2. 僧残篇·6. 小屋建造学处注释
除疑复注·2. 僧残篇解释(一) · 100 段
6. 小屋建造学处注释巴利
6. Kuṭikārasikkhāpadavaṇṇanā
342 第六,以这么多,是指用这么多木材等东西。数量没有限定,是指木材等东西的数量没有限定。截断根本,意思是把它从属于别人的状态中解脱出来,使它变成完全属于自己的。这样向非亲属乞求,既犯向非亲属乞求的恶作,也犯接受奴隶的恶作。因为依据“远离接受女奴男奴”这句话,注疏中已经禁止了这件事。自己的业,是指杀生的业。这里说恶作,是为了避免杀生的过失,不是为了避免乞求的过失。即使没有限定,也不应该乞求,这句话是为了显示合宜的做法而说的;不过,以清净心求别人做手工活,并没有罪。可以随意让他做,即使不说“我求你做手工活,请给我做”之类的话,直接求也没有问题。即使对方正在忙自己的事,让他这样做,也根本没有乞求这回事;只是为了显示合宜的做法,才分别加以说明。巴利
342. Chaṭṭhe ettakenāti ettakena dāruādinā. Aparicchinnappamāṇāyoti aparicchinnadāruādipamāṇāyo. Mūlacchejjāyāti parasantakabhāvato mocetvā attano eva santakakaraṇavasenāti attho. Evaṃ yācato aññātakaviññattidukkaṭañceva dāsapaṭiggahaṇadukkaṭañca hoti ‘‘dāsidāsapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vacanaṃ nissāya aṭṭhakathāsu paṭikkhittattā. Sakakammanti pāṇavadhakammaṃ. Idañca pāṇātipātadosaparihārāya dukkaṭaṃ vuttaṃ, na viññattiparihārāya. Aniyametvāpi na yācitabbāti sāmīcidassanatthaṃ vuttaṃ, suddhacittena pana hatthakammaṃ yācantassa āpatti nāma natthi. Yadicchakaṃ kārāpetuṃ vaṭṭatīti ‘‘hatthakammaṃ yācāmi, dethā’’tiādinā ayācitvāpi vaṭṭati. Sakiccapasutampi evaṃ kārāpentassa viññatti natthi eva, sāmīcidassanatthaṃ pana vibhajitvā vuttaṃ.
“为了说明一切都可以成为如法之物的状态”,意思是要全面说明如法之物的状态。可以说“请给本金”;因为最初已经说过“我们会给本金”。之所以这样说,是因为:无论这是表达请求,还是说出“本金”这个词,这个词本身虽然通用于如法之物和不如法之物,但由于是让已经完成受雇工作的人来给予,所以不会导致接受不如法之物。“未被占用”,是指还没有被别人占有的东西。巴利
Sabbakappiyabhāvadīpanatthanti sabbaso kappiyabhāvadīpanatthaṃ. Mūlaṃ dethāti vattuṃ vaṭṭatīti ‘‘mūlaṃ dassāmā’’ti paṭhamaṃ vuttattā viññatti vā mūlanti vacanassa kappiyākappiyavatthusāmaññavacanattepi niṭṭhitabhatikiccānaṃ dāpanato akappiyavatthusādiyanaṃ vā na hotīti katvā vuttaṃ. Anajjhāvutthakanti apariggahitaṃ.
想让人制作床……中略……衣服等物的人,如果让非亲属、未被邀请的织工以请求手工的方式织布,虽然因为只是请求而不犯恶作,但按照令织衣学处,随情形仍会构成波逸提或恶作,应当这样理解。不应给予不净的金钱等——即使是通过如法方式得到的,如果说“给这人钱去做手工”而给予,也不许可。至于让人支付已做之事的报酬,虽然看不出有什么过失,但他们说这仍然不适当。无论为了已做之事还是应做之事,以如法的方式间接让人支付酬劳,都没有过失。所谓“惯例”指行持,意思是不会构成犯戒。巴利
Mañca…pe… cīvarādīni kārāpetukāmenāpītiādīsu cīvaraṃ kārāpetukāmassa aññātakaappavāritatantavāyehi hatthakammayācanavasena vāyāpane viññattipaccayā dukkaṭābhāvepi cīvaravāyāpanasikkhāpadena yathārahaṃ pācittiyadukkaṭāni hontīti veditabbaṃ. Akappiyakahāpaṇādi na dātabbanti kappiyamukhena laddhampi hatthakammakaraṇatthāya imassa kahāpaṇaṃ dehīti vatvā dānaṃ na vaṭṭatīti vuttaṃ. Pubbe katakammassa dāpane kiñcāpi doso na dissati, tathāpi asāruppamevāti vadanti. Katakammatthāyapi kātabbakammatthāyapi kappiyavohārena pariyāyato bhatiṃ dāpentassa natthi doso. Vattanti cārittaṃ, āpatti na hotīti adhippāyo.
把物品作净后应当接受,这句话是为了避免用树枝、苍蝇拍等切断叶子之类的种子类生物,以及避免接受附着在那上面的尘土等未被接受的东西。如果没有这两种顾虑,不这样做也没有过失。在河流等地方,因为水没有被谁占有,所以说可以讲“拿来”。从“不应受用未拿来的东西”这句话来看,虽然以索求的方式会犯恶作,但即使向人忏悔了所犯的恶作之后,再受用那个东西,在再次受用时仍然只是恶作,对五种同法者也不允许。由于“不应让无惭的比丘或沙弥做手工”是笼统的说法,所以不应为了自己的利益让他们做任何手工。但如果无惭者被制止后仍然做扇子等,这样做没有过失。不过可以让他们做塔寺的工程等。这里因为说到“无惭的沙弥”,所以“故意犯戒”等无惭的特征,是针对最高程度的具足戒者而作的标示说明。应当这样理解:对于不具备该特征的沙弥等,从行相男到种姓男为止那些自称比丘的破戒者,以共通的方式,无惭的特征就是对于规定的行持故意不安住。巴利
Kappiyaṃ kārāpetvā paṭiggahetabbānīti sākhāya makkhikabījanena paṇṇādicchede bījagāmakopanassa ceva tattha laggarajādiappaṭiggahitassa ca parihāratthāya vuttaṃ. Tadubhayāsaṅkāya asati tathā akaraṇe doso natthi. Nadīyādīsu udakassa apariggahitatāya ‘‘āharāti vattuṃ vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. ‘‘Na āhaṭaṃ paribhuñjitu’’nti vacanato viññattiyā āpannaṃ dukkaṭaṃ desetvāpi taṃ vatthuṃ paribhuñjantassa puna paribhoge dukkaṭameva, pañcannampi sahadhammikānaṃ na vaṭṭati. ‘‘Alajjīhi pana bhikkhūhi vā sāmaṇerehi vā hatthakammaṃ na kāretabba’’nti sāmaññato vuttattā attano atthāya yaṃkiñci hatthakammaṃ kāretuṃ na vaṭṭati. Yaṃ pana alajjī nivāriyamānopi bījanādiṃ karoti, tattha doso natthi. Cetiyakammādīni pana tehi kārāpetuṃ vaṭṭati. Ettha ca ‘‘alajjīhi sāmaṇerehī’’ti vuttattā ‘‘sañcicca āpattiṃ āpajjatī’’tiādi (pari. 359) alajjīlakkhaṇaṃ ukkaṭṭhavasena upasampanne paṭicca upalakkhaṇato vuttanti taṃlakkhaṇavirahitānaṃ sāmaṇerādīnaṃ liṅgatthenakagotrabhupariyosānānaṃ bhikkhupaṭiññānaṃ dussīlānampi sādhāraṇavasena alajjitālakkhaṇaṃ yathāvihitapaṭipattiyaṃ sañcicca atiṭṭhanamevāti gahetabbaṃ.
让牛被带来的人犯恶作:在乞求的那一刻,因为乞求而犯恶作;在接受的那一刻,因为接受牛而犯恶作。因为即使牛不是靠乞求、而是为了自己的利益得到的,也不允许接受,经里说过“远离接受象、牛、马、骡”。所以这样说:“即使是在亲属或受邀的地方,也不允许为了断除根本而乞求。”在这里,即使没有乞求的恶作,乞求不净物和接受时也都只是恶作。“守护”是指守护以免遭盗贼等灾难。“饲养”是指用给草等方式来喂养。巴利
Āharāpentassa dukkaṭanti viññattikkhaṇe viññattipaccayā, paṭilābhakkhaṇe goṇānaṃ sādiyanapaccayā ca dukkaṭaṃ. Goṇañhi attano atthāya aviññattiyā laddhampi sādituṃ na vaṭṭati ‘‘hatthigavassavaḷavapaṭiggahaṇā paṭivirato hotī’’ti (dī. ni. 1.10, 194) vuttattā. Tenevāha ‘‘ñātipavāritaṭṭhānatopi mūlacchejjāya yācituṃ na vaṭṭatī’’ti. Ettha ca viññattidukkaṭābhāvepi akappiyavatthuyācanepi paṭiggahaṇepi dukkaṭameva. Rakkhitvāti corādiupaddavato rakkhitvā. Jaggitvāti tiṇadānādīhi posetvā.
在亲属邀请的场合则允许,因为车乘应当被接受,所以允许以断除根本的方式去乞求。暂时允许,意思是两种场合都允许。斧头等个人物品也允许,所以说“这个道理也适用于斧头”等等。对于藤蔓等以及他人所摄持的物品,也应同样套用这个道理。“只在足以成为重物的物品上”这句话是针对乞求而说的。至于不与取,从一根草以上,以盗心取他人所摄持的物品,就构成偷盗,应按物品价值来判罪。“藤蔓等”中,“等”字涵盖了律文中提到的竹子等。其中,在某些地方,即使少量的雌黄、雄黄、朱砂等也价值昂贵,在那里,即使不到一个多罗果的量,也算重物,也不允许乞求。巴利
Ñātipavāritaṭṭhāne pana vaṭṭatīti sakaṭassa sampaṭicchitabbattā mūlacchejjavasena yācituṃ vaṭṭati. Tāvakālikaṃ vaṭṭatīti ubhayatthāpi vaṭṭatīti attho . Vāsiādīni puggalikānipi vaṭṭantīti āha ‘‘esa nayo vāsī’’tiādi. Valliādīsu ca parapariggahitesu ca eseva nayoti yojetabbaṃ. ‘‘Garubhaṇḍappahonakesuyevā’’ti idaṃ viññattiṃ sandhāya vuttaṃ. Adinnādāne pana tiṇasalākaṃ upādāya parapariggahitaṃ theyyacittena gaṇhato avahāro eva, bhaṇḍagghena kāretabbo. Valliādīsūti ettha ādi-saddena pāḷiāgatānaṃ (pārā. 349) veḷuādīnaṃ saṅgaho. Tattha yasmiṃ padese haritālajātihiṅgulādi appakampi mahagghaṃ hoti, tattha taṃ tālapakkapamāṇato ūnampi garubhaṇḍameva, viññāpetuñca na vaṭṭati.
所谓“此”是表。在“迂回语”等当中,以“住处拥挤”这类说法,用间接方式来说,就叫迂回语。不直接说,而是用“比丘们,为什么殿堂不可以呢”这类方式,让意图清楚地显露出来,这样的言说就叫暗示。为了住处等利益,通过平整地基等作业,为了得到资具而做标记,就叫标记作业。离去,就是离开。巴利
Sāti viññatti. Parikathādīsu ‘‘senāsanaṃ sambādha’’ntiādinā (visuddhi. 1.19) pariyāyena kathanaṃ parikathā nāma. Ujukameva akathetvā ‘‘bhikkhūnaṃ kiṃ pāsādo na vaṭṭatī’’tiādinā (visuddhi. 1.19) adhippāyo yathāvibhūto hoti, evaṃ bhāsanaṃ obhāso nāma. Senāsanādiatthaṃ bhūmiparikammādikaraṇavasena paccayuppādāya nimittakaraṇaṃ nimittakammaṃ nāma. Ukkamantīti apagacchanti.
344 颈上有宝珠,就是“宝珠颈”。天色,就是天人的身体。巴利
344. Maṇi kaṇṭhe assāti maṇikaṇṭho. Devavaṇṇanti devattabhāvaṃ.
345 在律藏原文中,“我需要钵”这句话,世尊让比丘即使并不需要钵也这样说,是以吉祥祝愿语的方式让他说的。那位比丘也说“我说的是世尊所教的话”,因此对他而言并不构成妄语。或者,应当把“我需要钵”理解为与“请把钵给我”意思相同。“我需要宝珠”也是同样的道理。因此应当知道,其他人这样说、或让别人这样说,也都没有言语上的过失。巴利
345. Pāḷiyaṃ pattena me atthoti (pārā. 345) anatthikampi pattena bhikkhuṃ evaṃ vadāpento bhagavā sotthiyā mantapadavasena vadāpesi. Sopi bhikkhu bhagavatā āṇattavacanaṃ vademīti avoca, tenassa musā na hoti. Atha vā ‘‘pattena me attho’’ti idaṃ ‘‘pattaṃ dadantū’’ti iminā samānatthanti daṭṭhabbaṃ. Esa nayo maṇinā me atthoti etthāpi. Tasmā aññesampi evarūpaṃ kathentassa, kathāpentassa ca vacanadoso natthīti gahetabbaṃ.
349 朝上涂抹的,叫“内涂”,因为涂屋顶内部的人大多数是仰着脸涂的,所以这样说。朝下涂抹的,叫“外涂”,因为涂外面的人大多数是脸朝下涂的,所以这样说。巴利
349. Uddhaṃmukhaṃ littā ullittā, chadanassa anto limpantā hi yebhuyyena uddhaṃmukhā limpanti. Tenāha ‘‘antolittā’’ti. Adhomukhaṃ littā avalittā. Bahi limpantā hi yebhuyyena adhomukhā limpanti. Tenāha ‘‘bahilittā’’ti.
若说“文句会被颠倒”,则其理由是:“kārayamānena(令做者)”是使役主语的表达,而“karontena(做者)”是单纯主语的表达,二者并非同义。所以,若只按词义把它解释成具格,用来对应“karontena vā kārāpentena vā(由做者或由令做者)”这样含多个主语的说法,文句便会相违。然而,注释不按词义展示,而是依义理显示已成立之义,故以主格说出“karonto vā kārāpento vā(做者或令做者)”来加以区分,这就是其意旨。因此才说“仅为意义而已”等。意思是:仅是依词义与义理而得的那个意义本身。因为令做者所应行持的,做者也同样应行持,故于此应视为义理上已经成立。巴利
Byañjanaṃ vilomitaṃ bhaveyyāti yasmā ‘‘kārayamānenā’’ti imassa hetukattuvacanassa ‘‘karontenā’’ti idaṃ suddhakattuvacanaṃ pariyāyavacanaṃ na hoti, tasmā ‘‘karontena vā kārāpentena vā’’ti kārayamānenāti bahuuddesapadānuguṇaṃ karaṇavacaneneva padatthaṃ katvā niddese kate byañjanaṃ viruddhaṃ bhaveyya, tathā pana padatthavasena adassetvā sāmatthiyato siddhamevatthaṃ dassetuṃ paccattavasena ‘‘karonto vā kārāpento vā’’ti padabhājanaṃ vuttanti adhippāyo. Tenāha ‘‘atthamattamevā’’tiādi. Padatthato, sāmatthiyato ca labbhamānaṃ atthamattamevāti attho. Yañhi kārayamānena paṭipajjitabbaṃ, taṃ karontenāpi paṭipajjitabbamevāti idamettha sāmatthiyaṃ daṭṭhabbaṃ.
“标举”是指以所属关系来标举。“白色作业”是指为了做成白色,用白颜色泥土或石灰做成的薄涂层;不过,如果把它连同小屋一起测量,就会超出标准,所以为了遮止这种疑惑,才说“不计入的”。意思是:因为它不算小屋的组成部分,所以不进入“超出标准”的计算。巴利
Uddesoti sāmibhāvena uddisitabbo. Setakammanti setavaṇṇakaraṇatthaṃ setavaṇṇamattikāya vā sudhāya vā katatanukalepo, tena pana saha miniyamāne pamāṇātikkantaṃ hotīti saṅkānivāraṇatthaṃ āha ‘‘abbohārika’’nti. Tena pamāṇātikkantavohāraṃ na gacchati kuṭiyā anaṅgattāti adhippāyo.
