一法品解释显示巴利原文
Ekakavāravaṇṇanā
321 “根本清净间罪”是指犯了间罪后,作根本近摄而住者所犯之罪。“重罪清净间罪”,如《结文》中说:“犯了众多罪后,以其中覆藏最久者为准,取重罪合计而住者所犯的罪。”以有热忱之心,即“我当再犯”这般有热忱的心。这是依比丘尼的八事而说。因此说:“在第八事中,比丘尼即成波罗夷。”由于说到“对如法承诺的失实”,对不如法承诺的违犯则不构成恶作。因为当说“你们还俗吧”时,若净心者答应“好”而不还俗,则无罪。一切处皆如此。在十五法中,即“我将适时说,非不适时说”等所说的十五法中。因能犯戒,故为能犯戒者。显示巴利原文
321.Mūlavisuddhiyāantarāpattīti antarāpattiṃ āpajjitvā mūlāyapaṭikassanaṃ katvā ṭhitena āpannā. ‘‘Agghavisuddhiyā antarāpattīti sambahulā āpattiyo āpajjitvā tāsu sabbacirapaṭicchannavasena agghasamodhānaṃ gahetvā vasantena āpannāpattī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Saussāheneva cittenāti ‘‘punapi āpajjissāmī’’ti saussāheneva cittena. Bhikkhunīnaṃ aṭṭhavatthukāya vasena cetaṃ vuttaṃ. Tenevāha ‘‘aṭṭhame vatthusmiṃ bhikkhuniyā pārājikameva hotī’’ti. ‘‘Dhammikassa paṭissavassa asaccāpane’’ti vuttattā adhammikapaṭissavassa visaṃvāde dukkaṭaṃ na hoti. ‘‘Tumhe vibbhamathā’’ti hi vutte suddhacitto ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā sace na vibbhamati, anāpatti. Evaṃ sabbattha. Pañcadasasu dhammesūti ‘‘kālena vakkhāmi, no akālenā’’tiādinā vuttapañcadasadhammesu. Āpattiṃ āpajjituṃ bhabbatāya bhabbāpattikā.
二法品解释显示巴利原文
Dukavāravaṇṇanā
322 在二法中,“于藏置”是指在烈日下放置过久后藏置。宣说事相对应部分时,边说边犯;若放下“我将不说所犯之罪”的责任而不说者,即犯。生于罗马地区者为罗马草。“帕卡剌”是指灰碱。由于盐被开许,盐也在二法中被述及。显示巴利原文
322. Dukesu nidahaneti ātape aticiraṃ ṭhapetvā nidahane. Vatthusabhāgaṃ desento desento āpajjati, āpannaṃ āpattiṃ na desessāmīti dhuraṃ nikkhipanto na desento āpajjati. Romajanapade jātaṃ romakaṃ. Pakkālakanti yavakkhāraṃ. Anuññātaloṇattā loṇānipi dukesu vuttāni.
三法品解释显示巴利原文
Tikavāravaṇṇanā
323 在三法中,“已作与语相应的身行”,是指以身行作恭敬礼敬。如口作鼓吹等种种差别,即如口作鼓声等差别。凡违犯某学处时,有以身等起之罪,该学处即是于身门所制之学处。“毁坏”,即破坏。“不应采纳”,即当说到“你既不要离开此住处,也不要到持律者那里去决断”时,不应采纳其语,这是此处的意思。显示巴利原文
323. Tikesu vacīsampayuttaṃ kāyakiriyaṃ katvāti kāyena nipaccakāraṃ katvā. Mukhālambarakaraṇādibhedoti mukhabherivādanādippabhedo. Yassa sikkhāpadassa vītikkame kāyasamuṭṭhānā āpattiyo, taṃ kāyadvāre paññattasikkhāpadaṃ. Upaghātetīti vināseti. Na ādātabbanti ‘‘imasmā vihārā parampi mā nikkhama, vinayadharānaṃ vā santikaṃ āgaccha vinicchayaṃ dātu’’nti vutte tassa vacanaṃ na gahetabbanti attho.
