二、僧伽提舍篇(比丘尼分别注释)显示巴利原文
2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)
一、第一僧伽提舍学处注释显示巴利原文
1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
679 在桑喀地谢沙篇第一学处中,“于二人中”意为在两个仲裁者中;“任何一人”即那两个仲裁者中的任何一人,或由他们指派的其他人。“告知第二人”也应同样理解:即在两个仲裁者中,任何一人如何告知第二人,故说“告知第二人亦同此理”。“往来”指长时间持续的行为。显示巴利原文
679. Saṅghādisesakaṇḍassa paṭhamasikkhāpade dvīsu janesūti aḍḍakārakesu dvīsu janesu. Yo kocīti tesuyeva dvīsu yo koci, añño vā tehi āṇatto. Dutiyassa ārocetīti etthāpi dvīsu janesu yassa kassaci dutiyassa kathaṃ yo koci ārocetīti evamattho gahetabboti āha ‘‘dutiyassa ārocetīti etthāpi eseva nayo’’ti. Gatigatanti cirakālapavattaṃ.
“犯戒”即违犯。“与事由及行为”意为与违犯事由一起。在表示伴随的作格语境中,此处用了从格。Yanti:即那个法。“驱出”指将犯戒者从比丘尼僧团中驱出。此处以因由表示作者,因为作为驱出之因的法被称为“应驱出的”。它仅是颈轭,并非波罗夷,因为是在没有教诫的情况下执取。正如奴婢、水塘等不可接受,同样,为他们的利益而作仲裁也属不可,故说“这是非法的仲裁,不可行”。显示巴利原文
Āpattīti āpajjanaṃ. Saha vatthujjhācārāti vatthuvītikkamena saha. Sahayoge karaṇavacanappasaṅge idaṃ nissakkavacanaṃ. Yanti yaṃ dhammaṃ. Nissāretīti āpannaṃ bhikkhunisaṅghamhā nissāreti. Hetumhi cāyaṃ kattuvohāro. Nissāraṇahetubhūto hi dhammo nissāraṇīyoti vutto. Gīvāyeva hoti, na pārājikaṃ anāṇattiyā gahitattā. Yathā dāsadāsīvāpīādīni sampaṭicchituṃ na vaṭṭati, evaṃ tesaṃ atthāya aḍḍakaraṇampi na vaṭṭatīti āha ‘‘ayaṃ akappiyaaḍḍo nāma, na vaṭṭatī’’ti.
若前往争议场所说“这是我们的奴仆、婢女、水塘、田地、寺院、寺院地、牛、山羊、鸡”等,即属非法。若说“这是我们的净人;此水塘是以某某之名施予僧团,用于洗衣;从这些田地、寺院所出的四资具;从这些牛、水牛、山羊所出的乳制品,是以某某之名施予僧团的”,无论是否被询问,这样说都是可行的。其余内容显而易见。未受请托而作仲裁,以及仲裁的结束,是此处的两个要素。显示巴利原文
Ettha ca sace adhikaraṇaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘amhākaṃ eso dāso, dāsī, vāpī, khettaṃ, ārāmo, ārāmavatthu, gāvo, ajā, kukkuṭā’’tiādinā voharati, akappiyaṃ. ‘‘Ayaṃ amhākaṃ ārāmiko, ayaṃ vāpī itthannāmena saṅghassa bhaṇḍadhovanatthāya dinnā, ito khettato ārāmato uppajjanakacatupaccayā ito gāvito mahiṃsito ajāto uppajjanakagorasā itthannāmena saṅghassa dinnāti pucchite vā apucchite vā vattuṃ vaṭṭatī’’ti vadanti. Sesamettha uttānameva. Anākaḍḍhitāya aḍḍakaraṇaṃ, aḍḍapariyosānanti imāni panettha dve aṅgāni.
二、第二僧伽提舍学处注释显示巴利原文
2. Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
683 在第二学处中,关于“力士团体、佣兵之子团体等”:力士团体即信奉那罗延天、在各处设置饮水处、挖掘池塘等作诸福业的团体;佣兵之子团体即信奉童天者团体。法团体即信奉教法、作种种福业的团体。香商行会即制造各种香品的行会。布商行会即织工行会。“成为合法的”指达到如法的状态。显示巴利原文
683. Dutiye mallagaṇabhaṭiputtagaṇādikantiādīsu mallagaṇo nāma nārāyanabhattiko tattha tattha pānīyaṭṭhapanapokkharaṇīkhaṇanādipuññakammakārako gaṇo, bhaṭiputtagaṇo nāma kumārabhattikagaṇo. Dhammagaṇoti sāsanabhattigaṇo anekappakārapuññakammakārakagaṇo vuccati. Gandhikaseṇīti anekappakārasugandhivikatikārako gaṇo. Dussikaseṇīti pesakārakagaṇo. Kappagatikanti kappiyabhāvaṃ gataṃ.
