是半月黄门。”而注疏中说:“黑半分时为黄门,白半分时其炽热平息”,由于在非黄门的半月只论及炽热平息,故应理解为在黄门的半月因炽热旺盛而成黄门状态,经审察后应取此较合理之说。“此人无女无男”即指无性人。“于彼半月,其出家被禁止”——在此,“若在非黄门半月令其出家,至黄门半月应驱摈”,三部复注均如此说。然而有人说:“在非黄门半月出家后,若证得漏尽,不应驱摈”,这仅是他们的见解。因为黄门不能证得漏尽,而漏尽者亦不会成为黄门状态。在无因结生的论述中,统说黄门是无因结生,而被诅咒者、嫉妒者、半月黄门,从结生之时即为黄门,非于生命中途变成,如是说。因此,在解释无因结生时,黄门未像生盲、生聋等那样特别用“生”字指出。在第四波罗夷的注释中,说明不得出家者时说:黄门、畜生、两性人,此三种是根败坏者、无因结生者,对他们天界不被禁止,但圣道被禁止,如此无差别地说。显示巴利原文
135. Abhabbapuggalakathāsu ‘‘yo kāḷapakkhe itthī hoti, juṇhapakkhe puriso, ayaṃ pakkhapaṇḍako’’ti keci vadanti. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘kāḷapakkhe paṇḍako hoti, juṇhapakkhe panassa pariḷāho vūpasammatī’’ti apaṇḍakapakkhe pariḷāhavūpasamasseva vuttattā paṇḍakapakkhe ussannapariḷāhatā paṇḍakabhāvāpattīti viññāyatīti vīmaṃsitvā yuttataraṃ gahetabbaṃ. Itthibhāvo pumbhāvo vā natthi etassāti abhāvako. ‘‘Tasmiṃyevassa pakkhe pabbajjā vāritāti ettha apaṇḍakapakkhe pabbājetvā paṇḍakapakkhe nāsetabbo’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Keci pana ‘‘apaṇḍakapakkhe pabbajito sace kilesakkhayaṃ pāpuṇāti, na nāsetabbo’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ. Paṇḍakassa hi kilesakkhayāsambhavato, khīṇakilesassa ca paṇḍakabhāvānāpaaāto. Ahetukapaṭisandhikathāyañhi avisesena paṇḍakassa ahetukapaṭisandhitā vuttā, āsittausūyapakkhapaṇḍakānañca paṭisandhito paṭṭhāyeva paṇḍakabhāvo, na pavattiyaṃyevāti vadanti. Teneva ahetukapaṭisandhiniddese jaccandhabadhirādayo viya paṇḍako jātisaddena visesetvā na niddiṭṭho. Catutthapārājikasaṃvaṇṇanāyañca (pārā. aṭṭha. 2.233) abhabbapuggale dassentena paṇḍakatiracchānagataubhatobyañjanakā tayo vatthuvipannā ahetukapaṭisandhikā, tesaṃ saggo avārito, maggo pana vāritoti avisesato vuttanti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.109) āgataṃ.
然而,《疑惑消除》(复注·大品 2.109)于般哒咖事中说:依附般哒咖、嫉妒般哒咖与半月般哒咖这三种,同样具足男性身相等特征,皆为无因结生者。由于烦恼缠缚的力量强盛,他们与无根般哒咖相似,故被称为“般哒咖”。其中,依附般哒咖与嫉妒般哒咖二者的烦恼缠缚,可通过如理作意等方法加以制止而不致违越,因此说他们应被驱摈。至于半月般哒咖,在黑半月中,烦恼热恼如同疯狂一般到来,无法遏止,直到发生违越方才平息,因此在那个半月期间不应驱摈他。为了显示这一差别,才有“对于那些他人”的说法。其中,“依附者”即通过口中承纳而成为依附者,以自身排出不净,热恼得以止息。“当嫉妒生起时”,即当由于嫉妒,对自己想要服侍的对象生起贪欲时,通过排出不净,热恼得以止息。显示巴利原文
Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.109) pana paṇḍakavatthusmiṃ āsittausūyapakkhapaṇḍakā tayopi purisabhāvaliṅgādiyuttā ahetukapaṭisandhikā, te ca kilesapariyuṭṭhānassa balavatāya napuṃsakapaṇḍakasadisattā ‘‘paṇḍakā’’ti vuttā, tesu āsittausūyapaṇḍakānaṃ dvinnaṃ kilesapariyuṭṭhānaṃ yonisomanasikārādīhi vītikkamato nivāretumpi sakkā, tena te pabbājetabbāti vuttā. Pakkhapaṇḍakassa pana kāḷapakkhe ummādo viya kilesapariḷāho avattharanto āgacchati, vītikkamaṃ patvā eva ca nivattati, tasmā tasmiṃ pakkhe so na pabbājetabboti vutto, tadetaṃ vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘yassa paresa’’nti vuttaṃ. Tattha āsittassāti mukhe āsittassa attanopi asucimuccanena pariḷāho vūpasammati. Usūyāya uppannāyāti usūyāya vasena attano sevetukāmatārāge uppanne asucimuttiyā pariḷāho vūpasammati.
既然说“诸根已除去”,那么若仅除去相而诸根还在,并不成为般哒咖。比丘若非因疾病而仅除去那些,也只是犯粗罪(土喇咤亚),不构成般哒咖性。然而,当诸根被除去后,男根便不能因贪欲而运作,男性特消失,胡须等男性相乃至具足戒(达上)也消失,烦恼热恼如无根般哒咖一般违越而难以制止,因此说即便已具足戒者也应灭摈。若如此,为何在拔除诸根时不判为巴拉基咖?对此,有人解释:“这是世尊制定的,因为世尊说:‘诸比丘,般哒咖未达上者不应令达上,已达上者应灭摈。’”另有人则说:“因为在拔除诸根的当下还不构成般哒咖,所以那时不判巴拉基咖。但由于那位拔除诸根的比丘在后时会以上述方式堕入般哒咖性,成为无能力者,不再是达上的基础,从那时起他的达上便消失。因此,此人在达到般哒咖性之时,便与天生的无根般哒咖归为一类,所谓‘已达上者应灭摈’,指的是他成为无能力者之后,而非在那之前。此人虽是有因者,但因状态丧失而与无因者相似,道果也不生起。”又有人言:“针对在出家前以方便达到般哒咖状态者,说了‘已达上者应灭摈’;若是在达上之后以方便达到,则达上也不会消失。”这一说法不合理。应当审察而取:无论以何种程度……显示巴利原文
‘‘Bījāniapanītānī’’ti vuttattā bījesu ṭhitesu nimittamatte apanīte paṇḍako na hoti. Bhikkhunopi anābādhapaccayā tadapanayane thullaccayameva, na paṇḍakattaṃ. Bījesu pana apanītesu aṅgajātampi rāgena kammaniyaṃ na hoti, pumabhāvo vigacchati, massuādipurisaliṅgampi upasampadāpi vigacchati, kilesapariḷāhopi dunnivāravītikkamo hoti napuṃsakapaṇḍakassa viya, tasmā īdiso upasampannopi nāsetabboti vadanti. Yadi evaṃ kasmā bījuddharaṇe pārājikaṃ na paññattanti? Ettha tāva keci vadanti ‘‘paññattamevetaṃ bhagavatā ‘paṇḍako bhikkhave anupasampanno na upasampādetabbo, upasampanno nāsetabbo’ti vuttattā’’ti. Keci pana ‘‘yasmā bījuddharaṇakkhaṇe paṇḍako na hoti, tasmā tasmiṃ khaṇe pārājikaṃ na paññattaṃ. Yasmā pana so uddhaṭabījo bhikkhu aparena samayena vuttanayena paṇḍakattaṃ āpajjati, abhāvako hoti, upasampadāya avatthu, tato eva cassa upasampadā vigacchati, tasmā esa paṇḍakattupagamanakālato paṭṭhāya jātiyā napuṃsakapaṇḍakena saddhiṃ yojetvā ‘upasampanno nāsetabbo’ti abhabboti vutto, na tato pubbe. Ayañca kiñcāpi sahetuko, bhāvakkhayena panassa ahetukasadisatāya maggopi na uppajjatī’’ti vadanti. Apare pana ‘‘pabbajjato pubbe upakkamena paṇḍakabhāvamāpannaṃ sandhāya ‘upasampanno nāsetabbo’ti vuttaṃ, upasampannassa pana pacchā upakkamena upasampadāpi na vigacchatī’’ti, taṃ na yuttaṃ. Yadaggena hi pabbajjato pubbe upakkamena abhabbo hoti, tadaggena pacchāpi hotīti vīmaṃsitvā gahetabbaṃ.
“无能者”,即此人没有女性等状态。“出家不被禁止”一句中,以“出家”一词也包含了具足戒。因此说“对于那些在此出家被禁止者”等。“在那半月中出家被禁止”,这里应知:即便在非般哒咖的半月,也仅允许出家,具足戒在此时同样不成;而当般哒咖半月到来时,应知因为相已消失,应当灭摈。显示巴利原文
Itthattādi bhāvo natthi etassāti abhāvako. Pabbajjā na vāritāti ettha pabbajjāggahaṇeneva upasampadāpi gahitā. Tenāha ‘‘yassa cettha pabbajjā vāritā’’tiādi. Tasmiṃ yevassa pakkhe pabbajjā vāritāti ettha pana apaṇḍakapakkhepi pabbajjāmattameva labhati, upasampadā pana tadāpi na vaṭṭati, paṇḍakapakkhe pana āgato liṅganāsanāya nāsetabboti veditabbanti vuttaṃ.
136 「具有两性相者」,即「具两性相者」,这是以外在义为所缘的依主释复合词,在前词中有格位省略。这里「相」是指男性相与女性相。那么,具两性相者有一个根,还是两个?仅有一个,不是两个。如何得知?因为在阿毗达摩中否定了一个相续中生起两种根性:「当女根生起时,男根生起吗?不。或者当男根生起时,女根生起吗?不。」(根双论 3.188)。而且,女性具两性相者有女根,男性具两性相者有男根。若如此,第二相的不存在就会出现,因为说根是相的原因,而他没有那个根?答:他的根不是第二相的原因。为何?因为恒常不存在。女性具两性相者,当对女性的贪心生起时,男性相显现,女性相隐藏不显;同样,另一种的另一相也如此。若他们的根是第二相的原因,两相应恒常存在,但不存在,因此应知:「那不是他的相之因,但与业相应的贪心才是这里的原因。」因为他仅有一个根,故女性具两性相者自己也受胎,也令他人受胎。男性具两性相者令他人受胎,但自己不受胎。这在《义明灯》(义明复注·大品 3.116)中已说。显示巴利原文
136.Ubhatobyañjanamassa atthīti ubhatobyañjanakoti iminā asamānādhikaraṇavisayo bāhiratthasamāsoyaṃ, purimapade ca vibhattialopoti dasseti. Byañjananti cettha purisanimittaṃ itthinimittañca adhippetaṃ. Atha ubhatobyañjanakassa ekameva indriyaṃ hoti, udāhu dveti? Ekameva hoti, na dve. Kathaṃ viññāyatīti ce? ‘‘Yassa itthindriyaṃ uppajjati, tassa purisindriyaṃ uppajjatīti, no. Yassa vā pana purisindriyaṃ uppajjati, tassa itthindriyaṃ uppajjatīti, no’’ti (yama. 3.indriyayamaka.188) ekasmiṃ santāne indriyabhūtabhāvadvayassa uppattiyā abhidhamme paṭisedhitattā, tañca kho itthiubhatobyañjanakassa itthindriyaṃ, purisaubhatobyañjanakassa purisindriyanti. Yadi evaṃ dutiyabyañjanassa abhāvo āpajjati indriyañhi byañjanassa kāraṇaṃ vuttaṃ, tañca tassa natthīti? Vuccate – na tassa indriyaṃ dutiyabyañjanakāraṇaṃ. Kasmā? Sadā abhāvato. Itthiubhatobyañjanakassa hi yadā itthiyā rāgacittaṃ uppajjati, tadā purisabyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti, itthibyañjanaṃ paṭicchannaṃ guḷhaṃ hoti, tathā itarassa itaraṃ. Yadi ca tesaṃ indriyaṃ dutiyabyañjanakāraṇaṃ bhaveyya, sadāpi byañjanadvayaṃ tiṭṭheyya, na pana tiṭṭhati, tasmā veditabbametaṃ ‘‘na tassa taṃ byañjanakāraṇaṃ, kammasahāyaṃ pana rāgacittamevettha kāraṇa’’nti. Yasmā cassa ekameva indriyaṃ hoti, tasmā itthiubhatobyañjanako sayampi gabbhaṃ gaṇhāti, parampi gaṇhāpeti. Purisaubhatobyañjanako paraṃ gaṇhāpeti, sayaṃ pana na gaṇhātīti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.116) āgataṃ.
然而《除疑》(《复注·大品》2.116)中说:“女性具两性相者”指具备女根者,另一种则具备男根。因为在一人之身两种性不能同时生起,这在《双论》(《根双论》3.188)中已予遮止。而第二相只是借由与业相伴的不善心,在没有根性的情况下生起的。即使是本来的女人与男人,业本身就是相与标志的因,并非根性,因为在《发趣论》中并未以任何缘力说那是缘。诸注疏(如《法集注》632-633)中,仅仅为了显示具有根性者的相与标志是如何运作的,才以“缘于女根而有女性相等”这样的方式,说根是相之因。但在这里应知:以不善之力,即使无根,相也能生起。对他们这两种具两性相者而言,当对女性的贪欲生起时,男性相显现,另一相隐没;当对男性的贪欲生起时,女性相显现,另一相隐没。此义已明。显示巴利原文
Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.116) pana – itthiubhatobyañjanakoti itthindriyayutto, itaro pana purisindriyayutto. Ekassa hi bhāvadvayaṃ saha na uppajjati yamake (yama. 3.indriyayamaka.188) paṭikkhittattā. Dutiyabyañjanaṃ pana kammasahāyena akusalacitteneva bhāvarahitaṃ uppajjati. Pakatitthipurisānampi kammameva byañjanaliṅgānaṃ kāraṇaṃ, na bhāvo tassa kenaci paccayena paccayattassa paṭṭhāne avuttattā. Kevalaṃ bhāvasahitānaṃyeva byañjanaliṅgānaṃ pavattadassanatthaṃ aṭṭhakathāsu (dha. sa. aṭṭha. 632-633) ‘‘itthindriyaṃ paṭicca itthiliṅgādīnī’’tiādinā indriyassa byañjanakāraṇattena vuttaṃ. Idha pana akusalabalena indriyaṃ vināpi byañjanaṃ uppajjatīti veditabbaṃ. Ubhinnampi ce tesaṃ ubhatobyañjanakānaṃ. Yadā itthiyā rāgo uppajjati, tadā purisabyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti, itaraṃ paṭicchannaṃ. Yadā purise rāgo uppajjati, tadā itthibyañjanaṃ pākaṭaṃ hoti, itaraṃ paṭicchannanti āgataṃ.
137 「以盗共住者」,即盗共住者。这里所指的不仅是共住本身的盗者,而是相、两者的盗者,故说「三种盗共住者」等。「不接受如长幼的礼敬」,即不接受如比丘或沙玛内拉长幼的礼敬。「接受如长幼的礼敬」,即自己说妄语后,接受与所示瓦萨相应的如长幼的礼敬。「比丘瓦萨计算等」,以此显示这里的共住不仅是单一羯磨等。显示巴利原文
137. Theyyāya saṃvāso etassāti theyyasaṃvāsako. So ca na saṃvāsamattasseva thenako idhādhippeto, atha kho liṅgassa tadubhayassa ca thenakopīti āha ‘‘tayo theyyasaṃvāsakā’’tiādi. Na yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyatīti yathāvuḍḍhaṃ bhikkhūnaṃ vā sāmaṇerānaṃ vā vandanaṃ na sādiyati. Yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyatīti attanā musāvādaṃ katvā dassitavassānurūpaṃ yathāvuḍḍhaṃ vandanaṃ sādiyati. Bhikkhuvassagaṇanādikoti iminā na ekakammādikova idha saṃvāso nāmāti dasseti.
138 “王……乃至……畏”:此处“畏”字应逐一连接,如“因王畏、因饥馑畏”等。“不堪共住,直至彼心清净”:由于被王畏等所执取相状,只要他的心还未清净,他便不能容忍共住,这是它的含义。若没有王畏等,仅仅为了欺骗比丘而想与他们共住,执取相状,由于心不清净,仅凭执取相状就可称为盗共住者。然而,此人并没有以这种不清净的心想要欺骗比丘,因此在尚不能容忍共住时,还不名为盗共住者。正因如此,在“三结使处”中说:“因王畏等而执取相状者,虽然存有‘愿在家人知我为沙门’的欺诳心,但因为不想欺骗比丘,所以不生过失。”但是有些人说:“这里的心清净,是指怖畏已经止息。”如果这样,其义应理解为:怖畏已止息者,直至不能容忍共住时,不是盗共住者。若以此义理解,则未止息怖畏者即使接受共住,也不成盗共住者,然而注疏中并未显示未止息怖畏者接受共住时不成盗共住。又根据“食一切外道食”一句,显示即使怖畏未止息者也不应接受共住。正因如此,在“三结使处”中说:“因为来到住处而取僧物者,难以避免共住,故说‘食一切外道食’。”因此,此处应取“因王畏等而执取相状,即为心清净”的含义。显示巴利原文
138.Rāja…pe… bhayenāti ettha bhaya-saddo paccekaṃ yojetabbo ‘‘rājabhayena dubbhikkhabhayenā’’tiādinā. Saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāva so suddhamānasoti rājabhayādīhi gahitaliṅgatāya so suddhamānaso yāva saṃvāsaṃ nādhivāsetīti attho. Yo hi rājabhayādiṃ vinā kevalaṃ bhikkhū vañcetvā tehi saddhiṃ saṃvasitukāmatāya liṅgaṃ gaṇhāti, so asuddhacittatāya liṅgaggahaṇeneva theyyasaṃvāsako nāma hoti. Ayaṃ pana tādisena asuddhacittena bhikkhū vañcetukāmatāya abhāvato yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti, tāva theyyasaṃvāsako nāma na hoti. Teneva ‘‘rājabhayādīhi gahitaliṅgānaṃ ‘gihī maṃ samaṇoti jānantū’ti vañcanacitte satipi bhikkhūnaṃ vañcetukāmatāya abhāvā doso na jāto’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Keci pana ‘‘vūpasantabhayatā idha suddhacittatā’’ti vadanti, evañca sati so vūpasantabhayo yāva saṃvāsaṃ nādhivāseti, tāva theyyasaṃvāsako na hotīti ayamattho viññāyati. Imasmiñca atthe viññāyamāne avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyanepi theyyasaṃvāsako na hotīti āpajjeyya, na ca aṭṭhakathāyaṃ avūpasantabhayassa saṃvāsasādiyanepi atheyyasaṃvāsakatā dassitā. Sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjantoti ca iminā avūpasantabhayenapi saṃvāsaṃ asādiyanteneva bhavitabbanti dīpeti. Teneva tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ ‘‘yasmā vihāraṃ āgantvā saṅghikaṃ gaṇhantassa saṃvāsaṃ pariharituṃ dukkaraṃ, tasmā ‘sabbapāsaṇḍiyabhattāni bhuñjanto’ti idaṃ vutta’’nti. Tasmā rājabhayādīhi gahitaliṅgatāyevettha suddhacittatāti gahetabbaṃ.
“一切外道食”:指为一切沙门所共,而在街市、十字路口等处施设的应施之食。“身资具”:指应当以身受持之物。“迎面而来”:指向着面前走来。“以事业勤作”:指从事耕作、牧牛等劳作。“即取彼钵衣而往住处”:即取衣穿着披覆,并将钵挂在肩头,前往住处。显示巴利原文
Sabbapāsaṇḍiyabhattānīti sabbasāmayikānaṃ sādhāraṇaṃ katvā vīthicatukkādīsu ṭhapetvā dātabbabhattāni. Kāyaparihāriyānīti kāyena pariharitabbāni. Abbhuggacchantīti abhimukhaṃ gacchanti. Kammantānuṭṭhānenāti kasigorakkhādikammākaraṇena. Tadeva pattacīvaraṃ ādāya vihāraṃ gacchatīti cīvarāni nivāsanapārupanavasena ādāya, pattañca aṃsakūṭe laggetvā vihāraṃ gacchati.
“亦不自知”:指他不知道“这样出家的人名为盗共住者”,或“不能这样做”,或“这样出家的人不名为沙门”。“这样出家的人名为盗共住者”仅是举例说明。“于未达上时”:以此显示,如果在达上时听闻,即便不告知,也不成盗共住者。显示巴利原文
Nāpi sayaṃ jānātīti ‘‘yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotī’’ti vā ‘‘evaṃ kātuṃ na labhatī’’ti vā ‘‘evaṃ pabbajito samaṇo nāma na hotī’’ti vā na jānāti. Yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotīti idaṃ pana nidassanamattaṃ. Anupasampannakāleyevāti iminā upasampannakāle sutvā sacepi nāroceti, theyyasaṃvāsako na hotīti dīpeti.
“不舍学……乃至……不为盗共住者”:这是说,由于比丘所授的相尚未弃舍,故不是盗相者;由于接受了与相相应的共住,故也不是盗共住者。“一位比丘极热衷于袈裟而穿着白色下衣”:在此也应见到同样的理由。随后,“沙弥住于相”等,在关于沙弥的诸规定中,对于非盗共住方面的判断,也是同样的方法。“比丘尼也是同样的方法”:以“她也希求在家状态”等,阐明了所说的义理。显示巴利原文
Sikkhaṃappaccakkhāya…pe… theyyasaṃvāsako na hotīti idaṃ bhikkhūhi dinnaliṅgassa apariccattattā na liṅgatthenako hoti, liṅgānurūpassa saṃvāsassa sāditattā nāpi saṃvāsatthenako hotīti vuttaṃ. Eko bhikkhu kāsāye saussāhova odātaṃ nivāsetvāti etthāpi idameva kāraṇaṃ daṭṭhabbaṃ. Parato ‘‘sāmaṇero saliṅge ṭhito’’tiādinā sāmaṇerassa vuttavidhānesupi atheyyasaṃvāsapakkhe ayameva nayo. ‘‘Bhikkhuniyāpi eseva nayo’’ti vuttamevatthaṃ ‘‘sāpi gihibhāvaṃ patthayamānā’’tiādinā vibhāveti.
“若有年长出家者”:这是针对沙弥而说。“于大衣等”:以此显示属于在家者的物品。“以沙弥次第……乃至……不为盗共住者”:在这里,虽然他并不是盗共住者,但确实犯下了波罗夷。“其余在此甚为明显”:已在《义利阐明》中说过。显示巴利原文
Sace koci vuḍḍhapabbajitoti sāmaṇeraṃ sandhāya vuttaṃ. Mahāpeḷādīsūti etena gihisantakaṃ dassitaṃ. Sāmaṇerapaṭipāṭiyā…pe… theyyasaṃvāsako na hotīti ettha kiñcāpi theyyasaṃvāsako na hoti, pārājikaṃ pana āpajjatiyeva. Sesamettha uttānamevāti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.110) vuttaṃ.