“不善且为根”,于不善所生之义,故为一向不善,故为“不善”;于令与自己相应之法善住立故,故为“根”,并非由令成不善故。因为不善性并非从根而来,善等性也并非从根而来。若如此,则二痴心中的痴就不应是不善性了。显示巴利原文
Akusalāni ceva mūlāni cāti akosallasambhūtaṭṭhena ekantākusalabhāvato akusalāni, attanā sampayuttadhammānaṃ suppatiṭṭhitabhāvasādhanato mūlāni, na akusalabhāvasādhanato. Na hi mūlato akusalānaṃ akusalabhāvo, kusalādīnaṃ vā kusalādibhāvo. Tathā ca sati momūhacittadvayamohassa akusalabhāvo na siyā.
“恶行”,于缘、相应法及现行行相而言,非善、非正行。“丑恶”,即可厌,因现前与未来皆非可爱之相。“善行”等义,应依上述相反之理而知。此二种三法,应依制戒或业道而说。先就制戒而言:违犯于身门所制之学处,为身恶行;不违犯,为身善行。违犯于语门所制之学处,为语恶行;不违犯,为语善行。违犯于二处所制之学处,则为意恶行,因为并无唯于意门所制之学处。当知这是依二门非行等起之罪而说。于所说之罪,仅不违犯,即为意善行。此为依制戒之说。显示巴利原文
Duṭṭhu caritānīti paccayato sampayuttadhammato pavattiākārato ca na suṭṭhu asammāpavattitāni. Virūpānīti bībhacchāni sampati āyatiñca aniṭṭharūpattā. Suṭṭhu caritānītiādīsu vuttavipariyāyena attho veditabbo. Dvepi cete tikā paṇṇattiyā vā kammapathehi vā kathetabbā. Paṇṇattiyā tāva kāyadvāre paññattasikkhāpadassa vītikkamo kāyaduccaritaṃ, avītikkamo kāyasucaritaṃ. Vacīdvāre paññattasikkhāpadassa vītikkamo vacīduccaritaṃ, avītikkamo vacīsucaritaṃ. Ubhayattha paññattasikkhāpadassa vītikkamo manoduccaritaṃ manodvāre paññattasikkhāpadassa abhāvato. Tayidaṃ dvāradvaye akiriyasamuṭṭhānāya āpattiyā vasena veditabbaṃ. Yathāvuttāya āpattiyā avītikkamova manosucaritaṃ. Ayaṃ paṇṇattikathā.
然而,杀生等三种思,即使从语门生起,也属于身恶行。这是因为,对于在另一门生起的业,不舍其名,且是依多分与常分而说。因此,注释师们说:显示巴利原文
Pāṇātipātādayo pana tisso cetanā kāyadvāre vacīdvārepi uppannā kāyaduccaritaṃ dvārantare uppannassapi kammassa sanāmāpariccāgato yebhuyyavuttiyā tabbahulavuttiyā ca. Tenāhu aṭṭhakathācariyā –
业行于门,非门行于门;
因此,诸业依诸门而各各决定。”(《法集论注·欲界善·门论·身业门》)
显示巴利原文 ‘‘Dvāre caranti kammāni, na dvārā dvāracārino; Tasmā dvārehi kammāni, aññamaññaṃ vavatthitā’’ti. (dha. sa. aṭṭha. kāmāvacarakusala dvārakathā, kāyakammadvāra);
同样,四种妄语等思即使于身门、语门生起,亦属语恶行。贪欲、嗔恚、邪见——这三种与意业之思相应的法为意恶行;而与身语业之思相应的贪欲等,则或是同类,或是无记。远离杀生等而生起的三种思及远离,因避免了身违犯而生起,故亦为身善行。然而,以身门受持学处时,戒即为身善行,此自不待言。远离妄语等而生起的四种思及远离,因避免了语违犯而生起,故亦为语善行。无贪、无嗔、正见——这三种与思相应的法为意善行。此为依业道所说。显示巴利原文
Tathā catasso musāvādādicetanā kāyadvārepi vacīdvārepi uppannā vacīduccaritaṃ, abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhīti tayo manokammabhūtāya cetanāya sampayuttadhammā manoduccaritaṃ, kāyavacīkammabhūtāya pana cetanāya sampayuttā abhijjhādayo taṃtaṃpakkhikā vā honti abbohārikā vā. Pāṇātipātādīhi viramantassa uppannā tisso cetanāpi viratiyopi kāyasucaritaṃ kāyikassa vītikkamassa akaraṇavasena pavattanato. Kāyena pana sikkhāpadānaṃ samādiyamāne sīlassa kāyasucaritabhāve vattabbameva natthi. Musāvādādīhi viramantassa catasso cetanāpi viratiyopi vacīsucaritaṃ vācasikassa vītikkamassa akaraṇavasena pavattanato. Anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhīti tayo cetanāsampayuttadhammā manosucaritanti ayaṃ kammapathakathā.