为了说明前面所说的义理是以何种方式说出的,就说了“因为已说”等话。其中,没有说“从长度和宽度”,而是说“从长度或宽度”,因为这里用的是表示二选一的“或”字,所以用意是在表明:即使只在一边增加,也构成违犯。“三肘”是按普通肘量说的三肘;也有人说是“按工匠肘量”说的。这与“在这里……不称为小屋”的说法相矛盾,因为即使是以工匠肘量建成的三肘小屋,符合尺寸的床也能轻松地转身。至于“或不足四肘”,这是针对最后那种尺寸的床无法转身的情况说的。因为如果按普通肘量建成的四肘小屋,连符合尺寸的床都无法转身,那它就不算小屋了。所以,应当只以床能否转身这一点来把握尺寸。“符合尺寸的床”是指符合最小尺寸的床。它通常是九搩手或八搩手(按普通搩手算),比这更小的床,放了枕头之后,伸开腿躺下就不够。“比标准更小的”是指比最高标准更小的情形;这句话是为了消除“即使对符合最低标准的小屋,是否也应指定地基”这一疑问而说的。巴利
Yathāvuttassa atthassa vuttanayaṃ dassentena ‘‘vuttañheta’’ntiādi vuttaṃ. Tattha ‘‘āyāmato ca vitthārato cā’’ti avatvā ‘‘āyāmato vā vitthārato vā’’ti vikappatthassa vā-saddassa vuttattā ekatobhāge vaḍḍhitepi āpattīti pakāsitanti adhippāyo. Tihatthāti pakatihatthena tihatthā, ‘‘vaḍḍhakīhatthenā’’tipi (sārattha. ṭī. 2.348-349) vadanti, taṃ ‘‘yattha…pe… ayaṃ kuṭīti saṅkhyaṃ na gacchatī’’ti iminā virujjhati vaḍḍhakīhatthena tihatthāyapi kuṭiyā pamāṇayuttassa mañcassa sukhena parivattanato. ‘‘Ūnakacatuhatthā vā’’ti idañca pacchimappamāṇayuttassa mañcassa aparivattanārahaṃ sandhāya vuttaṃ. Yadi hi pakatihatthena catuhatthāyapi kuṭiyā pamāṇayutto mañco na parivattati, sā akuṭīyeva, tasmā mañcaparivattanamatteneva pamāṇanti gahetabbaṃ. Pamāṇayutto mañcoti sabbapacchimappamāṇayutto mañco. So hi pakatividatthiyā navavidatthiko, aṭṭhavidatthiko vā hoti, tato khuddako mañco sīsūpadhānaṃ ṭhapetvā pādaṃ pasāretvā nipajjituṃ na pahoti. Pamāṇato ūnatarampīti ukkaṭṭhappamāṇato ūnatarampi, idañca heṭṭhimappamāṇayuttāyapi vatthudesanā kātabbā, na vāti sandehanivattanatthaṃ vuttaṃ.
“泥浆涂层”是指用某种黏合剂涂上去的涂层,或者是为了做成白色、红色等颜色,用红土之类的泥浆涂上去的涂层。所以经文才说“就是涂层”。这是要说明:像在池塘等地方用浓稠泥浆做的厚涂层,也归入“涂层”这个说法,属于涂抹泥土的范围。“背板框架”指的是叫做门框的方形木框架,带有上方横闩的门扇就靠在这里,把门关上。巴利
Kalalalepoti kenaci silesena katalepo, setarattādivaṇṇakaraṇatthaṃ katatambamattikādikalalalepo vā. Tenāha ‘‘alepo evā’’ti. Tena taḷākādīsu ghanena kalalena katabahalalepo mattikālepane eva pavisati lepavohāragamanatoti dasseti. Piṭṭhasaṅghāṭo nāma dvārabāhasaṅkhāto caturassadārusaṅghāṭo, yattha sauttarapāsaṃ kavāṭaṃ apassāya dvāraṃ pidahanti.
oloketvāpi 即 apaloketvāpi,意思是即使依 apalokana 的行为来说也是如此;应知即使对 apasadda 也作了 o 的替换。巴利
Oloketvāpīti apaloketvāpi, apalokanakammavasenāpīti attho, apasaddassāpi oādeso katoti daṭṭhabbo.
353 “常行觅食处”这一条,也包括大象为了觅食而经常走的固定路线。“这些”指狮子等。“觅食地”指获取食物的地方。“未被执取”是说以应当排斥的方式未被执取,也就是未被禁止的意思。因为狮子等的捕食地不像大象那样固定,只要哪里有牛、水牛等动物,即使很远,它们也会迅速赶去捕食。所以,它们的觅食地没有被禁止,只有常行的路线被禁止,因为从栖息地出来的路线是固定的。“其他猛兽”指森林里的水牛等。“为了健康”指为了没有灾患。“其余”指依谷物等十六种。应当知道,这些地方因为人群拥挤、极度拥挤、小屋毁坏、身体受压迫等灾患,而成为有灾患的地方。“在此处攻击,所以是攻击处。”“怨敌家”,为了说明前面所说的含义,就说“是为了杀害盗贼而设的”。巴利
353.Nibaddhagocaraṭṭhānampīti ettha gocarāya pakkamantānaṃ hatthīnaṃ nibaddhagamanamaggopi saṅgayhati. Etesanti sīhādīnaṃ. Gocarabhūmīti āmisaggahaṇaṭṭhānaṃ. Na gahitāti paṭikkhipitabbabhāvena na gahitā, na vāritāti attho. Sīhādīnañhi gocaraggahaṇaṭṭhānaṃ hatthīnaṃ viya nibaddhaṃ na hoti, yattha pana gomahiṃsādipāṇakā santi, dūrampi taṃ ṭhānaṃ sīghaṃ gantvā gocaraṃ gaṇhanti. Tasmā tesaṃ taṃ na vāritaṃ, nibaddhagamanamaggova vārito āsayato gamanamaggassa nibaddhattā. Aññesampi vāḷānanti araññamahiṃsādīnaṃ. Ārogyatthāyāti nirupaddavāya. Sesānīti pubbaṇṇanissitādīni soḷasa. Tāni ca janasammaddamahāsammaddakuṭivilopasarīrapīḷādiupaddavehi saupaddavānīti veditabbāni. Abhihananti etthāti abbhāghātaṃ. ‘‘Verighara’’nti vuttamevatthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘corānaṃ māraṇatthāya kata’’nti vuttaṃ.
“法香处”是指按照如法的惩罚,砍断手脚等的地方。所谓“香处”,是指把手等放在上面然后砍断的那种木砧板,也用来指以这种木砧板为标志的场所。在巴利圣典中,“racchānissita”就是依着车道。“caccaranissita”就是依着四条车道的交汇处。“Sakaṭena”就是用装载砖、石灰等货物的车。巴利
Dhammagandhikāti dhammena daṇḍanītiyā hatthapādādicchindanagandhikā. Gandhikāti ca yassa upari hatthādiṃ ṭhapetvā chindanti, tādisaṃ dārukhaṇḍaphalakāti vuccati, tena ca upalakkhitaṃ ṭhānaṃ. Pāḷiyaṃ racchānissitanti rathikānissitaṃ. Caccaranissitanti catunnaṃ rathikānaṃ sandhinissitaṃ. Sakaṭenāti iṭṭhakasudhādibhaṇḍāharaṇasakaṭena.
“东边”是指从住所的地面开始,一直到屋顶顶端为止,应当堆积起来的所依基础,在它上面再安立墙、柱子等。所以说“从那里开始”等等。虽然在这里,前加行和俱加行并不像不与取那样有区别,但为了按小屋的不同来显示界限,还是在“或拆毁后重做”等处作了区分说明。“为此目的”是指为了削平。“这样做了”是指做成了没有指定地基或者超出标准的东西。“叶屋”是指为了不让草叶碎屑掉进来,而在内外都涂抹的叶子小屋,这里是就这个来说的。因此下文会说“涂抹叶屋”。巴利
Pācinanti senāsanassa bhūmito paṭṭhāya yāva talāvasānaṃ cinitabbavatthukaṃ adhiṭṭhānaṃ, yassa upari bhittithambhādīni ca patiṭṭhapenti. Tenāha ‘‘tato paṭṭhāyā’’tiādi. Kiñcāpi idha pubbapayogasahapayogānaṃ adinnādāne viya viseso natthi, tathāpi tesaṃ vibhāgena dassanaṃ bhinditvā vā puna kātabbāti ettha kuṭiyā bhedena paricchedadassanatthaṃ kataṃ. Tadatthāyāti tacchanatthāya. Evaṃ katanti adesitavatthukaṃ pamāṇātikkantaṃ vā kataṃ. Paṇṇasālanti paṇṇakuṭiyā tiṇapaṇṇacuṇṇassa aparipatanatthāya anto ca bahi ca limpanti, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Teneva vakkhati ‘‘paṇṇasālaṃ limpatī’’ti.
针对想要在内层涂抹就完成的人,说了“内层涂抹”等话。外层涂抹这里也是同样的道理。因此,应理解为:安放在门板或窗户上。它的空间,就是属于那个门板等的空隙。再次扩大,是说如果先前留出的空间太小,就通过打破门或窗的孔洞来再次扩大。安放,就是取来放在门板或窗格上,安放在那个扩大或没有扩大的孔洞里。涂抹不连接,是说四周所给的涂抹与那样安放的门板或窗户不连接,意思是没有连成一体。它,指门板或窗户。最初就成僧残,因为四周的涂抹在先前就已经连接完成,所以在安放门板、窗户之前就已经是僧残了。巴利
Antolepeneva niṭṭhāpetukāmaṃ sandhāya ‘‘antolepe vā’’tiādi vuttaṃ. Bahilepe vāti etthāpi eseva nayo. Tasminti dvārabandhe vā vātapāne vā ṭhapiteti yojetabbaṃ. Tassokāsanti tassa dvārabandhādissa okāsabhūtaṃ chiddaṃ. Puna vaḍḍhetvāti pubbe ṭhapitokāsaṃ khuddakaṃ ce, taṃ dvāravātapānacchiddabhedanena puna vaḍḍhetvā. Ṭhapiteti dvārabandhe vā gavakkhasaṅghāṭe vā ānetvā tasmiṃ vaḍḍhite vā avaḍḍhite vā chidde patiṭṭhāpite. Lepo na ghaṭīyatīti samantato dinno lepo tathā ṭhapitena dvārabandhanena vā vātapānena vā saddhiṃ na ghaṭīyati, ekābaddhaṃ na hotīti vuttaṃ hoti. Tanti dvārabandhaṃ vā vātapānaṃ vā. Paṭhamameva saṅghādisesoti tesaṃ samantato pubbeva lepassa ghaṭetvā niṭṭhāpitattā dvārabandhavātapānānaṃ ṭhapanato pubbe eva saṅghādiseso.
仅仅以涂抹结合:除了用砖等做成的窗户之类以外,仅仅以四周的涂抹结合就犯戒,因为窗户之类没有涂抹的空间,或者因为是用砖等做成的;也有人主张,窗户等处的涂抹与墙壁的涂抹相结合,也是这个意思。在那里,即在叶屋里。为了采光而留出大约八指宽再涂抹:在木墙的木条之间,留出大约八指宽的缝隙,涂抹到那里为止,为了采光而留出,其余部分连同墙顶一起涂抹,心想“以后再涂抹这个缝隙”,这样留出就不犯戒,这是本意。然而,如果不这样做,而始终为了采光作为窗户留出,当窗框结合时涂抹也结合,那么最初就犯僧残,为了说明这一点,所以说“如果”等语。只有泥墙才算得上是泥涂抹,所以说“如果用泥做墙,在与屋顶涂抹结合时犯戒”。两者都不犯戒,因为前者的涂抹没有结合,后者由于是为自己而作,所以不可能犯。巴利
Lepaghaṭanenevāti iṭṭhakāhi katavātapānādīni vinā samantā lepaghaṭaneneva āpatti vātapānādīnaṃ alepokāsattā, iṭṭhakāhi katattā vā, vātapānādīsupi lepassa bhittilepena saddhiṃ ghaṭanenevātipi atthaṃ vadanti. Tatthāti paṇṇasālāyaṃ. Ālokatthāya aṭṭhaṅgulamattaṃ ṭhapetvā limpatīti dārukuṭṭassa dārūnamantarā aṭṭhaṅgulamattaṃ vivaraṃ yāva limpati, tāva ālokatthāya ṭhapetvā avasesaṃ sakuṭṭacchadanaṃ limpati, pacchā etaṃ vivaraṃ limpissāmīti evaṃ ṭhapane anāpattīti adhippāyo. Sace pana evaṃ akatvā sabbadāpi ālokatthāya vātapānavasena ṭhapeti, vātapānadvārasaṅghāṭe ghaṭite lepo ca ghaṭīyati, paṭhamameva saṅghādisesoti dassento āha ‘‘sace’’tiādi. Mattikākuṭṭameva mattikālepasaṅkhyaṃ gacchatīti āha ‘‘sace mattikāya kuṭṭaṃ karoti, chadanalepena saddhiṃ ghaṭane āpattī’’ti. Ubhinnaṃ anāpattīti purimassa lepassa aghaṭitattā dutiyassa attuddesikatāya asambhavato.
354 为了显示犯戒的类别,就在这里说明:在有争执、没有留出通行空间的情况下,因为没有标示出地界而犯恶作;因为超出规定尺寸而犯僧残。这样就是在显示犯戒本身的不同类别。巴利
354.Āpattibhedadassanatthanti tattha ‘‘sārambhe ca aparikkamane ca dukkaṭaṃ adesitavatthukatāya , pamāṇātikkantatāya ca saṅghādiseso’’ti evaṃ āpattiyeva vibhāgadassanatthaṃ.
361 在造小屋的工作还没完成时——也就是涂抹这道工序还没结束,哪怕只剩一团泥没抹完,也算没完成。“或为他人”这句话,是为了说明原主不犯戒。可是,得到这间小屋的人如果把它完成,按照“别人没做完的,自己把它做完,犯僧残”等说法,那确实是犯戒的。因为从得到的那一刻起,之前别人做的工作也算成是为自己做的了,所以他也应该先把它布施给僧团或沙弥等人,然后再完成。“或为他人”应当理解为是针对未受具足戒的人说的。不过有些人说:“从别人那里得到的房子,完成时不算犯戒,因为从一开始就不是为自己做的。”应当拆除,就是要拆到地基为止。把地面弄平,就是做到地基底部与地面齐平为止。巴利
361.Aniṭṭhite kuṭikammeti lepapariyosāne kuṭikamme ekapiṇḍamattenapi aniṭṭhite. ‘‘Aññassa puggalassa vā’’ti idaṃ mūlaṭṭhassa anāpattidassanatthaṃ vuttaṃ. Yena pana laddhaṃ, tassāpi taṃ niṭṭhāpentassa ‘‘parehi vippakataṃ attanā pariyosāpeti, āpatti saṅghādisesassā’’tiādivacanato (pārā. 363) āpattiyeva. Pubbe katakammampi laddhakālato paṭṭhāya attano atthāyeva kataṃ nāma hoti, tasmā tenāpi saṅghassa vā sāmaṇerādīnaṃ vā datvā niṭṭhāpetabbaṃ. ‘‘Aññassa vā’’ti idaṃ anupasampannaṃyeva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ, keci pana ‘‘parato laddhāya kuṭiyā niṭṭhāpane anāpattiādito paṭṭhāya attano atthāya akatattā’’ti vadanti. Apacinitabbāti yāva pācinā viddhaṃsetabbā. Bhūmisamaṃ katvāti pācinatalāvasānaṃ katvā.