“令其出家”即令其受具足戒。有说:“若依前述方式,不询问而度女贼出家,犯恶作。”应知,即使圣者因不知制戒而令其出家,或在甘马语结束时犯戒的刹那,由于此时具有异熟无记心,故说为“三心”。此处其余内容显而易见。此处的三个要素是:是女贼、有贼想、除已许可的原因外令其出家。显示巴利原文
Vuṭṭhāpentiyāti upasampādentiyā. ‘‘Coriṃ vuttanayena anāpucchā pabbājentiyā dukkaṭa’’nti vadanti. Paṇṇattiṃ ajānantā ariyāpi vuṭṭhāpentīti vā kammavācāpariyosāne āpattikkhaṇe vipākābyākatasamaṅgitāvasena vā ‘‘ticitta’’nti vuttanti veditabbaṃ. Sesamettha uttānameva. Coritā, corisaññā, aññatra anuññātakāraṇā vuṭṭhāpananti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
三、第三僧伽提舍学处注释显示巴利原文
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
692 第三学处中,“越过边界”是指从自己的村庄越过其他村庄的边界。因为律文说“应去村间”,所以只有越过其他村庄的边界才犯,而非越过自己村庄的边界。因为其他村庄才是“村间”。对于无围村的“近域”,此处“近域”一词是指从房屋近域算起的第一掷石所及、应设围之处,而不是第二掷石所及的近域,故说“应设围之处”。因此,律文中说“越过近域”。否则,若如非时入村戒中所说:“有围村者,越过围村之界;无围村者,进入近域”,此处也应说:“有围村者,越过围村之界;无围村者,进入近域”。为了展开说明略说的含义,才说“又在此处”等。“由于寺院为四村共有”,这是说明“从寺院去任一村皆可”的理由。正因为寺院为四村共有,去四村中的任一村皆可。显示巴利原文
692. Tatiye parikkhepaṃ atikkāmentiyāti sakagāmato aññassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā. ‘‘Gāmantaraṃ gaccheyyā’’ti hi vacanato aññassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā eva āpatti, na sakagāmassa. Añño hi gāmo gāmantaraṃ. Aparikkhittassa gāmassa upacāranti ettha upacāra-saddena gharūpacārato paṭhamaleḍḍupātasaṅkhātaṃ parikkhepārahaṭṭhānaṃ gahitaṃ, na tato dutiyaleḍḍupātasaṅkhāto upacāroti āha ‘‘parikkhepārahaṭṭhāna’’nti. Teneva pāḷiyaṃ ‘‘upacāraṃ atikkāmentiyā’’ti vuttaṃ. Aññathā yathā vikālagāmappavisanasikkhāpade ‘‘parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkamantassa, aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantassā’’ti (pāci. 513) vuttaṃ, evamidhāpi ‘‘parikkhittassa gāmassa parikkhepaṃ atikkāmentiyā aparikkhittassa gāmassa upacāraṃ okkamantiyā’’ti vadeyya. Saṅkhepato vuttamatthaṃ vibhajitvā dassento ‘‘apicetthā’’tiādimāha. Vihārassacatugāmasādhāraṇattāti iminā ‘‘vihārato ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭatī’’ti ettha kāraṇamāha. Vihārassa catugāmasādhāraṇattāyeva hi catūsu gāmesu yaṃkiñci ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭati.
“在何处”指在哪条河中。依“第一只脚渡出时犯偷兰遮,第二只脚渡出时犯僧伽提舍”之文,唯下河涉水渡出者方犯,故说“若从桥走,不犯”等。仅踏上对岸而不犯,是指未下河,而是乘车、乘船等任何一种方式到达对岸,仅只踏上对岸者不犯。在两岸间来回行走,是开许的——应知,这只是为了显示即使没有渡河,后文将说到的判定之果报而已。“回到此岸,犯”是就生起欲往对岸之心而下河的情况而说。“同一岸”即此岸。“不犯”是因无欲往对岸之心,故不犯。显示巴利原文
Yatthāti yassaṃ nadiyaṃ. ‘‘Paṭhamaṃ pādaṃ uttārentiyā āpatti thullaccayassa, dutiyaṃ pādaṃ uttārentiyā āpatti saṅghādisesassā’’ti vacanato nadiṃ otaritvā padasā uttarantiyā eva āpattīti āha ‘‘setunā gacchati, anāpattī’’tiādi. Paratīrameva akkamantiyā anāpattīti nadiṃ anotaritvā yānanāvādīsu aññatarena gantvā paratīrameva akkamantiyā anāpatti. Ubhayatīresu vicaranti, vaṭṭatīti idaṃ asatipi nadīpāragamane upari vakkhamānassa vinicchayassa phalamattadassanatthaṃ vuttanti veditabbaṃ. Orimatīrameva āgacchati, āpattīti paratīraṃ gantukāmatāya otiṇṇattā vuttaṃ. Tameva tīranti tameva orimatīraṃ. Anāpattīti paratīraṃ gantukāmatāya abhāvato anāpatti.