四法段注释显示巴利原文
Catukkavāravaṇṇanā
324 在四法中,“非圣语”是指非圣者、卑劣者的言语、谈论。“圣语”是指圣者、善士的言语。“见说”是说“此为我所见”这样的言语。此处,应依能令他们言语生起的种种思来解其义。显示巴利原文
324. Catukkesu anariyavohārāti anariyānaṃ lāmakānaṃ vohārā saṃvohārā abhilāpavācā. Ariyavohārāti ariyānaṃ sappurisānaṃ vohārā. Diṭṭhavāditāti ‘‘diṭṭhaṃ mayā’’ti evaṃvāditā. Ettha ca taṃtaṃsamuṭṭhāpakacetanāvasena attho veditabbo.
于初结戒者中,男根先生起,故说“依先生起而言”。舍弃先前男根:依上述之义,因不复为先行,故舍弃称为“先前”的男根。一百三十学处,即一百再加三十学处。显示巴利原文
Paṭhamakappikesu paṭhamaṃ purisaliṅgameva uppajjatīti āha ‘‘paṭhamaṃ uppannavasenā’’ti. Purimaṃ purisaliṅgaṃ pajahatīti yathāvuttenatthena pubbaṅgamabhāvato purimasaṅkhātaṃ purisaliṅgaṃ jahati. Sataṃ tiṃsañca sikkhāpadānīti tiṃsādhikāni sataṃ sikkhāpadāni.
比丘与比丘尼的四波罗夷,是指共通的那四波罗夷。第一问:“有事物差别而非罪差别吗?”这是第一问。“有罪同类而非事物同类吗?”这便是此处的第二问。显示巴利原文
Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca catūsu pārājikesūti sādhāraṇesuyeva catūsu pārājikesu. Paṭhamo pañhoti ‘‘atthi vatthunānattatā, no āpattinānattatā’’ti ayaṃ pañho. ‘‘Atthi āpattisabhāgatā, no vatthusabhāgatā’’ti ayaṃ idha dutiyo nāma.
“无罪断岁”:因为在此断岁中没有罪,所以称为无罪断岁,意思是无罪的断岁。“审慎语”:通过智慧审察之后而说,因此不是绮语,在此处称为“审慎语”。显示巴利原文
Anāpattivassacchedassāti natthi etasmiṃ vassacchede āpattīti anāpattivassacchedo, tassa, anāpattikassa vassacchedassāti attho. Mantābhāsāti matiyā upaparikkhitvā bhāsanato asamphappalāpavācā idha ‘‘mantābhāsā’’ti vuttā.