364 364. 岩洞,就是山岩上的洞窟。这里说“不涉及涂抹”,是因为没有屋顶需要涂抹,或者是因为它被单独开许。如果在岩洞内部上方为了做彩绘等而涂抹,不算入“涂抹屋”的范畴,是允许的。用砖等砌成的四方形尖顶屋样式,绑有一根尖顶木,不太高,这种特定的住处叫做“窟”。建造那样的大屋,即使内外都涂抹也无犯。地窟,就是隧道式的洞窟。巴利
364.Leṇanti pabbataleṇaṃ. Na hettha lepo ghaṭīyatīti chadanalepassa abhāvato vuttaṃ, visuṃ eva vā anuññātattā. Sace leṇassa anto uparibhāge cittakammādikaraṇatthaṃ lepaṃ denti, ullittakuṭisaṅkhyaṃ na gacchati, vaṭṭati eva. Iṭṭhakādīhi kataṃ caturassakūṭāgārasaṇṭhānaṃ ekakaṇṇikābaddhaṃ nātiuccaṃ paṭissayavisesaṃ ‘‘guhā’’ti vadanti, tādisaṃ mahantampi ullittāvalittaṃ karontassa anāpatti. Bhūmiguhanti umaṅgaguhaṃ.
在《注释书》中,说到“鸡冠屋”等处时,注释书先说了“草屋就是鸡冠屋”,然后注释书老师们又进一步解释说“用木条……遮盖……”,应当这样理解前后文的关联。其中,“用木条做成网状”,是指把木条按纵向和横向摆好,再用藤蔓等绑起来,做成像网一样。所谓“那种情况”,就是指内外都涂抹的情形。说到“遮盖”,就是指遮盖用的内外涂抹。在泥墙的情况下,即使没有涂抹墙面,仅仅因为屋顶的涂抹与墙体相接,也可能构成犯戒,所以要明白屋顶的涂抹才是关键。尽管如此,根据“只是为了防白蚁,在下面砌石墙,不涂抹石墙而只涂抹上面,这不算涂抹相接,确实无犯”等说法,为了让屋顶的涂抹能够相接,整面墙的涂抹也是必须的,因为哪怕墙面有一部分没涂,屋顶的涂抹就不能相接。所以说“涂抹不相接”。这里说的是草屋的情况。而且不仅草屋如此,在岩洞、石窟等地方,因为有喧闹、没有经行处等因缘,也同样无犯。按照这个道理,为别人造屋时,因为有喧闹等因缘而无犯的含义,实际上也已经显示出来了。巴利
Aṭṭhakathāsūti kukkuṭacchikagehantiādīsu aṭṭhakathāsu tiṇakuṭikā kukkuṭacchikagehanti vatvā puna taṃ vivarantehi aṭṭhakathācariyehi chadanaṃ daṇḍakehi…pe… vuttāti yojanā daṭṭhabbā. Tattha daṇḍakehi jālabaddhaṃ katvāti dīghato, tiriyato ca ṭhapetvā valliyādīhi baddhadaṇḍakehi jālaṃ viya katvā. So cāti ullittādibhāvo. Chadanameva sandhāya vuttoti chadanassa anto ca bahi ca limpanameva sandhāya vutto. Mattikākuṭṭe bhittilepaṃ vināpi bhittiyā saddhiṃ chadanalepassa ghaṭanamattenāpi āpattisambhavato chadanalepova padhānanti veditabbaṃ. Kiñcāpi evaṃ, atha kho ‘‘upacikāmocanatthameva heṭṭhā pāsāṇakuṭṭaṃ katvā taṃ alimpitvā upari limpati, lepo na ghaṭīyati nāma, anāpattiyevā’’tiādivacanato pana chadanalepaghaṭanatthaṃ sakalāyapi bhittiyā lepo avassaṃ icchitabbova tassā ekadesassa alepepi chadanalepassa aghaṭanato. Tenāha ‘‘lepo na ghaṭīyatī’’ti. Etthāti tiṇakuṭikāyaṃ. Na kevalañca tiṇakuṭikāyaṃ eva, leṇaguhādīsupi sārambhāparikkamanapaccayāpi anāpatti eva, iminā pana nayena aññassatthāya kuṭiṃ karontassāpi sārambhādipaccayāpi anāpattibhāvo atthato dassito eva hotīti.
在这里,为了不与巴利原文冲突,所以说了“然而凡是……”等话。这里的意思是:为他人如戒师等而建造时,即使有起造等因缘,也仍然是无犯。而巴利原文中“犯者有三恶作”等说法,是针对为他人利益而做者说的,并不是要显示“因起造等因缘而有犯”,而是要显示“因不依照所指示而建茅屋,所以有犯”。这里“依照所指示”,意思是:比丘嘱托之后离开,又嘱托“为我建茅屋”,而且那茅屋应当是已指定地基、没有起造、留有绕行余地——也就是说,除了违越嘱托之外,因建造本身而犯——这就是其意趣。不过在某些版本中,在“即使已达到茅屋相,为他人……而做也无犯”这句之后,出现了“凡是犯者……”等文句,这样反而更恰当。因为这样一来,这里的意趣就很清楚了。巴利
Tattha pāḷivirodhaṃ pariharituṃ ‘‘yaṃ panā’’tiādi vuttaṃ. Ayañhettha adhippāyo – aññassa upajjhāyādino atthāya karontassa sārambhādipaccayāpi anāpatti eva, yaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘āpattikārukānaṃ tiṇṇaṃ dukkaṭāna’’ntiādivacanaṃ, taṃ aññassatthāya karontassa, na sārambhādipaccayā āpattidassanatthaṃ vuttaṃ, kiñcarahi yathāsamādiṭṭhāya kuṭiyā akaraṇapaccayā āpattidassanatthanti. Tattha yathāsamādiṭṭhāyāti ‘‘bhikkhu samādisitvā pakkamati, ‘kuṭiṃ me karothā’ti samādisati ca, desitavatthukā ca hotu anārambhā ca saparikkamanā cā’’ti evaṃ kārāpakena āṇattikkamaṃ muñcitvā karaṇapaccayāti adhippāyo. Katthaci pana potthake ‘‘kuṭilakkhaṇappattampi kuṭiṃ aññassa…pe… karontassa anāpattī’’ti imassa pāṭhassa anantaraṃ ‘‘yaṃ pana āpatti kārukāna’’ntiādipāṭho dissati, sova yuttataro. Evañhi sati tattha adhippāyo pākaṭo hoti.
说“无犯”,是因为它只是为作房舍之用,并没有另行规定,所以说“无犯”。没有指定地点就自己做,即使尺寸合乎标准。无心,是指没有意识到制戒的心,所以叫无心。涂抹等当中具备任何一种,加上尺寸不足、没有指定地点、超过尺寸、为自己而作、作为房舍、涂抹粘合,共有七种。或者在合乎尺寸等条件中,则有六种。巴利
Anāpattīti vatvāti vāsāgāratthāya eva aniyamitattā anāpattīti vatvā. Adesāpetvā karototi pamāṇayuttampi karoto. Acittakanti paṇṇattiajānanacittena acittakaṃ. Ullittādīnaṃ aññataratā, heṭṭhimappamāṇasambhavo, adesitavatthukatā, pamāṇātikkantatā, attuddesikatā, vāsāgāratā, lepaghaṭanāti satta vā pamāṇayuttaṅgādīsu cha vā aṅgāni.
7. 住处建造学处注释巴利
7. Vihārakārasikkhāpadavaṇṇanā
365 第七学处里,在表达敬意的用语中,因为在作者格中也希求属格,所以说了“或为村庄所敬奉”。针对色根中存在的(有情),说它们是“一根”,因此(注释)说“是就身根而言”。因为那些人认为意根也属于草木之类。巴利
365. Sattame pūjāvacanappayoge kattari sāmivacanassapi icchitattā ‘‘gāmassa vā pūjita’’nti vuttaṃ. Rūpindriyesu vijjamānaṃ sandhāya ekindriyatā vuccatīti āha ‘‘kāyindriyaṃ sandhāyā’’ti. Te hi manindriyampi bhūtagāmānaṃ icchanti.
366 从作而生起不存在,意思是:如果缺少了被称为事物之未指定的不作,那就并非仅仅存在由作的生起。因为这件事的生起,是靠作与不作两者。在这个学处中,“比丘或未指定”这里,“或”字表示合集,因此把“建造大精舍”的作和“未指定比丘”的不作合在一起。巴利
366.Kiriyato samuṭṭhānābhāvoti vatthuno adesanāsaṅkhātaṃ akiriyaṃ vinā na kevalaṃ kiriyāya samuṭṭhānabhāvo. Kiriyākiriyato hi idaṃ samuṭṭhāti. Imasmiṃ sikkhāpade bhikkhū vāanabhineyyāti ettha vā-saddo samuccayattho, tena ‘‘mahallakañca vihāraṃ kareyya, bhikkhū ca anabhineyyā’’ti kiriyañca akiriyañca samuccinoti.
8. 第一恶意毁谤学处的注释巴利
8. Paṭhamaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
380 第八条学处里,“以围墙围绕”和后面的内容是语法上的连接。说到“配有城楼和望楼”,这里是指在围墙上为了作战而修建的一种防御设施,形状弯曲,带有射箭用的孔洞,这就叫作望楼。巴利
380. Aṭṭhame pākārena ca parikkhittanti sambandho. Gopuraṭṭālakayuttanti ettha pākāresu yuddhatthāya kato vaṅkasaṇṭhāno sarakkhepachiddasahito patissayaviseso aṭṭālako nāma.
“十六种”是指:以四种道,在每一道中对四谛各自应做的遍知、断、作证、修习,合起来就是十六种。“他们以恭敬”:那些疲惫的比丘在分食处,在聚集的比丘们面前展示自己疲惫的身体来请求分食,这是出于恭敬,也就是出于惭耻。“十三种”是指:分食者、卧具分配者、持物者、受衣者、分衣者、分粥者、分果者、分嚼食者、少分施与者、取衣者、取钵者、园民服侍者、沙弥服侍者这十三种任命。巴利
Soḷasavidhassāti catūhi maggehi paccekaṃ catūsu saccesu kattabbassa pariññāpahānasacchikiriyābhāvanāsaṅkhātassa soḷasavidhassa. Te gāravenāti te kilantarūpā bhikkhū bhattuddesakaṭṭhāne sannipatitānaṃ bhikkhūnaṃ purato attano kilantasarīraṃ dassetvā uddisāpane gāravena, lajjāyāti attho. Terasapīti bhattuddesakasenāsanagāhāpakabhaṇḍāgārikacīvarapaṭiggāhakacīvarabhājakayāgubhājakaphalabhājakakhajjabhājakaappamattakavissajjakasāṭiyagāhāpakapattagāhāpakaārāmikapesakasāmaṇerapesakasammutīnaṃ vasena terasapi.
在巴利语中,“apisū”这个词,是和“apicā”意思相同的一个不变词。应当知道,“于一切处皆如是”是指:在床座等共用的卧具上,以及在规约的制定、进出时间等事情上,都是各自分别指定而让人说的。这是化现者的法性,所以不加限定,依化现者的情况而说;如果加以限定,则是先作准备——“若干人说这个那个,若干人保持沉默,作出种种威仪和动作,令有种种形色、状态、出生类别等”——入定、出定之后,对于所指定(所决意)的,随其所欲而成为种种行相,彼此甚至互异。“无实语”指无意义之语。巴利
Pāḷiyaṃ ‘‘apisū’’ti idaṃ ‘‘apicā’’ti iminā samānattho nipāto. Evaṃ sabbapadesūti pīṭhādīsu senāsanasādhāraṇesu, katikasaṇṭhānapavesanikkhamanakālādīsu pana visuṃ visuṃ adhiṭṭhahitvā kathāpetīti veditabbaṃ . Ayañhi nimmitānaṃ dhammatāti aniyametvā nimmitānaṃ vasena vuttaṃ, niyametvā pana ‘‘ettakā idañcidañca kathentu, ettakā tuṇhī bhavantu, nānāppakāraṃ iriyāpathaṃ, kiriyañca kappentu, nānāvaṇṇasaṇṭhānavayoniyamā ca hontū’’ti parikammaṃ katvā samāpajjitvā vuṭṭhāya adhiṭṭhite icchiticchitappakārā aññamaññampi visadisāva honti. Avatthukavacananti niratthakavacanaṃ.
383 单独行乞食:为了那些极不情愿的人也能得到,就各自分开站着把食物分给他们。“以派生说法”是指:比如“它的量是四的四倍”,就是用这种派生说法来说的。“有”就是“应当有”。“过去的白天部分”是就同一天发筹签的那个时刻说的。“昨天”在这里就是“今天”的意思,所以他们说“明天我们”等等。“冒烟”是因为一再生起的嗔怒而不断冒火。巴利语里“kissa maṃ”的意思是“以什么原因对我”。巴利
383.Ekacārikabhattanti atimanāpattā sabbesampi paṭilābhatthāya visuṃ ṭhitikāya pāpetabbabhattaṃ. Taddhitavohārenāti cattāri pamāṇamassa catukkanti evaṃ taddhitavohārena. Bhavoti bhavitabbo. Atītaṃ divasabhāganti tasmiññeva divase salākadānakkhaṇaṃ sandhāya vuttaṃ. Hiyyoti imassa ajja icceva attho. Tenevāhaṃsu ‘‘sve amhe’’tiādi. Padhūpāyantāti punappunaṃ uppajjanakodhavasena padhūpāyantā. Pāḷiyaṃ kissa manti kena kāraṇena mayāti attho.
384 把“你记得吗”当作一句,把“作者”当作以“ri”作作者词尾的词,再把“是”和补充进来的词合为一句;而“这样的”以及“正如这位比丘尼所说”这两句,则应分别与那两句搭配。为了说明这一点,所以说了“或者”等话。“唯直”的意思是:依照“tvā”词尾的方式,首先直接取其含义,所以称为“直”。巴利
384. ‘‘Sarasi tva’’nti idaṃ ekaṃ vākyaṃ katvā, ‘‘kattā’’ti idañca kattari ritupaccayantaṃ katvā, ‘‘asī’’ti ajjhāhārapadena saha ekavākyaṃ katvā, ‘‘evarūpa’’nti idaṃ, ‘‘yathāyaṃ bhikkhunī āhā’’ti idañca dvīsu vākyesu paccekaṃ yojetabbanti dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādimāha. Ujukamevāti tvā-paccayantavasena paṭhamaṃ atthaggahaṇaṃ ujukanti adhippāyo.
第二个“dabba”一词是指“智者”等意思,所以说“dabba并非dabbā(智者)”。“解脱”是指从过失中解脱出来。“在律的特相中的传承”,是指在律的决断特相所涉范围内安立传承。巴利圣典中“从何时起”等语,应当理解为:从我在那时出生起,乃至在梦中,我也不知道淫欲之法,也未曾做过淫欲之事。因此说“乃至梦中”等。现在,为了以一句话显示前后连接,说了“或者”等语。“不相合”是说:因为这是由漏尽者所说,而这个比丘尼的话与之不符;这种不相合,又因为先前在比丘众中已经知道她确实极端犯戒,所以意图是:应当驱摈美提亚比丘尼。巴利
Dutiyo dabba-saddo paṇḍitādivacanoti āha ‘‘na kho dabba dabbā paṇḍitā’’ti. Nibbeṭhentīti dosato mocenti. Vinayalakkhaṇe tantinti vinayavinicchayalakkhaṇavisaye āgamaṃ ṭhapento. Pāḷiyaṃ yato ahantiādīsu yasmiṃ kāle ahaṃ jāto, tato pabhuti supinantenapi methunaṃ dhammaṃ nābhijānāmi, na ca tassa methunadhammassa paṭisevitā ahosinti attho daṭṭhabbo. Tenāha ‘‘supinantenapī’’tiādi. Idāni ekavākyavasena yojanaṃ dassetuṃ ‘‘atha vā’’tiādi vuttaṃ. Na ghaṭatīti yasmā khīṇāsavassa vacanena etissā vacanaṃ na sameti, tañca na ghaṭanaṃ yasmā pubbe bhikkhūsu pasiddhāya eva accantadussīlatāya eva ahosi, tasmā mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethāti adhippāyo.