“在如此的荒野中”,指具有“门外闩外,一切皆为荒野”所述特征的荒野。那么,如何了知是取了如此荒野的执取状态呢?答言“正因如此”等。由此注释文可知:即使在这样村落附近,若已离开可见的范围,纵然尚在可闻的范围内,亦犯。迷路者发出高声,故说“犹如迷路者的声音”。“发出声音”即制造声音。“前者”指走在前面的人。“取其他路”是因为迷路,而非出于抛弃之心,因此两者皆不犯。此处其余文义显而易见。无障难而处于同一状态、往村间等处时发生任一情况、无灾祸,这是此处的三个要素。显示巴利原文
Tādise araññeti ‘‘bahiindakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (vibha. 529) evaṃ vuttalakkhaṇe araññe. Atha tādisasseva araññassa gahitabhāvo kathaṃ viññāyatīti āha ‘‘tenevā’’tiādi. Iminā hi aṭṭhakathāvacanena īdisepi gāmasamīpe dassanūpacāre vijahite satipi savanūpacāre āpatti hotīti viññāyati. Maggamūḷhā uccāsaddaṃ karontīti āha ‘‘maggamūḷhasaddena viyā’’ti. Saddāyantiyāti saddaṃ karontiyā. Purimāyoti puretaraṃ gacchantiyo. Aññaṃ maggaṃ gaṇhātīti maggamūḷhattā, na ohātuṃ, tasmā dvinnampi anāpatti. Sesamettha uttānameva. Anantarāyena ekabhāvo, gāmantaragamanādīsu aññataratāpajjanaṃ, āpadāya abhāvoti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
四、第四桑喀地谢萨学处注释显示巴利原文
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
694 第六百九十四条 在“第四”中,“kārakagaṇassā”意为“执行举罪甘马之团体”。具四十三种差别之行仪,将在《犍度》中阐明。“netthāravatte”意为“于出罪因缘之行仪中”。其余文义明显。依如法羯磨而被举罪,以及除未开许的原因外而令还净,此中则有二分。显示巴利原文
694. Catutthe kārakagaṇassāti ukkhepanīyakammakārakagaṇassa. Tecattālīsappabhedaṃ vattaṃ khandhake āvi bhavissati. Netthāravatteti nittharaṇahetumhi vatte. Sesaṃ uttānameva. Dhammena kammena ukkhittatā, aññatra anuññātakāraṇā osāraṇanti imāni panettha dve aṅgāni.
五、第五桑喀地谢萨学处注释显示巴利原文
5. Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
701 第五项中,“etaṃ na vuttaṃ”意指“此未说”,即“应观察比丘尼有染心状态”这一决定并未宣说。“taṃ”指未作决定而说此事。与圣典相符,即与未加简别而说“单方面有染心”的圣典,以及与“知为无染心而接受”这则圣典相符。如果个人的有染心状态不能作为判准,又何必说“知为无染心”这样的语句?只需说“双方皆无染心,无染心者接受,此为无罪”即可。而“双方皆无染心,知为无染心而接受”这一无罪条款的含义是:若双方皆无染心,则无论如何皆无罪。若比丘尼自身无染心,却持“此是无染心者”之想,从有染心者手中接受,同样无罪。若自身虽无染心,却知道他人为无染心或有染心,而起“此是有染心者”之想,则唯犯恶作。这在前面的学处中已经说过:“大姊,你为何不接受?”“大姊,我是有染心者。”“大姊,你是有染心者吗?”“大姊,我非有染心者。”其余文义明显。除水及齿木之外的可吞咽物、双方皆有染心、亲手接受、吞咽,在此有四支。显示巴利原文
701. Pañcame etaṃ na vuttanti ‘‘bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabbo’’ti etaṃ niyamanaṃ na vuttaṃ. Tanti taṃ niyametvā avacanaṃ. Pāḷiyā sametīti ‘‘ekato avassute’’ti avisesetvā vuttapāḷiyā ‘‘anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī’’ti imāya ca pāḷiyā sameti. Yadi hi puggalassa avassutabhāvo nappamāṇaṃ, kiṃ ‘‘anavassutoti jānantī’’ti iminā vacanena, ‘‘anāpatti ubhatoanavassutā honti, anavassutā paṭiggaṇhātī’’ti