然而在《疑惑度脱》中则说:在此,仅是盗取相也算作共住,所以称为“三种盗共住者”。“不如长幼礼敬”:指不接受比丘或沙弥的礼敬。“如长幼礼敬”:指凭着自己以妄语所显示的戒腊次序,接受比丘的礼敬。然而,年少的沙弥接受年长的沙弥礼敬,以及年少的比丘接受年长的比丘礼敬,即使接受了礼敬,也不是盗共住者。“在此义中”:意即于共住义中。“比丘戒腊”一词,这是依盗共住者条文中所说的话而说;然而,自己出家后计算沙弥戒腊的人,也成为双盗者。不仅男子如此,若有女人在比丘尼中同样行事,即是盗共住者。在此,初犯者也不能免除。这是因为对于已受具足戒者所制定的罪而说到初犯者;正因为如此,此处的初犯者不能免除。显示巴利原文
Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.110) pana – theyyāya liṅgaggahaṇamattampi idha saṃvāso evāti āha ‘‘tayo theyyasaṃvāsakā’’ti. Nayathāvuḍḍhaṃ vandananti bhikkhūnaṃ sāmaṇerānaṃ vā vandanaṃ na sādiyati. Yathāvuḍḍhaṃ vandananti attanā musāvādena dassitavassakkamena bhikkhūnaṃ vandanaṃ sādiyati. Daharasāmaṇero pana vuḍḍhasāmaṇerānaṃ, daharabhikkhū ca vuḍḍhānaṃ vandanaṃ sādiyantopi theyyasaṃvāsako na hoti. Imasmiṃ attheti saṃvāsatthenakatthe. Bhikkhuvassānīti idaṃ saṃvāsatthenake vuttapāṭhavasena vuttaṃ, sayameva pana pabbajitvā sāmaṇeravassāni gaṇentopi ubhayatthenako eva. Na kevalañca purisova, itthīpi bhikkhūnīsu evaṃ paṭipajjati, theyyasaṃvāsikāva. Ādikammikāpi cettha na muccanti. Upasampannesu eva paññattāpattiṃ paṭicca ādikammikā vuttā, tenevettha ādikammikopi na mutto.
“王……乃至……因恐惧”这一句中,“恐惧”一词应各自配合。所谓“直至彼心清净”,是指以清净心,而非以“我要用这形相欺骗比丘,从而与他们共住”的不净心。若以那种不净心刚一取相,则其后无论是否与比丘们共住,他便已是相贼。其后即便共住,也是无资格而共住,因此应知双贼也摄在相贼之中。然而,若有人因对国王等的恐惧,以清净心取相而出家游行,后来生起“我要靠计算比丘们的戒腊来过活”的不净心,单凭心生起此念,并不成为盗共住者,因为他最初是以清净心取相。可是,若他前往比丘处做沙弥戒腊计算等事,此时便应视为共住贼或双贼。不过,另一处所说“与舍弃负担同时,此亦为盗共住者”,那是针对与比丘们共同承认共住的舍弃负担而言的。因此说“不承认共住,直至……”,应见其关联为“彼尚不名为盗共住者”。在此,即使没有盗贼等恐惧,出于游戏的心理而取相,在比丘处示现出家相却不接受礼敬等,纵然是抱着“这出家相于我是否庄严”之类的清净心,也仍然应视为非盗共住者。显示巴利原文
Rāja…pe… bhayenāti ettha bhaya-saddo paccekaṃ yojetabbo. Yāva so suddhamānasoti ‘‘iminā liṅgena bhikkhū vañcetvā tehi saṃvasissāmī’’ti asuddhacittābhāvena suddhacitto. Tena hi asuddhacittena liṅge gahitamatte pacchā bhikkhūhi saha saṃvasatu vā mā vā, liṅgatthenako hoti. Pacchā saṃvasantopi abhabbo hutvā saṃvasati, tasmā ubhayatthenakopi liṅgatthenake eva pavisatīti veditabbaṃ. Yo pana rājādibhayena suddhacittova liṅgaṃ gahetvā vicaranto pacchā ‘‘bhikkhuvassāni gaṇetvā jīvassāmī’’ti asuddhacittaṃ uppādeti, so cittuppādamattena theyyasaṃvāsako na hoti suddhacittena gahitaliṅgattā. Sace pana so bhikkhūnaṃ santikaṃ gantvā sāmaṇeravassagaṇanādiṃ karoti, tadā saṃvāsatthenako, ubhayatthenako vā hotīti daṭṭhabbaṃ. Yaṃ pana parato ‘‘saha dhuranikkhepena ayampi theyyasaṃvāsakovā’’ti vuttaṃ, taṃ bhikkhūhi saṅgamma saṃvāsādhivāsanavasena dhuranikkhepaṃ sandhāya vuttaṃ. Tena vuttaṃ ‘‘saṃvāsaṃ nādhivāseti, yāvā’’ti , tassa tāva theyyasaṃvāsako nāma na vuccatīti sambandho daṭṭhabbo. Ettha ca corādibhayaṃ vināpi kīḷādhippāyena liṅgaṃ gahetvā bhikkhūnampi santike pabbajitālayaṃ dassetvā vandanādiṃ asādiyantopi ‘‘sobhati nu kho me pabbajitaliṅga’’ntiādinā suddhacittena gaṇhantopi theyyasaṃvāsako na hotīti daṭṭhabbaṃ.
“一切外道食”:指为一切沙门共同施设的食物。此处说到一切共同食,是因为如果仅取专为比丘们限定的食物,共住也可能因此而成立。然而,若不受用共住,而在无比丘的住处等处受用住处食等,则实际并非盗共住者。“以事业不作”:指以耕作等事业的造作。“持钵衣”:指以比丘的形相持执于身。显示巴利原文
Sabbapāsaṇḍiyabhattānīti sabbasāmayikānaṃ sādhāraṇaṃ katvā paññattāni bhattāni. Idañca bhikkhūnaññeva niyamitabhattaggahaṇe saṃvāsopi sambhaveyyāti sabbasādhāraṇabhattaṃ vuttaṃ. Saṃvāsaṃ pana asādiyitvā abhikkhukavihārādīsu vihārabhattādīni bhuñjantopi theyyasaṃvāsako na hoti eva. Kammantānuṭṭhānenāti kasiādikammākaraṇena. Pattacīvaraṃ ādāyāti bhikkhuliṅgavasena sarīrena dhāretvā.
“若如此出家,便名为盗共住者”,这只是举例说明。即使不知道“盗共住者”这一名称,只要知道“这样做不如法”、“这样做就不名为沙门”、“如果我说出来,他们会舍弃我”,或者“无论如何我的出家都不成立”,就是盗共住者。然而,若有人最初认为“我的出家已经成就”,只是中途因为羞于暴露自己曾穿白衣等违失而不说出来,那他并非盗共住者。“唯在未受具足戒时”:此处通过限定显示,在受具足戒时,即使明知盗共住相,却仍以欺诳而不告白,这样的人并非盗共住者。因为他以清净心取相,故不是相贼;因为获得了具足戒,仅仅受用与他相应的共住,故也不是共住贼。而尚未受具足戒者,则为相贼,因为他取了值得共住之相;仅以受用共住,便成为共住贼。显示巴利原文
Yo evaṃ pabbajati, so theyyasaṃvāsako nāma hotīti idaṃ nidassanamattaṃ. ‘‘Theyyasaṃvāsako’’ti pana nāmaṃ ajānantopi ‘‘evaṃ kātuṃ na vaṭṭatī’’ti vā ‘‘karonto samaṇo nāma na hotī’’ti vā ‘‘yadi ārocessāmi, chaḍḍayissanti ma’’nti vā ‘‘yena kenaci pabbajjā me na ruhatī’’ti jānāti, theyyasaṃvāsako hoti. Yo pana paṭhamaṃ ‘‘pabbajjā evaṃ me gahitā’’ti saññī kevalaṃ antarā attano setavatthanivāsanādivippakāraṃ pakāsetuṃ lajjanto na katheti, so theyyasaṃvāsako na hoti. Anupasampannakāleyevāti ettha avadhāraṇena upasampannakāle theyyasaṃvāsakalakkhaṇaṃ ñatvā vañcanāyapi nāroceti, theyyasaṃvāsako na hotīti dīpeti. So hi suddhacittena gahitaliṅgattā liṅgatthenako na hoti, laddhūpasampadattā tadanuguṇasseva saṃvāsassa sāditattā saṃvāsatthenakopi na hoti. Anupasampanno pana liṅgatthenako hoti, saṃvāsārahassa liṅgassa gahitattā saṃvāsasādiyanamattena saṃvāsatthenako hoti.
“住于有相”,即处于有相的状态。“非盗共住者”:因比丘所授予的形相未舍弃,故非形相之贼;因比丘的承诺未舍弃,故非共住之贼。而《母论》注释中说“因受用与形相相应之共住,故亦非共住之贼”,也是就此理而言。否则,沙弥在比丘戒腊计算等方面仅受用与形相相应之共住,由于比丘所给之形相为二者所共,不应成为共住之贼。如比丘如此,沙弥亦犯波罗夷,但因沙弥的承诺未舍弃,应知非共住之贼。“庄严”即“承认”,是说穿上袈裟、放下负担后,承认为在家状态。显示巴利原文
Saliṅgeṭhitoti saliṅgabhāve ṭhito. Theyyasaṃvāsako na hotīti bhikkhūhi dinnaliṅgassa apariccattattā liṅgatthenako na hoti. Bhikkhupaṭiññāya apariccattattā saṃvāsatthenako na hoti. Yaṃ pana mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. paṭhamapārājikavaṇṇanā) ‘‘liṅgānurūpassa saṃvāsassa sāditattā nāpi saṃvāsatthenako’’ti kāraṇaṃ vuttaṃ, tampi idameva kāraṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Itarathā sāmaṇerassāpi bhikkhuvassagaṇanādīsu liṅgānurūpasaṃvāso eva sāditoti saṃvāsatthenakatā na siyā bhikkhūhi dinnaliṅgassa ubhinnampi sādhāraṇattā. Yathā cettha bhikkhu, evaṃ sāmaṇeropi pārājikaṃ samāpanno sāmaṇerapaṭiññāya apariccattattā saṃvāsatthenako na hotīti veditabbo. Sobhatīti sampaṭicchitvāti kāsāvadhāraṇe dhuraṃ nikkhipitvā gihibhāvaṃ sampaṭicchitvā.
“若有某长老出家者”,这是就沙弥而说。“于大藤器等”:指置于门户处、以藤等制成的特殊食器。以此显示在住处不与比丘们一同计算戒腊等事。显示巴利原文
Sace koci vuḍḍhapabbajitoti sāmaṇeraṃ sandhāya vuttaṃ. Mahāpeḷādīsūti vilīvādimayesu gharadvāresu ṭhapitesu bhattabhājanavisesesu. Etena vihāre bhikkhūhi saddhiṃ vassagaṇanādīnaṃ akaraṇaṃ dassetīti vuttaṃ.
139 在外道离去者的论说中,说到“仅仅取用他们的形相,便成为外道离去者”,这是考虑到:怀着“我将成为外道”而前往的人,仅由接受形相,其见解也已被取。但另有一师说:“只要取用他们的形相,无论见解已被取或未被取,都成为外道离去者”,此说不可取。因为对于想成为外道而去的人,除了接受形相之外,并无另外的取见解。仅仅通过接受形相,他就已成为已取见解者。因此说:“比丘为了考察而取用吉祥草衣等……乃至……只要尚未正式接受,他便仍守护着那种外道见解;仅在正式接受时,即成为外道离去者。”“裸体前往邪命外道的住处,每一步得恶作罪”,此处是说,怀着“我将成为邪命外道”的不净心,由行走的缘而成恶作。以裸形行走的缘,每一步都不脱恶作罪,《义理灯》中如此说。显示巴利原文
139. Titthiyapakkantakakathāyaṃ tesaṃ liṅge ādinnamatte titthiyapakkantako hotīti ‘‘titthiyo bhavissāmī’’ti gatassa liṅgaggahaṇeneva tesaṃ laddhipi gahitāyeva hotīti katvā vuttaṃ. Kenaci pana ‘‘tesaṃ liṅge ādinnamatte laddhiyā gahitāyapi aggahitāyapi titthiyapakkantako hotī’’ti vuttaṃ, taṃ na gahetabbaṃ. Na hi ‘‘titthiyo bhavissāmī’’ti gatassa liṅgasampaṭicchanato aññaṃ laddhiggahaṇaṃ nāma atthi. Liṅgasampaṭicchaneneva hi so gahitaladdhiko hoti. Teneva ‘‘vīmaṃsanatthaṃ kusacīrādīni…pe… yāva na sampaṭicchati, tāva taṃ laddhi rakkhati, sampaṭicchitamatte titthiyapakkantako hotī’’ti vuttaṃ. Naggova ājīvakānaṃ upassayaṃ gacchati, padavāre padavāre dukkaṭanti ‘‘ājīvako bhavissa’’nti asuddhacittena gamanapaccayā dukkaṭaṃ vuttaṃ. Naggena hutvā gamanapaccayāpi padavāre dukkaṭā na muccatiyevāti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.110) vuttaṃ.
然而,《疑惑遣除》(复注·大品 2.110)中说:「在关于'外道离去者'等论中,'仅取用其相'是指:没有考究等意图,而仅以'我当成外道'的决意,于身上持外道相。'自己'是指:不往赴外道之处,自己即使于僧园中也穿着吉祥草衣等。'将成为邪命外道……乃至……前往'是指:以'我当成邪命外道'的意图,随他们出家方式而往邪命外道处。因为对他而言,虽存趋向外道身份的决意,却思维'前往后将成为',故每一步仅说得悔罪。'得悔罪':律文中虽未明说,乃随顺邪淫等事中所说的前方便得悔罪而言。由此,当以决意受持外道相时,应说得断头罪;此前方便中,应说粗罪。当知即使于粗罪阶段返转,亦须告白其罪方得解脱。如同此处,于破僧、出佛身血中,亦应知比丘众前方便等阶段以得悔罪、粗罪、得断头罪而得解脱之界限。于此,因与教法相违,纵对初犯亦未说无罪。然为显示纵是出家时亦属无能力者,这些及其他于《得断头罪》章中,未别以学处显示得断头罪等,唯于此处说为无能力者,应如是知。」显示巴利原文
Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.110) pana – titthiyapakkantakādikathāsu tesaṃ liṅge ādinnamatteti vīmaṃsādiadhippāyaṃ vinā ‘‘titthiyo bhavissāmī’’ti sanniṭṭhānavasena liṅge kāyena dhāritamatte. Sayamevāti titthiyānaṃ santikaṃ agantvā sayameva saṅghārāmepi kusacīrādīni nivāseti. Ājīvako bhavissanti…pe… gacchatīti ājīvakānaṃ santike tesaṃ pabbajanavidhinā ‘‘ājīvako bhavissāmī’’ti gacchati. Tassa hi titthiyabhāvūpagamanaṃ pati sanniṭṭhāne vijjamānepi ‘‘gantvā bhavissāmī’’ti parikappitattā padavāre dukkaṭameva vuttaṃ. Dukkaṭanti pāḷiyā avuttepi methunādīsu vuttapubbapayogadukkaṭānulomato vuttaṃ. Etena ca sanniṭṭhānavasena liṅge sampaṭicchite pārājikaṃ, tato purimapayoge thullaccayañca vattabbameva. Thullaccayakkhaṇe nivattantopi āpattiṃ desāpetvā muccati evāti daṭṭhabbaṃ. Yathā cettha, evaṃ saṅghabhedepi lohituppādepi bhikkhūnaṃ pubbapayogādīsu dukkaṭathullaccayapārājikāhi muccanasīmā ca veditabbā. Sāsanaviruddhatāyettha ādikammikānampi anāpatti na vuttā. Pabbajjāyapi abhabbatādassanatthaṃ panete aññe ca pārājikakaṇḍe visuṃ sikkhāpadena pārājikādiṃ adassetvā idha abhabbesu eva vuttāti veditabbaṃ.
『彼见解』是就执取外道状态中之最胜而言。因为,那些外道即便执取了常见等邪见,若未接受其外道相,则不成为外道离去者;即便未执取彼邪见,若以'这些之戒行殊胜'而接受其外道相,便实成外道离去者。'由无此见解'是指:因已安住于比丘身份中,便无趋向外道身份的见解。由此亦显:纵于灾厄中披吉祥草衣等者,亦如裸体外道一般无罪。'由已受具足戒的比丘所说':此处,破僧者亦由已受具足戒的比丘所说,然杀母者等则应视为由未受具足戒者所说,如是承许。」
},
{显示巴利原文
Taṃ laddhīti titthiyavese seṭṭhabhāvaggahaṇameva sandhāya vuttaṃ. Tesañhi titthiyānaṃ sassatādiggāhaṃ gaṇhantopi liṅge asampaṭicchite titthiyapakkantako na hoti, taṃ laddhiṃ aggahetvāpi ‘‘etesaṃ vatacariyā sundarā’’ti liṅgaṃ sampaṭicchanto titthiyapakkantako hoti eva. Laddhiyā abhāvenāti bhikkhubhāve sālayatāya titthiyabhāvūpagamanaladdhiyā abhāvena. Etena ca āpadāsu kusacīrādiṃ pārupantassapi naggassa viya anāpattīti dasseti. Upasampannabhikkhunā kathitoti ettha saṅghabhedakopi upasampannabhikkhunāva kathito, mātughātakādayo pana anupasampannenātipi daṭṭhabbanti āgataṃ.
140 在畜生论中,以「任何非人类众生,在此义中皆应知为畜生趣」这一点,显示唯有人类才能在世尊教法中出家或达上,非其他。因此世尊说:『你们这些龙,于此法律中是不增长法者』(大品 111)。显示巴利原文
140. Tiracchānakathāyaṃ ‘‘yo koci amanussajātiyo, sabbova imasmiṃ atthe tiracchānagatoti veditabbo’’ti etena eso manussajātiyo eva bhagavato sāsane pabbajituṃ vā upasampajjituṃ vā labhati, na tato aññeti dīpeti. Tenāha bhagavā ‘‘tumhe khottha nāgā aviruḷhidhammā imasmiṃ dhammavinaye’’ti (mahāva. 111).
141 在无间业论中说“已成人身的生母”,是因为从畜生等非人转生为人之后,对子女的慈爱等才变得强烈而明晰,如同出世间功德一般。正如唯有人类的善行才强烈而明晰,不善行也是如此,故说“自己也唯有在人类”等。或者,如同对同类造作侵害时业会更重,对异类则不然,故说“已成人身”。通过子女关系而得母、父之名,世间也有以养子、名义等方式施设的子女称呼,那只是方便说;为了显示并非方便所立,故说“生母”。正如唯有安住于人身时,善法才能强烈、明晰、殊胜地获得,如同三位菩萨生起三种菩提时那样,同样地,唯有安住于人身时,不善法才会强烈、明晰、殊胜地获得,故说“自己也唯有在人类”。“以无间业”:此处,死后立即在地狱中结生的果报,名为无间;能生起彼无间果报的因与之相应,故称无间业。或者,死后立即的果报名为无间;与彼无间相应,以生起彼为目的——具有无间造作之性,或以无间为意图,名为无间业,以此无间业即杀母业。在杀父者中,也应以“以人身的生父,自己也唯有在人类,故意夺取其生命,此人以无间业即杀父业而为杀父者”等一切方式理解,故说“在杀父者中也是此法”。显示巴利原文
141. Ānantariyakathāyaṃ tiracchānādiamanussajātito manussajātikānaññeva puttesu mettādayopi tikkhavisadā honti lokuttaraguṇā viyāti āha ‘‘manussitthibhūtā janikā mātā’’ti. Yathā manussānaññeva kusalapavatti tikkhavisadā, evaṃ akusalapavattipīti āha ‘‘sayampimanussajātikenevā’’tiādi. Atha vā yathā samānajātiyassa vikopane kammaṃ garutaraṃ, na tathā vijātiyassāti āha ‘‘manussitthibhūtā’’ti. Puttasambandhena mātupitusamaññā , dattakittimādivasenapi puttavohāro loke dissati, so ca kho pariyāyatoti nippariyāyasiddhataṃ dassetuṃ ‘‘janikā mātā’’ti vuttaṃ. Yathā manussattabhāve ṭhitasseva kusaladhammānaṃ tikkhavisadasūrabhāvāpatti yathā taṃ tiṇṇampi bodhisattānaṃ bodhittayanibbattiyaṃ, evaṃ manussattabhāve ṭhitasseva akusaladhammānampi tikkhavisadasūrabhāvāpattīti āha ‘‘sayampi manussajātikenevā’’ti. Ānantariyenāti ettha cutianantaraṃ niraye paṭisandhiphalaṃ anantaraṃ nāma, tasmiṃ anantare janakattena niyuttaṃ ānantariyaṃ, tena. Atha vā cutianantaraṃ phalaṃ anantaraṃ nāma, tasmiṃ anantare niyuttaṃ, tannibbattanena anantarakaraṇasīlaṃ, anantarappayojanaṃ vā ānantariyaṃ, tena ānantariyena mātughātakakammena. Pitughātakepi ‘‘yena manussabhūto janako pitā sayampi manussajātikeneva satā sañcicca jīvitā voropito, ayaṃ ānantariyena pitughātakakammena pitughātako’’tiādinā sabbaṃ veditabbanti āha ‘‘pitughātakepi eseva nayo’’ti.
即使转变了性别,夺取母亲或父亲生命者,也确然造作无间业。因为即便有性别的转变,那同一业所生起的有分相续、命根相续仍旧是同一个,并非其他。然而,自己是人而夺取畜生身的父亲或母亲,或自己是畜生身而夺取人身的父亲或母亲,或畜生夺取畜生身的父亲或母亲之命,其业不成无间业,但成重业,无间业则紧邻而立。在此应说羊四句、战场四句、盗贼四句。因为即使以“我杀羊”的意图,杀害了站在羊的位置上、为人身的母亲或父亲时,触犯无间业,因为以杀害意图侵害了无间业的对象。然而,以杀羊的意图或杀父母的意图而杀羊时,不触犯无间业,因为无间业的对象不存在。以杀父母的意图杀父母时,确实触犯。此法在其余两组四句中也同样适用。如同在母、父中,在阿拉汉中亦应了知这些四句。于一切处,先前的意图心并非衡量标准,唯独杀害心及彼所缘的命根才是衡量标准。造作无间业者,即使以等同大塔的金塔充满整个轮围世界,心想“我将阻止彼业之果报”,即使对充满整个轮围世界而坐的比丘僧团施行大布施,即使不离世尊佛陀的桑喀帝衣角而行,身坏之后也只会投生地狱,不得出家。“杀父者中的妓女之子”,仅是举例,良家女不贞之子亦同。显示巴利原文
Parivattitaliṅgampi mātaraṃ vā pitaraṃ vā jīvitā voropentassa ānantariyakammaṃ hotiyeva. Satipi hi liṅgaparivatte so eva ekakammanibbatto bhavaṅgappabandho jīvitappabandho, na aññoti. Yo pana sayaṃ manusso tiracchānabhūtaṃ pitaraṃ vā mātaraṃ vā, sayaṃ vā tiracchānabhūto manussabhūtaṃ, tiracchānoyeva vā tiracchānabhūtaṃ jīvitā voropeti, tassa kammaṃ ānantariyaṃ na hoti, bhāriyaṃ pana hoti, ānantariyaṃ āhacceva tiṭṭhati. Eḷakacatukkaṃ saṅgāmacatukkaṃ coracatukkañcettha kathetabbaṃ. ‘‘Eḷakaṃ māremī’’ti abhisandhināpi hi eḷakaṭṭhāne ṭhitaṃ manusso manussabhūtaṃ mātaraṃ vā pitaraṃ vā mārento ānantariyaṃ phusati maraṇādhippāyeneva ānantariyavatthuno vikopitattā. Eḷakābhisandhinā, pana mātāpitiabhisandhinā vā eḷakaṃ mārento ānantariyaṃ na phusati ānantariyavatthuno abhāvato. Mātāpitiabhisandhinā mātāpitaro mārento phussateva. Esa nayo itarasmimpi catukkadvaye. Yathā ca mātāpitūsu, evaṃ arahantesu etāni catukkāni veditabbāni. Sabbattha hi purimaṃ abhisandhicittaṃ appamāṇaṃ, vadhakacittaṃ, pana tadārammaṇajīvitindriyañca pamāṇaṃ. Katānantariyakammo ca ‘‘tassa kammassa vipākaṃ paṭibāhessāmī’’ti sakalacakkavāḷaṃ mahācetiyappamāṇehi kañcanathūpehi pūretvāpi sakalacakkavāḷaṃ pūretvā nisinnassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvāpi buddhassa bhagavato saṅghāṭikaṇṇaṃ amuñcanto vicaritvāpi kāyassa bhedā nirayameva upapajjati, pabbajjañca na labhati. Pitughātake vesiyā puttoti upalakkhaṇamattaṃ, kulitthiyā aticāriniyā puttopi attano pitaraṃ ajānitvā ghāntentopi pitughātakova hoti.