“走开”的意思是:走!离开!你这没亲没故的人。“消失”的意思是:去到看不见的地方。“不是肇事者”是指:因为那是没有根据的指责,所以她不是肇事者。“是肇事者”是指:如果她因为“我被尊者玷污了”这个承认而被驱摈,那么长老就因比丘尼玷污者的罪名成立,而成了那个过失的肇事者。“不是肇事者”是指:不顾她所作的承认,世尊只是笼统地说“把美提亚比丘尼驱摈出去”,所以长老不是肇事者。因为,如果长老是肇事者,那就一定要指出那个过失,说“因为某某原因,把美提亚比丘尼驱摈出去”,然而世尊并没有这样说;而且世尊没说“审问沓婆”,而是说“审问这些比丘”,所以从道理上看,美提亚比丘尼是因为别的过失才该被驱摈的。这样,此事的无根据性以及长老不是肇事者,就都成立了——这就是这段话的意趣所在。巴利
Cara pireti cara gaccha pire para amāmaka tvaṃ. Vinassāti adassanaṃ gaccha. Akārikāti amūlakena codanāya na kārikā. Kārako hotīti ‘‘ayyenamhi dūsitā’’ti imāya paṭiññāya yadi nāsitā, tadā thero bhikkhunīdūsakattasiddhito tassa dosassa kārako hoti. Akārako hotīti tāya katapaṭiññaṃ anapekkhitvā sāmaññato ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti bhagavatā vuttattā akārako hoti. Yadi hi thero kārako bhaveyya, avassaṃ tameva dosaṃ apadisitvā iminā nāma kāraṇena ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti vattabbaṃ siyā, tathā avuttattā, ‘‘dabbañca anuyuñjathā’’ti avatvā ‘‘ime ca bhikkhū anuyuñjathā’’ti vuttattā ca sāmatthiyato mettiyāya bhikkhuniyā aññena dosena nāsanārahatā, vatthussa ca amūlakabhāvo, therassa akārakabhāvo ca siddho hotīti adhippāyo.
“自己的经”是指带有“以自己的承认”这句附加语的虚妄经。这里“长老是肇事者”的意思是:如果不说“以自己的承认”,而只是笼统地说“应灭摈美提亚比丘尼”,那就是在已经成立的犯戒事上安立对她的灭摈;按你们的主张,长老就成了肇事者。但如果说了“以自己的承认”,因为先前已经成立的波罗夷罪,凭清净女自己的承认就能成立灭摈;按我们的主张,长老就不是肇事者。不过大寺派的意见是:即使说了“以自己的承认”,也仍然是在已经成立的犯戒事上安立对她的灭摈,而不是笼统地说。“在此”是指在两种主张中,或指在这些经中。“后面所说的”是指大寺派所说的,那是合理的,这就是意思。“因为已审察”是说审察了后一种主张的合理性,以“其中僧残有出罪……乃至……以不清净性灭摈”这样将要说明的方式作出判定,这就是意思。用“诽谤比丘尼是恶作”这句话,显示了大注疏的主张。巴利
Attano suttanti ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti iminā pakkhepavacanena sahitaṃ kūṭasuttaṃ. Therokārako hotīti ettha ayamadhippāyo – ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti avatvā sāmaññato ‘‘mettiyaṃ bhikkhuniṃ nāsethā’’ti otiṇṇavatthusmiṃyeva tassā nāsanā vihitāti tumhākaṃ vāde thero kārako hoti, ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti pana vutte pubbeyeva siddhassa pārājikassa sucikāya assā sakāya paṭiññāya nāsethāti sijjhanato amhākaṃ vāde thero akārako hotīti. Mahāvihāravāsīnampi pana ‘‘sakāya paṭiññāyā’’ti vutte otiṇṇavatthusmiṃyeva tassā nāsanā vihitā hoti, na sāmaññatoti adhippāyo. Etthāti imesu dvīsu vādesu, suttesu vā. Yaṃ pacchā vuttanti mahāvihāravāsīhi yaṃ vuttaṃ, taṃ yuttanti attho. Vicāritaṃ hetanti etaṃ pacchimassa yuttattaṃ vicāritaṃ, ‘‘tatra saṅghādiseso vuṭṭhānagāminī…pe… asuddhatāyeva nāsesī’’ti vakkhamānanayena vinicchitanti attho. ‘‘Bhikkhuniṃ anuddhaṃseti dukkaṭa’’nti iminā mahāaṭṭhakathāvādo dassito.
其中,是指那些恶作和波逸提当中。先说“恶作”,是为了显示所提到的大注疏主张的意趣;接着说“波逸提”,是为了显示流行的库伦达主张的意趣,所以说“在后面的方式中也”等。“以言量”的意思是:即使虚诳的意趣相同,就诽谤等具体差别而言,也是靠僧残等罪的制定语句的权威来决定的。至于“比丘对比丘尼为恶作”,是说诽谤比丘尼的比丘犯恶作。巴利
Tatrāti tesu dukkaṭapācittiyesu. Dukkaṭanti vuttamahāaṭṭhakathāvādassa adhippāyaṃ dassetvā ‘‘pācittiya’’nti pavattassa kurundivādassa adhippāyaṃ dassetuṃ ‘‘pacchimanayepī’’tiādi vuttaṃ. Vacanappamāṇatoti visaṃvādanādhippāye samānepi anuddhaṃsanādivisese saṅghādisesādino vidhāyakavacanabalenāti attho. Bhikkhussa pana bhikkhuniyā dukkaṭanti bhikkhuniṃ anuddhaṃsentassa bhikkhussa dukkaṭaṃ.
像这样,在两种注疏的说法中都把意趣讲清楚之后,现在要在后面的波逸提主张里指出过失,从而确立前面那个恶作主张,所以说了“然而其中”等话。其中“分离”是指:从故意妄语得波逸提之外,另外单独说了一个波逸提,意思是它不包含在故意妄语那个波逸提里面。 “因此”是说:既然在无根诽谤中,是单独制定了一个波逸提,所以按照前面的方式,就是恶作的主张。像这样把中间插入的恶作与波逸提的主张说明之后,现在为了把明显的义理讲清楚,就开始说“如是比丘尼”等。其中“如是”是说:就像比丘诽谤比丘、比丘尼时,说了僧残和恶作,同样地,就是这个意思。“以这些没有灭摈”是就一般情况说的,但意思是:以恶作来说,并没有这个女人的灭摈。“恶戒者”就是波罗夷。巴利
Evaṃ dvīsupi aṭṭhakathāvacanesu adhippāyaṃ vibhāvetvā idāni pacchime pācittiyavāde dosaṃ dassetvā purimadukkaṭavādameva patiṭṭhāpetuṃ ‘‘tatra panā’’tiādi vuttaṃ. Tattha visunti sampajānamusāvāde pācittiyato (pāci. 1) visuṃ pācittiyaṃ vuttaṃ, tattha anantogadhabhāvāti adhippāyo. Tasmāti yasmā amūlakānuddhaṃsane visuññeva pācittiyaṃ paññattaṃ, tasmā purimanayoti dukkaṭavādo. Evaṃ antarā paviṭṭhaṃ dukkaṭapācittiyavādaṃ dassetvā idāni pākaṭameva atthaṃ vibhāvetuṃ ‘‘tathā bhikkhunī’’tiādi āraddhaṃ. Tattha tathāti yathā bhikkhussa bhikkhuṃ, bhikkhuniñca anuddhaṃsentassa saṅghādisesadukkaṭāni vuttāni, tathāti attho. Etehi nāsanā natthīti sāmaññato vuttaṃ, dukkaṭena imissā pana nāsanā natthīti adhippāyo. Dussīlāti pārājikā.
386 “以行相的差别”是指:被染污的行相和能染污的行相各不相同。“不喜悦”就是不满足,所以说“不快乐”。“没有生起净信”就是还没有生起净信。“桩”这个词说的是坚硬的状态,也是垢秽的同义词,所以说“心……乃至……桩”。“不遍喜”就是没有被喜、乐等触及、到达,所以说“没有到达”。巴利
386.Ākāranānattenāti dūsitākārassa, dūsakākārassa ca nānattena. Anabhiraddhoti atuṭṭho. Tenāha ‘‘na sukhito’’ti. Na pasāditoti anuppāditappasādo. Khīla-saddo thaddhabhāvavacano , kacavarapariyāyo ca hotīti āha ‘‘citta…pe… khīla’’nti. Nappatītoti pītisukhādīhi na abhigato na upagato. Tenāha ‘‘na abhisaṭo’’ti.
在这里,“因之而嗔怒、因之而恼怒而被说”这两句话中,应当这样连接理解:在论母和词分别中,既说了“因之而嗔怒而被说”,也说了“因之而恼怒而被说”,这两者都有说到。所谓“以二”,就是依据“以此愤怒、以此嗔恨”所说的愤怒和嗔恨这两个词;但从意义上看,这两者其实都只是在显示嗔恚,所以说“只是在显示行蕴”。“由何”就是指由于不满意。巴利
Yena duṭṭhoti ca kupitoti ca vuttoti ettha yena duṭṭhoti ca vutto yena kupitoti ca vutto, taṃ mātikāyañca padabhājane (pārā. 386) ca vuttaṃ ubhayampetanti yojetabbaṃ. Dvīhīti ‘‘tena ca kopena, tena ca dosenā’’ti vuttakopadosapadehi dvīhi, atthato pana dvīhipi dosova dassitoti āha ‘‘saṅkhārakkhandhameva dassetī’’ti. Yāyāti anattamanatāya.
“不是以被举罪的方式”这句话的意思是:如果连“以被举罪的方式”也算作无根据,那么按照词义分别,就应该说“所谓无根据,就是没有犯戒”。这是这里的意图。“任何波罗夷”:是指比丘相应的十九种波罗夷中的任何一种。不过在词义分别中,是取《比丘分别》里已经提到的内容,然后说“以四种中的任何一种”。“这在这里不是衡量标准”:在这里,已犯或未犯这件事,对于诽谤罪来说并不是构成条件;但对于已犯或未犯的人,怀着“这人没犯,是清净的”这种清净想,或者怀着疑惑,而有把他赶走的意图,这才是这里的构成条件。这是这里的意图。巴利
Na cuditakavasenāti yadi cuditakavasenāpi amūlakaṃ adhippetaṃ siyā, amūlakaṃ nāma anajjhāpannanti padabhājanaṃ vadeyyāti adhippāyo. Yaṃ pārājikanti bhikkhuno anurūpesu ekūnavīsatiyā pārājikesu aññataraṃ. Padabhājane (pārā. 386) pana bhikkhuvibhaṅge āgatāneva gahetvā ‘‘catunnaṃ aññatarenā’’ti vuttaṃ. Etaṃ idha appamāṇanti etaṃ āpannānāpannataṃ idhānuddhaṃsane āpattiyā anaṅgaṃ, āpattiṃ pana āpanne vā anāpanne vā puggale ‘‘anāpanno eso suddho’’ti suddhasaññāya vā vimatiyā vā cāvanādhippāyova idha aṅganti adhippāyo.
“同样地”是通过净信之耳,或者通过天耳,来说明这个意思。仅仅随着所见而生起的怀疑,就叫作“见疑”。其余几项也是这样。“或者没有看见”这句话,是从最极端的情况来说的;即使对见过之后已经离开的人,也根本没有过失。“这些人的”就是“以这些”。“将会做”这一说法,显示的是怀疑在那一刻生起的方式;但后来却是用“在这段时间里做了”这样的怀疑来举发。因为用“将会做”来举发是不成立的。“喝了阿利吒”这一句,显示的是口中吹出酒气这一相状。因为阿利吒是一种颜色和气味都像酒、却属于允许使用的药。巴利
Tathevāti pasādasotena, dibbasotena vāti imamatthaṃ atidisati. Diṭṭhānusāreneva samuppannā parisaṅkāva diṭṭhaparisaṅkitaṃ nāma. Evaṃ sesesupi. ‘‘Adisvā vā’’ti idaṃ ukkaṭṭhavasena vuttaṃ, disvā pakkantesupi doso natthiyeva. Imesanti imehi. Karissantīti tasmiṃ khaṇe uppajjanākāradassanaṃ, pacchā pana ettakena kālena kataṃ vāti saṅkāya codeti. Na hi karissantīti codanā atthi. ‘‘Ariṭṭhaṃ pīta’’nti idaṃ mukhe surāgandhavāyananimittadassanaṃ. Ariṭṭhañhi surāsadisavaṇṇagandhaṃ kappiyabhesajjaṃ.
在“所见存在根本”等句里,是显示:行为可能发生与不可能发生之时,其有根、无根。而“想存在根本”等句,则是显示:所想可能发生与不可能发生之时,其有根、无根。在“见了之后,成为有见想的人而举罪”这句里,如果见到另一个人越过那人,或从隐蔽处出来,就以“这就是他”的想法去举罪,这也包括在内。闻等的情况也是同样的道理。在“以有根或以想有根”这句里,对已犯波罗夷的人,以见等为根本,生起“这人已经犯了”的不清净想而举罪,就叫作以有根举罪。因为只有在想有根的情况下才可能无犯,所以:对已犯或未犯的人,生起已犯想,又在见等或未见等诸根上生起见、闻等想,再以那见等为根本对那人举罪,这就叫作以想有根举罪。这些是无犯的;反过来,在有罪的部分应当知道其意义。巴利
Diṭṭhaṃ atthi samūlakantiādīsu ajjhācārassa sambhavāsambhavānaṃ mūlāmūlabhāvadassanaṃ. Atthi saññāsamūlakantiādi pana diṭṭhasaññāya sambhavāsambhavānaṃ mūlāmūlabhāvadassanaṃ. Disvāva diṭṭhasaññī hutvā codetīti ettha yaṃ codeti, tato aññaṃ puggalaṃ vītikkamantaṃ, paṭicchannokāsato nikkhamantaṃ vā disvā ‘‘ayaṃ so’’ti saññāya codentopi saṅgayhati. Esa nayo sutādīsupi. Samūlakena vā saññāsamūlakena vāti ettha pārājikamāpannaṃ diṭṭhādimūlakena ca ‘‘ayaṃ āpanno’’ti asuddhasaññāya codento samūlakena codeti nāma. Saññāsamūlakatte eva anāpattisambhavato āpanne vā anāpanne vā puggale āpannasaññī diṭṭhādīsu , adiṭṭhādīsu vā mūlesu diṭṭhasutādisaññī tena diṭṭhādimūlakena taṃ puggalaṃ codento saññāsamūlakena codeti nāma. Imesaṃ anāpatti, vuttavipariyāyena āpattivāre attho veditabbo.
“站在近处”的意思是:站在能看见、听见那些用手势、言语、声音来进行举罪的人的附近。但有些人说“站在十二手张之内”,这并不合理。因为后面在说明没有犯戒的情况时,只说到“派使者、送信或传话”而已,并没有说“离开十二手张去举罪的人就没有罪”。“以语次语”是指:对一次命令,即使说了一整天,也是以语次语令举罪者本身得罪。“彼也”是指被命令的人。对这个人,即使没有说“我也看见了”等话,如果以“无根”的想法、带着想驱摈对方的意图,只说出“你犯了波罗夷法”这句话——不把它当作别人的话,而是自己直接说出来,也还是僧残。但如果有诽谤的意图,说“是某人这样说的”,只是转述别人说的话,就没有僧残。不过,如果别人并没有说,而他说别人说了,那就确实得罪。巴利
Samīpe ṭhatvāti hatthavikāravacīghosānaṃ codanāvasena pavattiyamānānaṃ dassanasavanūpacāre ṭhatvāti attho. Keci pana ‘‘dvādasahatthabbhantare ṭhatvā’’ti (sārattha. ṭī. 2.385-386) vadanti, taṃ na yuttaṃ. Parato byatirekato anāpattiṃ dassentena ‘‘dūtaṃ vā paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā pesetvā’’ti ettakameva vuttaṃ, na pana ‘‘dvādasahatthaṃ muñcitvā codentassa sīsaṃ na etī’’ti vuttaṃ. Vācāya vācāyāti sakiṃ āṇattassa sakalampi divasaṃ vadato vācāya vācāya codāpakasseva āpatti. Sopīti āṇattopi. Tassa ca ‘‘mayāpi diṭṭha’’ntiādiṃ avatvāpi ‘‘amūlaka’’nti saññāya cāvanādhippāyena ‘‘tvaṃ pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpannosī’’ti idameva vācaṃ parassa vacanaṃ viya akatvā sāmaññato vadantassāpi saṅghādiseso eva. Satipi pana anuddhaṃsanādhippāye ‘‘asukena evaṃ vutta’’nti parena vuttameva vadantassa natthi saṅghādiseso. Sace pana parena avuttampi vuttanti vadati, āpatti eva.