从第九位比丘尼起,即使是她的戒师,也应向她顶礼,而不应起身迎接。因为世尊曾开许:“诸比丘,我允许在食堂中,前八位比丘尼按照戒腊顺序,其余的则按到达顺序。”因此,从第九位比丘尼起,即使她的戒师后到,也不应起身迎接,而只应顶礼,因为只需坐在位上抬头致礼即可。然而,在先坐的八位之中,若有更年长的比丘尼到来,她可令戒腊较低的起身让座。所以,在那八位比丘尼中,她应受起迎。但若她比那八位都年轻,即便她拥有六十戒腊,也只能按到达顺序就座。显示巴利原文
Navamabhikkhunitopaṭṭhāya upajjhāyāpi abhivādanārahā no paccuṭṭhānārahāti yasmā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhattagge aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhaṃ avasesānaṃ yathāgatika’’nti vadantena bhagavatā bhattagge ādito paṭṭhāya aṭṭhannaṃyeva bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhaṃ anuññātaṃ, avasesānaṃ āgatapaṭipāṭiyā, tasmā navamabhikkhunito paṭṭhāya sace upajjhāyāpi bhikkhunī pacchā āgacchati, na paccuṭṭhānārahā, yathānisinnāhiyeva sīsaṃ ukkhipitvā abhivādetabbattā abhivādanārahā. Ādito nisinnāsu pana aṭṭhasu yā abbhantarimā aññā vuḍḍhatarā āgacchati, sā attano navakataraṃ vuṭṭhāpetvā nisīdituṃ labhati. Tasmā sā tāhi aṭṭhahi bhikkhunīhi paccuṭṭhānārahā. Yā pana aṭṭhahipi navakatarā, sā sacepi saṭṭhivassā hoti, āgatapaṭipāṭiyāva nisīdituṃ labhati.
“此处不许可”的说法者,是指站在边地而说“此处不许可”的人,他犯“不知律制”的恶作。因为把许可的说成“不许可”,就名为断坏制戒。对于“此处许可”等语句,理趣亦然。显示巴利原文
Idha na kappantīti vadantoti paccantimajanapadesu ṭhatvā ‘‘idha na kappantī’’ti vadanto vinayātisāradukkaṭaṃ āpajjati. Kappiyañhi ‘‘na kappatī’’ti vadanto paññattaṃ samucchindati nāma. Idha kappantītiādīsupi eseva nayo.
五法段注释显示巴利原文
Pañcakavāravaṇṇanā
325 在五法中,根据“受邀请且已吃饱,未告知在场的比丘”这样的语句,唯有在接受了不如法的邀请时,不告而行的做法才不适宜,因此说“对常乞食者是许可的”。于别众食等中,理趣亦然。“决意而食”是指以“因病时”等作意而进食。“不指定”是指不这样指定:“我将自己的食份给某人。”显示巴利原文
325. Pañcakesu ‘‘nimantito sabhatto samāno santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā’’ti (pāci. 294-297) vacanato akappiyanimantanaṃ sādiyantasseva anāmantacāro na vaṭṭatīti ‘‘piṇḍapātikassa kappantī’’ti vuttaṃ. Gaṇabhojanādīsupi eseva nayo. Adhiṭṭhahitvā bhojananti ‘‘gilānasamayo’’tiādinā ābhogaṃ katvā bhojanaṃ. Avikappanāti ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī’’ti evaṃ avikappanā.
“不名誉或呵责”中,背后说人的过失是不名誉,当面指责是呵责。“毁坏”即是破坏,意思是抛弃、摧毁利益与安乐。亲属遭到毁坏,名为亲属毁坏,指因盗贼、疾病、恐惧等而导致亲属灭亡。财富遭到毁坏,名为财富毁坏,指因国王、盗贼等而导致财富灭亡。疾病本身就是一种毁坏,即疾病毁坏,因为疾病能破坏、摧毁健康。戒遭到毁坏,名为戒毁坏,这是恶戒的名称。正在破坏正见而生起的邪见本身即是毁坏,名为见毁坏。“亲属成就”是指亲属的成就,即圆满、众多。财富成就也同理。健康成就,是指健康的成就,即圆满、长久的无病状态。戒成就与见成就也同理。显示巴利原文
Ayasato vā garahato vāti ettha parammukhā aguṇavacanaṃ ayaso. Sammukhā garahā. Viyasatīti byasanaṃ, hitasukhaṃ khipati viddhaṃsetīti attho. Ñātīnaṃ byasanaṃ ñātibyasanaṃ, corarogabhayādīhi ñātivināsoti attho. Bhogānaṃ byasanaṃ bhogabyasanaṃ, rājacorādivasena bhogavināsoti attho. Rogo eva byasanaṃ rogabyasanaṃ. Rogo hi ārogyaṃ byasati vināsetīti byasanaṃ. Sīlassa byasanaṃ sīlabyasanaṃ, dussīlyassetaṃ nāmaṃ. Sammādiṭṭhiṃ vināsayamānā uppannā diṭṭhiyeva byasanaṃ diṭṭhibyasanaṃ. Ñātisampadāti ñātīnaṃ sampadā pāripūri bahubhāvo . Bhogasampadāyapi eseva nayo. Ārogyassa sampadā ārogyasampadā. Pāripūri dīgharattaṃ arogatā. Sīladiṭṭhisampadāsupi eseva nayo.