“杀阿拉汉业中的其余”者,是指阿那含等。此处为略说,详说则应当从第三波罗夷注释中擷取。显示巴利原文
Arahantaghātakakamme avasesanti anāgāmiādikaṃ. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana tatiyapārājikavaṇṇanāto gahetabbo.
所谓“以恶心”,即以“以杀害心”说明其义。因被杀害思所染污的心,在此称为恶心。所谓“令出血”:由于如来之身不可破坏,通过伤害割破皮肤而令血流出的事情并不存在;然而在身体内部某处,血液聚集,因打击而激荡积聚。提婆达多所掷的石片裂开后,击中如来足部,足如被斧劈砍,内部成为积血。耆婆便依如来的意愿,用刀切开皮肤,从该处取出坏血,令得舒适,因此对他而言成为福业。故说“如耆婆”等。显示巴利原文
‘‘Duṭṭhacittenā’’ti vuttamevatthaṃ vibhāveti ‘‘vadhakacittenā’’ti. Vadhakacetanāya hi dūsitaṃ cittaṃ idha duṭṭhacittaṃ nāma. Lohitaṃ uppādetīti ettha tathāgatassa abhejjakāyatāya parūpakkamena cammacchedaṃ katvā lohitapaggharaṇaṃ nāma natthi, sarīrassa pana antoyeva ekasmiṃ ṭhāne lohitaṃ samosarati, āghātena pakuppamānaṃ sañcitaṃ hoti. Devadattena paviddhasilato bhijjitvā gatā sakkhalikāpi tathāgatassa pādantaṃ pahari, pharasunā pahaṭo viya pādo antolohitoyeva ahosi. Jīvako pana tathāgatassa ruciyā satthakena cammaṃ chinditvā tamhā ṭhānā duṭṭhalohitaṃ nīharitvā phāsumakāsi, tenassa puññakammameva ahosi. Tenāha ‘‘jīvako viyā’’tiādi.
那么,在如来般涅槃后,破坏塔庙、砍伐菩提树、伤害舍利者,会有何等果报?这是重业,类似无间业。然而,若有菩提树枝妨碍藏有舍利的塔或佛像,可以将其砍伐。即使有鸟类藏匿其中并在塔庙上排泄,也可以砍伐该枝。因为有身舍利的塔较受用塔更为尊重。为了通行塔庙的基座,也可以砍断菩提树根并运走。但是,如果菩提树枝妨碍了菩提树屋,为了保护房屋而砍伐则不被允许,因为房屋是为菩提树而建,非菩提树为房屋而存。在座堂中也是同样的规则。然而,在安置舍利的座堂中,为了保护它,可以砍伐那树枝。为保护菩提树,可以砍除吸取养分的枝条或腐烂之处,如同保护导师的色身一般,也会有福德。显示巴利原文
Atha ye parinibbute tathāgate cetiyaṃ bhindanti, bodhiṃ chindanti, dhātumhi upakkamanti, tesaṃ kiṃ hotīti? Bhāriyaṃ kammaṃ hoti ānantariyasadisaṃ. Sadhātukaṃ pana thūpaṃ vā paṭimaṃ vā bādhamānaṃ bodhisākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Sacepi tattha nilīnā sakuṇā cetiye vaccaṃ pātenti, chindituṃ vaṭṭatiyeva. Paribhogacetiyato hi sarīracetiyaṃ garutaraṃ. Cetiyavatthuṃ bhinditvā gacchante bodhimūlepi chinditvā harituṃ vaṭṭati. Yā pana bodhisākhā bodhigharaṃ bādhati, taṃ geharakkhaṇatthaṃ chindituṃ na labhati. Bodhiatthāya hi gehaṃ, na gehatthāya bodhi. Āsanagharepi eseva nayo. Yasmiṃ pana āsanaghare dhātu nihitā hoti, tassa rakkhaṇatthāya taṃ sākhaṃ chindituṃ vaṭṭati. Bodhijagganatthaṃ ojoharaṇasākhaṃ vā pūtiṭṭhānaṃ vā chindituṃ vaṭṭatiyeva, satthu rūpakāyapaṭijaggane viya puññampi hoti.
所谓“僧团破裂时的四种羯磨”,即指白二甘马等四种羯磨。“此破僧者”,这是针对本性比丘而说。先前已犯波罗夷者,或因衣等过失而使具足戒失坏者,即使破僧,也不犯无间业;然而僧团确实已经破裂,且应知其出家并未被遮止。显示巴利原文
Saṅghabhede catunnaṃ kammānanti apalokanādīnaṃ catunnaṃ kammānaṃ. Ayaṃ saṅghabhedakoti pakatattaṃ bhikkhuṃ sandhāya vuttaṃ. Pubbe eva pārājikaṃ samāpanno vā vatthādidosena vipannupasampado vā saṅghaṃ bhindantopi ānantariyaṃ na phusati, saṅgho pana bhinnova hoti, pabbajjā cassa na vāritāti daṭṭhabbaṃ.
所谓“于染污比丘尼时,生欲求者”,是指欲求身穿白衣之人。因此说“仅在承认在家身份时(被接受)”。“既非出家”,这是关联语句。若明知对方是被拒绝且不堪能之人,仍令其出家或授予具足戒者,犯恶作。若不知者,一切时无犯,应如是了知。显示巴利原文
Bhikkhunīdūsane icchamānanti odātavatthavasanaṃ icchamānaṃ. Tenevāha ‘‘gihibhāve sampaṭicchitamatteyevā’’ti. Neva pabbajjā atthīti yojanā. Yo ca paṭikkhitte abhabbe ca puggale ñatvā pabbājeti, upasampādeti vā, dukkaṭaṃ. Ajānantassa sabbattha anāpattīti veditabbaṃ.
142 “与胎月合计为二十年”者,即胎岁二十年。“年减少与增长”者,应知:胎月超出时,年即减少;胎月不足时,年即增长。“十九年”者,指在母胎中住满十二个月,于大自恣日出生,从彼时起算为十九年。“于入日”者,指后安居入雨安居之日。依“三十夜日为一个月”之言,故说“四个月减少”。“拉上年”者,即把年向上拉。由于第三年多出一个月,以舍弃月的方式把年向上拉,因此第三年有十三个月。然而,因为一年为十二个月,在十八年中,将增上月单独取出,故说“六个月增长”。“从那”者,即从那六个月。“成为无疑”者,因与增上月合计满二十年,故成为无疑。然而,在三个结点段落中所说“唯取十八年之增上月而计算,其余二年亦有增上日,即指那些增上日而说‘成为无疑’”,此不应采纳。因为在那两年中,并无单独所谓的增上日;唯有在第三年以拉上年的方式舍弃增上月时,方有额外月份产生。因此,两年中,额外日子不会单独出现。显示巴利原文
142. Gabbhamāsehi saddhiṃ vīsati vassāni assāti gabbhavīso. Hāyanavaḍḍhananti gabbhamāsesu adhikesu uttari hāyanaṃ, ūnesu vaḍḍhananti veditabbaṃ. Ekūnavīsativassanti dvādasa māse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jātakālato paṭṭhāya ekūnavīsativassaṃ. Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpagamanadivase. ‘‘Tiṃsarattidivo māso’’ti (a. ni. 3.71; 8.43; vibha. 1023) vacanato ‘‘cattāro māsā parihāyantī’’ti vuttaṃ. Vassaṃ ukkaḍḍhantīti vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhanti, tatiyasaṃvacchare ekamāsassa adhikattā māsapariccajanavasena vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhantīti attho, tasmā tatiyo saṃvaccharo terasamāsiko hoti. Saṃvaccharassa pana dvādasamāsikattā aṭṭhārasasu vassesu adhikamāse visuṃ gahetvā ‘‘cha māsā vaḍḍhantī’’ti vuttaṃ. Tatoti chamāsato. Nikkaṅkhā hutvāti adhikamāsehi saddhiṃ paripuṇṇavīsativassattā nibbematikā hutvā. Yaṃ pana vuttaṃ tīsupi gaṇṭhipadesu ‘‘aṭṭhārasannaṃyeva vassānaṃ adhikamāse gahetvā gaṇitattā sesavassadvayassapi adhikadivasāni honti, tāni adhikadivasāni sandhāya ‘nikkaṅkhā hutvā’ti vutta’’nti, taṃ na gahetabbaṃ. Na hi dvīsu vassesu adhikadivasāni nāma visuṃ upalabbhanti tatiye vasse vassukkaḍḍhanavasena adhikamāse pariccatteyeva atirekamāsasambhavato, tasmā dvīsu vassesu atirekadivasāni visuṃ na sambhavanti.
为何说“取那两个月,则二十年圆满”?当在十九年时,复将另一年计入,即满二十年,故言“然则……所说”。因介词有多义,此处pana一词具hi(因为)之义,故此处说“因为”。此是为了证成所说之义。以此阐明如下:所说“十九岁的沙弥,于应驱出的满月日过后,在入雨安居日授予具足戒”,其中亦取胎月,以两个月未满二十年而说为“十九年”。因此,仅取两个增上月时,方名二十年圆满。“因此”者,因胎月亦可计入计算故。“成为二十一岁”者,若从出生起算为二十岁,与胎月合计便成二十一岁。“授予他人具足戒”者,指作为戒师或甘马语师而授予具足戒,此在《义灯》中所说。显示巴利原文
‘‘Te dve māse gahetvā vīsati vassāni paripuṇṇāni hontī’’ti kasmā vuttaṃ, ekūnavīsativassamhi ca puna aparasmiṃ vasse pakkhitte vīsati vassāni paripuṇṇāni hontīti āha ‘‘ettha pana…pe… vutta’’nti. Anekatthattā nipātānaṃ pana-saddo hisaddattho, ettha hīti vuttaṃ hoti. Idañhi vuttassevatthassa samatthanavasena vuttaṃ. Iminā ca imaṃ dīpeti – yaṃ vuttaṃ ‘‘ekūnavīsativassaṃ sāmaṇeraṃ nikkhamanīyapuṇṇamāsiṃ atikkamma pāṭipadadivase upasampādentī’’ti, tattha gabbhamāsepi gahetvā dvīhi māsehi aparipuṇṇavīsativassaṃ sandhāya ‘‘ekūnavīsativassa’’nti vuttaṃ, tasmā adhikamāsesu dvīsu gahitesu eva vīsati vassāni paripuṇṇāni nāma hontīti. Tasmāti yasmā gabbhamāsāpi gaṇanūpagā honti, tasmā. Ekavīsativasso hotīti jātadivasato paṭṭhāya vīsativasso samāno gabbhamāsehi saddhiṃ ekavīsativasso hoti. Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo, kammavācācariyo vā hutvā upasampādetīti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. pācittiya 3.406) āgataṃ.
「与胎中住时一起,第二十年圆满」者,即胎二十年。「应驱出满月」者,指沙瓦纳月满月之后,即阿萨离满月之次满月。「于入日」者,指后安居入雨安居之日,在母胎中住十二个月后,于大自恣日出生者,授予具足戒之义。依「三十夜日为一个月,十二个月为一年」之语,故说「四个月减少」。「拉上年」者,即把年向上拉,舍弃「一个月为增上月」而进入雨安居之义,因此每第三年为十三个月。「取彼二个月」者,从应驱出满月至出生日之大自恣日,其间未来之二个月,为彼之故,从增上月所得取二个月。故说「自恣后将成二十岁」等。「成为无疑」者,此唯就十八年取增上月,从彼于二十年中亦为十四日之故,以四个月之减少,完全就圆满二十岁而说。显示巴利原文
Gabbhe sayitakālena saddhiṃ vīsatimaṃ vassaṃ paripuṇṇamassāti gabbhavīso. Nikkhamanīyapuṇṇamāsīti sāvaṇamāsassa puṇṇamiyā āsāḷhīpuṇṇamiyā anantarapuṇṇamī. Pāṭipadadivaseti pacchimikāya vassūpanāyikāya, dvādasa māse mātukucchismiṃ vasitvā mahāpavāraṇāya jātaṃ upasampādentīti attho. ‘‘Tiṃsarattidivo māso, dvādasamāsiko saṃvaccharo’’ti vacanato ‘‘cattāro māsā parihāyantī’’ti vuttaṃ. Vassaṃ ukkaḍḍhantīti vassaṃ uddhaṃ kaḍḍhanti, ‘‘ekamāsaṃ adhikamāso’’ti chaḍḍetvā vassaṃ upagacchantīti attho, tasmā tatiyo tatiyo saṃvaccharo terasamāsiko hoti. Te dve māse gahetvāti nikkhamanīyapuṇṇamāsato yāva jātadivasabhūtā mahāpavāraṇā, tāva ye dve māsā anāgatā, tesaṃ atthāya adhikamāsato laddhe dve māse gahetvā. Tenāha ‘‘yo pavāretvā vīsativasso bhavissatī’’tiādi. ‘‘Nikkaṅkhā hutvā’’ti idaṃ aṭṭhārasannaṃ vassānaṃ eva adhikamāse gahetvā tato vīsatiyā vassesupi cātuddasīnaṃ atthāya catunnaṃ māsānaṃ parihāpanena sabbathā paripuṇṇavīsativassataṃ sandhāya vuttaṃ.
「自恣后将成二十岁」者,大自恣日过后,与胎年一起将成二十岁之义。「因此」者,因为胎月也可计入计算,因此。「二十一岁」者,是就出生之二十岁而说。「授予他人具足戒」者,作为戒师或老师而授予具足戒。「彼亦」者,授予具足戒者亦未具足戒,于《疑惑遣除》中已说。显示巴利原文
Pavāretvā vīsativasso bhavissatīti mahāpavāraṇādivase atikkante gabbhavassena saha vīsativasso bhavissatīti attho. Tasmāti yasmā gabbhamāsāpi gaṇanūpagā honti, tasmā. Ekavīsativassoti jātiyā vīsativassaṃ sandhāya vuttaṃ. Aññaṃ upasampādetīti upajjhāyo, ācariyo vā hutvā upasampādeti. Sopīti upasampādentopi anupasampannoti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. pācittiya 2.406) āgataṃ.
于此若有疑:在注释与复注中说「于十八年中六个月增长」,现在则说「于十九年中七个月为增上」,于此应如何理解?答:在注释与复注中,依教法用语,不随顺世间行,取每三年之月舍弃,说「于十八年中六个月增长」;现在则依吠陀用语,取称为日月行之历日,计算而说「于十九年中七个月为增上」,此将于入雨安居之说中阐明。显示巴利原文
Ettha siyā – aṭṭhakathāṭīkāsu ‘‘aṭṭhārasasu vassesu cha māsā vaḍḍhantī’’ti vuttaṃ, idāni pana ‘‘ekūnavīsatiyā vassesu satta māsā adhikā’’ti vadanti, kathamettha viññātabbanti? Vuccate – aṭṭhakathāṭīkāsu sāsanavohārena lokiyagatiṃ anupagamma tīsu tīsu saṃvaccharesu māsachaḍḍanaṃ gahetvā ‘‘aṭṭhārasasu vassesu cha māsā vaḍḍhantī’’ti vuttaṃ, idāni pana vedavohārena candasūriyagatisaṅkhātaṃ tithiṃ gahetvā gaṇento ‘‘ekūnavīsatiyā vassesu satta māsā adhikā’’ti vadantīti, taṃ vassūpanāyikakathāyaṃ āvi bhavissati.
143 「母或死」者,此为关联语。「彼即」者,即指那求出家者。显示巴利原文
143. Mātā vā matā hotīti sambandho. Soyevāti pabbajjāpekkho eva.
144 「于一界中若有其他比丘」,以此显示若一界内没有比丘,便无须告知剃度之事。「或立于别界,或前往河海等处而应出家」,以此阐明应询问界内的一切比丘,未询问而令出家,是不适宜的。显示巴利原文
144.‘‘Ekasīmāyañcaaññepi bhikkhū atthīti iminā ekasīmāyaṃ bhikkhumhi asati bhaṇḍukammārocanakiccaṃ natthīti dasseti. Khaṇḍasīmāya vā ṭhatvā nadīsamuddādīni vā gantvā pabbājetabboti etena sabbe sīmaṭṭhakabhikkhū āpucchitabbā, anāpucchā pabbājetuṃ na vaṭṭatīti dīpeti.
145 「未取上钵食」者,指未取用钵中上好的部分。「与沙弥份额相等的利养份」者:在此,虽然给予沙弥的利养份是均等的,并没有另外所谓的沙弥份,但向下分发食物时,有时份量会变少,所以它的用意是:不应从上面取,而应依沙弥的次序取来给予。而且此份只供给决定出家者,因此说「离去得钵」等。「或其他比丘们想给予」者,这是关联语句。显示巴利原文
145.Anāmaṭṭhapiṇḍapātanti aggahitaaggaṃ piṇḍapātaṃ. Sāmaṇerabhāgasamako āmisabhāgoti ettha kiñcāpi sāmaṇerānaṃ āmisabhāgassa samakameva dīyamānattā visuṃ sāmaṇerabhāgo nāma natthi, heṭṭhā gacchantaṃ pana bhattaṃ kadāci mandaṃ bhaveyya, tasmā upari aggahetvā sāmaṇerapāḷiyāva gahetvā dātabboti adhippāyo. Niyatapabbajjasseva cāyaṃ bhāgo dīyati. Teneva ‘‘apakkaṃ patta’’ntiādi vuttaṃ. Aññe vā bhikkhū dātukāmā hontīti sambandho.
146 “应自行令出家”者,即应由自己行剃发等事,而令其出家。因为剃发、披袈裟衣、授三皈依这三者,被称为“令出家”;即使只行其中一或二项,也如此称呼,因此“你令出家”这句话,是就剃发与披袈裟衣而说。“依止戒师而令出家”者,此处道理相同。“带至界内一角”者,是为了避免公开告知剃发之事而说。因此,在有比丘的寺院中,亦不得对他人说“为此人剃发”。“令出家后”者,是就剃发而说。“比丘以外者不得令出家”者,是就授三皈依而说。因此,《义明灯疏》中说“然而沙弥”等。但在《疑惑消除疏》中则说:应自行令出家者,此处从“剃除须发”等语句来看,剃发、披袈裟衣、授三皈依名为出家,其中后二者必须由比丘们实行,或令其实行。“你令出家”这句话是就这三种全部而说。“带至界内一角”者,是为了避免告知剃发之事。因为比丘们若未告知,不得在同一界内命令他人“为此人剃发”。“令出家后”者,仅就剃发等而说,因为“披上袈裟衣后”是另外说的。“不得令出家”者,是就授三皈依而说。即使由未达上者依比丘命令所授的三皈依,亦不成就,此如是说。显示巴利原文
146.Sayaṃ pabbājetabboti kesacchedanādīni sayaṃ karontena pabbājetabbo. Kesacchedanaṃ kāsāyacchādanaṃ saraṇadānanti hi imāni tīṇi karonto ‘‘pabbājetī’’ti vuccati, tesu ekaṃ dve vāpi karonto tathā voharīyatiyeva, tasmā etaṃ pabbājehīti kesacchedanaṃ kāsāyacchādanañca sandhāya vuttaṃ. Upajjhāyaṃ uddissa pabbājetīti etthāpi eseva nayo. Khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanapariharaṇatthaṃ vuttaṃ. Tena sabhikkhuke vihāre aññampi ‘‘etassa kese chindā’’ti vattuṃ na vaṭṭati. Pabbājetvāti kesacchedanaṃ sandhāya vadati. Bhikkhuto añño pabbājetuṃ na labhatīti saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ. Tenevāha ‘‘sāmaṇero panā’’tiādīti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha ṭī. mahāvagga 3.34) āgataṃ. Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.34) pana – sayaṃ pabbājetabboti ettha ‘‘kesamassuṃ ohāretvā’’tiādivacanato kesacchedanakāsāyacchādanasaraṇadānāni pabbajanaṃ nāma, tesu pacchimadvayaṃ bhikkhūhi eva kātabbaṃ, kāretabbaṃ vā. Pabbājehīti idaṃ tividhampi sandhāya vuttaṃ. Khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanapariharaṇatthaṃ. Bhikkhūnañhi anārocetvā ekasīmāya ‘‘etassa kese chindā’’ti aññaṃ āṇāpetumpi na vaṭṭati. Pabbājetvāti kesādicchedanameva sandhāya vuttaṃ ‘‘kāsāyāni acchādetvā’’ti visuṃ vuttattā. Pabbājetuṃ na labhatīti saraṇadānaṃ sandhāya vuttaṃ. Anupasampannena bhikkhuāṇattiyā dinnampi saraṇaṃ na ruhatīti vuttaṃ.
在《金刚智疏》中也说:“‘带至界内一角’是为避免告知剃发事而说,因此在有比丘的寺院中,亦不得对他人说‘为此人剃发’。”为显示“令出家后”的意趣,故说“披上袈裟衣后来”。若戒师未行剃除须发等,而仅为出家目的授三皈依,出家则不成就。以甘马语告知后而令达上,达上可得成就。因可见未得衣钵者达上成就,且无羯磨过失,此说合理,有部分人如此主张。此处有颂:显示巴利原文
Vajirabuddhiṭīkāyampi (vajira ṭī. mahāvagga 34) – khaṇḍasīmaṃ netvāti bhaṇḍukammārocanapariharaṇatthaṃ vuttaṃ, tena sabhikkhuke vihāre aññampi ‘‘etassa kese chindā’’ti vattuṃ na vaṭṭati. ‘‘Pabbājetvā’’ti imassa adhippāyapakāsanatthaṃ ‘‘kāsāyāni acchādetvā ehī’’ti vuttaṃ. Upajjhāyo ce kesamassuoropanādīni akatvā pabbajjatthaṃ saraṇāni deti, na ruhati pabbajjā. Kammavācāya sāvetvā upasampādeti, ruhati upasampadā. Apattacīvarānaṃ upasampadāsiddhidassanato, kammavipattiyā abhāvato cetaṃ yujjatevāti eke. Hoti cettha –
唯具相者之出家,无相者及其他;
已离先前装束者,及彼二者,他人如是说。
显示巴利原文 ‘‘Saliṅgasseva pabbajjā, viliṅgassāpi cetarā; Apetapubbavesassa, taṃdvayā iti cāpare’’ti.
因为,由比丘亲手或依令给予的袈裟方为如法,未给予则不如法。然而,这仅是在有袈裟可给之时;若无袈裟则不可能,此乃他们之意趣,如是而来。显示巴利原文
Bhikkhunā hi sahatthena vā āṇattiyā vā dinnameva kāsāvaṃ vaṭṭati, adinnaṃ na vaṭṭatīti pana santesveva kāsāvesu, nāsantesu asambhavatoti tesaṃ adhippāyoti āgato.
「堪能相」者,指堪能之本性。又以另一种方式阐明同一意义,说为「有因」。「已知」者,指显著。「有名声」者,指具足眷属圆满。显示巴利原文
Bhabbarūpoti bhabbasabhāvo. Tamevatthaṃ pariyāyantarena vibhāveti ‘‘sahetuko’’ti. Ñātoti pākaṭo. Yasassīti parivārasampattiyā samannāgato.