在“众多、众多,以众多事”这里,“众多”是通过对被举罪者众多的说明,表明在前三种情形中也同样存在由被举罪者众多而产生的不同分类。因为,在同一被举罪事上,按照举罪者的不同而说了这四组;再由于被举罪者的众多,又能得到另外四组,所以总共成为八组。巴利
Sambahulā sambahule sambahulehi vatthūhīti ettha sambahuleti cuditakabahuttaniddesena purimesu tīsu vāresu cuditakabahuttenāpi vārabhedasabbhāvaṃ ñāpeti. Ekasmiñhi cuditakavatthucodakabhedena idaṃ catukkaṃ vuttaṃ, cuditakabahuttenāpi catukkantaraṃ labbhatīti aṭṭhakaṃ hoti eva.
这里先以“无根据的举罪”为缘起,来说明有根据的举罪之特相等内容,于是开始说了“然而,谁能举罪”等话。至于“比丘听闻后举罪”这段经文:那些向举罪者揭示他人过失的人,在揭示的当下,同样是站在举罪者的立场上来揭示的;而另一个人听受他们的话之后,既能举罪,也能让那个不肯接受举罪的人,通过这些最初举罪者乃至外道弟子的途径来接受举罪。因此应当知道,这段经文是就弟子的身份而举出的。巴利
Amūlakacodanāpasaṅgena samūlakacodanālakkhaṇādiṃ dassetuṃ ‘‘codetuṃ pana ko labhatī’’tiādi āraddhaṃ. Bhikkhussa sutvā codetītiādi suttaṃ yasmā ye codakassa aññesaṃ vipattiṃ pakāsenti, tepi tasmiṃ khaṇe codakabhāve ṭhatvāva pakāsenti, tesañca vacanaṃ gahetvā itaropi yasmā codetuñca asampaṭicchantaṃ tehi titthiyasāvakapariyosānehi paṭhamacodakehi sampaṭicchāpetuñca labhati, tasmā idha sāvakabhāvena uddhaṭanti veditabbaṃ.
在“或派遣使者”等句中,意思是:派使者去说“你就这样去举发他”,或者送去他的书信、根本教令,谁能够这样举发,就算是他举发。“适时”,是指在通常能了知的时候。巴利
Dūtaṃ vātiādīsu ‘‘tvaṃ evaṃ gantvā codehī’’ti dūtaṃ vā pesetvā yo codetuṃ sakkoti, tassa paṇṇaṃ, mūlasāsanaṃ vā pesetvā. Samayenāti pakatiyā jānanakkhaṇe.
“重”是指波罗夷和僧残这两种。所谓邪见,就是依“没有布施”等说法而起的十事邪见;执取常边和断边这种边见,叫做边执见。“为了活命而制定的六种”是指:为了活命也可能犯的波罗夷——说过人法;作媒的僧残;用“你住的那间精舍里那位是阿拉汉”这类间接说法而犯的土喇咤亚;比丘为求精美食物而犯的波逸提;比丘尼为求精美食物而犯的波罗提应悔过;为求汤饭而犯的恶作。这些就是《篇章》里所说的六种。这些罪并不是只为活命因才制定的,因为作媒等罪也可以因其他原因而犯。说“为了活命也可能犯”,是指它们也能以活命为因而犯,意思是“为活命因而制定”。而且不只是这六种,还有其他以不与取、破坏信众家庭、杀生、行医等为活命因而犯的罪,但应当知道,那些罪按罪的自性已经归入波罗夷等六种之中,所以没有另外单独列出。巴利
Garukānaṃ dvinnanti pārājikasaṅghādisesānaṃ. Micchādiṭṭhi nāma ‘‘natthi dinna’’ntiādinayappavattā (ma. ni. 1.445; 2.94, 95, 225; 3.91, 116, 136; saṃ. ni. 3.210) dasavatthukā diṭṭhi, sassatucchedasaṅkhātaṃ antaṃ gaṇhāpakadiṭṭhi antaggāhikā nāma. Ājīvahetu paññattānaṃ channanti ājīvahetupi āpajjitabbānaṃ uttarimanussadhammapārājikaṃ (pārā. 195), sañcaritte (pārā. 301, 302) saṅghādiseso, ‘‘yo te vihāre vasati, so arahā’’ti (pārā. 220) pariyāyena thullaccayaṃ, bhikkhussa paṇītabhojanaviññattiyā pācittiyaṃ (pāci. 257), bhikkhuniyāpaṇītabhojanaviññattiyā pāṭidesanīyaṃ (pāci. 1236), sūpodanaviññattiyā (pāci. 612-613) dukkaṭanti imesaṃ parivāre (pari. 287) vuttānaṃ channaṃ. Na hetā āpattiyo ājīvahetu eva paññattā sañcarittādīnaṃ aññathāpi āpajjitabbato. Ājīvahetupi etāsaṃ āpajjanaṃ sandhāya evaṃ vuttaṃ, ājīvahetupi paññattānanti attho. Na kevalañca etā eva, aññāpi adinnādānakuladūsanapāṇavadhavejjakammādivasena ājīvahetu āpajjitabbāpi santi, tā pana āpattisabhaāgatāya pārājikādīsu chasu eva saṅgayhantīti visuṃ na vuttāti veditabbā.
不过,到这里为止,是针对僧残而说“头不落”,但举罪本身已经成立。“三十”是说这些有三十,也就是超过三十。“九十”这里也是同样的道理。巴利
Ettāvatā pana sīsaṃ na etīti saṅghādisesaṃ sandhāya vuttaṃ, codanā pana katā eva hoti. Tiṃsānīti tiṃsaṃ etesamatthīti tiṃsāni, tiṃsādhikānīti vuttaṃ hoti. Navutānīti etthāpi eseva nayo.
在这里,“想要执取自我执取”的意思是:因为是自己去执取,因为要透过见等为根源的东西来执取,因为不让他人反驳而强行执取,所以这种指责称为“自我执取”;想要执取它,就是想要作出指责的意思。巴利
Attādānaṃ ādātukāmenāti ettha attanā ādātabbato diṭṭhādimūlakehi gahetabbato parassa vipphandituṃ adatvā paggaṇhanato attādānanti codanā vuccati, taṃ ādātukāmena, codanaṃ kattukāmenāti attho.
所谓“断事”,就是用它来举出并分开无惭者的呵责或争论,所以叫断事;这是僧团的认可,依此而作。所谓裁决,就是由被这样认可的比丘们所作的裁决。因为在无惭者增盛的众会中,按《灭诤篇》(小品227)所说,应依那里提到的白二羯磨,认可具足十支的两三位比丘;这些被认可的人,或者各自分开坐,或者向那个众会宣布“其他人都不许说话”,然后裁决那件诤事。巴利
Ubbāhikāyāti ubbahanti viyojenti etāya alajjīnaṃ tajjaniṃ vā kalahaṃ vāti ubbāhikā, saṅghasammuti, tāya. Vinicchinanaṃ nāma tāya sammatabhikkhūhi vinicchananameva. Alajjussannāya hi parisāya samathakkhandhake (cūḷava. 227) āgatehi dasaṅgehi samannāgatā dve tayo bhikkhū tattheva vuttāya ñattidutiyakammavācāya sammannitabbā, tehi ca sammatehi visuṃ vā nisīditvā, tassā eva vā parisāya ‘‘aññehi na kiñci kathetabba’’nti sāvetvā taṃ adhikaraṇaṃ vinicchitabbaṃ.
“于何”是指“在什么事上”,意思是“在哪一种过失上”。“于何名之”这句,是在说“是以哪一种过失来举发这个人”。即使是用任何能听懂的语言说出来,举发者因为对律不熟谙,还是无法知道“在戒、行、见、活命这些过失中,他问的是哪一种”,所以才有此问;并不是连“于何”这些词本身的意思都不懂。因为调查者不会用愚者不熟悉的语言去问举发者“于何他”。而“于何亦不知吗”这句话,也不是只就言辞本身说的,应当理解为:连“是某种过失”都说不出来。所以下文才说“对愚者、有惭耻心者应给予指导”,接着又说“于何举发他,即于戒过失”等,这里所说的给予指导,是在显示意趣,并不是只显示“于何”“他”这些词的同义替换。因为愚者即使知道“以何种过失举发他”这句话的意思,也还是不能知道过失的分类,以及由自己所举发的过失究竟是什么样子,所以对这种不知惭的人,应当以他无知而加以驳斥。“于何他”这句也只是标举,或者用其他任何方式显示他的无知之后,就应当回答。巴利
Kimhīti kismiṃ vatthusmiṃ, kataravipattiyanti attho. ‘‘Kimhi naṃ nāmā’’ti idaṃ ‘‘katarāya vipattiyā etaṃ codesī’’ti yāya kāyaci viññāyamānāya bhāsāya vuttepi codakassa vinaye apakataññutāya ‘‘sīlācāradiṭṭhiājīvavipattīsu katarāyāti maṃ pucchatī’’ti ñātuṃ asakkontassa pucchā, na pana kimhītiādipadatthamattaṃ ajānantassa. Na hi anuvijjako codakaṃ bālaṃ aparicitabhāsāya ‘‘kimhi na’’nti pucchati. ‘‘Kimhi nampi na jānāsī’’ti idampi vacanamattaṃ sandhāya vuttaṃ na hoti, ‘‘kataravipattiyā’’ti vutte ‘‘asukāya vipattiyā’’ti vattumpi na jānāsīti vacanassa adhippāyameva sandhāya vuttanti gahetabbaṃ. Teneva vakkhati ‘‘bālassa lajjissa nayo dātabbo’’ti vatvā ca ‘‘kimhi naṃ codesīti sīlavipattiyā’’tiādi adhippāyappakāsanameva nayadānaṃ vuttaṃ, na pana kimhi-naṃ-padānaṃ pariyāyamattadassanaṃ. Na hi bālo ‘‘kataravipattiyaṃ naṃ codesī’’ti imassa vacanassa atthe ñātepi vipattippabhedanaṃ, attanā codiyamānaṃ vipattisarūpañca jānituṃ sakkoti, tasmā teneva ajānanena alajjī apasādetabbo. ‘‘Kimhi na’’nti idampi upalakkhaṇamattaṃ, aññena vā yena kenaci ākārena aviññutaṃ pakāsetvā vissajjetabbova.
从“为了折伏恶慧之人”等语(《波罗夷》39;《篇集》2)来看,这里说的是“为了折伏无惭者……而制定”。这里的“来”字应当看作增音,意思是“将会来”。所谓“以见相续”,就是以见决定。所谓“对无惭者仅以承认就应当作”,意思是:虽然通过一问一答的次序,他的过失已经显露出来,但对无惭者来说,仍然只是以他承认“我不清净”这个承认,就应当按罪来处理。不过有些人说:“这里包含的意思是:对无惭者,这不存在,所以仅以清净的承认就应当作无犯。”这并不合理,因为这样一来,调查者本身就变得没有意义,而且举发者应当依据无惭者的承认而安立。因为这里所说的承认,就是指承认过失已经消除。所以下文才会说“这个也不存在,他不给承认”等等(《波罗夷注疏》2.385-386)。巴利
‘‘Dummaṅkūnaṃ puggalānaṃ niggahāyā’’tiādivacanato (pārā. 39; pari. 2) ‘‘alajjīniggahatthāya…pe… paññatta’’nti vuttaṃ. Ehitīti hi-kāro ettha āgamo daṭṭhabbo, āgamissatīti attho. Diṭṭhasantānenāti diṭṭhaniyāmena. Alajjissa paṭiññāya eva kātabbanti vacanapaṭivacanakkameneva dose āvibhūtepi alajjissa ‘‘asuddhoha’’nti dosasampaṭicchanapaaññāya eva āpattiyā kātabbanti attho. Keci pana ‘‘alajjissa etaṃ natthīti suddhapaṭiññāya eva anāpattiyā kātabbanti ayamettha attho saṅgahito’’ti vadanti, taṃ na yuttaṃ anuvijjakasseva niratthakattāpattito codakeneva alajjipaṭiññāya ṭhātabbato. Dosāpagamapaṭiññā eva hi idha paṭiññāti adhippetā. Teneva vakkhati ‘‘etampi natthīti paṭiññaṃ na detī’’tiādi (pārā. aṭṭha. 2.385-386).
“为了说明这个意思”:是为了说明,即使无惭者的过失已经暴露,也仍然应当只依据他承认过失已除这一点来处理。“在称为诤事的意义中,对方就是意义上的对方。”“给出认知”:是为了打断他们的话,并让他们面对面,所以发出声音。“不适合判决”:因为“不清净”这个认知已经落入举罪者一方,调查者因此被排除在外,无法进行调查。因为只有在存在疑惑时才能调查;如果已经认定是不清净,那么被举发者所说的一切都会显得是假的,这样又怎么能进行调查呢?巴利
Tadatthadīpanatthanti alajjissa dose āvibhūtepi tassa dosāpagamapaṭiññāya eva kātabbatādīpanatthaṃ. Vivādavatthusaṅkhāte atthe paccatthikā atthapaccatthikā. Saññaṃ datvāti nesaṃ kathāpacchedatthaṃ, abhimukhakaraṇatthañca saddaṃ katvā. Vinicchinituṃ ananucchavikoti ‘‘asuddho’’ti saññāya codakapakkhe paviṭṭhattā anuvijjakabhāvato bahibhūtattā anuvijjituṃ asakkuṇeyyataṃ sandhāya vuttaṃ. Sandehe eva hi sati anuvijjituṃ sakkā, asuddhadiṭṭhiyā pana sati cuditakena vuttaṃ sabbaṃ asaccatopi paṭibhāti, kathaṃ tattha anuvijjanā siyāti.
“他将同样成为被灭摈的人。”用这句话,是在说明:不作出判决就把人从僧团中分离出去,这就叫灭摈;就像剥夺标志一样,这也是灭摈的一种方式。“成为违犯”是说,他故意、轻率地犯了罪。“从一开始就没有所谓的无惭者”——这句话是在说明“为了保护自己那一方而不肯承认”这种无惭的表现之所以能成立的原因。意思是:从覆藏罪过的那一刻起,他才叫做无惭者,之前那种有惭的状态已经保不住了。“不肯承认”是说:如果我说出自己犯的过失,追随我的人就会分裂,所以他不肯承认。“不住于应住之处”是说,他不待在惭愧者该待的位置上,也就是在身体和言语上出现了违犯。因此说“不应作出判决”,意思是:先前即使靠双方的承认把诤事平息了,但由于并没有真正平息,这个人同样会成为被灭摈的人。巴利
‘‘Tathānāsitakova bhavissatī’’ti iminā vinicchayaṃ adatvā saṅghato viyojanaṃ nāma liṅganāsanā viya ayampi eko nāsanappakāroti dasseti. Viraddhaṃ hotīti sañcicca āpattiṃ sahasā āpanno hoti. ‘‘Ādito paṭṭhāya alajjī nāma natthī’’ti idaṃ ‘‘pakkhānurakkhaṇatthāya paṭiññaṃ na detī’’ti imassa alajjilakkhaṇasambhavassa kāraṇavacanaṃ. Paṭicchāditakālato paṭṭhāya alajjī nāma eva, purimo lajjibhāvo na rakkhatīti attho. Paṭiññaṃ na detīti sace mayā katadosaṃ vakkhāmi, mayhaṃ anuvattakā bhijjissantīti paṭiññaṃ na deti. Ṭhāne na tiṭṭhatīti lajjiṭṭhāne na tiṭṭhati, kāyavācāsu vītikkamo hoti evāti adhippāyo. Tenāha ‘‘vinicchayo na dātabbo’’ti, pubbe pakkhikānaṃ paṭiññāya vūpasamitassāpi adhikaraṇassa duvūpasantatāya ayampi tathā nāsitakova bhavissatīti adhippāyo.