ettakameva vattabbaṃ siyā. ‘‘Ubhatoanavassutā honti, anavassutoti jānantī paṭiggaṇhātī’’ti imassa ca anāpattivārassa ayamattho. Ubho ce anavassutā, sabbathāpi anāpatti. Atha bhikkhunī anavassutā samānā avassutampi ‘‘anavassuto’’ti saññāya tassa hatthato paṭiggaṇhāti, evampi anāpatti. Atha sayaṃ anavassutāpi aññaṃ anavassutaṃ vā avassutaṃ vā ‘‘avassuto’’ti jānāti, dukkaṭameva. Vuttañhetaṃ anantarasikkhāpade ‘‘kissa tvaṃ ayye na paṭiggaṇhāsīti. Avassutā ayyeti. Tvaṃ pana ayye avassutāti. Nāhaṃ ayye avassutā’’ti. Sesamettha uttānameva. Udakadantaponato aññaṃ ajjhoharaṇīyaṃ, ubhatoavassutatā, sahatthā gahaṇaṃ, ajjhoharaṇanti imāni panettha cattāri aṅgāni.
六、第六桑喀地谢萨学处注释显示巴利原文
6. Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
705 第六项中,《附随》偈颂的含义是:“不施与,不接受”,意思是派遣者不施与,被派遣者也不从她手中拿取。因此,接受不存在,即由此因缘,从派遣者手中、对被派遣者的接受并不存在。即便如此,仍犯重罪:派遣者从有染心者手中接受团食时,犯桑喀地谢沙罪。而此罪是因受用的缘故,即该罪之生起,是依被派遣者的受用为缘而生。当那人饮食终了时,派遣者即得桑喀地谢沙罪。其余文义明显。对方为人类男性、除未开许的原因外,取嚼食或啖食而令其食的派遣、依其语而取后、另一人饮食终了,在此有三支。显示巴利原文
705. Chaṭṭhe parivāragāthāya ayamattho. Na deti na paṭiggaṇhātīti (pari. aṭṭha. 481) na uyyojikā deti, nāpi uyyojitā tassā hatthato gaṇhāti . Paṭiggaho tena na vijjatīti teneva kāraṇena uyyojikāya hatthato uyyojitāya paṭiggaho na vijjati. Āpajjati garukanti evaṃ santepi avassutassa hatthato piṇḍaggahaṇe uyyojentī saṅghādisesāpattiṃ āpajjati. Tañca paribhogapaccayāti tañca pana āpattiṃ āpajjamānā tassā uyyojitāya paribhogapaccayā āpajjati. Tassā hi bhojanapariyosāne uyyojikāya saṅghādiseso hoti. Sesamettha uttānameva. Manussapurisatā, aññatra anuññātakāraṇā khādanīyaṃ bhojanīyaṃ gahetvā bhuñjāti uyyojanā, tena vacanena gahetvā itarissā bhojanapariyosānanti imāni panettha tīṇi aṅgāni.
七、第七桑喀地谢萨学处注释显示巴利原文
7. Sattamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
709 第七项中,“kinnumāva samaṇiyo”意为“难道只有这些是沙门尼吗?”“tāsāhaṃ”意为“我是她们中的一员”。其余文义明显。显示巴利原文
709. Sattame kinnumāva samaṇiyoti kiṃ nu imā eva samaṇiyo. Tāsāhanti tāsaṃ ahaṃ. Sesaṃ uttānameva.
715 第七百一十五条 第八条,其义自显。显示巴利原文
715. Aṭṭhamaṃ uttānatthameva.
九、第九桑喀地谢萨学处注释显示巴利原文
9. Navamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
721 第七百二十一条 第九条中,“覆藏小小罪者”(vajjappaṭicchādikā)意为覆藏小小罪之人。在此,于作呵谏羯磨时,应二或三人一同被呵谏。显示巴利原文
721. Navame vajjappaṭicchādikāti khuddānukhuddakavajjassa paṭicchādikā. Samanubhāsanakammakāle cettha dve tisso ekato samanubhāsitabbā.
727 第七百二十七条 第十条,其义自显。显示巴利原文
727. Dasamaṃ uttānatthameva.