这是通过颜色、形状、气味、来源、位置来显示不净、可厌、令人厌恶的体性。其中,所谓的头发,从颜色说也是厌恶的,从形状说也是厌恶的,从气味说也是厌恶的,从来源说也是厌恶的,从位置说也是厌恶的。即便在可意的粥钵或饭钵中,只要见到任何带有头发颜色的东西,便会厌恶地说:“这里面混了头发,拿走!”因此,头发从颜色说也是厌恶的。夜间进食时,若触碰到形状如同头发的蟹脚或蜘蛛脚,也同样会生起这样的厌恶感,因此从形状说也是厌恶的。没有涂油、不曾以花和熏香等装饰过的头发,其气味极其可厌;投入火中的头发,气味比这更加可厌。头发从颜色与形状说,或许还不觉得厌恶,但从气味说,则必定厌恶。正如幼童的粪便,颜色如同姜黄,形状如同姜黄团;被丢弃在垃圾场的膨胀黑狗尸体,颜色如同熟透的棕榈果,形状如同翻转散开的皮囊,牙齿如同茉莉花蕾——这两者从颜色与形状说,或许还不觉得厌恶,但从气味说,则必定厌恶。同样,头发或许从颜色与形状说还不觉得厌恶,但从气味说,则必定厌恶。显示巴利原文
Vaṇṇasaṇṭhānagandhāsayokāsavasena asucijegucchapaṭikūlabhāvaṃ pākaṭaṃ karontenāti sambandho. Tattha kesā nāmete vaṇṇatopi paṭikūlā, saṇṭhānatopi gandhatopi āsayatopi okāsatopi paṭikūlā. Manuññepi hi yāgupatte vā bhattapatte vā kesavaṇṇaṃ kiñci disvā ‘‘kesamissakamidaṃ, haratha na’’nti jigucchanti, evaṃ kesā vaṇṇato paṭikūlā. Rattiṃ bhuñjantāpi kesasaṇṭhānaṃ akkavākaṃ vā makacivākaṃ vā chupitvā tatheva jigucchanti, evaṃ saṇṭhānatopi paṭikūlā. Telamakkhanapupphadhūmādisaṅkhāravirahitānañca kesānaṃ gandho paramajeguccho hoti. Tato jegucchataro aggimhi pakkhittānaṃ. Kesā hi vaṇṇasaṇṭhānato appaṭikūlāpi siyuṃ, gandhena pana paṭikūlāyeva. Yathā hi daharassa kumārakassa vaccaṃ vaṇṇato haliddivaṇṇaṃ, saṇṭhānato haliddipiṇḍisaṇṭhānaṃ. Saṅkaraṭṭhāne chaḍḍitañca uddhumātakakāḷasunakhasarīraṃ vaṇṇato tālapakkavaṇṇaṃ, saṇṭhānato vaṭṭetvā vissaṭṭhamudiṅgasaṇṭhānaṃ, dāṭhāpissa sumanamakuḷasadisā, taṃ ubhayampi vaṇṇasaṇṭhānato siyā appaṭikūlaṃ, gandhena pana paṭikūlameva, evaṃ kesāpi siyuṃ vaṇṇasaṇṭhānato appaṭikūlā, gandhena pana paṭikūlāyevāti.
又如生于不净之处、由村落污物流出的可食叶菜,对城市人而言是可厌、不宜食用的;同样,头发也因从脓、血、尿、粪、胆汁、痰等流出物所生,故极为可厌。如此,从来源说也是厌恶的。而这些所谓的头发,犹如粪堆上生起的菌菇,生于三十一身分堆中,它们如同坟场、垃圾场等处所长出的蔬菜,又如沟渠等处所生的莲花、睡莲等花,由于生于不净处,故极为可厌。如此,从位置说也是厌恶的。以这样的方式,用颜色等来显示皮等五者的厌恶性,这就是它的义理。显示巴利原文
Yathā pana asuciṭṭhāne gāmanissandena jātāni sūpeyyapaṇṇāni nāgarikamanussānaṃ jegucchāni honti aparibhogāni, evaṃ kesāpi pubbalohitamuttakarīsapittasemhādinissandena jātattā paramajegucchāti. Evaṃ āsayatopi paṭikūlā. Ime ca kesā nāma gūtharāsimhi uṭṭhitakaṇṇakā viya ekatiṃsakoṭṭhāsarāsimhi jātā, te susānasaṅkāraṭṭhānādīsu jātasākaṃ viya, parikhādīsu jātakamalakuvalayādipupphaṃ viya ca asuciṭṭhāne jātattā paramajegucchāti evaṃ okāsato paṭikūlātiādinā nayena tacapañcakassa vaṇṇādivasena paṭikūlabhāvaṃ pakāsentenāti attho.
或显示无生命、无有情的体性:这些名为头发者,生于头盖骨所包裹的皮中。在那里,犹如蚁丘顶上生起的枯草,蚁丘顶不知“在我上面长起了枯草”,枯草也不知“我们生在蚁丘顶上”。同样,头盖骨包裹的皮不知“在我这里长起了头发”,头发也不知“我们生在头盖骨包裹的皮中”。这些法彼此间没有相互的作意与观察。如此,通过“名为头发者,在此身中是各别的部分,无心、无记、空、无有情、坚硬、地界”等方式,来显示无生命、无有情的体性。“先前”,是指在过去诸佛的座前。“已揉行者”,是指以分别名色与把握缘起的智慧而修习的行者。“已修习修习者”,是指以聚观等一切圆满善修习而修习的行者。“不与不可”,在这里,如同“出家不适合”一样,是依《显扬心要疏》中所说。显示巴利原文
Nijjīvanissattabhāvaṃ vā pākaṭaṃ karontenāti ime kesā nāma sīsakaṭāhapaliveṭhanacamme jātā, tattha yathā vammikamatthake jātesu kuṇṭhatiṇesu na vammikamatthako jānāti ‘‘mayi kuṇṭhatiṇāni jātānī’’ti, nāpi kuṇṭhatiṇāni jānanti ‘‘mayaṃ vammikamatthake jātānī’’ti. Evameva na sīsakaṭāhapaliveṭhanacammaṃ jānāti ‘‘mayi kesā jātā’’ti, nāpi kesā jānanti ‘‘mayaṃ sīsakaṭāhapaliveṭhanacamme jātā’’ti, aññamaññaṃ ābhogapaccavekkhaṇarahitā ete dhammā. Iti ‘‘kesā nāma imasmiṃ sarīre pāṭiyekko koṭṭhāso acetano abyākato suñño nissatto thaddho pathavīdhātū’’tiādinā nayena nijjīvanissattabhāvaṃ pakāsentena. Pubbeti purimabuddhānaṃ santike. Madditasaṅkhāroti nāmarūpavavatthānena ceva paccayapariggahavasena ca ñāṇena parimadditasaṅkhāro. Bhāvitabhāvanoti kalāpasammasanādinā sabbaso kusalabhāvanāya pūraṇena bhāvitabhāvano . Adinnaṃ na vaṭṭatīti ettha ‘‘pabbajjā na ruhatīti vadantī’’ti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.34) vuttaṃ.
而在《疑惑遣除疏》中则说:‘有名声者’,意为具足眷属。‘无生命、无有情之自体’者,是统摄了‘所谓头发,乃此身中之一分,无心、无记、空、无有情、坚硬,属地界’等方式,这一切都应按《清净道论》中所说的方式来了知。‘先前’,是指过去诸佛出现之时。‘已揉行者’,是就观而言。‘已修习修习者’,也是就止而言。显示巴利原文
Vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.34) pana – yasassīti parivārasampanno. Nijjīvanissattabhāvanti ‘‘kesā nāma imasmiṃ sarīre pāṭiyekko koṭṭhāso acetano abyākato suñño nissatto thaddho pathavīdhātū’’tiādinayaṃ saṅgaṇhāti, sabbaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.311) āgatanayena gahetabbaṃ. Pubbeti pubbabuddhuppādesu . Madditasaṅkhāroti vipassanāvasena vuttaṃ. Bhāvitabhāvanoti samathavasenapi.
‘应令其受取袈裟衣……乃至三次’这段,此处,在说了‘为出离一切苦而取此袈裟’或‘给予那件袈裟’之后,应以请求为先,说:‘尊者,请哀愍我,度我出家。’如此令其受衣。‘而后’等词,是显示在三次令受衣之后应作的规定,‘而后’意为从那之后。然而,有些人说:‘这是为了显示不通过令受衣而出家的方式差别,故说“而后”。“而后”是或者的意思。’‘不施与不可’一句,则显示那种出家是不合适的。显示巴利原文
Kāsāyāni tikkhattuṃ vā…pe… paṭiggāhāpetabboti ettha ‘‘sabbadukkhanissaraṇatthāya imaṃ kāsāvaṃ gahetvā’’ti vā ‘‘taṃ kāsāvaṃ datvā’’ti vā vatvā ‘‘pabbājetha maṃ, bhante, anukampaṃ upādāyā’’ti evaṃ yācanapubbakaṃ cīvaraṃ paṭicchāpeti. Athāpītiādi tikkhattuṃ paṭiggāhāpanato paraṃ kattabbavidhidassanaṃ, athāpīti tato parampīti attho. Keci pana ‘‘cīvaraṃ appaṭiggāhāpetvā pabbājanappakārabhedadassanatthaṃ ‘athāpī’ti vuttaṃ. Athāpīti atha vāti attho’’ti vadanti. Adinnaṃ na vaṭṭatīti iminā pabbajjā na ruhatīti dasseti.
147 ‘令礼足后’,意为令其朝向足的方向礼敬。即使是远处礼敬,也称为礼足。‘由依止师或……’:此处,在其座前受依止者,称为依止师。在行仪等方面,为教授律仪而被委任为教授师者,即为教授师。然而,如果依止师亲自教导一切,并不委付他人,那么依止师也是他的教授师。正如受具足戒时,依止师自己诵甘马语者,他也就是甘马语师,这里也是如此。显示巴利原文
147.Pāde vandāpetvāti pādābhimukhaṃ namāpetvā. Dūre vandantopi hi pāde vandatīti vuccatīti. Upajjhāyena vāti ettha yassa santike upajjhaṃ gaṇhāti, ayaṃ upajjhāyo. Yaṃ ābhisamācārikesu vinayanatthāya ācariyaṃ katvā niyyātenti, ayaṃ ācariyo. Sace pana upajjhāyo sayameva sabbaṃ sikkhāpeti, aññampi na niyyāteti, upajjhāyovassa ācariyopi hoti. Yathā upasampadākāle sayameva kammavācaṃ vācento upajjhāyova kammavācācariyopi hotīti vuttaṃ.
“被允许的具足戒”者:以白四甘马允许的具足戒。“处与作具足”者:此中应知胸等为处,收摄等为作。为了显示作鼻音化后,在给予时中间不作断绝而连续给予,故说“相连无间”。“断绝后”者:作末音化后,在给予时作断绝。显示巴利原文
Anuññātaupasampadāti ñatticatutthakammena anuññātaupasampadā. Ṭhānakaraṇasampadanti ettha uraādīni ṭhānāni, saṃvutādīni karaṇānīti veditabbāni. Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarāvicchedaṃ akatvā dātabbānīti dassetuṃ ‘‘ekasambandhānī’’ti vuttaṃ. Vicchinditvāti ma-kārantaṃ katvā dānasamaye vicchedaṃ katvā.
148 「应告知一切适当与不适当」者,应告知从十学处解脱的、以触与不触等区分的适当与不适当。「应在行仪中训练」者,以此显示「应以此圆满应学法、依止师义务等行仪戒。在此中,应作的不作,不应作的作,则成为应受惩罚羯磨者」,如《显扬心要疏》所说。作鼻音化后,在给予时中间不应作断绝,故说「一连结的」。「应在行仪中训练」者,以此显示沙玛内拉应行于应学法、义务篇集的义务中,以及其他如漏精等世间应呵责学处中,在此中不行者为无惭者且成为应受惩罚羯磨者,如《疑惑遣除疏》所说。显示巴利原文
148.Sabbamassakappiyākappiyaṃ ācikkhitabbanti dasasikkhāpadavinimuttaṃ parāmāsāparāmāsādibhedaṃ kappiyākappiyaṃ ācikkhitabbaṃ. Ābhisamācārikesu vinetabboti iminā ‘‘sekhiyaupajjhāyavattādiābhisamācārikasīlamanena pūretabbaṃ. Tattha ca kattabbassa akaraṇe, akattabbassa ca karaṇe daṇḍakammāraho hotīti dīpetīti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.34) vuttaṃ. Anunāsikantaṃ katvā dānakāle antarāvicchedo na kātabboti āha ‘‘ekasambandhānī’’ti. Ābhisamācārikesu vinetabboti iminā sekhiyavattākkhandhakavattesu, aññesu ca sukkavissaṭṭhiādilokavajjasikkhāpadesu ca sāmaṇerehi vattitabbaṃ, tattha avattamāno alajjī daṇḍakammāraho ca hotīti dassetīti vimativinodaniyaṃ (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.34).
胸等名为处,收摄等名为作。应作鼻音化后,作一连结后,在给予时中间不停顿而说,断绝后,即使在给予时也只在如所说的处断绝,在其他处不允许,如此所写。在给予鼻音时,若错误而与‘我皈依佛’的末音混合,因为落入混合的田中,故允许,伍巴提萨长老如是说。作混合后说是允许的,但在说的时候,在鼻音处不作断绝而应说,达摩西利长老如是说。‘如是在甘马语中也’如此所说。‘只有两边清净才允许’者,此中大长老因牙齿脱落等原因而不作四方形地说,有能力的沙弥站在近处,令求出家者有能力地说,大长老未说的令说,这不允许。若在甘马语中其他比丘说,则允许。因为僧团作羯磨,非个人。不然,因为应以不同界进行的甘马语的共通性而被拒绝。若长老说了四方形,求出家者不能说,沙弥自己说后令说,两边清净即成,因为长老所说的即是所说。‘皈依佛者皈依不共的佛功德,皈依法者皈依涅槃,皈依僧者皈依有学法与无学法’,应以取未取的方式作连结。否则有皈依三宝混乱的过失。‘一切适当与不适当’者,从十学处解脱的、以触与不触等区分的。从‘应在行仪中训练’的语句,应以此完成应学法、依止师义务等行仪戒。在此中,应行的不作,应禁的作,则成为应受惩罚羯磨者,如此显示,如《金刚慧疏》(大品34)所来。显示巴利原文
Urādīni ṭhānāni nāma, saṃvutādīni karaṇāni nāma. Anunāsikantaṃ katvā ekasambandhaṃ katvā dānakāle antarā aṭṭhatvā vattabbaṃ, vicchinditvā dānakālepi yathāvuttaṭṭhāne eva vicchedo, aññatra na vaṭṭatīti likhitaṃ, anunāsikante dīyamāne khalitvā ‘‘buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti ma-kārena missībhūte khette otiṇṇattā vaṭṭatīti upatissatthero. Missaṃ katvā vattuṃ vaṭṭati, vacanakāle pana anunāsikaṭṭhāne vicchedaṃ akatvā vattabbanti dhammasiritthero. ‘‘Evaṃ kammavācāyampī’’ti vuttaṃ. Ubhatosuddhiyāva vaṭṭatīti ettha mahāthero patitadantādikāraṇatāya acaturassaṃ katvā vadati, byattasāmaṇero samīpe ṭhito pabbajjāpekkhaṃ byattaṃ vadāpeti, mahātherena avuttaṃ vadāpetīti na vaṭṭati. Kammavācāya itaro bhikkhu ce vadati, vaṭṭatīti. Saṅgho hi kammaṃ karoti, na puggaloti. Na, nānāsīmapavattakammavācāsāmaññanayena paṭikkhipitabbattā. Atha therena caturassaṃ vuttaṃ pabbajjāpekkhaṃ vattuṃ asakkontaṃ sāmaṇero sayaṃ vatvā vadāpeti, ubhatosuddhi eva hoti therena vuttasseva vuttattā. ‘‘Buddhaṃ saraṇaṃ gacchanto asādhāraṇe buddhaguṇaṃ, dhammaṃ saraṇaṃ gacchanto nibbānaṃ, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchanto sekkhadhammaṃ asekkhadhammañca saraṇaṃ gacchatī’’ti aggahitaggahaṇavasena yojanā kātabbā. Aññathā saraṇattayasaṅkaradoso. Sabbamassa kappiyākappiyanti dasasikkhāpadavinimuttaṃ parāmāsāparāmāsādibhedaṃ. ‘‘Ābhisamācārikesu vinetabbo’’ti vacanato sekhiyaupajjhāyavattādiābhisamācārikasīlamanena pūretabbaṃ. Tattha cārittassa akaraṇe, vārittassa karaṇe daṇḍakammāraho hotī’’ti dīpetīti vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 34) āgato.
“诸比丘,我允许沙弥受持十学处”等语中,所应学的句称为“学处”,即学的部分之义。或者,“学处”即学之句,是证得增上戒、增上心、增上慧诸学的方便。从义理上说,乃是与欲界善心相应的离;与此相应的诸法,于此即随彼而取。“生类”者,就胜义而言即命根,其超越者以相续不断的方式,不施与而以刀等超越、征服而令其堕亡,是为“杀生类”,即杀生类之义。然从义理而言,对生类起生类想者,正是发起断命根加行的杀害心,由此从杀生类远离,因是远离之故,名为“离”;杀生类等恶法,以正念而除去,故离亦称为“除”。或依此而离,依文法规则应说“离”,而此处说为受持离。此规则于余处亦同。显示巴利原文
Anujānāmibhikkhave sāmaṇerānaṃ dasa sikkhāpadānītiādīsu sikkhitabbāni padāni sikkhāpadāni, sikkhākoṭṭhāsāti attho. Sikkhāya vā padāni sikkhāpadāni, adhisīlaadhicittaadhipaññāsikkhānaṃ adhigamupāyoti attho. Atthato pana kāmāvacarakusalacittasampayuttā viratiyo, taṃsampayuttadhammā panettha taggahaṇeneva gahetabbā. Pāṇoti paramatthato jīvitindriyaṃ, tassa atipātanaṃ pabandhavasena pavattituṃ adatvā satthādīhi atikkamma abhibhavitvā pātanaṃ pāṇātipāto, pāṇavadhoti attho. So pana atthato pāṇe pāṇasaññino jīvitindriyupacchedakaupakkamasamuṭṭhāpikā vadhakacetanāva, tasmā pāṇātipātā veramaṇi, verahetutāya verasaṅkhātaṃ pāṇātipātādipāpadhammaṃ maṇati nīharatīti virati ‘‘veramaṇī’’ti vuccati. Viramati etāyāti vā ‘‘viramatī’’ti vattabbe niruttinayena ‘‘veramaṇī’’ti samādānavirati vuttā. Esa nayo sesesupi.
“不与取”者,未施与而取,为不与取,即盗窃心。“非梵行”者,非最胜行,乃生起以非道为道的交媾心。“妄语”者,妄即非真实之事;其语者,知其为非真实而作真实相告之心,是为妄语。“谷酒与果酒”者,由米饼等所生的谷酒,与由花汁等所成的果酒,总为谷酒与果酒。他们以令醉之义为酒,以放逸处之义为放逸处。依何种心而饮,即依彼而得名。显示巴利原文
Adinnassa ādānaṃ adinnādānaṃ, theyyacetanā. Abramhacariyanti aseṭṭhacariyaṃ, maggenamaggapaṭipattisamuṭṭhāpikā methunacetanā. Musāti abhūtavatthu, tassa vādo abhūtaṃ ñatvāva bhūtato viññāpanacetanā musāvādo. Piṭṭhapūvādinibbattā surā ceva pupphāsavādibhedaṃ merayañca surāmerayaṃ. Tadeva madanīyaṭṭhena majjañceva pamādakāraṇaṭṭhena pamādaṭṭhānañca, taṃ yāya cetanāya pivati, tassā evaṃ adhivacanaṃ.
“时”者,从日出开始,直至正午,此名为诸圣者进食之时,其余则为非时。以应食之义而为食,此处一切时限药皆称为食;其吞咽,由此省略后词而意指为食。“非时食”者,在非时吞食食物,名非时食;或在非时吞食时限药之食,亦为非时食,此义亦应随取。从义理而言,正是在非时吞咽时限药的心。显示巴利原文
Aruṇuggamanato paṭṭhāya yāva majjhanhikā, ayaṃ ariyānaṃ bhojanassa kālo nāma, tadañño vikālo. Bhuñjitabbaṭṭhena bhojananti idha sabbaṃ yāvakālikaṃ vuccati, tassa ajjhoharaṇaṃ idha uttarapadalopena bhojananti adhippetaṃ. Vikāle bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanaṃ, vikāle vāyāvakālikassa bhojanaṃ ajjhoharaṇaṃ vikālabhojanantipi attho gahetabbo, taṃ atthato vikāle yāvakālikaajjhoharaṇacetanāva.
不顺教法、邪僻颠倒之见,称为“邪见”。此词也用作舞蹈、歌唱等的观看与听闻,以及围棋、赌博、游戏等一切娱乐活动的总名。此中,“观看”一词,因五识各自对境照了的自性皆可摄于“观看”一词,故“听闻”也包含于其中。应知,以舞蹈、歌唱、演奏等声音为对境时,自己参与的舞蹈、歌唱等亦被摄入。显示巴利原文
Sāsanassa ananulomattā visūkaṃ paṭāṇībhūtaṃ dassanaṃ ‘‘visūkadassanaṃ, naccagītādidassanasavanānañceva vaṭṭakayuddhajūtakīḷādisabbakīḷānañca nāmaṃ. Dassananti cettha pañcannampi viññāṇānaṃ yathāsakaṃ visayassa ālocanasabhāvatāya dassanasaddena saṅgahetabbattā savanampi saṅgahitaṃ. Naccagītavāditasaddehi cettha attano naccanagāyanādīnipi saṅgahitānīti daṭṭhabbaṃ.
“花鬘”:无论结缚或未结缚之花,乃至以线等制成,为庄严而佩戴者,皆名为“花鬘”。“香”:除香粉等涂香之外的一切香物。“涂香”:研磨而取,用于润泽肤色及芳香之物。“持”:即佩戴。“装饰”:谓填补不足之处。为求香或肤色美丽而受用,名为“庄严”。或于花鬘等,应依次配以持与装饰等。这些持用等所依的处所与原因,即是违犯之思。显示巴利原文
Mālāti baddhamabaddhaṃ vā pupphaṃ, antamaso suttādimayampi alaṅkāratthāya piḷandhiyamānaṃ mālātveva vuccati. Gandhanti vāsacuṇṇādivilepanato aññaṃ yaṃ kiñci gandhajātaṃ. Vilepananti pisitvā gahitaṃ chavirāgakaraṇañceva gandhajātañca. Dhāraṇaṃ nāma piḷandhanaṃ. Maṇḍanaṃ nāma ūnaṭṭhānapūraṇaṃ. Gandhavasena, chavirāgavasena vā sādiyanaṃ vibhūsanaṃ nāma, mālādīsu vā dhāraṇādīni yathākkamaṃ yojetabbāni. Tesaṃ dhāraṇādīnaṃ ṭhānaṃ kāraṇaṃ vītikkamacetanā.
“高”:与“高”同义的不变词。“高床”指超过规定尺寸的床座等。“大床”:以不许可的敷具铺设,且设有红帐者。此中,坐具与卧具以“高床”、“大床”二词表之,省略了后词。“接受金银”:此中,“银”一词总括木钱等一切钱币。当知珍珠、宝石等,以及谷物、田地、住处等亦被摄入。而“接受”一词,也包含了使人接受、受用等义。显示巴利原文
Uccāti ucca-saddena samānattho nipāto. Uccāsayanaṃ vuccati pamāṇātikkantaṃ āsandādi. Mahāsayanaṃ akappiyattharaṇehi atthataṃ salohitavitānañca. Etesu hi āsanaṃ sayanañca uccāsayanamahāsayanasaddehi gahitāni uttarapadalopena. Jātarūparajatapaṭiggahaṇāti ettha rajatasaddena dārumāsakādi sabbaṃ rūpiyaṃ saṅgahitaṃ. Muttāmaṇiādayopettha dhaññakkhettavatthādayo ca saṅgahitāti daṭṭhabbā. Paṭiggahaṇa-saddena pana paṭiggāhāpanasādiyanānipi saṅgahitāni.