“了知对被举罪者和举罪者的处理方式”——如“你们将因我们的判决而满意”等语所说——就是了知调查者面对被举罪者和举罪者时应当做的事。“判决在中间”:意思是在判决的收尾阶段对有罪还是无罪所作的审查,名为“中间”。巴利
Cuditakacodakesu paṭipattiṃ ñatvāti ‘‘tumhe amhākaṃ vinicchayena tuṭṭhā bhavissathā’’tiādinā vuttaṃ cuditakacodakesu anuvijjakena paṭipajjitabbakammaṃ ñatvā. Vinicchayo majjheti āpattīti vā anāpattīti vā vinicchayapariyosānaanuvijjanānaṃ majjhaṃ nāmāti attho.
把没有根据的说成有根据而讲,所以说“二根”。在“适时我说”等话里,先让人给出机会再说的,就叫适时而说。在筹堂、施粥处、乞食处等地举发过失的,就叫非时而说。怀着想让对方从过失中脱离出来的心意而说的,就叫与义利相应而说。“以嗔故”就是指有嗔心。“于十五法中”:即“身行清净、语行清净、对同梵行者有慈心、多闻、对两部巴帝摩卡善巧通达、适时我将说”等(《遍览》362)所说的五法,再加上悲愍性、求利益性、怜愍性、令出罪性、以律为先行性(《小品》401),共这十五法。其中,“悲愍性”是用来说明悲;“求利益性”是寻求利益;“怜愍性”是让对方与那利益相连接,用这两个也说明了慈;“令出罪性”是让对方安立在清净的尽头。举发其事、让他忆念、让他承认之后,依照他的承认而作羯磨,就叫以律为先行。巴利
Amūlakampi samūlakaṃ katvā vadantīti āha ‘‘dve mūlānī’’ti. Kālena vakkhāmītiādīsu okāsaṃ kārāpetvā vadanto kālena vadati nāma. Salākaggayāguaggabhikkhācāraṭṭhānādīsu codento akālena vadati nāma. Dosato vuṭṭhāpetukāmatāya vadanto atthasaṃhitena vadati nāma. Dosantaroti dosacitto. Pannarasasu dhammesūti ‘‘parisuddhakāyasamaācāratā, tathā vacīsamācāratā, sabrahmacārīsu mettacittatā, bahussutatā, ubhinnaṃ pātimokkhānaṃ svāgatāditā, kālena vakkhāmī’’tiādinā (pari. 362) vuttapañcadhammā ca kāruññatā, hitesitā, anukampatā, āpattivuṭṭhānatā, vinayapurekkhāratāti (cūḷava. 401) imesu pannarasasu. Tattha ‘‘kāruññatā’’ti iminā karuṇā dassitā. Hitesitāti hitagavesanatā. Anukampatāti tena hitena saṃyojanatā, imehi dvīhipi mettā dassitā. Āpattivuṭṭhānatāti suddhante patiṭṭhāpanatā. Vatthuṃ codetvā sāretvā paṭiññaṃ āropetvā yathāpaṭiññāya kammakaraṇaṃ vinayapurekkhāratā nāma.
“以诤事之义”是指“应当被诤论之义”,也就是“应当通过诸灭诤法来平息之义”。为了显示它们的多样性,这里虽然并非原本要说的内容,但为了阐明义理,仍然显示那种多样性,这就是意图所在。正因如此,后面才说“其余的则是依义理阐明而说”(波罗夷注释2.385–386)。通过“缘何”等语句,说明了“诤事”一词具有“业成就”的含义。巴利
Adhikaraṇaṭṭhenāti adhikātabbaṭṭhena, samathehi vūpasametabbaṭṭhenāti attho. Taṃ nānattaṃ dassetunti idha anadhippetampi atthuddhāravasena taṃ nānattaṃ dassetunti adhippāyo. Teneva vakkhati ‘‘sesāni atthuddhāravasena vuttānī’’ti (pārā. aṭṭha. 2.385-386). Yaṃ adhikiccātiādinā adhikaraṇasaddassa kammasādhanatā vuttā.
“执取”是指:心里抓住“我要去举发某某人”这个举发的样子。“思”是指:由“我要举发”这个念头生起的心的工作,也就是心业。“不忍”是指:看到被举发的人出了问题,心里生起的愤怒、受不了,或者像这样生起的任何一种心和心所的集合。“言说”是指:在举发过程中说出来的话。“施设”是指:在举发过程中,心里构想出来的名称概念。“执取自取之后”是指:心里已经抓住了举发这件事。“那个诤事”是指:那个以执取为特征的诤事。由于思是刹那性的,所以它(思)息灭;而它(思)也就成为寂止。应当如此了知这里的不理想后果。这样,上面以“沉默”一语也显示了言说之息灭。因此说“那个诤事将成为寂止”。在注释书中显示了“因此施设是诤事”这一确定之后,现在显示它也被某些人所否定,再次否定它之后,为了在注释书中证明所说的施设本身就是诤事,说了“那然而这”等。其中,“那然而这”是指:施设是诤事,这个执取是相违的,这是关联。为了显示“波罗夷等罪是纯粹不善的自性,或是无记的自性”这一认知与“淫法波罗夷罪”等经文以施设诤事之说相违,所以引用了它。因此说“因为他们……乃至……纯粹不善性”等。“彼诸师”是指:注释书诸师。巴利
Gāhanti ‘‘asukaṃ codessāmī’’ti manasā codanākārassa gahaṇaṃ. Cetananti ‘‘codessāmī’’ti uppannacittabyāpārasaṅkhātaṃ cittakammaṃ. Akkhantinti cuditakassa vipattiṃ disvā uppannaṃ kodhaṃ asahanaṃ, tathā pavattaṃ vā yaṃ kiñci cittacetasikarāsiṃ. Vohāranti codanāvasappavattavacanaṃ. Paṇṇattinti codanāvasappavattaṃ manasā parikappitaṃ nāmapaṇṇattiṃ. Attādānaṃ gahetvāti codanaṃ manasā gahetvā. Taṃ adhikaraṇanti taṃ gāhalakkhaṇaṃ adhikaraṇaṃ. Nirujjhati cetanāya khaṇikattā, sā ca samathappattā hotīti evamettha aniṭṭhappasaṅgo veditabbo. Evaṃ uparipi ‘‘tuṇhī hotī’’ti iminā vohāravacanassa nirodhaṃ dasseti. Tenāha ‘‘taṃ adhikaraṇaṃ samathappattaṃ bhavissatī’’ti. ‘‘Tasmā paṇṇatti adhikaraṇa’’nti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tassāpi ekaccehi paṭikkhittabhāvaṃ dassetvā puna tampi paṭisedhetvā aṭṭhakathāsu vuttapaṇṇattiyā eva adhikaraṇataṃ samatthetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimāha. Tattha taṃ panetanti paṇṇatti adhikaraṇanti etaṃ gahaṇaṃ virujjhatīti sambandho. Pārājikādiāpatti ekantaakusalasabhāvā vā abyākatasabhāvā vā hotīti saññāya ‘‘methunadhammapārājikāpattī’’tiādikaṃ suttaṃ paṇṇattiadhikaraṇavādena virujjhatīti dassetuṃ uddhaṭaṃ. Tenāha ‘‘na hi te…pe… accantaakusalattā’’tiādi. Teti aṭṭhakathācariyā.
这里说“无根且那件事是诤事”,是为了表明:只有无根的波罗夷本身才是“诤事”这个词所指的意思,所以才说了“而此”等话。至于“然而因为”等话,则是为了说明:在这里所指的无根波罗夷罪,其施设性才说得通,因此开始展开论述。其中,“以那种施设”是指:即使对于本性清净的人,举罪者用“波罗夷”等说法所安立的名目施设。“已施设”即已说。“因为在诤事中生起”,是说虽然实际上并不存在,只是在心里假立出来的罪诤事中,以能诠之状态生起。巴利
Amūlakañceva taṃ adhikaraṇanti ettha amūlakapārājikameva adhikaraṇa-saddena adhippetanti dassetuṃ ‘‘yañceta’’ntiādi vuttaṃ. Yasmā panātiādi pana idhādhippetāya amūlakapārājikāpattiyā eva paṇṇattibhāvo yujjatīti dassetuṃ āraddhaṃ. Tattha yāya paṇṇattiyāti sabhāvato parisuddhepi puggale ‘‘pārājiko’’tiādinā codakena pavattitaṃ nāmapaṇṇattiṃ sandhāya vadati. Paññattoti kathito. Adhikaraṇe pavattattāti avijjamānepi manasā āropitamatte āpattādhikaraṇe vācakabhāvena pavattattā.
像这样,先用名称施设的方式,说明在这个学处里,罪诤事具有施设的性质;现在为了再用意义施设的方式来说明,所以说了“或者因为……”等话。“只是施设而已”,意思是对并不存在的东西,以似乎存在的样子,由心把它安立上去,这仅仅是一种意义施设。“而那也只是在这里”,是说按照刚才所说的方式,施设成为诤事,只在这里,只在这个学处里。“某些人”,就是有一些人。“那是不恰当的”,意思是:某些人在注释书里所说的,为了否定诤事具有施设的性质,而去成立它是善等胜义的存在,于是用“然而那交媾法波罗夷罪”等话详细展示出来,那是不恰当的。其中,用“初业者”等话说明了理由。因为按照他们那种主张,如果罪是不善或无记的,那么初业者怎么会无犯呢?因为初业者也有不善等生起。而且,从世尊制定学处开始直到犯戒,也不能这样说,因为在交媾等事上,不善等在制定学处之前就已经生起了。正因为这样,连未受具足戒的人也会有犯戒的过失;又因为病人等也有生起,所以即使在随制之后,也会有无犯不存在的过失。如果他们想:“不只是不善等,而是知道世尊所禁止之后,生起的不善等才是罪。”那也没有根据,因为不知道学处制定而违犯的人,在交媾等事上就会有无犯的过失;而且,因为罪的本性是不善等,所以在一次结合等行为中,也不应只有一性等。因为并不是整日不离开身体去触碰女人的人只生起一个不善,或者触碰许多女人后离开的人生起许多不善,因此罪才有一性或多种性等。应当知道,这里是把这些不合理的说法收集起来加以展示。巴利
Evaṃ nāmapaṇṇattivasena imasmiṃ sikkhāpade āpattādhikaraṇassa paññattibhāvaṃ dassetvā idāni atthapaṇṇattivasenāpi dassetuṃ ‘‘yasmā vāya’’ntiādi vuttaṃ. Paññattimattamevāti avijjamānassa vijjamānākārena manasā āropitaatthapaṇṇattimattamevāti attho. Tañca kho idhevāti tañca yathāvuttapariyāyena paṇṇattiyā adhikaraṇattaṃ idheva imasmiṃ eva sikkhāpade. Eketi keci. Taṃ na yuttanti yaṃ ekaccehi aṭṭhakathāsu vuttaṃ, adhikaraṇassa paṇṇattibhāvaṃ nisedhetvā kusalādiparamatthabhāvaṃ sādhetuṃ ‘‘taṃ panetaṃ methunadhammapārājikāpattī’’tiādinā papañcato dassito, taṃ na yuttanti attho. Tattha kāraṇamāha ‘‘ādikammikassā’’tiādinā, tena ca tasmiṃ vāde yadi āpatti nāma akusalā vā abyākatā vā bhaveyya, kathaṃ ādikammikassa anāpatti bhaveyya? Tassāpi akusalādīnaṃ uppannattā bhagavato sikkhāpadapaññattito paṭṭhāya yāva āpattītipi na sakkā vattuṃ, methunādīsu akusalādīnaṃ sikkhāpadapaññattito pubbepi samuppattito. Tato eva anupasampannānampi āpattippasaṅgo, gilānādīnaṃ uppannattā anupaññattiyāpi anāpattiabhāvappasaṅgo ca siyā. Atha mataṃ ‘‘na kevalaṃ akusalādi eva, atha kho bhagavatā paṭikkhittabhāvaṃ jānantassa samuppajjamānā eva akusalādayo āpattī’’ti, tampi asāraṃ, sikkhāpadapaññattiṃ ajānitvā vītikkamantassa methunādīsu anāpattippasaṅgato, akusalādisabhāvāya ca āpattiyā ekapayogādīsu ekattādipi na siyā. Na hi sakalampi divasaṃ itthiṃ kāyato amocetvā phusantassa ekamevākusalaṃ uppajjati, bahū vā itthiyo phusitvā apagacchantassa bahūni, yenāpattiyā ekattaṃ, bahuttaṃ vā siyāti evamādikaṃ ayuttiṃ saṅgahetvā dassitanti veditabbaṃ.
在这其中,“事”就是违犯。因为它以罪之假名施设的处所之义,被称为“事”。“种”则是从不与取等(恶行)中,令智与言说转起的意义上,由思惟所构想的共相行相。“名”是不存在之名的施设。然而“彼之波罗夷”应当看作:作为名之意义而成立的罪,本身就是义施设。至于“争论诤事可能是善”等,以及“罪诤事可能是不善”等经文,是那些人引出来的,那也不能说明争论等具有善等性,因为这是以方便说方式宣说的。这里应当说的内容,在下文第一波罗夷生起等解释中,于《义灯》里为了净除错误之处已详细说过,所以应当就从那里取来。然而《义灯》作者持有“罪就是不善等形态”的见解,因此他在这里也把“所以,先显示注疏中已作的结论——施设诤事,现在为了显示那也不恰当而说‘然而彼’等”这样一段,当成自己的见解,也当成注疏诸师的见解,且不观察与论典相违而加以显示。其实,这里佛音阿阇梨并不是为了显示注疏之说为不恰当才开头说“然而彼”等,因为他在上面自己已经说过“应知唯是施设而已,即为罪诤事”;他是为了先显示某些钝根者在那里的错误,然后再加以驳斥,所以才开头说这些话。因此最后说“某些”,应当这样理解。若争论等是善等,那么它们的灭诤也会变成善等;但在胜义中,施设不应有灭诤,所以说“以善等灭诤”。只有施设自性的四种诤事,才应通过灭诤法来诤论;并不是说善等胜义形态的它们,因刹那性而自己就达到灭诤。下面以总结方式显示前面已成立之义,所以说“如是以此诤事之义”。意思是:它应按所说的方式,通过灭诤法来诤论。“这里某人”这句话,则是用来转回此处所意图的争论。巴利
Tattha vatthuñcāti vītikkamo. Tañhi āpattisammutipaññāpanassa okāsaṭṭhena ‘‘vatthū’’ti vuccati. Gottanti adinnādānādito buddhisaddanivattanaṭṭhena parikappitasāmaññākāro gottaṃ. Nāmanti avijjamānanāmapaññatti. Tassa pana pārājikanti nāmassa atthabhūtā āpatti atthapaññatti evāti daṭṭhabbaṃ . Yaṃ pana ‘‘vivādādhikaraṇaṃ siyā kusala’’ntiādi (cūḷava. 220; pari. 303), ‘‘āpattādhikaraṇaṃ siyā akusala’’ntiādi (cūḷava. 222) ca suttaṃ tehi samuddhaṭaṃ, tampi na vivādādīnaṃ kusalādibhāvassa pariyāyadesitattāti yaṃ ettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā paṭhamapārājikasamuṭṭhānādivaṇṇanāya sāratthadīpaniyaṃ viraddhaṭṭhānasodhanatthaṃ vitthārato vuttanti tattheva taṃ gahetabbaṃ, sāratthadīpanīkārakassa akusalādirūpāva āpattīti laddhi, teneva so idhāpi ‘‘tasmā paṇṇattiadhikaraṇanti aṭṭhakathāsu katasanniṭṭhānaṃ dassetvā idāni tampi na yuttanti dassetuṃ ‘taṃ paneta’ntiādimāhā’’ti (sārattha. ṭī. 2.385-386) evaṃ attano laddhiṃ aṭṭhakathācariyassapi laddhiṃ katvā ganthavirodhampi anoloketvā dassesi. Na hettha buddhaghosācariyo aṭṭhakathāvādaṃ ayuttanti dassetuṃ ‘‘taṃ paneta’’ntiādimārabhi ‘‘paṇṇattimattameva āpattādhikaraṇanti veditabba’’nti sayameva upari kathanato, atha kho dulladdhikānaṃ ekaccānaṃ tattha vippaṭipattiṃ dassetvā puna taṃ paṭisedhetukāmo ārabhi, teneva ante ‘‘eke’’ti vuttanti veditabbaṃ. Vivādādīnaṃ kusalādikatte taṃsamathānampi tabbhāvo āpajjati paramatthesu paṇṇattiyā samathāyogāti āha ‘‘kusalādisamathehī’’ti. Paññattisabhāvānameva catunnaṃ adhikaraṇānaṃ samathehi adhikaraṇīyatā, na pana kusalādiparamattharūpānaṃ tesaṃ tesaṃ khaṇikatāya sayameva samathappattitoti heṭṭhā samatthitamatthaṃ nigamanavasena dassentena ‘‘iti iminā adhikaraṇaṭṭhenā’’ti vuttaṃ, tassa yathāvuttanayena samathehi adhikaraṇīyatāyāti attho. ‘‘Idhekacco’’ti iminā idhādhippetaṃ vivādaṃ nivatteti.