“结束义务”指完成了当日应做的义务。“忆念八种适宜”等,表明在那时生起禅那之后,便生起了宿住随念智。“透过动议而成为业处成就者”意为:动议确立后,即成为羯磨与诵出的成就者。显示巴利原文
Vattaṃ paricchindīti tasmiṃ divase kātabbavattaṃ niṭṭhāpesi. Aṭṭha kappe anussarītiādinā tasmiṃ khaṇe jhānaṃ nibbattetvā pubbenivāsañāṇaṃ nibbattesīti dīpeti. Ñattiyā kammappatto hutvāti ñattiyā ṭhapitāya anussāvanakammappatto hutvāti attho.
“出于愚钝、出于迷痴”指既不知受持,也不知其利益,只因自己愚钝、迷痴,便以无知而成为阿兰若住者。“恶欲、为欲所败”指心中如此想:“我若住于林野,人们便会以‘此是阿兰若住者’而行四资具供养,也会以‘此比丘有惭、远离’等功德而尊重我。”他如此安住于恶欲,被该欲所制伏而成为阿兰若住者。因此说“期望透过林野住而获得资具利益”。因疯狂而进入林野居住者,则称为由于疯狂、心散乱而成为阿兰若住者。“被赞叹”指此阿兰若支为诸佛与佛弟子所赞叹、所称扬,因此而成为阿兰若住者。显示巴利原文
Mandattā momūhattāti neva samādānaṃ jānāti, na ānisaṃsaṃ, attano pana mandattā momūhattā aññāṇeneva āraññiko hoti. Pāpiccho icchāpakatoti ‘‘araññe me viharantassa ‘ayaṃ āraññiko’ti catuppaccayasakkāraṃ karissanti, ‘ayaṃ bhikkhu lajjī pavivitto’tiādīhi ca guṇehi sambhāvessantī’’ti evaṃ pāpikāya icchāya ṭhatvā tāya eva icchāya abhibhūto hutvā āraññiko hotīti attho. Tenāha ‘‘araññavāsena paccayalābhaṃ patthayamāno’’ti. Ummādavasena araññaṃ pavisitvā viharanto ummādā cittakkhepā āraññiko nāma hoti. Vaṇṇitanti idaṃ āraññikaṅgaṃ nāma buddhehi buddhasāvakehi ca vaṇṇitaṃ pasatthanti āraññiko hoti.
六法段注释显示巴利原文
Chakkavāravaṇṇanā
326 在六法中,“应持守六年最长期限”一句的分判已经显明。其余内容,其义自明。显示巴利原文
326. Chakkesu chabbassaparamatā dhāretabbanti padabhājanaṃ dassitaṃ. Sesaṃ uttānameva.
七法段注释显示巴利原文
Sattakavāravaṇṇanā
327 在七法中,应将六法所说的内容,以七法的形式进行组合。即将六法所说的十四种最长期限分作两类,依两个七法来组合。显示巴利原文
327. Sattakesu chakke vuttāniyeva sattakavasena yojetabbānīti chakke vuttacuddasaparamāni dvidhā katvā dvinnaṃ sattakānaṃ vasena yojetabbāni.