149 “住处的取得亦止息”:以此显示雨安居的断绝。应知,即使是已达上者,若犯波罗夷,由于皈依等沙弥身份也随之灭失,故住处的取得亦止息,他们亦不得僧团利养。然而,若于前安居已取皈依,则显示以取皈依当日即入雨安居。于后安居,“雨安居衣”一词仅是显示取得雨安居衣的利养;在此之前或之后,雨安居衣及衣月中僧团所生的时节衣,于前安居入且戒未破损的沙弥确实可得。若于后安居已取皈依,则显示于后安居入雨安居以及雨安居的断绝。他们得不到彼时节衣的利养,故说“应求开许而给予利养”。然而,对于雨安居衣利养,若住处的主人、施主说:“为守护住处,于后安居入而行义务,安住于自己住处者也应给予雨安居衣”,则不求开许也应给予。然而,《义理灯钞》中所说“于后安居得雨安居衣者,是因于后安居再入雨安居故得之”,若此是依据雨安居衣施主的此一意趣而说,则是允当的;若是关涉僧团的时节衣而说,则应知为不合理。显示巴利原文
149.Senāsanaggāho ca paṭippassambhantīti iminā vassacchedaṃ dasseti. Upasampannānampi pārājikasamāpattiyā saraṇagamanādisāmaṇerabhāvassapi vinassanato senāsanaggāho ca paṭippassambhati, saṅghalābhampi te na labhantīti veditabbaṃ. Purimikāya puna saraṇāni gahitānīti saraṇagahaṇena saha tadahevassa vassūpagamanampi dasseti. Pacchimikāya vassāvāsikanti vassāvāsikalābhaggahaṇadassanamattamevetaṃ, tato purepi vā pacchāpi vā vassāvāsikañca cīvaramāsesu saṅghe uppannakālacīvarañca purimikāya upagantvā avipannasīlo sāmaṇero labhati eva. Sace pacchimikāya gahitānīti pacchimikāya vassūpagamanañca chinnavassatañca dasseti. Tassa hi kālacīvaralābho na pāpuṇāti, tasmā ‘‘apaloketvā lābho dātabbo’’ti vuttaṃ. Vassāvāsikalābho pana yadi senāsanassāmikā dāyakā senāsanaguttatthāya pacchimikāya upagantvā vattaṃ katvā attano senāsane vasantassapi vassāvāsikaṃ dātabbanti vadanti, anapaloketvāpi dātabbova. Yaṃ pana sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.108) ‘‘pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchatīti pacchimikāya puna vassaṃ upagatattā lacchatī’’ti vuttaṃ, tampi vassāvāsike dāyakānaṃ imaṃ adhippāyaṃ nissāya vuttañce, sundaraṃ, saṅghikaṃ, kālacīvarampi sandhāya vuttañce, na yujjatīti veditabbaṃ.
“不知”:在不知“这是酒”的情况下而饮,不构成杀生、离杀生等一切戒的毁破,也不构成皈依的破坏。然而,不善与离饮酒戒的毁破则是存在的,如同戴花鬘等中的情形,应如此理解。“其余”:指离非时食等。确实,若故意违犯,相应的戒即被毁破;但其余戒未破,因此不成灭摈的支分。故而,说“于这些破坏时”的破坏一语,即就此而言。显示巴利原文
Na ajānitvāti ‘‘surā’’ti ajānitvā pivato pāṇātipātāveramaṇiādisabbasīlabhedaṃ saraṇabhedañca na āpajjati. Akusalaṃ pana surāpānāveramaṇisīlabhedo ca hoti mālādidhāraṇādīsu viyāti daṭṭhabbaṃ. Itarānīti vikālabhojanāveramaṇiādīni. Tānipi hi sañcicca vītikkamantassa taṃ taṃ bhijjati eva, itarītaresaṃ pana abhijjanena nāsanaṅgāni na honti. Teneva ‘‘etesu bhinnesū’’ti bhedavacanaṃ vuttaṃ.
“应令忏罪”:其意趣是,令其在僧团中以“尊者,罪过犯了我”等方式忏悔后,再授予皈依与戒,因为他们已成波罗夷。因此说“应以相灭摈而灭摈”。此灭摈正是此中所意趣的,故以相灭摈为原因,他们与杀生等一同堕落,而说恶口等事。然而,刺沙弥亦是邪见者,下文却仅说以杖羯磨灭摈,而此中却说到邪见者的相灭摈,二者差别何在?怀着此诘难,于是说“持常见或断见中任一见者”。此中的意趣是:凡坚固执取外道所施设的任何常见或断见,例如“我是主宰”、“常、恒”等,或“我将断灭、将消失”等,并如此言说者,在成为波罗夷的处所上,他应以相灭摈而灭摈。然而,凡是未执取此类邪见,仍是教法中人,仅仅颠倒理解佛陀话语的意趣,即使被比丘们教诫仍不舍弃而言说者,他的邪见并不构成波罗夷,然而他应仅以刺灭摈而灭摈。此是《疑惑之消除》中所说。在此,《义理灯钞》中,从十学处开始已详细解释,那些内容在古注疏中已详尽收录,故此处我们未加详述。显示巴利原文
Accayaṃ desāpetabboti ‘‘accayo maṃ bhante accāgamā’’tiādinā saṅghamajjhe desāpetvā saraṇasīlaṃ dātabbanti adhippāyo pārājikattā tesaṃ. Tenāha ‘‘liṅganāsanāya nāsetabbo’’ti. Ayameva hi nāsanā idhādhippetāti liṅganāsanākāraṇehi pāṇātipātādīhi avaṇṇabhāsanādīnaṃ saha patitattā vuttaṃ. Nanu ca kaṇṭakasāmaṇeropi micchādiṭṭhiko eva, tassa ca heṭṭhā daṇḍakammanāsanāva vuttā, idha pana micchādiṭṭhikassa liṅganāsanā vuccati, ko imesaṃ bhedoti codanaṃ manasi nidhāyāha ‘‘sassatucchedānañhi aññataradiṭṭhiko’’ti. Ettha cāyaṃ adhippāyo – yo hi ‘‘attā issaro’’ti vā ‘‘nicco dhuvo’’tiādinā vā ‘‘attā ucchijjissati vinassissatī’’tiādinā vā titthiyaparikappitaṃ yaṃ kiñci sassatucchedadiṭṭhiṃ daḷhaṃ gahetvā voharati, tassa sā pārājikaṭṭhānaṃ hoti, so ca liṅganāsanāya nāsetabbo. Yo pana īdisaṃ diṭṭhiṃ aggahetvā sāsanikova hutvā kevalaṃ buddhavacanādhippāyaṃ viparītato gahetvā bhikkhūhi ovadiyamānopi appaṭinissajjitvā voharati, tassa sā diṭṭhi pārājikaṃ na hoti, so pana kaṇṭakanāsanāya eva nāsetabboti vimativinodaniyaṃ. Imasmiṃ ṭhāne sāratthadīpaniyaṃ dasasikkhāpadato paṭṭhāya vitthārato vaṇṇanā āgatā, sā porāṇaṭīkāyaṃ sabbaso potthakaṃ āruḷhā, tasmā idha na vitthārayimha.
150 “自己的住处”,这是就个人所有而言,在《结文》中如此说。此处结文作者们的意趣是:“以雨安居所得的住处”,是说彼比丘以雨安居所获得的僧团住处。“自己的住处”,此句同样指他个人的住处。而此处我们的看法是:“或住于某处”,这是指僧团或个人固定居住的住所。“或往某处”,则是指为承事等因缘而定期进入的教授师与依止师的居住处,即他们所进入之处。因此,为显示此二者,而说“依二事说自己的住处与依雨安居所得住处”。其中,“自己的住处”显示教授师与依止师的住所;“依雨安居所得住处”则显示他本人的住所。所以,此二者,无论是僧团的还是个人的,都应遮止。“口门”者,应通过口门而食。“行杖羯磨”者,即施行杖罚羯磨。“杖”是因能调伏故名杖,就应行之事而言即是羯磨,故称杖羯磨,即遮止等。“对其行杖羯磨”,即对他施行杖罚羯磨,加以命令。“杖羯磨”亦即责罚羯磨,因此说“对其进行责罚”。此规则于一切同类处皆同。显示巴利原文
150.‘‘Attano pariveṇanti idaṃ puggalikaṃ sandhāya vutta’’nti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Ayaṃ panettha gaṇṭhipadakārānaṃ adhippāyo – vassaggena pattasenāsananti iminā tassa vassaggena pattaṃ saṅghikasenāsanaṃ vuttaṃ. Attano pariveṇanti imināpi tasseva puggalikasenāsanaṃ vuttanti. Ayaṃ panettha amhākaṃ khanti – yattha vā vasatīti iminā saṅghikaṃ vā hotu puggalikaṃ vā, tassa nibaddhavasanakasenāsanaṃ vuttaṃ. Yattha vā paṭikkamatīti iminā pana yaṃ ācariyupajjhāyassa vasanaṭṭhānaṃ upaṭṭhānādinimittaṃ nibaddhaṃ pavisati, taṃ ācariyupajjhāyānaṃ pavisanaṭṭhānaṃ vuttaṃ, tasmā tadubhayaṃ dassetuṃ ‘‘ubhayenapi attano pariveṇañca vassaggena pattasenāsanañca vutta’’nti āha. Tattha attano pariveṇanti iminā ācariyupajjhāyānaṃ nivāsanaṭṭhānaṃ dassitaṃ, vassaggena pattasenāsananti iminā pana tassa vasanaṭṭhānaṃ, tasmā tadubhayampi saṅghikaṃ vā hotu puggalikaṃ vā, āvaraṇaṃ kātabbamevāti. Mukhadvārikanti mukhadvārena bhuñjitabbaṃ. Daṇḍakammaṃ katvāti daṇḍakammaṃ yojetvā. Daṇḍenti vinenti etenāti daṇḍo, soyeva kattabbattā kammanti daṇḍakammaṃ, āvaraṇādi. Daṇḍakammamassa karothāti assa daṇḍakammaṃ yojetha āṇāpetha. Daṇḍakammanti vā niggahakammaṃ, tasmā niggahamassa karothāti vuttaṃ hoti. Esa nayo sabbattha īdisesu ṭhānesu.
“卧坐具之执取亦止息”,以此句表明他是破雨安居者。若有比丘实有过失充满,于未来不得安住于防护中,则应驱摈:在此,若被劝告至第三次仍不悔止,应当白告僧团后予以灭摈;即使他后来请求再次出家,也须白告僧团后方可度其出家,诸师说。他将获得后雨安居的住处:因他后来进入了后雨安居,故获得。应告知后给予利养:这是就破雨安居者而言。其余五学处:指非时食等五条。应令其忏悔罪过:依《心义灯》所说,应以“尊者,罪过已临于我”等方式令其忏罪。显示巴利原文
Senāsanaggāho ca paṭippassambhantīti iminā chinnavasso hotīti dīpeti. Sace ākiṇṇadosova hoti, āyatiṃ saṃvare na tiṭṭhati, nikkaḍḍhitabboti ettha sace yāvatatiyaṃ vuccamāno na oramati, saṅghaṃ apaloketvā nāsetabbo, puna pabbajjaṃ yācamānopi apaloketvā pabbājetabboti vadanti. Pacchimikāya vassāvāsikaṃ lacchatīti pacchimikāya puna vassaṃ upagatattā lacchati. Apaloketvā lābho dātabboti chinnavassatāya vuttaṃ. Itarāni pañca sikkhāpadānīti vikālabhojanādīni pañca. Accayaṃ desāpetabboti ‘‘accayo maṃ bhante accāgamā’’tiādinā nayena desāpetabboti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.108) vuttaṃ.
具足戒决择论显示巴利原文
Upasampadāvinicchayakathā
如是,解说了出家决择之后,接下来应解说具足戒决择。虽然如此,在注释书中,具足戒决择之说仅以释经文的方式出现,并非以离经决择的方式来谈;然而,本论的性质正是离经决择之说,因此论师未予解说,只讲了依止决择。但我们考虑到具足戒决择极其微细、极其深妙、极难通达,为利益圣教,将从《善见律》中取出论师未说之处,并以《疑惑止息》等论书中的决择来庄严,当解说此决择。显示巴利原文
Evaṃ pabbajjāvinicchayaṃ kathetvā tadanantaraṃ upasampadāvinicchayo kathetabbo, evaṃ santepi aṭṭhakathāyaṃ upasampadāvinicchayakathā pāḷivaṇṇanāvaseneva āgatā, no pāḷimuttakavinicchayavasena, imassa pana pakaraṇassa pāḷimuttakavinicchayakathābhūtattā tamakathetvā nissayavinicchayo eva ācariyena kathito, mayaṃ pana upasampadāvinicchayassa atisukhumattā atigambhīrattā sudullabhattā sāsanānuggahatthaṃ ācariyena avuttampi samantapāsādikato nīharitvā vimativinodanīādippakaraṇesu āgatavinicchayena alaṅkaritvā taṃ vinicchayaṃ kathayissāma.
“那时”:指世尊尚未制定“诸比丘,不应无依止师”等学处的时候。“无依止师”:指不寻求依止师,完全没有依止师。这样受具足戒的人,既不能从法上、也不能从资具上获得护念,只会衰退,不会增长。“诸比丘,不应无依止师”:凡不寻求依止师、没有依止师者,不应令其受具足戒;若令受具足戒,得恶作罪。从学处制定时起,这样令受具戒者有罪,但羯磨不坏。有人说“羯磨会坏”,不应采纳。在“以僧团、以依止师”等,乃至以二根者、坏依止师为终的这些情况下,此规则也同样适用。显示巴利原文
Tena kho pana samayenāti yena samayena bhagavatā ‘‘na bhikkhave anupajjhāyako’’tiādisikkhāpadaṃ apaññattaṃ hoti, tena samayena. Anupajjhāyakanti upajjhaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ, evaṃ upasampannā neva dhammato na āmisato saṅgahaṃ labhanti, te parihāyantiyeva, na vaḍḍhanti. Na bhikkhave anupajjhāyakoti upajjhaṃ agāhāpetvā nirupajjhāyako na upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassāti sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya evaṃ upasampādentassa āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati. Keci ‘‘kuppatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. ‘‘Saṅghena upajjhāyenā’’tiādīsupi ubhatobyañjanakupajjhāyapariyosānesu eseva nayo.
“无钵者以手乞食”:指为了得到放在手中的食物而行乞。“如外道”:如同那些名为邪命的外道。他们确实将汤菜混在一起,只吃放在手中的食物。“得恶作罪”:这样令受具足戒者才有罪,但羯磨不坏;在无衣等情形中,此规则也同样。显示巴利原文
Apattakā hatthesu piṇḍāya carantīti yo hatthesu piṇḍo labbhati, tadatthāya caranti. Seyyathāpi titthiyāti yathā ājīvakanāmakā titthiyā. Sūpabyañjanehi missetvā hatthesu ṭhapitapiṇḍameva hi te bhuñjanti. Āpatti dukkaṭassāti evaṃ upasampādentasseva āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati, acīvarakādivatthūsupi eseva nayo.
所谓“以乞得者”,是指通过恳求“请给予我们,直到我们完成具足戒”而得到的物品,亦即暂时借用之义。若确实使用这样的钵、衣或衣钵来令他人受具足戒,令受戒师犯堕罪,但羯磨仍有效不坏。因此,应使用完整的衣钵来令受具足戒。若他没有完整的衣钵,而其教授师与戒师愿意施与他,或者其他比丘,应由那些无所吝惜的人舍弃后,施予可决意受用的衣钵。显示巴利原文
Yācitakenāti ‘‘yāva upasampadaṃ karoma, tāva dethā’’ti yācitvā gahitena, tāvakālikenāti attho. Īdisena hi pattena vā cīvarena vā pattacīvarena vā upasampādentasseva āpatti hoti, kammaṃ pana na kuppati, tasmā paripuṇṇapattacīvarova upasampādetabbo. Sace tassa natthi, ācariyupajjhāyā cassa dātukāmā honti , aññe vā bhikkhū, nirapekkhehi vissajjetvā adhiṭṭhānūpagaṃ pattacīvaraṃ dātabbaṃ.
“亦以姓令诵”:意为允许说“大迦叶的求具足戒者”这样的姓后,令其诵甘马语。“二人一诵”:意为允许二人一起诵;即由两位教授师,一位为一人,另一位为另一人,如此以两人或一人,于同一时刻诵甘马语而令受具足戒,此为允许之义。“令二人三人一诵,且以一位戒师”:意为允许令二人或三人依前述方式一起诵,而且允许将该诵者系属一位戒师。因此,应以一位教授师令二人或三人诵。若以两位或三位教授师,各自分别为一人,则应作二或三次甘马语。然而,若教授师与戒师各不相同,如帝沙长老令须摩那长老的弟子诵,须摩那长老令帝沙长老的弟子诵,且互为满足僧众人数者,则是适当的。若戒师不同而教授师为同一人,则因“不得以不同的戒师”的禁止而不适当。实际上,此禁令正是针对这种情况。显示巴利原文
Gottenapi anussāvetunti ‘‘mahākassapassa upasampadāpekkho’’ti evaṃ gottaṃ vatvā anussāvetuṃ anujānāmīti attho. Dve ekānussāvaneti dve ekato anussāvane, ekena ekassa, aññena itarassāti evaṃ dvīhi vā ācariyehi ekena vā ekakkhaṇe kammavācaṃ anussāventehi upasampādetuṃ anujānāmīti attho. Dve tayo ekānussāvane kātuṃ, tañca kho ekenaupajjhāyenāti dve vā tayo vā jane purimanayeneva ekato anussāvane kātuṃ anujānāmi, tañca kho anussāvanakiriyaṃ ekena upajjhāyena anujānāmīti attho. Tasmā ekena ācariyena dve vā tayo vā anussāvetabbā. Dvīhi vā tīhi vā ācariyehi visuṃ visuṃ ekena ekassāti evaṃ ekappahāreneva dve tisso vā kammavācā kātabbā. Sace pana nānācariyā nānupajjhāyā honti, tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero tissattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti, aññamaññañca gaṇapūrakā honti, vaṭṭati. Sace nānupajjhāyā honti, eko ācariyo hoti, ‘‘na tveva nānupajjhāyenā’’ti paṭikkhittattā na vaṭṭati. Idaṃ sandhāya hi esa paṭikkhepo.
“应先令执取戒师”:在此,观察过失与非过失者为戒师;应令彼戒师以“尊者,请为我戒师”如此说后而令执取。“详说”:指成为肢体粗壮者。“凡生者”:凡于你身中生起、出生、存在者,于僧团中问时,若有应说有等。“愿救拔我”:愿救度我。显示巴利原文
Paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabboti ettha vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhā, taṃ upajjhaṃ ‘‘upajjhāyo me, bhante, hohī’’ti evaṃ vadāpetvā gāhāpetabbo. Vitthāyantīti vitthaddhagattā honti. Yaṃ jātanti yaṃ tava sarīre jātaṃ nibbattaṃ vijjamānaṃ, taṃ saṅghamajjhe pucchante santaṃ atthīti vattabbantiādi. Ullumpatu manti uddharatu maṃ.
“即时”者,指受具后紧接着。“应量影”者,应量影即一人影或二人影。“应告知季节量”者,应告知季节量,即“雨季、冬季、夏季”。在这里,季节即是季节量。若雨季等未圆满,应以若干日数记取:对于某人某个尚未圆满的季节,应告知其日数部分。或者,应这样告知季节量:“此是季节,彼已圆满或未圆满。”同样,应告知日分部分,即“上午”或“下午”。“合诵”者,即将这一切合在一起。当被问:“你得何物,你的影为何,季节量为何,日分部分为何?”时,应如此告知:“我得此物,雨季或冬季或夏季,此是我的影,此是季节量,此是日分部分。”显示巴利原文
Tāvadevāti upasampannasamanantarameva. Chāyā metabbāti ekaporisā vā dviporisā vāti chāyā metabbā. Utuppamāṇaṃ ācikkhitabbanti ‘‘vassāno hemanto gimho’’ti utuppamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ. Ettha ca utuyeva utuppamāṇaṃ. Sace vassānādayo aparipuṇṇā honti, yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo, te divase sallakkhetvā so divasabhāgo ācikkhitabbo. Atha vā ‘‘ayaṃ nāma utu, so ca kho paripuṇṇo aparipuṇṇo vā’’ti evaṃ utuppamāṇaṃ ācikkhitabbaṃ, ‘‘pubbaṇho vā sāyanho vā’’ti evaṃ divasabhāgo ācikkhitabbo. Saṅgītīti idameva sabbaṃ ekato katvā ‘‘tvaṃ kiṃ labhasi, kā te chāyā, kiṃ utuppamāṇaṃ, ko divasabhāgo’’ti puṭṭho ‘‘idaṃ nāma labhāmi vassaṃ vā hemantaṃ vā gimhaṃ vā, ayaṃ me chāyā, idaṃ utuppamāṇaṃ, ayaṃ divasabhāgoti vadeyyāsī’’ti evaṃ ācikkhitabbaṃ.
“舍弃”者,即丢弃。“施与第二”者,我允许对从戒堂前往精舍的人施与第二,并告知四不应作,此是含义。“黄叶”者,即变黄的叶子。“从系缚脱落”者,即从茎脱落。“不能为绿性”者,即再不能成为绿色。“大石”者,即大石。此受具戒抉择取自《一切善见》而带来。显示巴利原文
Ohāyāti chaḍḍetvā. Dutiyaṃ dātunti upasampadamāḷakato pariveṇaṃ gacchantassa dutiyakaṃ dātuṃ anujānāmi, cattāri ca akaraṇīyāni ācikkhitunti attho. Paṇḍupalāsoti paṇḍuvaṇṇo patto. Bandhanā pavuttoti vaṇṭato patito. Abhabbo haritatthāyāti puna harito bhavituṃ abhabbo. Puthusilāti mahāsilā. Ayaṃ samantapāsādikato nīharitvā ābhato upasampadāvinicchayo.
“于无戒师等事中,学处未制”者,是就正在此处制定的“不应令无戒师者受具足戒”这一学处而说。“然而羯磨不坏”者:此中即使无戒师,以“某名的求受具者,以某名为戒师”,用已死或已离去的旧戒师,或以任何其他不存在者之名,由于一切处都作了戒师称说,故而如此说。实际上若不作戒师称说,则应会出现所谓的“不触及人”的羯磨破坏。以此,在圣典中说“无戒师”,在注疏中也不说彼“未称说戒师”,而只说“完全无戒师”这一含义。圣典中“以僧团为戒师”的意思是:在甘马语中称说僧团自身为戒师,如“此某名是僧团的求受具者,某名向僧团乞受具,以僧团为戒师”。“如是以众为戒师”,于此应知以“此某名是众的求受具者”等来连结。如此说时,羯磨确实不坏,因为仅被判为恶作;否则就应说“彼人未受具足戒”。因此说“以僧团”等。在那里,对于以黄门等为戒师而作羯磨的情况,若除去黄门等,五众等众数满足,羯磨不坏;若不满足,则坏。应当如此了知。显示巴利原文
Anupajjhāyādivatthūsu sikkhāpadaṃ apaññattanti ‘‘na anupajjhāyako upasampādetabbo’’ti (mahāva. 117) idheva paññāpiyamānaṃ sikkhāpadaṃ sandhāya vuttaṃ. Kammaṃ pana na kuppatīti idaṃ upajjhāyābhāvepi ‘‘itthannāmassa upasampadāpekkhā itthannāmena upajjhāyenā’’ti matassa vā vibbhantassa vā purāṇaupajjhāyassa, aññassa vā yassa kassaci avijjamānassapi nāmena sabbattha upajjhāyakittanassa katattā vuttaṃ. Yadi hi upajjhāyakittanaṃ na kareyya, ‘‘puggalaṃ na parāmasatī’’ti vuttakammavipatti eva siyā. Teneva pāḷiyaṃ (mahāva. 117) ‘‘anupajjhāyaka’’nti vuttaṃ, aṭṭhakathāyampi (mahāva. aṭṭha. 117) assa ‘‘upajjhāyaṃ akittetvā’’ti avatvā ‘‘upajjhāyaṃ agāhāpetvā sabbena sabbaṃ upajjhāyavirahitaṃ’’ icceva attho vutto. Pāḷiyaṃ saṅghena upajjhāyenāti ‘‘ayaṃ itthannāmo saṅghassa upasampadāpekkho, itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācati saṅghena upajjhāyenā’’ti evaṃ kammavācāya saṅghameva upajjhāyaṃ kittetvāti attho. Evaṃ gaṇena upajjhāyenāti etthāpi ‘‘ayaṃ itthannāmo gaṇassa upasampadāpekkho’’tiādinā yojanā veditabbā. Evaṃ vuttepi kammaṃ na kuppati eva dukkaṭasseva vuttattā, aññathā ‘‘so ca puggalo anupasampanno’’ti vadeyya. Tenāha ‘‘saṅghenā’’tiādi. Tattha paṇḍakādiupajjhāyehi kariyamānesu kammesu paṇḍakādike vināva yadi pañcavaggādigaṇo pūrati, kammaṃ na kuppati, itarathā kuppatīti veditabbaṃ.