“随说”是指以过失来呵责和举罪。其中,呵责就是谴责和辱骂。“五”这个说法,是针对摄在论母里的那些罪而说的。“应作性”就是应当做的性质。“具足句次第说”这里,“句次第说”指的就是句分别,意思是与它相应的学处。巴利
Anuvādoti vipattīhi upavadanā ceva codanā ca. Tattha upavadanā nāma garahā, akkoso ca. Pañcapīti mātikāpariyāpannāpattiyo sandhāya vuttaṃ. Kiccayatāti kattabbatā. Sapadānukkamaniddesassāti ettha padānukkamaniddesoti padabhājanaṃ vuccati, tena sahitassa sikkhāpadassāti attho.
387 “他的”是指作者义中的属格,所以经文说“以此举罪者”等等。“于见根本中”则是针对“见彼犯波罗夷法者”等(波罗夷 387)的圣典文句而说。其中,仅仅因为见到与女人私下同坐等情形,就被看成是犯波罗夷法的人,并不是通过道入道等而见。如果那人真是那样被见到,那么此人对那人就应该有不净想;而以不净想举罪清净者或不净者,不应有僧残罪,因为经文说“对清净者有不净见,对不清净者有不净见”等,所以无罪(波罗夷 390)。因此,即使只是见到与女人私下同坐等,若对那有净想或疑惑的人,以“我听说他犯波罗夷法”等话确定地举罪,那才有僧残罪,而不是对有不净想的人;但那人若说见闻,则因妄语等缘故只有轻罪,应当这样理解。如果那人虽有让对方舍弃净想的意图,却只说了所见的私下同坐等,而没有说未见的道入道等波罗夷事,也没有说“你不是沙门”等,那他就无罪。但若说得过分,就有罪,因为经文说“未见言见”(波罗夷 386-387)。若有人对以所见私下同坐等为第一波罗夷之事有不净想,并有意令对方舍离,说犯不与取者“见”或“闻”等,那人也没有僧残罪,因为对不净者有不净见;这是某些人的说法。另一些人则说:“以他所举罪的波罗夷而言,因为没有清净想,所以就只有罪”;这种说法是合理的。正如《疑惑注释》(kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā)中所说:“以他所举罪的波罗夷而言,知道‘此人未曾违犯’,而怀着令其舍离的意图……乃至……僧残。”依照这个方法,对以闻为根本等情况也应知道其判定。“于其他处所出现者”,是指在骂詈语等中出现者。“浸润者”,是指由身、语、意三门,以属于波罗夷事的恶行不断浸润而湿透。“成为污秽者”,即成为污秽物,意思是无实质。巴利
387.Assāti kattuatthe sāmivacananti āha ‘‘etena codakenā’’tiādi. Diṭṭhamūlake panāti ‘‘diṭṭhassa hoti pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto’’tiādi (pārā. 387) pāḷivāraṃ sandhāya vuttaṃ. Tattha itthiyā saddhiṃ rahonisajjādidassanamattavasena pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto puggalo tena diṭṭho, na pana maggena maggappaṭipādanādidassanavasena. Yadi hi tena so tathā diṭṭho bhaveyya, asuddhasaññī evāyaṃ tasmiṃ puggale siyā, asuddhasaññāya ca suddhaṃ vā asuddhaṃ vā codentassa saṅghādiseso na siyā ‘‘anāpatti suddhe asuddhadiṭṭhissa, asuddhe asuddhadiṭṭhissā’’tiādivacanato (pārā. 390). Tasmā itthiyā saddhiṃ rahonisajjādimattameva disvāpi ‘‘saddho kulaputto, nāyaṃ pārājikaṃ āpajjatī’’ti tasmiṃ suddhasaññissa vā vematikassa vā ‘‘suto mayā pārājikaṃ dhammaṃ ajjhāpajjanto’’tiādinā niyametvā codentasseva saṅghādiseso, na asuddhasaññissa, tassa pana diṭṭhaṃ sutanti musāvādādipaccayā lahukāpatti evāti veditabbaṃ. Yadi pana so tasmiṃ suddhadiṭṭhicāvanādhippāyopi diṭṭhaṃ rahonisajjādimattameva vadati, adiṭṭhaṃ pana maggenamaggappaṭipādanādipārājikavatthuṃ vā ‘‘assamaṇosī’’tiādikaṃ vā na vadati, tassa anāpatti. Adhikaṃ vadantassa pana āpattiyeva ‘‘adiṭṭhaṃ diṭṭha’’nti (pārā. 386-387) vuttattā. Yo pana diṭṭhena rahonisajjādinā paṭhamapārājikena asuddhasaññī hutvā cāvanādhippāyo adinnādānaṃ ajjhāpajjanto ‘‘diṭṭho’’ti vā ‘‘suto’’ti vā ādiṃ vadati, tassāpi na saṅghādiseso asuddhe asuddhadiṭṭhitāyāti keci vadanti. Aññe pana ‘‘yena pārājikena codeti, tena suddhasaññābhāvā āpattiyevā’’ti vadanti, idaṃ yuttaṃ. Tathā hi vuttaṃ mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. duṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā) ‘‘yena pārājikena codeti, taṃ ‘ayaṃ anajjhāpanno’ti ñatvā cāvanādhippāyena…pe… saṅghādiseso’’ti. Iminā nayena sutādimūlakesupi vinicchayo veditabbo. Aññatra āgatesūti omasavādādīsu āgatesu. Avassutoti tīhipi dvārehi pārājikavatthubhūtaduccaritānuvassanena tinto. Kasambujātoti kacavarabhūto, nissāroti attho.
“盗贼”就是贼,意思是破戒的人。“信奉长老女”是说:他依附于黑耳天女的誓愿,是外道女——据说这位女子被称为黑耳吉祥天女的长老。“以何为首”就是以什么为原因,也就是到什么程度的意思。“以彼为首”在这里也是同样的用法。“不适合”等话,只是为了表明疑惑的状态才说的,这是大莲花长老的意趣。巴利
Koṇṭhoti coro, dussīloti attho. Jeṭṭhabbatikoti kāḷakaṇṇidevīvate niyutto titthiyoti vadati, sā kira kāḷakaṇṇisirideviyā jeṭṭhāti vuttā. Yadaggenāti yena kāraṇena, yattakenāti attho . Tadaggenāti etthāpi eseva nayo. No kappetītiādi vematikabhāvadīpanatthameva vuttanti mahāpadumattherassa adhippāyo.
389 这里说的“于此”,是在举罪控告的场合。说“我要作呵责等羯磨”,这是以罪控告别人的人心里打的算盘,叫做“羯磨意图”。为了通过给予别住等羯磨程序,把人从罪中解脱出来,而以罪控告别人,其意图叫做“出罪意图”。为了不让僧团举行布萨或自恣,而以罪控告别人,其意图叫做“阻止布萨自恣的意图”。不现前……恶作:即使不当面诽谤、不当面辱骂,也犯恶作。巴利
389.Etthāti codanāyaṃ. Tajjanīyādikammaṃ karissāmītiāpattiyā codentassa adhippāyo kammādhippāyo nāma. Parivāsadānādikkamena āpattito vuṭṭhāpetuṃ āpattiyā codentassa adhippāyo vuṭṭhānādhippāyo. Uposathaṃ, pavāraṇaṃ vā saṅghe kātuṃ adānatthāya āpattiyā codayato adhippāyo uposathapavāraṇaṭṭhapanādhippāyo. Asammukhā…pe… dukkaṭanti anuddhaṃsentassapi akkosantassapi dukkaṭaṃ.
“于一切处”是指在一切注释中。因为布萨和自恣属于单白羯磨,只有在告白正在进行时,才能停止布萨或自恣,而不是在告白已经完成时。而当念到“亚”音时,就算完成了,所以说“到了‘亚’音时,就不能(停止)”。巴利
Sabbatthevāti sabbāsu aṭṭhakathāsu. Uposathapavāraṇānaṃ ñattikammabhāvato ñattiyā vattamānāya eva uposathapavāraṇaṭṭhapanaṃ hoti, na niṭṭhitāya, sā ca yya-kāre patte niṭṭhitā nāma hotīti āha ‘‘yya-kāre patte na labbhatī’’ti.
他们说,所谓“非近事男”,意思是这位比丘连近事男也不是,因为他连皈依都已舍弃了。用“对不指定对象而说法者”这句话,是在说明:对指定对象说法时,应当先让他请求许可。“说罪已”,就是让他在请求许可之后,再说出罪过。所举罪者承认自己是比丘,对他有清净想或疑惑想,以所见等为据、所举的波罗夷罪并无根据,怀着驱逐的意图,认定“你是波罗夷”之后当面举罪或教人举罪,他当场了知此事——这些就是这里所说的五支。巴利
Anupāsakoti upāsakopi so bhikkhu na hoti saraṇagamanassāpi paṭippassaddhattāti vadanti. ‘‘Anodissa dhammaṃ kathentassā’’ti iminā odissa kathentena okāsaṃ kāretabbanti dasseti. Āpattiṃ desetvāti okāsākārāpanāpattiṃ desetvā. Yaṃ codeti, tassa upasampannoti saṅkhyupagamanaṃ, tasmiṃ suddhasaññitā vematikatā vā, yena pārājikena codeti, tassa diṭṭhādivasena amūlakatā, cāvanādhippāyena ‘‘tvaṃ pārājiko’’tiādinā niyametvā sammukhā codanā codāpanā, tassa taṅkhaṇavijānananti imānettha pañca aṅgāni.
9. 第二恶意嗔恚学处注释巴利
9. Dutiyaduṭṭhadosasikkhāpadavaṇṇanā
391 第九中,“灭提亚比丘尼”这一说法,是因为她虽然因灭相而被灭摈,但依据她过去的称呼方式,仍然这样称呼她。“属于其他部分”:长老是生为人类、身为比丘,而其他部分则是指属于畜生类、即山羊身份的那一部分。“此”:这是从共性出发,用中性词来说,意思就是“这只山羊”。“其他部分”:就是如上所说,属于畜生类山羊身份的另一部分。“其他部分之此”,第一种拆解的意思是“属于其他部分”,第二种拆解的意思是“有其他部分”,两种拆解都指山羊。现在,为了把这两种拆解所说的意思详细展示出来,所以说了“彼所”等话。其中应这样连接:所说的那只山羊,既是其他部分,又归入“属于其他部分”这一类。为了说明第二种拆解的意思,又说了“或彼”等话。“于事中应知”:在这里也应当把所说的那只名为“沓婆末罗族之子”的山羊取来连接。“指彼”:是指作为命名为“沓婆”之依据的那只山羊。“那些比丘”:是指那些追问的比丘。由于罪也以人为所依,所以说“只是人的污点”。巴利
391. Navame mettiyaṃ bhikkhuninti liṅganāsanāya nāsitāyapi tassā bhūtapubbavohāraṃ gahetvā vuttaṃ. Aññabhāgassāti therassa manussajātibhikkhubhāvato aññassa tiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhātassa koṭṭhāsassa. Idanti sāmaññato napuṃsakaliṅgena vuttaṃ, ayaṃ chagalakoti attho. Aññabhāgoti yathāvuttatiracchānajātichagalakabhāvasaṅkhāto añño koṭṭhāso, aññabhāgassa idanti aññabhāgiyanti paṭhamaviggahassa attho, aññabhāgamatthīti dutiyaviggahassa, dvīhipi chagalakova vutto. Idāni dvīhipi viggahehi vuttamevatthaṃ vitthārato dassento ‘‘yo hi so’’tiādimāha. Tattha yo hi so chagalako vutto, so aññassa bhāgassa hotīti ca aññabhāgiyasaṅkhyaṃ labhatīti ca yojanā. Dutiyaviggahassa atthaṃ dassetuṃ ‘‘so vā’’tiādi vuttaṃ. Adhikaraṇanti veditabboti etthāpi yo hi so ‘‘dabbo mallaputto nāmā’’ti chagalako vutto, soti ānetvā sambandhitabbaṃ. Tañhi sandhāyāti ‘‘dabbo’’ti nāmakaraṇassa adhiṭṭhānabhūtaṃ chagalakaṃ sandhāya. Te bhikkhūti te anuyuñjantā bhikkhū. Āpattiyāpi puggalādhiṭṭhānattā ‘‘puggalānaṃyeva lesā’’ti vuttaṃ.
393 关于“最后……(中略)……所说的举罪”这一句,是就“比丘正在犯僧残时被看见,对僧残有僧残想,如果有人以波罗夷罪来举发他”等等(《波罗夷》407)这种举罪的分类来说的。七种罪虽然各自都有波罗夷等共同的名称,但从淫欲、不与取等事相来看,以及从贪、嗔等自性来看,也各有不同,所以说“然而……(中略)……不存在”。巴利
393.Yā ca sā avasāne…pe… codanā vuttāti ‘‘bhikkhu saṅghādisesaṃ ajjhāpajjanto diṭṭho hoti saṅghādisese saṅghādisesadiṭṭhi hoti, tañce pārājikena codetī’’tiādiṃ (pārā. 407) codanābhedaṃ sandhāya vadati. Sattannampi āpattīnaṃ paccekaṃ pārājikattādisāmaññepi methunādinnādānādivatthuto, rāgadosattādisabhāvato ca visabhāgatāpi atthīti āha ‘‘yasmā pana…pe… na hotī’’ti.
按前面所说的方式,就是依照“从同类和不同类的事相来说”等(《波罗夷义注》2.393)所讲的方式。业的特相和作意,对于未败坏之业,从业的相状出发,以果来假名说为业,所以说“依它而生起”。由于依止别住等,敬悦等得以生起,所以说了“前前”等。巴利
Vuttanayenevāti ‘‘sabhāgavisabhāgavatthuto’’tiādinā (pārā. aṭṭha. 2.393) vuttanayena. Kammalakkhaṇaṃ, taṃmanasikāro ca avipannakammassa nimittato phalūpacārena kammanti vuccatīti āha ‘‘taṃ nissāya uppajjanato’’ti. Parivāsādiṃ nissāya mānattādīnaṃ uppajjanato ‘‘purimaṃ purima’’ntiādi vuttaṃ.
395 把“有基地”理解为以人为立足点。“长等”是指长、短等特征。“见等”是指曾经见过等。巴利
395.Savatthukaṃ katvāti puggalādhiṭṭhānaṃ katvā. Dīghādinoti dīgharassādiliṅgassa. Diṭṭhādinoti diṭṭhapubbādino.
408 看见别人做淫欲之类的事后,心里想“就是他”,这样就是“如是想”。这里的诸支分和前面初恶性(学处)里说的相同,但在这里,只是凭一点点相似的迹象就执取,问题更严重。巴利
408.Evaṃ tathāsaññīti aññassa methunādikiriyaṃ disvā ‘‘ayaṃ so’’ti evaṃ tathāsaññī. Aṅgāni paṭhamaduṭṭhadose vuttasadisāni, idha pana kiñcidesaṃ lesamattaṃ upādiyanā adhikā.