即使在无钵、衣的事情上,虽无钵衣,但因甘马语中已宣说了“钵衣具足者”,故不说羯磨破坏,只说犯恶作。若非如此,则由于宣说的缺失,应成羯磨破坏。然而,有人说:“如同最初在经允许的甘马语中受具者,如今即使不说‘钵衣具足者’而以甘马语受具,也是如法受具者。”此说不合理。因为自允许之时起,若未涉及便成宣说的缺失过失,正如缺少‘某甲向僧团乞求具足戒’这一句。这也是后来所允许的,假若不依‘尊者,我向僧团乞求具足戒’等词句乞求,而在受具时说‘此某甲向僧团乞求具足戒’之后作甘马语,羯磨便是善作。否则,便是破坏。因为在最后允许的甘马语中,不允许缺失任何部分,唯成宣说之缺失,或由其他比丘欲行给予,这是联结。此是从《疑惑解除》中引来的抉择。而《义灯》的抉择因简略且无差别,即摄于此中。显示巴利原文
Apattacīvaravatthūsupi pattacīvarānaṃ abhāvepi ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti kammavācāya sāvitattā kammakopaṃ avatvā dukkaṭameva vuttaṃ. Itarathā sāvanāya hāpanato kammakopo eva siyā. Keci pana ‘‘paṭhamaṃ anuññātakammavācāyaṃ upasampannā viya idānipi ‘paripuṇṇassa pattacīvara’nti avatvā kammavācāya upasampannāpi sūpasampannā evā’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ. Anuññātakālato paṭṭhāya hi aparāmasanaṃ sāvanāya hāpanavipatti eva hoti ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti padassa hāpane viya . Tampi hi pacchā anuññātaṃ, ‘‘saṅghaṃ, bhante, upasampadaṃ yācāmī’’tiādivākyena ayācetvā tampi upasampādento ‘‘ayaṃ itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vatvāva yadi kammavācaṃ karoti, kammaṃ sukatameva hoti. No ce, vipannaṃ. Sabbapacchā hi anuññātakammavācato kiñcipi parihāpetuṃ na vaṭṭati, sāvanāya hāpanameva hoti, aññe vā bhikkhū dātukāmā hontīti sambandho, ayamettha vimativinodaniyā (vi. vi. ṭī. mahāvagga 2.117) ābhato vinicchayo. Sāratthadīpanīvinicchayo pana idheva antogadhā hoti appatarattā avisesattā ca.
然而,在《金刚智注》中,对于“有些人说会破坏,此不应取”的说法,这是依据“诸比丘,若应作五人羯磨,而以比丘尼为第五人作羯磨,则非羯磨、不应作”等方式所说,仅在黄门等充作满数时羯磨才破坏,并非一切时皆破坏,此是善说。若非如此,则应有“若以黄门为依止师作羯磨,非羯磨、不应作”等经典。正如衣钵不具足者受具时,在甘马语中称说“衣钵具足者”这一不存在之事而作受具,即使彼未曾有,受具亦得成立;同样,称说非事实的黄门为依止师等,或对不存在之事而作时,因有充数者存在,受具亦得成立。因为没有“诸比丘,不应以黄门为依止师而授人具足戒,若授者,犯恶作,且彼人未得具足戒”等语句,此义即已成立。因为诸佛不会说应说而合理者。因此只说:“然而若比丘明知未满二十岁……乃至……且彼人未得具足戒”等。同样,由“应由通达、有能力的比丘向僧团宣说”这一语句,偷住者等老师作宣说而作受具时不成立,因他们非比丘这一点,此语句亦不应取。显示巴利原文
Vajirabuddhiṭīkāyaṃ (vajira. ṭī. mahāvagga 117) pana ‘‘keci kuppatīti vadanti, taṃ na gahetabba’’nti yaṃ vuttaṃ, taṃ ‘‘pañcavaggakaraṇīyañce, bhikkhave, kammaṃ, bhikkhunipañcamo kammaṃ kareyya, akammaṃ na ca karaṇīya’’ntiādinā (mahāva. 390) nayena vuttattā paṇḍakānaṃ gaṇapūraṇabhāve eva kammaṃ kuppati, na sabbanti katvā suvuttaṃ, itarathā ‘‘paṇḍakupajjhāyena kammaṃ kareyya, akammaṃ na ca karaṇīya’’ntiādikāya pāḷiyā bhavitabbaṃ siyā. Yathā aparipuṇṇapattacīvarassa upasampādanakāle kammavācāyaṃ ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti asantaṃ vatthuṃ kittetvā upasampadāya katāya tasmiṃ asantepi upasampadā ruhati, evaṃ ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa upasampadāpekkho’’ti avatthuṃ paṇḍakupajjhāyādiṃ, asantaṃ vā vatthuṃ kittetvā katāyapi gaṇapūrakānamatthitāya upasampadā ruhateva. ‘‘Na, bhikkhave, paṇḍakupajjhāyena upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassa, so ca puggalo anupasampanno’’tiādivacanassa abhāvā ayamattho siddhova hoti. Na hi buddhā vattabbayuttaṃ na vadanti. Tena vuttaṃ ‘‘yo pana bhikkhu jānaṃ ūnavīsativassaṃ …pe… so ca puggalo anupasampanno’’tiādi (pāci. 403). Tathā ‘‘byattena bhikkhunā paṭibalena saṅgho ñāpetabbo’’ti (mahāva. 71) vacanato theyyasaṃvāsakādiācariyehi anussāvanāya katāya upasampadā na ruhati tesaṃ abhikkhuttāti vacanampi na gahetabbaṃ.
更何况——在依“此四种羯磨以五种方式破坏”等理则宣说羯磨的成就与破坏时,并未说“羯磨以七种方式破坏:于事破坏、于白破坏、于甘马语破坏、于界破坏、于众破坏、于依止师破坏、于老师破坏”,故不应取。若问,以“于众”这一句不就含摄了老师与依止师吗?不然,因为在“以十二种方式于众羯磨破坏”的分别中,并未提及他们的名称。此义,在各处当依所说圣典之方式而了知,故在开示理趣之门后略说,这便是此理由的探求。显示巴利原文
Kiñca bhiyyo – ‘‘imāni cattāri kammāni pañcahākārehi vipajjantī’’tiādinā (pari. 482) nayena kammānaṃ sampattivipattiyā kathiyamānāya ‘‘sattahi ākārehi kammāni vipajjanti vatthuto vā ñattito vā anussāvanato vā sīmato vā parisato vā upajjhāyato vā ācariyato vā’’ti akathitattā na gahetabbaṃ. ‘‘Parisato vā’’ti vacanena ācariyupajjhāyānaṃ vā saṅgaho katoti ce? Na, ‘‘dvādasahi ākārehi parisato kammāni vipajjantī’’ti etassa vibhaṅge tesamanāmaṭṭhattā, ayamattho yasmā tattha tattha sarūpena vuttapāḷivaseneva sakkā jānituṃ, tasmā nayamukhaṃ dassetvā saṃkhittoti ayamassa yuttigavesanāti vuttaṃ.
此处应当审察:那些比丘为无依止师者授具足戒时,是依所说方式虚称不实之事,还是因畏惧妄语而不宣说那些语句?这其中,如果因为无依止师而不宣说,则落入了所谓“不触及人”的破坏过失;如果宣说,他们又是否有妄语?回答:因为畏惧前述破坏过失,他们确实宣说了;而且,注释中说“然而羯磨不破坏”。若非如此,因为妄语不可能,且若说妄语也可能成就羯磨。因为不可能以妄语来成就或破坏羯磨。因此,对于“授无依止师者具足戒”这一语句,应当寻求远离两种过失的含义。显示巴利原文
Tatridaṃ vicāretabbaṃ – anupajjhāyakaṃ upasampādentā te bhikkhū yathāvuttanayena abhūtaṃ vatthuṃ kittayiṃsu, udāhu musāvādabhayā tāneva padāni na sāvesunti. Kiñcettha – yadi tāva upajjhāyābhāvato na sāvesuṃ, ‘‘puggalaṃ na parāmasatī’’ti vuttavipattippasaṅgo hoti, atha sāvesuṃ, musāvādo nesaṃ bhavatīti? Vuccate – sāvesuṃyeva yathāvuttavipattippasaṅgabhayā, ‘‘kammaṃ pana na kuppatī’’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttattā ca. Na, musāvādassa asambhavato, musāvādenapi kammasambhavato ca. Na hi sakkā musāvādena kammavipattisampattiṃ kātunti. Tasmā ‘‘anupajjhāyakaṃ upasampādentī’’ti vacanassa ca ubhayadosavinimutto attho pariyesitabbo.
此中的道理是:如同往昔,即使有出家、授具足戒的依止师存在,但由于未按依止师摄受次第而行摄受,故说“尔时诸比丘无依止师”等;同样,这里依止师虽也存在但未被摄受,故说“为无依止师者授具足戒”。然而,甘马语老师应以“依止师已被彼摄受”之想,提及依止师而宣说甘马语。或者,因某种原因,不给予身和合的依止师,取他的欲而宣说甘马语;或者,依止师给予求具足戒者依止后,在彼获得具足戒之后,于如此事中被询问或未被询问时,他在给予依止师之前以沙弥身份承认,或承认舍弃学处或犯重罪,如同取欲者等;或者,依止师前往其他界。甘马语成立,其后,由于“诸比丘,我允许在边地人间以持律者为第五众授具足戒”这一开许,有人说:“应以持律者为第五的依止师在场”,如同古义疏足中所说。然而,那句文并非定量,因为在中地人间并无那句话。如果认为即使依止师不在场,甘马语也成立,那么有过失吗?不然。为什么?在羯磨成就中,“触及人”这一文句才是定量,而非其他。因为在那里,不在场的依止师称为不应触及的人,因此在彼处,应知人的触及如同僧团的触及。通过僧团、通过众、通过依止师授具足戒,他们从意义上即是人;而以黄门等为依止师授具足戒,在授戒时由于不知,如是古师所说。显示巴利原文
Ayañcettha yutti – yathā pubbe pabbajjupasampadupajjhāyesu vijjamānesupi upajjhāyaggahaṇakkamena aggahitattā ‘‘tena kho pana samayena bhikkhū anupajjhāyaka’’ntiādi vuttaṃ, tathā idhāpi upajjhāyassa vijjamānasseva sato aggahitattā ‘‘anupajjhāyakaṃ upasampādentī’’ti vuttaṃ. Kammavācācariyena pana ‘‘gahito tena upajjhāyo’’ti saññāya upajjhāyaṃ kittetvā kammavācaṃ sāvetabbaṃ. Kenaci vā kāraṇena kāyasāmaggiṃ adentassa upajjhāyassa chandaṃ gahetvā kammavācaṃ sāveti, upajjhāyo vā upasampadāpekkhassa upajjhaṃ datvā pacchā upasampanne tasmiṃ tādise vatthusmiṃ samanuyuñjiyamāno vā asamanuyuñjiyamāno vā upajjhāyadānato pubbe eva sāmaṇero paṭijānāti, sikkhāpaccakkhātako vā antimavatthuajjhāpannako vā paṭijānāti, chandahārakādayo viya upajjhāyo vā aññasīmāgato hoti. Kammavācā ruhatīti vatvā ‘‘anujānāmi bhikkhave paccantimesu janapadesu vinayadharapañcamena gaṇena upasampada’’nti vuttattā. Keci ‘‘vinayadharapañcamena upajjhāyena sannihiteneva bhavitabba’’nti vadantīti porāṇagaṇṭhipade vuttaṃ. So ca pāṭho appamāṇo majjhimesu janapadesu tassa vacanassābhāvato. Asannihitepi upajjhāye kammavācā ruhatīti āpajjatīti ce? Na. Kasmā? Kammasampattiyaṃ ‘‘puggalaṃ parāmasatī’’ti vuttapāṭhova no pamāṇaṃ. Na hi tattha asannihito upajjhāyasaṅkhāto puggalo parāmasanaṃ arahati, tasmā tattha saṅghaparāmasanaṃ viya puggalaparāmasanaṃ veditabbaṃ. Saṅghena gaṇena upajjhāyena upasampādenti tesaṃ atthato puggalattā, paṇḍakādiupajjhāyena upasampādenti upasampādanakāle aviditattāti porāṇā.
为无钵衣者授具足戒:甘马语老师以“钵衣具足”之想,全然不顾义理的圆满,或者仅仅依循现有的字句,而宣说“钵衣具足者”的甘马语。就像如今,即使父母已去世或离去,被问“你得到父母允许了吗”时也回答“是的,尊者”,何须再多言?然而此处的要点是:由于那时尚未制定“四种羯磨以五种方式失败”这一特相,所以他们为无依止师等人授具足戒。由于未说明应避免之人,所以他们为以黄门为依止师等人授具足戒。由于未见对十三障碍的询问,所以他们为无钵衣者授具足戒。应知,因为“诸比丘,我允许以白四甘马授具足戒”这一最初开许的甘马语中,并没有“钵衣具足者”这句话,这即是成立的依据。因为那句话是后来依次第才被开许的。显示巴利原文
Apattacīvaraṃupasampādentīti kammavācācariyo ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti saññāya, kevalaṃ atthasampattiṃ anapekkhitvā santapadanīhārena vā ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti kammavācaṃ sāveti. Yathā etarahi matavippavuttamātāpitikopi ‘‘anuññātosi mātāpitūhī’’ti puṭṭho ‘‘āma bhante’’ti vadati, kiṃ bahunā? Ayaṃ panettha sāro – ‘‘tasmiṃ samaye cattāri kammāni pañcahākārehi vipajjantī’’ti lakkhaṇassa na tāva paññattattā anupajjhāyakādiṃ upasampādenti. Vajjanīyapuggalānaṃ avuttattā paṇḍakupajjhāyādiṃ upasampādenti, terasantarāyapucchāya adassanattā apattacīvarakaṃ upasampādenti, ‘‘anujānāmi bhikkhave ñatticatutthena kammena upasampādetu’’nti (mahāva. 69) evaṃ sabbapaṭhamaṃ anuññātāya kammavācāya ‘‘paripuṇṇassa pattacīvara’’nti avacanamettha sādhakanti veditabbaṃ. Tañhi vacanaṃ anukkamenānuññātanti.
姑且先接受这一说法。既然如此,“为哑者出家、为聋者出家”之说,如何能与世尊最初所说“诸比丘,我允许依此三皈依出家”等开许并存?答:“诸比丘,应如此令其出家——应教他说‘如是说’……乃至‘第三次,我皈依僧’”——在此处,有人误解了“应教他说‘如是说’”这句话的意思,而为哑者出家。“如是说”的意思是:戒师教授那位求度者之后,自己应说“第三次,我皈依僧”;而那位求度者被教授后,无论他是否逐字复诵戒师所说,世尊在多处都说:“以身表、以语表、以身语表,即已承许戒师。意已表,净信已表,请已表。”依此义理,可知那位求度者是以身表作了皈依;又或者,在世间,以身表者也被称为“如是说”——应知是取此同义,而成立哑者出家。《大疏》中说:“问:如何为哑者出家?答:因他有身净色,故以身触、手印令知,使其出家。”何必多说?显示巴利原文
Idaṃ tāva sabbathā hotu, ‘‘mūgaṃ pabbājenti badhiraṃ pabbājentī’’ti idaṃ kathaṃ sambhavitumarahati ādito paṭṭhāya ‘‘anujānāmi bhikkhave imehi tīhi saraṇagamanehi pabbajja’’ntiādinā anuññātattāti? Vuccate – ‘‘evañca pana, bhikkhave, pabbājetabboti, evaṃ vadehīti vattabbo…pe… tatiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti ettha ‘‘evaṃ vadehīti vattabbo’’ti imassa vacanassa micchā atthaṃ gahetvā mūgaṃ pabbājesuṃ. ‘‘Evaṃ vadehī’’ti taṃ pabbajjāpekkhaṃ āṇāpetvā sayaṃ upajjhāyena vattabbo ‘‘tatiyampi saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmī’’ti, so pabbajjāpekkhā tathā āṇatto upajjhāyavacanassa anu anu vadatu vā mā vā, tattha tattha bhagavā ‘‘kāyena viññāpeti, vācāya viññāpeti, kāyena vācāya viññāpeti, gahito hoti upajjhāyo. Dinno hoti chando, dinnā hoti pārisuddhi, dinnā hoti pavāraṇā’’ti vadati . Tadanumānena vā kāyena tena pabbajjāpekkhena viññattaṃ hoti saraṇagamananti vā lokepi kāyena viññāpento evaṃ vadatīti vuccati, taṃ pariyāyaṃ gahetvā mūgaṃ pabbājentīti veditabbaṃ. Porāṇagaṇṭhipade ‘‘mūgaṃ kathaṃ pabbājentīti pucchaṃ katvā tassa kāyapasādasambhavato kāyena pahāraṃ datvā hatthamuddāya viññāpetvā pabbājesu’’nti vuttaṃ. Kiṃ bahunā?
然而此处的要义是:如同先前在出家章进行时,截断了有关出家的表述,而用“诸比丘,黄门未受具足戒,不应受具足戒”等说法,单从具足戒的角度作表述。在“贼住者”一节,因为不可能存在,所以虽然未作那种表述,彼处只说了出家,但凡是依具足戒说明所指的情形,以其法力的缘故,遮止具足戒时,具足戒即被遮止;遮止出家时,具足戒即被遮止——应作如是理解。同样,在此处具足戒章进行时,截断了有关具足戒的表述,应知这是着眼于具足戒本身而给出出家的表述。固然不应如此理解,在哑者一节中,因为不可能存在,依此义故,从一开始似乎只应就具足戒作表述;然而即便如此,依彼哑者一节之义,从一开始只给出出家的表述,是为了遮止一种误解。遮止何种误解?若依“诸比丘,哑者不得出罪,若僧团令他出罪,他即已被出罪”之语,可能生起“哑者已受具足戒,他仅仅是受具足戒者,并非出家者,因为出家对他是不可能的”这样的误解;为遮止此误解,世尊令人如理生起“凡是受具足戒者,即是出家者。然而出家者中,有的已受具足戒,有的未受具足戒”的正解。应如此了知。显示巴利原文
Ayaṃ panettha sāro – yathā pubbe pabbajjādhikāre vattamāne pabbajjābhilāpaṃ upacchinditvā ‘‘paṇḍako, bhikkhave, anupasampanno na upasampādetabbo’’tiādinā (mahāva. 109) nayena upasampadavaseneva abhilāpo kato. Theyyasaṃvāsakapade asambhavato kiñcāpi so na kato, pabbajjāva tattha katā, sabbattha pana upasampadābhilāpena adhippetā tadanubhāvato upasampadāya, pabbajjāya vāritāya upasampadā vāritā hotīti katvā, tathā idha upasampadādhikāre vattamāne upasampadābhilāpaṃ upacchinditvā upasampadameva sandhāya pabbajjābhilāpo katoti veditabbo. Kāmaṃ so na kattabbo, mūgapade asambhavato tassa vasena ādito paṭṭhāya upasampadābhilāpova kattabbo viya dissati, tathāpi tasseva mūgapadassa vasena ādito paṭṭhāya pabbajjābhilāpova kato micchāgahaṇanivāraṇatthaṃ. Kathaṃ? ‘‘Mūgo, bhikkhave, apatto osāraṇaṃ, tañce saṅgho osāreti, sosārito’’ti (mahāva. 396) vacanato hi mūgo upasampanno hotīti siddhaṃ, so kevalaṃ upasampannova hoti, na pana pabbajito tassa pabbajjāya asambhavatoti micchāgāho hoti, taṃ parivajjāpetvā yo upasampanno, so pabbajitova hoti. Pabbajito pana atthi koci upasampanno, atthi koci anupasampannoti imaṃ sammāgāhaṃ uppādeti bhagavāti veditabbaṃ.
其次,此处给出出家的表述,是为了显示那些截手者等已出家的众僧确实具有善出家性,同时为了遮除他们会生起“我没有出家性”的疑虑。如何显示?由于有“诸比丘,截手者不应令出家”等的遮止,又没有“已出家者,是善出家者”这样的明文,他们可能会产生“我没有出家性”的疑虑;为了遮止这种可能生起的疑虑,世尊在《犍度》中着眼于具足戒,通过“诸比丘,截手者不得出罪,若僧团令他出罪,他即已被出罪”等予以遮止,依此同理即可显示:这些人都是善出家者。否则,就会推出“这些人全都是受具足戒者,而非出家者”这一不愿见到的结论。如何推得?如果律典中只立“诸比丘,截手者不应令出家,已令出家者应灭摈”,或“诸比丘,截手者不应令出家,若令出家者犯恶作,且彼非出家者”,而在《瞻波犍度》中却说“他已被出罪”,便会得出“这些截手者等仅仅是受具足戒者,并非出家者”,或者“即使已受具足戒,若是出家者也应灭摈”这种违背己意的结论——这就是意趣所在。显示巴利原文
Apica tesaṃ hatthacchinnādīnaṃ pabbajitānaṃ supabbajitabhāvadīpanatthaṃ, pabbajjābhāvasaṅkānivāraṇatthañcettha pabbajjābhilāpo kato. Kathaṃ? ‘‘Na, bhikkhave, hatthacchinno pabbājetabbo’’tiādinā (mahāva. 119) paṭikkhepena, ‘‘pabbajitā supabbajitā’’ti vuttaṭṭhānābhāvena ca tesaṃ pabbajjābhāvasaṅkā bhaveyya, yathā pasaṅkā bhave, tathā pasaṅkaṃ ṭhapeyya. Khandhake upasampadaṃ sandhāya ‘‘hatthacchinno, bhikkhave, apatto osāraṇaṃ, tañce saṅgho osāreti, sosārito’’tiādinā (mahāva. 396) nayena bhagavā nivāreti. Teneva nayena pabbajitā panete sabbepi supabbajitā evāti dīpeti. Aññathā sabbepete upasampannāva honti, na pabbajitāti ayamaniṭṭhappasaṅgo āpajjati. Kathaṃ? ‘‘Hatthacchinno, bhikkhave, na pabbājetabbo, pabbajito nāsetabbo’’ti vā ‘‘na, bhikkhave, hatthacchinno pabbājetabbo, yo pabbājeyya, āpatti dukkaṭassa, so ca apabbajito’’ti (mahāva. 119) vā tantiyā ṭhapitāya campeyyakkhandhake ‘‘sosārito’’ti vuttattā kevalaṃ ‘‘ime hatthacchinnādayo upasampannāva honti, na pabbajitā’’ti vā ‘‘upasampannāpi ce pabbajitā, nāsetabbā’’ti vā aniṭṭhakoṭṭhāso āpajjatīti adhippāyo.
此处应当思察:因为没有“他未出家”这样的语句,便产生了“哑者出家可以成就”的推论,那么出家也仅凭单方清净便能成就——这一不当的结论如何不生起?若能正确理解“出家一词在此意指受具足戒”,则不会生起。否则,如果仅依字面理解其义,另一不当结论便会生起:所谓所制定的恶作并不存在。这是如何说的呢?“比丘们,不可令哑者出家,令出家者犯恶作”——此处所说的恶作,是在出家完成之时,而非在其未完成时。因为前行作业的恶作最先违犯,而哑者出家的成就根本不存在,所以这一恶作的犯缘在任何时候都不能成立;然而,如果依受具足戒的意趣来理解,则在羯磨生起时便可成立。正因如此,律文中制定了“比丘们,黄门不应受具足戒,令受具足者犯恶作”,却没有另行制定恶作。因为没有制定,此处唯有前行作业的恶作可以成立,而非那另一恶作。至此已经确立:出家一词在那处所指的,是受具足戒,而不是出家。这里有人问:沙弥出家非源于身业之作,如何得知?答:由“以身告知”等所显示而得知。显示巴利原文
Idaṃ panettha vicāretabbaṃ – ‘‘so ca apabbajito’’ti vacanābhāvato mūgassa pabbajjāsiddhipasaṅgato pabbajjāpi ekatosuddhiyā hotīti ayamaniṭṭhakoṭṭhāso kathaṃ nāpajjatīti? Pabbajjābhilāpena upasampadā idhādhippetāti sammāgāhena nāpajjatīti, aññathā yathābyañjanaṃ atthe gahite yathāpaññattadukkaṭābhāvasaṅkhāto aparo aniṭṭhakoṭṭhāso āpajjati. Kathaṃ? ‘‘Na, bhikkhave, mūgo pabbājetabbo, yo pabbājeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti vuttadukkaṭaṃ pabbajjāpariyosāne hoti, na tassāvippakatāya. Pubbapayogadukkaṭameva hi paṭhamaṃ āpajjati, tasmā mūgassa pabbajjāpariyosānasseva abhāvato imassa dukkaṭassa okāso ca na sabbakālaṃ sambhaveyya, upasampadāvasena pana atthe gahite sambhavati kammanibbattito. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘na, bhikkhave, paṇḍako upasampādetabbo, yo upasampādeyya, āpatti dukkaṭassā’’ti dukkaṭaṃ na paññattaṃ. Apaññattattā pubbapayogadukkaṭameva cettha sambhavati, netaraṃ. Ettāvatā siddhametaṃ pabbajjābhilāpena upasampadāva tattha adhippetā, na pabbajjāti. Etthāha sāmaṇerapabbajjā na kāyapayogato hotīti kathaṃ paññāyatīti? Vuccate – kāyena viññāpetītiādittikā dassanatoti āgato.