10. 第一破僧学处的注释巴利
10. Paṭhamasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
410 第十中的“众多”:是指那些因为心力弱,没办法让心专注在阿兰若等修行处的人。为了灭尽苦,在他们那个生命形态里,只有受持、忆持佛语等文句才是最高的,而得不到道果,所以叫“文句最上者”。“已证得”:就是已经成就。“离法”:就是非法。“只是被禁止”:这是依据“诸比丘,没有住处的人不应入雨安居”这句话而说的,正是针对这句话,圣典中也说了“八个月”等。巴利
410. Dasame bahūnanti dubbalatāya araññādisevāya cittaṃ samāhitaṃ kātuṃ asakkontānaṃ. Dukkhassantakiriyāya tasmiṃ attabhāve buddhavacanaggahaṇadhāraṇādisaṅkhātaṃ byañjanapadameva paramaṃ assa, na maggalābhoti padaparamo. Abhisambhuṇitvāti nipphādetvā. Dhammato apetaṃ uddhammaṃ. Paṭikkhittamevāti ‘‘na, bhikkhave, asenāsanikena vassaṃ upagantabba’’nti (mahāva. 204) vacanato vuttaṃ, idameva vacanaṃ sandhāya pāḷiyampi ‘‘aṭṭha māse’’tiādi (pārā. 409) vuttaṃ.
“以三种边”是指以不清净的根本来说。这里,因为比丘们依赖在四个家族中托钵获得的团食和碎食为生,而完全不食鱼肉的家族又很难遇到,所以对于从那里得到的饭菜,会怀疑掺杂了鱼肉;又因为比丘们难以防范,甚至连维持身体的生命都可能成问题,所以世尊并没有全面禁止鱼肉,而只是以三种边禁止不清净的鱼肉。如果世尊全面禁止,比丘们即使快要死了,也不会吃那些担心掺杂鱼等的食物,这样一来,他们就不得不接受米谷等粮食、储存起来、自己煮食;而为此所需的奴婢、臼杵等用具,就会像比丘的钵等物品一样被允许受取,结果就会像外道那样过在家人生活,而不是比丘的住处——应当这样理解。“网”是捕鱼的工具。“陷阱”是捕鹿的工具。“净”是指:如果按照他们的话,不产生怀疑,那就可行;但不能把那种话当作少许的清净来对待。因此才说:“凡是没有怀疑的地方,一切都净。”巴利
Tīhi koṭīhīti asuddhamūlehi. Ettha ca bhikkhūnaṃ catūsu kulesu pakkapiṇḍiyālopabhojananissitatāya, macchamaṃsabhojanavirahitassa ca kulassa dullabhatāya tattha laddhesu bhattabyañjanesu macchamaṃsasaṃsaggasaṅkāya, dunnivāraṇatāya ca bhikkhūnaṃ sarīrayāpanampi na siyāti bhagavatā macchamaṃsaṃ sabbathā appaṭikkhipitvā tīhi koṭīhi aparisuddhameva paṭikkhittaṃ. Yadi hi taṃ bhagavā sabbathā paṭikkhipeyya, bhikkhū maramānāpi macchādisaṃsaggasaṅkitaṃ bhattaṃ na bhuñjeyyuṃ, tato taṇḍuladhaññādiṃ paṭiggahetvā nidahitvā sayaṃ pacitvā bhuñjituṃ tadupakaraṇabhūtaṃ dāsidāsaṃ, udukkhalamusalādikañca bhikkhūnaṃ pattādi viya avassaṃ gahetuṃ anujānitabbaṃ siyāti titthiyānaṃ viya gahaṭṭhāvāso eva siyā, na bhikkhuāvāsoti veditabbaṃ. Jālaṃ macchabandhanaṃ. Vāgurā migabandhanī. Kappatīti yadi tesaṃ vacanena saṅkā na vattati, vaṭṭati, na taṃ vacanaṃ lesakappaṃ kātuṃ vaṭṭati. Teneva vakkhati ‘‘yattha ca nibbematiko hoti, taṃ sabbaṃ kappatī’’ti.
市场上流通的肉,是指在商店等处买卖的已死之肉。这里说“并非专为比丘而做”,其中的“唯”字用在了错位的地方,应该连为“并非专为比丘而做”,因此要知道,为比丘和为吉祥仪式等混合制作的肉也不可以吃。不过有些人按照字面把“唯”当作限定词,就说“可以吃”,这并不妥当。用“可以”这个词,是在表明没有罪。巴利
Pavattamaṃsanti āpaṇādīsu pavattaṃ vikkāyikaṃ matamaṃsaṃ. Bhikkhūnaṃyeva atthāya akatanti ettha aṭṭhānappayutto eva-saddo, bhikkhūnaṃ atthāya akatamevāti sambandhitabbaṃ, tasmā bhikkhūnañca maṅgalādīnañcāti missetvā katampi na vaṭṭatīti veditabbaṃ. Keci pana yathāṭhitavasena avadhāraṇaṃ gahetvā ‘‘vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na sundaraṃ. ‘‘Vatta’’nti iminā āpatti natthīti dasseti.
“劫”是指无数劫,有些注释者说这也叫“寿劫”。大劫的第四分之一是无数劫,从那里再数第二十分之一,就是破僧者的寿劫。不过这种说法和诸注疏中“劫注”里所说的“只有在劫坏灭时才得以解脱”等话并不一致。“梵福”是指最殊胜的福。“劫天界”在这里应当理解为:以结生相续的方式,住留直到劫尽。巴利
Kappanti asaṅkheyyakappaṃ, ‘‘āyukappa’’ntipi (sārattha. ṭī. 2.410) keci. Mahākappassa hi catutthabhāgo asaṅkheyyakappo, tato vīsatimo bhāgo saṅghabhedakassa āyukappanti vadanti, taṃ aṭṭhakathāsu kappaṭṭhakathāya na sameti ‘‘kappavināse eva muccatī’’tiādi (vibha. aṭṭha. 809) vacanato. Brahmaṃ puññanti seṭṭhaṃ puññaṃ. Kappaṃ saggamhīti ettha paṭisandhiparamparāya kappaṭṭhatā veditabbā.
411 “以得不同共住”:这是就随顺被举者的状态而说——因为此处以“状态”为主,故作此说明。“以业不同共住”:是就被举的状态而说。又,由于“应为破而努力”一句是分开另说的,所以应知:对于导致破僧的诤事,自执取并提起之时起,即使此人先前只是以寻求派别等方式为破僧而努力,也应当对他作谏诤羯磨。又,此即是与“破僧”这一说法相关之处。巴利
411.Laddhinānāsaṃvāsakenāti ukkhittānuvattakabhāvena bhāvappadhānattā niddesassa. Kammanānāsaṃvāsakenāti ukkhittabhāvena. ‘‘Bhedāya parakkameyyā’’ti visuṃ vuttattā bhedanasaṃvattanikassa adhikaraṇassa samādāya paggaṇhanato pubbepi pakkhapariyesanādivasena saṅghabhedāya parakkamantassa samanubhāsanakammaṃ kātuṃ vaṭṭatīti veditabbaṃ. Yopi cāyaṃ saṅghabhedo hotīti sambandho.
以羯磨:通过白、祈等羯磨。以诵出:通过巴帝摩卡的诵出。以言说:通过种种理由,比如“非法是法”之类的话来说,也就是向别人宣说的意思。以宣告:为了执持自己的宗派,反复在耳边宣告,也就是言说的意思。以取筹:这样通过宣告坚定了他们的心之后,为了让他们知道自己已经进入自派,就说“取这根筹”而取筹。在这里,羯磨或诵出是破僧的主要原因,而言说等应当知道是破僧的前分。高举:已经扬起。住:应当住。巴利
Kammenāti apalokanādinā. Uddesenāti pātimokkhuddesena. Vohārenāti tāhi tāhi upapattīhi ‘‘adhammaṃ dhammo’’tiādinā (a. ni. 3.10-39, 42; cūḷava. 352) vohārena, paresaṃ paññāpanenāti attho. Anusāvanāyāti attano laddhiyā gahaṇatthameva anu punappunaṃ kaṇṇamūle mantasāvanāya, kathanenāti attho. Salākaggāhenāti evaṃ anusāvanāya tesaṃ cittaṃ upatthambhetvā attano pakkhe paviṭṭhabhāvassa saññāṇatthaṃ ‘‘gaṇhatha imaṃ salāka’’nti salākaggāhena. Ettha ca kammameva, uddeso vā saṅghabhede padhānaṃ kāraṇaṃ, vohārādayo pana saṅghabhedassa pubbabhāgāti veditabbā. Abbhussitanti abbhuggataṃ. Accheyyāti vihareyya.
“有惭耻心的人会守护”,从这句话来看,因为害怕犯戒而告白,只是有惭耻心者的负担,所以说“有惭耻心的比丘们”;无惭耻心的人即使不告白,也仍然是罪。不放弃的话就是恶作:对各个宣说的人,按人数计算恶作。“有能力”:有能力前往,意思是想要去。然而应当知道,罪只在半由旬之内,依无病者的情况而定。巴利
‘‘Lajjī rakkhissatī’’ti (visuddhi. 1.42; pārā. aṭṭha. 1.45) vacanato āpattibhayena ārocanaṃ lajjīnaṃ eva bhāroti āha ‘‘lajjīhi bhikkhūhī’’ti, alajjissapi anārocentassa āpattiyeva. Appaṭinissajjato dukkaṭanti visuṃ visuṃ vadantānaṃ gaṇanāya dukkaṭaṃ. Pahontenāti gantuṃ samatthena, icchantenāti attho. Āpatti pana aḍḍhayojanabbhantareneva agilānassa vasena veditabbā.
416 针对白等恶作等一切罪都存在的情况,才说“以僧残无犯”。“他的”是指提婆达多的。因为在学处尚未制立时,谏诤羯磨本身就不存在,所以说“并非违越已制立的学处”。因为正是制立学处之后,谏诤羯磨才被允许。“指定而允许”是指依据“诸比丘,我允许反刍者反刍”等指定而允许来说的。“无犯”是在无犯那一章里说的。“应令安立罪”是指应令其承认谏诤的波逸提罪。“罪实未生”是说僧残罪确实没有生起。巴利
416. Ñattiyādīhi dukkaṭādisabbhāvaṃ sandhāya ‘‘saṅghādisesena anāpattī’’ti vuttaṃ. Assāti devadattassa. Apaññatte sikkhāpade samanubhāsanakammasseva abhāvato ‘‘na hi paññattaṃ sikkhāpadaṃ vītikkamantassā’’ti vuttaṃ. Sikkhāpadaṃ paññapenteneva hi samanubhāsanakammaṃ anuññātaṃ. Uddissa anuññātatoti ‘‘anujānāmi, bhikkhave, romanthakassa romanthana’’ntiādiṃ (cūḷava. 273) uddissānuññātaṃ sandhāya vadati. Anāpattiyanti anāpattivāre. Āpattiṃ ropetabboti samanubhāsanāya pācittiyaāpattiṃ ropetabbo. Āpattiyeva na jātāti saṅghādisesāpatti na jātā eva.
以“我不舍弃”这个想不存在而解脱,就是想解脱。有心,就是带着“我不舍弃”这种认知的心,称为有心的。如果有人失去知觉、害怕或心散乱,不知道“应当舍弃”,也不知道“将要作羯磨”,对他而言无犯。这里共有四个条件:为了破僧而努力、以如法羯磨劝告、羯磨语说完、以“我不舍弃”的心而不舍弃。巴利
‘‘Na paṭinissajjāmī’’ti saññāya abhāvena muccanato saññāvimokkhaṃ. Sacittakanti ‘‘na paṭinissajjāmī’’ti jānanacittena sacittakaṃ. Yo visaññī vā bhīto vā vikkhitto vā ‘‘paṭinissajjitabba’’ntipi, ‘‘kammaṃ karissatī’’ti vā na jānāti, tassa anāpatti. Bhedāya parakkamanaṃ, dhammakammena samanubhāsanaṃ, kammavācāpariyosānaṃ, na paṭinissajjāmīti cittena appaṭinissajjananti imānettha cattāri aṅgāni.
11. 第二破僧学处注释巴利
11. Dutiyasaṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanā
418 在第十一节中,因为对断事等所作的共许羯磨也可以对许多人进行,所以应当知道,“僧团不对僧团作羯磨”这句话是针对应当作的折伏羯磨而说的。这里的支分,除去“为破僧而努力”,换成“舍断而随顺”,其余应如前文所说而取。巴利
418. Ekādasame yasmā ubbāhikādisammutikammaṃ bahūnampi kātuṃ vaṭṭati, tasmā ‘‘na hi saṅgho saṅghassa kammaṃ karotī’’ti idaṃ niggahavasena kattabbakammaṃ sandhāya vuttanti veditabbaṃ. Aṅgāni panettha bhedāya parakkamanaṃ pahāya anuvattanaṃ pakkhipitvā heṭṭhā vuttasadisāneva gahetabbāni.
12. 难以劝诫学处的注释巴利
12. Dubbacasikkhāpadavaṇṇanā
424 第十二项中,“轻蔑语”就是呵责的话。“萨塔”这个词和“帕提塔”同义,而那个修饰词是放在被修饰词后面的,所以说“到处散落的草木叶子”。“被任何”指的是像风等那样的外力,或者像亲教师等人为的因素。巴利
424. Dvādasame vambhanavacananti garahavacanaṃ. Saṭa-saddo patitasaddena samānattho, tassa ca visesanassa paranipātoti āha ‘‘tattha tattha patitaṃ tiṇakaṭṭhapaṇṇa’’nti. Kenāpīti vātādisadisena upajjhāyādinā.
426 心缠结就是坚固的嗔怒,也就是怨恨。比这更强烈的,是难以摆脱的嗔恨执取。对举罪者反击,是指与举罪者对立而坚持不让。诽谤举罪者,是指用言语去攻击。反诬,是指说“你也有罪”,把罪过栽到举罪者头上。覆藏,就是遮掩。以自己之行为,是指以自身的所作所为。不如实说,是指当被这样追问时——比如“你这个举罪者说‘我看见他犯了这个罪’,那你当时在做什么?这个人在做什么?你在哪里?这个人又在哪里?”——被问到自己的行为时,却不如实回答、避而不谈。巴利
426. Cittapariyonāho daḷhakodhova upanāho. Tatopi balavataro dummocanīyo kodhābhisaṅgo. Codakaṃ paṭippharaṇatāti codakassa paṭiviruddho hutvā avaṭṭhānaṃ. Codakaṃ apasādanāti vācāya ghaṭṭanā. Paccāropanāti ‘‘tvampi sāpattiko’’ti codakassa āpattiāropanā. Paṭicaraṇatāti paṭicchādanatā. Apadānenāti attano cariyāya. Na sampāyanatāti ‘‘yaṃ tvaṃ codako vadesi ‘mayā esa āpattiṃ āpanno diṭṭho’ti, tvaṃ tasmiṃ samaye kiṃ karosi, ayaṃ kiṃ karoti, kattha ca tvaṃ ahosi, kattha aya’’ntiādinā nayena cariyaṃ puṭṭhena sampādetvā akathanaṃ.
“若有罪者”这句因缘语(《大品》134)已经涵盖了一切罪,所以论主说“若有罪者”等。这里所说的各项条件,和“最初破僧”的诸支相似,但差别在于:在那里是为了破僧而努力,而在这里应当理解为使自身成为不可劝谏者。巴利
‘‘Yassa siyā āpattī’’ti (mahāva. 134) iminā nidānavacanena sabbāpi āpattiyo saṅgahitāti āha ‘‘yassa siyā’’tiādi. Aṅgāni cettha paṭhamasaṅghabhedasadisāni, ayaṃ pana viseso yathā tattha bhedāya parakkamanaṃ, idha avacanīyakaraṇatā daṭṭhabbā.
1 2 3