由『亦应以姓氏唱诵』(大篇第122条)之语,可知以其所用之称呼即可——此已确立。因此,即便被问『您的戒师名为何』,以姓氏作为名称答之亦可——此已确立。故论者谓:在四种名称中,以任何一种名称作唱诵皆可。然一人有多名,其中以一名作白、以另一名作唱诵,则不可;唱诵之间在义与字上应无差异。虽然律文中『名为某某者,具寿某某之』之语,『具寿』一词置于其后,然于甘马语律文中,『此佛护,具寿法护之』书写在前——不应以为此乃倒序而说。盖律文中仅示义为『名为某某者,某某之』;因此,律文中虽未言及,而于甘马语律文中亦显示了『此佛护,具寿法护之』之用法。论者又谓,此乃从『我前所未见,具寿舍利弗』及『具寿舍利弗善于义理』中,显示『具寿』置于前之用法。某处说『具寿佛护之』,某处则仅唱诵『佛护之』——有人谓,此不称省略唱诵,因名称未被省略。若某处说『具寿佛护之』,某处说『佛护具寿之』——又有人谓,因符合律文体例,故已落入有效范围。论者谓,因有字句差异之推论,他们唱诵之间不可如此。若在一切处皆以同一方式说,则可。显示巴利原文
‘‘Gottenapi anussāvetu’’nti (mahāva. 122) vacanato yena vohārena voharati, tena vaṭṭatīti siddhaṃ, tasmā ‘‘ko nāmo te upajjhāyo’’ti puṭṭhenapi gottameva nāmaṃ katvā vattabbanti siddhaṃ hoti, tasmā catubbidhesu nāmesu yena kenaci nāmena anussāvanā kātabbāti vadanti. Ekassa bahūni nāmāni honti, tattha ekaṃ nāmaṃ ñattiyā, ekaṃ anussāvanāya kātuṃ na vaṭṭati, atthato byañjanato ca abhinnāhi anussāvanāhi bhavitabbanti. Kiñcāpi ‘‘itthannāmo itthannāmassa āyasmato’’ti pāḷiyaṃ ‘‘āyasmato’’ti padaṃ pacchā vuttaṃ, kammavācāpāḷiyaṃ pana ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassā’’ti paṭhamaṃ likhanti, taṃ uppaṭipāṭiyā vuttanti na paccetabbaṃ. Pāḷiyañhi ‘‘itthannāmo itthannāmassā’’ti atthamattaṃ dassitaṃ, tasmā pāḷiyaṃ avuttopi ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassā’’ti kammavācāpāḷiyaṃ payogo dassito. ‘‘Na me diṭṭho ito pubbe iccāyasmā sāriputto’’ti ca ‘‘āyasmā sāriputto atthakusalo’’ti ca paṭhamaṃ ‘‘āyasmā’’ti payogassa dassanatoti vadanti. Katthaci ‘‘āyasmato buddharakkhitassā’’ti vatvā katthaci kevalaṃ ‘‘buddharakkhitassā’’ti sāveti, sāvanaṃ hāpetīti na vuccati nāmassa ahāpitattāti eke. Sace katthaci ‘‘āyasmato buddharakkhitassā’’ti vatvā katthaci ‘‘buddharakkhitassāyasmato’’ti sāveti, pāṭhānurūpattā khettameva otiṇṇantipi eke. Byañjanabhedappasaṅgato anussāvanānaṃ taṃ na vaṭṭatīti vadanti. Sace pana sabbaṭṭhānepi ekeneva pakārena vadati, vaṭṭati.
『单次唱诵』者,此处以『这些之单次唱诵』故为『单次唱诵』,应视作不同主词范畴之外义复合词。故此乃说『二次单次唱诵』。其中,『单次』者,即同一刹那之义,此处以省略格语尾之方式表述。以前述方式作单次唱诵——即『由一人为某人,由另一人为另一人』等前述之方式,由二位或三位老师,或由一人作单次唱诵。『审察可诃不可诃』——『审察』,此词与『亲教师』一词同义,由此表明『亲教师』之词与『审察』之词含义相同,此即《要义明灯》(大品第三卷第一二三节)之意趣。显示巴利原文
Ekānussāvaneti ettha ekato anussāvanaṃ etesanti ekānussāvanāti asamānādhikaraṇavisayo bāhiratthasamāsoti daṭṭhabbaṃ. Tenevāha ‘‘dve ekato anussāvane’’ti. Tattha ekatoti ekakkhaṇeti attho, vibhattialopena cāyaṃ niddeso. Purimanayeneva ekato anussāvane kātunti ‘‘ekena ekassa, aññena itarassā’’tiādinā pubbe vuttanayena dvīhi vā tīhi vā ācariyehi ekena vā ekato anussāvane kātuṃ. Vajjāvajjaṃ upanijjhāyatīti upajjhāti iminā upajjhāyasaddasamānattho upajjhāsaddopīti atthaṃ dassetīti sāratthadīpaniyaṃ (sārattha. ṭī. mahāvagga 3.123).
所谓“以姓亦”者,意思是不称“具寿毕钵离的达上求者”这样的名号,而是以姓作为称呼。因此,当被问及“您的戒师尊名为何”时,以姓作答称“具寿迦叶”,这是成立的。所以,凡是他通用的其他任何名字,或是为了在当下易于受持而施设的名字,都可以取来在唱诵中使用。如同对戒师那样,对达上求者也同样可以取姓等名或临时名来唱诵。因此,在彼时由教诫者同意而取“此人名帝萨”或“名那咖”等名字,应在最初即确立。即使没有事先确立,当以“你叫什么名字?”“尊者,我名叫那咖。”“你的戒师尊名?”“尊者,我的戒师名帝萨”等方式予以告知时,也应当这样告知,以使二者心中生起“这是我的名字”之想。但若在当场以本名说,后来却以“名帝萨”等先前未用的名字唱诵,则不可。显示巴利原文
Gottenāpīti ‘‘āyasmato pippalissa upasampadāpekkho’’ti evaṃ nāmaṃ avatvā gottanāmenapīti attho, tena ‘‘ko nāmo te upajjhāyo’’ti puṭṭhena gottanāmena ‘‘āyasmā kassapo’’ti vattabbanti siddhaṃ hoti. Tasmā aññampi yaṃ kiñci tassa nāmaṃ pasiddhaṃ, tasmiṃ vā khaṇe sukhaggahaṇatthaṃ nāmaṃ paññāpitaṃ, taṃ sabbaṃ gahetvāpi anussāvanā kātabbā. Yathā upajjhāyassa, evaṃ upasampadāpekkhassāpi gottādināmena taṅkhaṇikanāmena ca anussāvanaṃ kātuṃ vaṭṭati, tasmimpi khaṇe ‘‘ayaṃ tisso’’ti vā ‘‘nāgo’’ti vā nāmaṃ karontehi anusāsakasammutito paṭhamameva kātabbaṃ. Evaṃ akatvāpi antarāyikadhammānusāsanapucchanakālesu ‘‘kinnāmosi, ahaṃ bhante nāgo nāma, ko nāmo te upajjhāyo, upajjhāyo me bhante tisso nāmā’’tiādinā viññāpentena ubhinnampi citte ‘‘mametaṃ nāma’’nti yathā saññaṃ uppajjati, evaṃ viññāpetabbaṃ. Sace pana tasmiṃ khaṇe pakatināmena vatvā pacchā ‘‘tisso nāmā’’ti apubbanāmena anussāveti, na vaṭṭati.
其中,虽不取戒师的名字,而以任何名字,如“帝萨的达上求者”等来指定人,这样的羯磨依旧是善作的,正如无戒师等情况下达上羯磨的做法——即使戒师缺席或不堪能,只要在甘马语中指定了人,羯磨即得成就。然而,如果达上求者不以自己的本名,而以其他名字被求听,羯磨便遭破坏,此人即未达上。此时,如同另有一位未达上者站在那里,因为所取名字的那个实体之人并不在场,而且该名未被求听。因此,若有人想改变达上求者的本名,而用其先前未有的那伽等名来求听,则应预先告知:“你是那伽”等,在教诫和询问障碍法的时刻,向他和僧团明确显示后,方可取那伽等名求听。若一人有多名,可取其任何一名。显示巴利原文
Tattha ca kiñcāpi upajjhāyasseva nāmaṃ aggahetvā yena kenaci nāmena ‘‘tissassa upasampadāpekkho’’tiādināpi puggale parāmaṭṭhe kammaṃ sukatameva hoti anupajjhāyakādīnaṃ upasampadākammaṃ viya upajjhāyassa abhāvepi abhabbattepi kammavācāya puggale parāmaṭṭhe kammassa sijjhanato. Upasampadāpekkhassa pana yathāsakaṃ nāmaṃ vinā aññena nāmena anussāvite kammaṃ kuppati, so anupasampannova hoti. Tattha ṭhito añño anupasampanno viya gahitanāmassa vatthupuggalassa tattha abhāvā, etassa ca nāmassa anussāvanāya avuttattā. Tasmā upasampadāpekkhassa pakatināmaṃ parivattetvā apubbena nāgādināmena anussāvitukāmena paṭikacceva ‘‘tvaṃ nāgo’’tiādinā viññāpetvā anusāsanaantarāyikadhammāpucchanakkhaṇesupi tassa ca saṅghassa ca yathā pākaṭaṃ hoti, tathā pakāsetvāva nāgādināmena anussāvetabbaṃ. Ekassa bahūni nāmāni honti, tesu ekaṃ gahetuṃ vaṭṭati.
然而,达上求者与戒师在同一处所被取的那个名字,就应当取此名在动议中、在一切求听中使用。因为如果取用了一个与原先所取不同的名字,文句便不相同,名字也就不同,羯磨即遭破坏。唯有义与文句均无差别的动议与求听,方为有效。而在戒师名字前加上“具寿帝萨”等具寿之词,在一切处连属之后再作求听;即使不作这样的连属,亦无过失。显示巴利原文
Yaṃ pana upasampadāpekkhaupajjhāyānaṃ ekattha gahitaṃ nāmaṃ tadeva ñattiyā, sabbattha anussāvanāsu ca gahetabbaṃ. Gahitato hi aññasmiṃ gahite byañjanaṃ bhinnaṃ nāma hoti, kammaṃ vipajjati. Atthato hi byañjanato ca abhinnā eva ñatti anussāvanā ca vaṭṭanti. Upajjhāyanāmassa pana purato ‘‘āyasmato tissassā’’tiādinā āyasmantapadaṃ sabbattha yojetvāpi anussāveti. Tathā ayojitepi doso natthi.
在圣典中,虽然“某名具寿”的“具寿”一词置于名后,然而,由于“具寿舍利弗善巧于义”等说法显示“具寿”可连于名前,故置于名前更为恰当。又,若一处连接而另一处不连,或一处于前连接而另一处于后连接,于求听并无减损,因为名本身未受减损。因此,圣典中亦有一处如“某名具寿”而连接,另一处如“以某名为依止师”则不连“具寿”,如是所述。虽如此,于一切处采用同一方式——或皆连接、或皆不连接——而作求听,方为善巧,应如是取。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ (mahāva. 126) pana kiñcāpi ‘‘itthannāmassa āyasmato’’ti pacchato ‘‘āyasmato’’ti padaṃ vuttaṃ, tathāpi ‘‘āyasmā sāriputto atthakusalo’’tiādinā nāmassa purato ‘āyasmantapada’yogassa dassanato puratova payogo yuttataro, tañca ekattha yojetvā aññattha ayojitepi ekattha purato yojetvā aññattha pacchato yojanepi sāvanāya hāpanaṃ nāma na hoti nāmassa ahāpitattā. Teneva pāḷiyampi ‘‘itthannāmassa āyasmato’’ti ekattha yojetvā ‘‘itthannāmena upajjhāyenā’’tiādīsu ‘‘āyasmato’’ti na yojitanti vadanti. Tañca kiñcāpi evaṃ, tathāpi sabbaṭṭhānepi ekeneva pakārena yojetvā eva vā ayojetvā vā anussāvanaṃ pasatthataranti gahetabbaṃ.
“一同求听”者,指于同一时刻为诸达上求者一同作求听,令他们一同作求听。故言“一同求听”。此词应视为省略格位。“以一”者,意谓:即使二人,亦由同一老师于同一时刻以同一甘马语作求听。由同一老师于同一时刻为二人作求听的方式可见于:“此佛护与此法护为具寿僧护之达上求者”等。依此方式,亦应知三人由同一老师于同一时刻作求听。显示巴利原文
Ekato saheva ekasmiṃ khaṇe anussāvanaṃ etesanti ekānussāvanā, upasampadāpekkhā, ete ekānussāvane kātuṃ. Tenāha ‘‘ekatoanusāvane’’ti. Idañca ekaṃ padaṃ vibhattialopena daṭṭhabbaṃ. Ekena vāti dvinnampi ekasmiṃ khaṇe ekāya eva kammavācāya anussāvane ekena ācariyenāti attho. ‘‘Ayaṃ buddharakkhito ca ayaṃ dhammarakkhito ca āyasmato saṅgharakkhitassa upasampadāpekkho’’tiādinā nayena ekena ācariyena dvinnamekasmiṃ khaṇe anussāvananayo daṭṭhabbo, imināva nayena tiṇṇampi ekena ācariyena ekakkhaṇe anussāvanaṃ veditabbaṃ.
“以前述方式一同求听”者,意为:依“一人为一人、另一人为另一人”等先前所述方式,二人可以二师、三人可以三师,或三人由同一老师,皆可一同求听。“且以同一依止师,而非以不同依止师”者,此是遮止之辞:以同一老师,或同一依止师为首,不论二师或三师,于同一时刻以同一求听令二或三达上求者一同求听,是不可以的。然而,若以不同老师、不同依止师令三人一同求听,则是允许的,故言“但若不同老师、不同依止师……则可”。此处所言“帝沙长老求听苏玛那长老的同住弟子,苏玛那长老求听帝沙长老的同住弟子”,如此依止师相互求听同住弟子,仅为示例。因此,若帝沙长老求听苏玛那长老的同住弟子,苏玛那长老求听难德长老的同住弟子,且互作僧数,确实允许。但若依止师自己求听自己的同住弟子,对此不必多言,羯磨必定善成。无依止师者尚可由任何人求听而得达上,何况有依止师者由依止师求听?应当如是理解。所以,为开示新说,而说“但若”等语。显示巴利原文
Purimanayenevaekato anussāvane kātunti ‘‘ekena ekassa, aññena itarassā’’tiādinā pubbe vuttanayena dvinnaṃ dvīhi vā tiṇṇaṃ tīhi vā ācariyehi, ekena vā ācariyena tayopi ekatoanussāvane kātunti attho. ‘‘Tañca kho ekena upajjhāyena, na tveva nānupajjhāyenā’’ti idaṃ ekena ācariyena dvīhi vā tīhi vā upajjhāyehi dve vā tayo vā upasampadāpekkhe ekakkhaṇe ekāya anussāvanāya ekānussāvane kātuṃ na vaṭṭatīti paṭikkhepapadaṃ, na pana nānācariyehi nānupajjhāyehi tayo ekānussāvane kātuṃ na vaṭṭatīti āha ‘‘sace pana nānācariyā nānupajjhāyā…pe… vaṭṭatī’’ti. Yañcettha ‘‘tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero tissattherassa saddhivihārika’’nti evaṃ upajjhāyehi aññamaññaṃ saddhivihārikānaṃ anussāvanakaraṇaṃ vuttaṃ, taṃ upalakkhaṇamattaṃ. Tasmā sace tissatthero sumanattherassa saddhivihārikaṃ, sumanatthero nandattherassa saddhivihārikaṃ anussāveti, aññamaññañca gaṇapūrakā honti, vaṭṭati eva. Sace pana upajjhāyo sayameva attano saddhivihārikaṃ anussāveti, ettha vattabbameva natthi, kammaṃ sukatameva hoti, anupajjhāyakassapi yena kenaci anussāvite upasampadā hoti, kimaṅgaṃ pana saupajjhāyakassa upajjhāyeneva anussāvaneti daṭṭhabbaṃ. Teneva navaṭṭanapakkhaṃ dassetuṃ ‘‘sace panā’’tiādimāha.
‘伍巴基哈’者,显示‘伍巴基哈亚’一词与‘伍巴基哈’一词同义,为阿音结尾之词。或者,‘伍巴基哈亚’一词本身即是‘伍巴基哈’,在表示用途与自称之处,去除亚音而如是说,应知在工具格等处‘伍巴基哈’一词之用法不存在。在圣典中‘自己应自己认可’者,自己作为作者,以作为工具者,对自己作为对象者,应行认可之事;或者‘自己’是自称之用途语,意为‘自己应自己认可’。不仅在此处,在其他十三种认可等处,也应以此相而唯有自己认可自己。再者,因自己有资格行羯磨,除自己外,四人众等之众应在一切处被期待。显示巴利原文
Upajjhāti upajjhāyasaddasamānattho ākāranto upajjhāsaddoti dasseti. Upajjhāya-saddo eva vā upajjhā, upayogapaccattavacanesu ya-kāra lopaṃ katvā evaṃ vutto karaṇavacanādīsu upajjhāsaddassa payogābhāvāti daṭṭhabbaṃ. Pāḷiyaṃ attanāva attānaṃ sammannitabbanti attanāva kattubhūtena karaṇabhūtena attānameva kammabhūtaṃ pati sammannanakiccaṃ kātabbaṃ, attānanti vā paccatte upayogavacanaṃ, attanāva attā sammannitabboti attho. Na kevalañca ettheva, aññatrāpi terasasammutiādīsu imināva lakkhaṇena attanāva attā sammannitabbova. Apica sayaṃ kammārahattā attānaṃ muñcitvā catuvaggādiko gaṇo sabbattha icchitabbo.
‘真实时’者,舍弃‘我将隐瞒’之欺诳,唯真实之时应被期待。‘实有时’者,即使无欺诳,因人性等事物之实有性,必须期待之时,否则有羯磨破坏之障碍,此为意趣。‘芒古’者,面向下者。‘伍达勒都’者,意为从未达上之状态,使其安立于达上。显示巴利原文
Saccakāloti ‘‘nigūhissāmī’’ti vañcanaṃ pahāya saccasseva te icchitabbakālo. Bhūtakāloti vañcanāya abhāvepi manussattādivatthuno bhūtatāya avassaṃ icchitabbakālo, itarathā kammakopādiantarāyo hotīti adhippāyo. Maṅkūti adhomukho. Uddharatūti anupasampannabhāvato upasampattiyaṃ patiṭṭhapetūti attho.
在一切甘马语中,为了通达义理,应如此理解此达上甘马语的含义——“愿彼听”(suṇātu)在听闻的役使义中,是第三人称单数。虽然被指派听闻行为的僧团就在面前,理应使用第二人称“你听”,然而因为靠近“僧团”一词,通晓语言者习惯使用第三人称,正如在“bhante”“bhagavant”“āyasmant”等词附近,出现“愿乔达摩尊为我接受”“善逝,此时世尊应为声闻制定学处”“具寿请前行”“诸具寿请听我说”等用法。因此,此处用了第三人称。或者,这是由于恭敬。在应恭敬之处,出于恭敬,即使有第二人称的用法生起,也改用第三人称,如“愿善逝说法”等处,应如此理解。不过,有些人说“此处因期待‘bhante’‘āvuso’等词,故用第三人称”,这并不妥当,因为在“尊者,请作我的老师”“来吧,朋友优波离,请诘问此出家者”等处,虽有这样的期待,却只见使用第二人称。显示巴利原文
Sabbakammavācāsu atthakosallatthaṃ panettha upasampadakammavācāya evamattho daṭṭhabbo – suṇātūti savanāṇattiyaṃ paṭhamapurisekavacanaṃ. Tañca kiñcāpi yo so saṅgho savanakiriyāyaṃ niyojīyati, tassa sammukhattā ‘‘suṇāhī’’ti majjhimapurisavacanena vattabbaṃ, tathāpi yasmā saṅghasaddasannidhāne paṭhamapurisappayogova saddavidūhi samāciṇṇo bhavantabhagavantaāyasmādisaddasannidhānesu viya ‘‘adhivāsetu me bhavaṃ gotamo (pārā. 22), etassa sugata kālo, yaṃ bhagavā sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññapeyya (pārā. 21), pakkamatāyasmā (pārā. 436), suṇantu me āyasmanto’’tiādīsu (mahāva. 168). Tasmā idha paṭhamapurisappayogo kato. Atha vā gāravavasenetaṃ vuttaṃ. Garuṭṭhāniyesu hi gāravavasena majjhimapurisapayoguppattiyampi paṭhamapurisappayogaṃ payujjanti ‘‘desetu sugato dhamma’’ntiādīsu (dī. ni. 2.66; ma. ni. 2.338; mahāva. 8) viyāti daṭṭhabbaṃ. Keci pana ‘‘bhante āvusoti pade apekkhitvā idha paṭhamapurisappayogo’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ ‘‘ācariyo me, bhante, hohi (mahāva. 77), iṅghāvuso upāli, imaṃ pabbajitaṃ anuyuñjāhī’’tiādīsu (pārā. 517) tappayogepi majjhimapurisappayogasseva dassanato.
「Me」是对告知者自身指称的属格形式。「Bhante」是呼格,是对长老的恭敬称呼;而「āvuso」一词则用于新学者。两者皆是不变词,在复数形式中同样表示“你们,尊者们”或“你们,朋友们”。「僧团」泛指由本性人众组成的团体,例如四人众等。但在此处,于边地需有五人以上,于中地需有十人以上,方可称为僧团。此句的含义是:“尊者们,请僧团听我说。”这是应由资历较浅者说的话语。然而,如果告知者比所有比丘都更为长老,则应说:“朋友们,请僧团听我说。”即使他说了「bhante」,或资历较浅者说了「āvuso」,羯磨也不会因此破坏。也有人主张,一处说「āvuso」、另一处说「bhante」亦无过失,因为以这两者皆可成就呼格。显示巴利原文
Meti yo sāveti, tassa attaniddese sāmivacanaṃ. Bhanteti ālapanatthe vuḍḍhesu sagāravavacanaṃ, ‘‘āvuso’’ti padaṃ pana navakesu. Tadubhayampi nipāto ‘‘tumhe bhante tumhe āvuso’’ti bahūsupi samānarūpattā. Saṅghoti avisesato catuvaggādike pakatattapuggalasamūhe vattati. Idha pana paccantimesu janapadesu pañcavaggato paṭṭhāya, majjhimesu janapadesu dasavaggato paṭṭhāya saṅghoti gahetabbo. Tatrāyaṃ piṇḍattho – bhante, saṅgho mama vacanaṃ suṇātūti. Idañca navakatarena vattabbavacanaṃ. Sace pana anussāvako sabbehi bhikkhūhi vuḍḍhataro hoti, ‘‘suṇātu me, āvuso saṅgho’’ti vattabbaṃ. Sopi ce ‘‘bhante’’ti vadeyya, navakataro vā ‘‘āvuso’’ti, kammakopo natthi. Keci pana ‘‘ekattha ‘āvuso’ti vatvā aññattha ‘bhante’ti vuttepi natthi doso ubhayenapi ālapanassa sijjhanato’’ti vadanti.
现在,为宣明所欲告知之义,便以「愿彼听」令僧团专注听闻,并告知说:「此某名者」等。其中「此」字,显示求受达上者正处于手臂范围之内。由此可知,唯有位于手臂范围内者,其达上方能成立,因为对手臂范围之外者,不可称说「此」而成就。因此,在指导者认可时,若那人站在手臂范围之外,便未使用「此」字,故而应将求受达上的未受具足者置于手臂范围内。在「此某名者」中,「此」字必须被使用,且只用于这初次指称的场合。「某名者」则是不加限定地指出名字,由这两者指明如“佛护”等名。「达上期望者」是一个依不同所依对象而成立的多财释复合词,意为:愿僧团为我作达上。为了以具足戒师的身份来显示此人,便说「某名具寿之」。由此,以“此佛护是具寿法护的同住弟子,为达上期望者”这类方式,连同名称一起显示了含义。此处即使不说「具寿之」一词,只言“此佛护是法护之达上期望者”亦可。因此在圣典中,说到“以某名戒师”时,并未使用「具寿之」一词。此处应说的内容,下文已作说明。显示巴利原文
Idāni yamatthaṃ ñāpetukāmo ‘‘suṇātū’’ti saṅghaṃ savane niyojeti, taṃ ñāpento ‘‘ayaṃ itthannāmo’’tiādimāha. Tattha ayanti upasampadāpekkhassa hatthapāse sannihitabhāvadassanaṃ, tena ca hatthapāse ṭhitasseva upasampadā ruhatīti sijjhati hatthapāsato bahi ṭhitassa ‘‘aya’’nti na vattabbato. Teneva anusāsakasammutiyaṃ so hatthapāsato bahi ṭhitattā ‘‘aya’’nti na vutto, tasmā upasampadāpekkho anupasampanno hatthapāse ṭhapetabbo. Ayaṃ itthannāmoti ayaṃ-saddo ca avassaṃ payujjitabbo, so ca imasmiṃ paṭhamanāmapayoge evāti gahetabbaṃ. ‘‘Itthannāmo’’ti idaṃ aniyamato tassa nāmadassanaṃ, ubhayenapi ayaṃ buddharakkhitotiādināmaṃ dasseti. ‘‘Upasampadāpekkho’’ti bhinnādhikaraṇavisaye bahubbīhisamāso, upasampadaṃ me saṅgho apekkhamānoti attho. Tassa ca upajjhāyataṃ samaṅgibhāvena dassetuṃ ‘‘itthannāmassa āyasmato’’ti vuttaṃ. Etena ‘‘ayaṃ buddharakkhito āyasmato dhammarakkhitassa saddhivihārikabhūto upasampadāpekkho’’ti evamādinā nayena nāmayojanāya saha attho dassito. Ettha ca ‘‘āyasmato’’ti padaṃ avatvāpi ‘‘ayaṃ buddharakkhito dhammarakkhitassa upasampadāpekkho’’ti vattuṃ vaṭṭati. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘itthannāmena upajjhāyenā’’ti ettha ‘‘āyasmato’’ti padaṃ na vuttaṃ. Yañcettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva.
此处,戒师应该也像求达上者一样,须处于手臂范围之内,那么为何在提及戒师名字时,即便说“此某名者是此某名者的达上期望者”,却不使用「此」字呢?这并无矛盾,因为即使戒师不在场,羯磨也不会因此破坏。羯磨的成就,仅仅是以称名的方式提及戒师——即使戒师本人不在,在无戒师的达上等场合中也会称说其名。因此,即使戒师未曾亲临,仅凭对戒师的指称便可成就羯磨,故不能使用「此」字来指示。显示巴利原文
Nanu cettha upajjhāyopi upasampadāpekkho viya hatthapāse ṭhito eva icchitabbo, atha kasmā ‘‘ayaṃ itthannāmo imassa itthannāmassa upasampadāpekkho’’ti evaṃ upajjhāyassa nāmaparāmasanepi idaṃ-saddappayogo na katoti? Nāyaṃ virodho upajjhāyassa abhāvepi kammakopābhāvato. Kevalañhi kammanibbattiyā santapadavasena avijjamānassapi upajjhāyassa nāmakittanaṃ anupajjhāyassa upasampadādīsupi karīyati, tasmā upajjhāyassa asannihitāyapi tapparāmasanamatteneva kammasiddhito ‘‘imassā’’ti niddisituṃ na vaṭṭatīti.
“清净于障碍法”,意即从不能受具足戒等令具足戒无法成立的情况,以及五种疾病、断手等导致犯戒的障碍法中解脱。如此说时,即使尚未从仅令犯罪的五种疾病等中解脱者,具足戒亦成就,其他情形则不成就。“具足的钵与衣”,指求具足戒者拥有完备的钵与衣。如此说时,即使无钵衣者,具足戒亦成就,其他情形则不成就。“乞求具足戒”,指通过“尊者,我向僧团乞求具足戒”等语句所表示的被令乞求的状态。如此,即使其人未亲向僧团乞求,当说“某甲向僧团乞求具足戒”时,羯磨即不坏,其他情形则不成就。“以戒师”,意即以戒师为能作,立某人为戒师,向僧团乞求,以此羯磨成就具足戒、令其生起,是为作者之义。然而,由于“乞求”一词具有带双宾语的性质,故说“僧团”与“具足戒”两个宾语。显示巴利原文
Parisuddho antarāyikehi dhammehīti abhabbattādikehi upasampadāya avatthukarehi ceva pañcābādhahatthacchinnādīhi āpattikarehi ca antarāyikasabhāvehi parimutto. Evaṃ vutte eva āpattimattakarehi pañcābādhādīhi aparimuttassapi upasampadā ruhati, nāññathā. Paripuṇṇassa pattacīvaranti paripuṇṇamassa upasampadāpekkhassa pattacīvaraṃ. Evaṃ vutte eva apattacīvarassapi upasampadā ruhati, nāññathā. Upasampadaṃ yācatīti ‘‘saṅghaṃ, bhante, upasampadaṃ yācāmī’’tiādinā (mahāva. 126) yācāpitabhāvaṃ sandhāya vuttaṃ. Evaṃ tena saṅghe ayācitepi ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti vutte eva kammaṃ avipannaṃ hoti, nāññathā. Upajjhāyenāti upajjhāyena karaṇabhūtena, itthannāmaṃ upajjhāyaṃ katvā kammabhūtaṃ upasampadaṃ dātuṃ nipphādetuṃ kattubhūtaṃ saṅghaṃ yācatīti attho. Yācadhātuno pana dvikammakattā ‘‘saṅghaṃ upasampada’’nti dve kammapadāni vuttāni.
“若僧团已适时”:此处,“适时”即此业的时机已到。求听等四种僧团羯磨,即依其自义的ya后缀而被称为“适时”。然而此处意指白四甘马的具足戒业,为行此业,僧团已达到适时状态。“若”,是以征得同意的方式告知此业的适时性,凡有人若以为于彼不适时,彼应当说出。正是据此义,于宣告中说:“若具寿许可……乃至……彼应说。”此适时由事具足、彼从障碍法中清净、界具足、众具足、前行事完成,以此五支所摄。显示巴利原文
Yadi saṅghassa pattakallanti ettha patto kālo imassa kammassāti pattakālaṃ, apalokanādicatubbidhaṃ saṅghagaṇakammaṃ, tadeva sakatthe ya-paccayena ‘‘pattakalla’’nti vuccati. Idha pana ñatticatutthaupasampadākammaṃ adhippetaṃ, taṃ kātuṃ saṅghassa pattakallaṃ jātaṃ. Yadīti anumatigahaṇavasena kammassa pattakallataṃ ñāpeti, yo hi koci tattha apattakallataṃ maññissati, so vakkhati. Imameva hi atthaṃ sandhāya anussāvanāsu ‘‘yassāyasmato khamati…pe… so bhāseyyā’’ti (mahāva. 127) vuttaṃ. Tadetaṃ pattakallaṃ vatthusampadā, antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā, sīmāsampadā, parisāsampadā, pubbakiccaniṭṭhānanti imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitaṃ.
其中,“事具足”,指除了如前所述的十一种不能人,以及犯下最后事者之外,年满二十岁、未受具足戒的男子。唯有当这样的男子存在时,僧团的具足戒羯磨才名为适时;若无此人则不成为适时,若强行作羯磨,则必成坏灭。显示巴利原文
Tattha vatthusampadā nāma yathāvuttehi ekādasaabhabbapuggalehi ceva antimavatthuajjhāpannehi ca añño paripuṇṇavīsativasso anupasampannabhūto manussapuriso. Etasmiñhi puggale sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati, katañca kuppameva hoti.
「从障碍法中清净」者,是指受具足戒之人,从世尊所遮止的障碍法中清净。所谓障碍法,即触五种病、父母不许、负债,以及断手等过失法;这些法能引发对行羯磨的僧团犯戒等障碍,故称「障碍」。若远离这些障碍过失而得清净,于如此之人现前时,此业方名为应时;若不清净,则非应时。然而,若羯磨已行,则所作业亦成善作,唯除未满二十岁者。显示巴利原文
Antarāyikehi dhammehi cassa parisuddhatā nāma yathāvuttasseva upasampadāvatthubhūtassa puggalassa ye ime bhagavatā paṭikkhittā pañcābādhaphuṭṭhatādayo mātāpitūhi ananuññātatāpaayosānā ceva hatthacchinnādayo ca dosadhammā kārakasaṅghassa āpattādiantarāyahetutāya ‘‘antarāyikā’’ti vuccanti, tehi antarāyikehi dosadhammehi parimuttatā, imissā ca sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati, kataṃ pana kammaṃ sukatameva hoti ṭhapetvā ūnavīsativassaṃ puggalaṃ.
「界具足」者,应依《布萨犍度》中将说之理而了知,即凭借远离一切过失的两种界——结界与不结界——来理解。唯有如此之界存在时,此业方名为应时;若界不具,则所作业即成败坏。显示巴利原文
Sīmāsampadā pana uposathakkhandhake (mahāva. 138 ādayo) vakkhamānanayena sabbadosarahitāya baddhābaddhavaseneva duvidhāya sīmāya vasena veditabbā. Tādisāya hi sīmāya sati eva idaṃ kammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati, katañca kammaṃ vipajjati.
「众具足」者,是指受具足戒羯磨时所须具备的僧众:最低限度需十人或五人,他们未犯波罗夷、未被驱摈,是同一共住的比丘,并于同一界内不离开手臂范围而安住;对于应送意欲者,其意欲已送;现前之人不表示反对;且在僧团手臂范围内,不存在应避之人,如求受具足戒者、《布萨犍度》中所遮止的在家人等未受具者、犯波罗夷被驱摈者、别住比丘尼等。以上四支具足,即得名为应时;若不具足,则非应时。于此四支中,若前三支任缺其一,所作羯磨即坏;若仅缺第四支,羯磨则不坏。显示巴利原文
Parisāsampadā pana ye ime upasampadākammassa sabbantimena paricchedena kammappattā dasahi vā pañcahi vā anūnāpārājikaṃ anāpannā anukkhittā ca samānasaṃvāsakā bhikkhū, tesaṃ ekasīmāya hatthapāsaṃ avijahitvā ṭhānaṃ, chandārahānañca chandassa ānayanaṃ, sammukhībhūtānañca appaṭikosanaṃ, upasampadāpekkharahitānaṃ uposathakkhandhake paṭikkhittānaṃ gahaṭṭhādianupasampannānañceva pārājikukkhittakanānāsaṃvāsakabhikkhunīnañca vajjanīyapuggalānaṃ saṅghassa hatthapāse abhāvo cāti imehi catūhi aṅgehi saṅgahitā. Evarūpāya ca parisāsampadāya sati eva idaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Tattha purimānaṃ tiṇṇaṃ aṅgānaṃ aññatarassapi abhāve kataṃ kammaṃ vipajjati, na pacchimassa.
“前行事完成”:即律文中以“首先应令取戒师”等所说的八种前行事——令取戒师、指示衣钵、然后将彼遣至伸展手所及之外而作教诫者认可羯磨、由被认可者前往教诫、由彼先行返回而白僧团、于伸展手所及处唤求具足戒者“来”、令彼礼拜比丘足而乞求具足戒、次后作问遮障法的认可羯磨、由被认可者询问。如法作此一切,即前行事完成。唯有此前行事完成时,僧团的此一授具足戒羯磨才名为“应时”,此前行事未完成则非应时。然而在那些前行事中,即使有些未作,若所说之事等已具足,所行之羯磨仍不可破坏。当知此中所说“应时”,即由此五支所摄。依此方法,于下文已说及将说的一切羯磨中,应如理配合而了知应时性。显示巴利原文
Pubbakiccaniṭṭhānaṃ nāma yānimāni ‘‘paṭhamaṃ upajjhaṃ gāhāpetabbo’’tiādinā pāḷiyaṃ (mahāva. 126) vuttāni ‘‘upajjhāgāhāpanaṃ, pattacīvarācikkhaṇaṃ, tato taṃ hatthapāsato bahi pesetvā anusāsakasammutikammakaraṇaṃ, sammatena ca gantvā anusāsanaṃ, tena ca paṭhamataraṃ āgantvā saṅghassa ñattiṃ ñāpetvā upasampadāpekkhaṃ ‘āgacchāhī’ti hatthapāse eva abbhānaṃ, tena bhikkhūnaṃ pāde vandāpetvā upasampadāyācāpanaṃ, tato antarāyikadhammapucchakasammutikammakaraṇaṃ, sammatena ca pucchana’’nti imāni aṭṭha pubbakiccāni, tesaṃ sabbesaṃ yāthāvato karaṇena niṭṭhānaṃ. Etasmiñca pubbakiccaniṭṭhāpane sati eva idaṃ saṅghassa upasampadākammaṃ pattakallaṃ nāma hoti, nāsati. Etesu pana pubbakammesu akatesupi kataṃ kammaṃ yathāvuttesu vatthusampattiādīsu vijjamānesu akuppameva hoti. Tadevamettha pattakallaṃ imehi pañcahi aṅgehi saṅgahitanti veditabbaṃ. Imināva nayena heṭṭhā vuttesu, vakkhamānesu ca sabbesu kammesu pattakallatā yathārahaṃ yojetvā ñātabbā.
“应令某名者具足戒”:这是表达愿望,通过产生具足戒而令彼具足,或者也应视为一种语法规则。犹如说“应令提婆达多快乐”时,意为产生彼之快乐而令彼具足快乐;同样,在这里,意为产生彼之具足戒而令彼具足具足戒。这是使役作用。例如,某位纯粹作者正享快乐,而某位因作者由于产生快乐之因被称为“应令快乐”;同样,在这里,正在具足戒的纯粹作者是那位补特伽罗,而作为因作者的僧团,由于产生具足戒之因,被说为“应令具足戒”。由此,如同快乐一般,由施快乐者的僧团赋予补特伽罗,依于如是转起的胜义法,由圣者所施设、名为具足戒的假名真实存在,由此得以成立。在这里,因为说“某名者向僧团乞求具足戒”,如同别住等一样,随顺乞求,没有说“应施某名者具足戒”,而说“应令某名者具足戒”,所以应知此授具足戒羯磨不属于“施与”类,唯摄于“羯磨相”中。依此方式,于“令某名者具足戒、由僧团具足戒”等处,也应了知义理。唯彼处使用现在时与过去时,而此处使用未来时,仅有此差别。显示巴利原文
Itthannāmaṃ upasampādeyyāti upasampadānipphādanena taṃsamaṅgiṃ kareyya karotūti patthanāyaṃ, vidhimhi vā idaṃ daṭṭhabbaṃ. Yathā hi ‘‘devadattaṃ sukhāpeyyā’’ti vutte sukhamassa nipphādetvā taṃ sukhasamaṅginaṃ kareyyāti attho hoti, evamidhāpi upasampadamassa nipphādetvā taṃ upasampadāsamaṅginaṃ kareyyāti attho. Payojakabyāpāre cetaṃ. Yathā sukhayantaṃ kiñci suddhakattāraṃ koci hetukattā sukhahetunipphādanena sukhāpeyyāti vuccati, evamidhāpi upasampajjantaṃ suddhakattāraṃ puggalaṃ hetukattubhūto saṅgho upasampadāhetunipphādanena upasampādeyyāti vutto. Etena ca sukhaṃ viya sukhadāyakena saṅghena puggalassa dīyamānā tathāpavattaparamatthadhamme upādāya ariyajanapaññattā upasampadā nāma sammutisaccatā atthīti samatthitaṃ hoti. Ettha ca ‘‘itthannāmo saṅghaṃ upasampadaṃ yācatī’’ti (mahāva. 127) vuttattā parivāsādīsu viya yācanānuguṇaṃ ‘‘itthannāmassa upasampadaṃ dadeyyā’’ti avatvā ‘‘itthannāmaṃ upasampādeyyā’’ti vuttattā idaṃ upasampadākammaṃ dāne asaṅgahetvā kammalakkhaṇe eva saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena ‘‘itthannāmaṃ upasampādeti, upasampanno saṅghenā’’ti etthāpi attho veditabbo. Kevalañhi tattha vattamānakālaatītakālavasena, idha pana anāmaṭṭhakālavasenāti ettakameva viseso.
“此为白”:即“应告知僧团”所说的告知,便是此语。这也是为了表明随说的自性而说。而且这是必须说的。在单白羯磨中,则不应说此语。然而在那里当知:当说至“yya”音时,单白羯磨即告完成。“许可”:即喜欢。“具足戒”:由僧团授予、成就的具足戒。连接为:对此许可者,彼应默然。“默然”:是表“不说”义的投词,意为彼应成为不说者。“僧团许可某甲具足戒”:与前文连接。于此说明理由:“故默然”。这里省略了“是”字。因为即使三次说“对谁不许可,彼应说”,僧团仍默然无声,所以这表示僧团许可。“如是”:以这种方式。意思是:我正是依此默然状态,持守、了知、知晓僧团的欢喜状态。iti词是用作结束义,但它并非甘马语的组成部分,所以应知:随说者应在“我持”处,仅说至mi音结尾而结束,不应使用iti词。以此类推,应了知一切甘马语之义。显示巴利原文
Esā ñattīti ‘‘saṅgho ñāpetabbo’’ti vuttañāpanā esā. Idañca anussāvanānampi sabbhāvasūcanatthaṃ vuccati. Avassañcetaṃ vattabbameva. Ñattikamme eva taṃ na vattabbaṃ. Tattha pana yya-kāre vuttamatte eva ñattikammaṃ niṭṭhitaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Khamatīti ruccati. Upasampadāti saṅghena dīyamānā nipphādiyamānā upasampadā, yassa khamati, so tuṇhassāti yojanā. Tuṇhīti ca akathanatthe nipāto, akathanako assa bhaveyyāti attho. Khamati saṅghassa itthannāmassa upasampadāti pakatena sambandho. Tattha kāraṇamāha ‘‘tasmā tuṇhī’’ti. Tattha ‘‘āsī’’ti seso. Yasmā ‘‘yassa nakkhamati, so bhāseyyā’’ti tikkhattuṃ vuccamānopi saṅgho tuṇhī niravo ahosi, tasmā khamati saṅghassāti attho. Evanti iminā pakārena. Tuṇhībhāvenevetaṃ saṅghassa ruccanabhāvaṃ dhārayāmi, bujjhāmi jānāmīti attho. Iti-saddo parisamāpanatthe kato, so ca kammavācāya anaṅgaṃ, tasmā anussāvakena ‘‘dhārayāmī’’ti ettha mi-kārapariyosānameva vatvā niṭṭhapetabbaṃ, iti-saddo na payujjitabboti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena sabbakammavācānamattho veditabbo.
“一人影”等,是说明以足丈量有情身长而了知的方式。因为以六足或七足所限定的影,称为“人量”;而此处与季节量的说明等,是为了与新来者一同审察后,了知长幼之别,以便行礼拜或令其礼拜等事而说。“来去”即来与去,就是季节,它自身以此被丈量为年,故说“季节即季节量”。“未圆满”是指具足戒的日数等尚未圆满。若在季节中间令得具足戒,则说明该季节中所剩余日数的指示,即是日分的说明。故说“以若干日数,对谁,何季节未圆满,他们日数”。在此,连义为:对谁,即对当时获得具足戒的那位补特伽罗,何季节以若干日数尚未圆满,他们日数。显示巴利原文
Ekaporisāvātiādi sattānaṃ sarīrachāyaṃ pādehi minitvā jānanappakāradassanaṃ. Chasattapadaparimitā hi chāyā ‘‘porisā’’ti vuccati, idañca utuppamāṇācikkhaṇādi ca āgantukehi saddhiṃ vīmaṃsitvā vuḍḍhanavabhāvaṃ ñatvā vandanavandāpanādikaraṇatthaṃ vuttaṃ. Eti āgacchati, gacchati cāti utu, sova pamīyate anena saṃvaccharanti pamāṇanti āha ‘‘utuyeva utuppamāṇa’’nti. Aparipuṇṇāti upasampadādivasena aparipuṇṇā. Yadi utuvemajjhe upasampādito, tadā tasmiṃ utumhi avasiṭṭhadivasācikkhaṇaṃ divasabhāgācikkhaṇanti dasseti. Tenāha ‘‘yattakehi divasehi yassa yo utu aparipuṇṇo, te divase’’ti. Tattha yassa taṅkhaṇaṃ laddhūpasampadassa puggalassa sambandhī yo utu yattakehi divasehi aparipuṇṇo, te divaseti yojanā.
“此即是”等,是说:将影相等一切总集一处,因其应被诵出、应被讲说,故称为“结集”。在此,应当合为一处而作出指示。“汝得何”的意思是:你于具足戒时,得何雨安居、何季节?你于何时获得具足戒?“雨安居”即雨季,而此若没有年数的说明,也无法被了知,故应知:仅以此季节的说明,便显示“在教法的雨安居中,或在劫年等中,或在千年中,或在百年中,我得某季节”。“影”这一项,是依律文中所出现次第而说的;然而从应说之事来看,在一切地方所共知的劫年等之中,应当这样说明:你应说“在某年、某季节、某月、某黑分或白分、某特定日期与星期相应、上午等时分,在如此影量或如此漏刻量中,我获得具足戒”。应当善巧地把捉这些,了知与新来者的长幼次序而行事,如是说明。如是,这些言说的途径,都是为了断除疑惑而来的。然而瓦基拉佛智复注的方式,有些内容于此即可总摄,有些则因未决定的判定而成为疑惑之因,故此处不予采用。显示巴利原文
Chāyādikameva sabbaṃ saṅgahetvā gāyitabbato kathetabbato saṅgītīti āha ‘‘idamevā’’tiādi. Tattha ekato katvā ācikkhitabbaṃ. Tvaṃ kiṃ labhasīti tvaṃ upasampādanakāle kataravassaṃ, katarautuñca labhasi, katarasmiṃ te upasampadā laddhāti attho. Vassanti vassānautu, idañca saṃvaccharācikkhaṇaṃ vinā vuttampi na viññāyatīti iminā utuācikkhaṇeneva sāsanavassesu vā kaliyugavassādīsu vā sahassime vā satime vā asukautuṃ labhāmīti dassitanti daṭṭhabbaṃ. Chāyāti idaṃ pāḷiyaṃ āgatapaṭipāṭiṃ sandhāya vuttaṃ, vattabbakammato pana kaliyugavassādīsu sabbadesapasiddhesu asukavasse asukautumhi asukamāse asukakaṇhe vā sukke vā pakkhe asuke tithivāravisesayutte pubbaṇhādidivasabhāge ettake chāyāpamāṇe, nāḍikāpamāṇe vā mayā upasampadā laddhāti vadeyyāsīti evaṃ ācikkhitabbaṃ. Idaṃ suṭṭhu uggahetvā āgantukehi vuḍḍhapaṭipāṭiṃ ñatvā paṭipajjāhīti vattabbaṃ. Iti ettako kathāmaggo vimativinodaniyaṃ āgato. Vajirabuddhiṭīkānayo pana ekacco idheva saṅgahaṃ gato, ekacco asanniṭṭhānavinicchayattā saṃsayahetuko hoti, tasmā idha na gahitoti.