‘知犯戒’指知道犯戒就是‘犯戒’。其余句也同理。‘属于胜心者’中,胜心指因较通常欲界心更美妙、对治和清净,而称为殊胜的清净心,这是近行定心的别名。生于胜心的、或依止胜心的,称为属于胜心者。‘现法乐住者’指在现法中乐住者。现法指现前的自体,在那里成为乐住者。这是色界禅那的别名。因为安止于彼而住的禅修者,就在此自体中得到无染的离欲乐,故称‘现法乐住’。‘随意获得者’指随欲而得者,即能随自己意愿,在想要的时候入定。‘无难获得者’指能轻易地镇伏敌对法而入定。‘无艰获得者’指获得无艰、广大的,能按预定时间出定。因为有人虽获得,但不能在想要的时候入定。有人能在想要的时候入定,但镇伏障碍时困难。有人既能那样入定,又能轻易镇伏障碍,但不能像计时水钟那样按预定时间出定。显示巴利原文
Āpattiṃ jānātīti āpattiṃyeva ‘‘āpattī’’ti jānāti. Sesapadesupi eseva nayo. Ābhicetasikānanti ettha (ma. ni. aṭṭha. 1.66) abhicetoti pākatikakāmāvacaracittehi sundaratāya paṭipakkhato visuddhattā ca abhikkantaṃ visuddhacittaṃ vuccati, upacārajjhānacittassetaṃ adhivacanaṃ. Abhicetasi jātāni ābhicetasikāni, abhicetosannissitānīti vā ābhicetasikāni. Diṭṭhadhammasukhavihārānanti diṭṭhadhamme sukhavihārānaṃ. Diṭṭhadhammoti paccakkho attabhāvo vuccati, tattha sukhavihārabhūtānanti attho. Rūpāvacarajjhānānametaṃ adhivacanaṃ. Tāni hi appetvā nisinnā jhāyino imasmiññeva attabhāve asaṃkiliṭṭhaṃ nekkhammasukhaṃ vindanti, tasmā ‘‘diṭṭhadhammasukhavihārānī’’ti vuccanti. Nikāmalābhīti nikāmena lābhī, attano icchāvasena lābhī, icchiticchitakkhaṇe samāpajjituṃ samatthoti vuttaṃ hoti. Akicchalābhīti sukheneva paccanīkadhamme vikkhambhetvā samāpajjituṃ samatthoti vuttaṃ hoti. Akasiralābhīti akasirānaṃ lābhī vipulānaṃ, yathāparicchedeneva vuṭṭhātuṃ samatthoti vuttaṃ hoti. Ekacco hi lābhīyeva hoti, na pana sakkoti icchiticchitakkhaṇe samāpajjituṃ. Ekacco sakkoti tathā samāpajjituṃ, pāripanthike pana kicchena vikkhambheti. Ekacco tathā ca samāpajjati, pāripanthike ca akiccheneva vikkhambheti, na sakkoti kālamānanāḷikayantaṃ viya yathāparicchedeyeva vuṭṭhātuṃ.
“诸漏灭尽”即由阿罗汉道而灭尽一切烦恼。“无漏”即远离诸漏。“心解脱与慧解脱”:此处,以“心”一词指与阿罗汉果相应的定,以“慧”一词指与彼相应的慧。于此,应知定因离贪而解脱,故为心解脱;慧因离无明而解脱,故为慧解脱。此义亦为世尊所说:“诸比丘,凡彼之定,此即彼之定根。凡彼之慧,此即彼之慧根。诸比丘,如是,由离贪而有心解脱,由离无明而有慧解脱。”复次,于此应知,止之果为心解脱,观之果为慧解脱。“于现法”即于此现有之自体。“亲自以证智作证”即唯由自己以慧现证,不依他人而了知之义。其意趣是:舍弃如同由闻所成智等那样依于他人、执取理路,而由随顺他人音声之修习所证得、唯由自己之慧现证,并非成为自然生智。“具足而住”即达到、成就而住。显示巴利原文
Āsavānaṃ khayāti arahattamaggena sabbakilesānaṃ khayā. Anāsavanti āsavavirahitaṃ. Cetovimuttiṃ paññāvimuttinti ettha ceto-vacanena arahattaphalasampayutto samādhi, paññā-vacanena taṃsampayuttā ca paññā vuttā. Tattha ca samādhi rāgato vimuttattā cetovimutti, paññā avijjāya vimuttattā paññāvimuttīti veditabbā. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘yo hissa, bhikkhave, samādhi, tadassa samādhindriyaṃ (saṃ. ni. 5.520). Yā hissa, bhikkhave, paññā, tadassa paññindriyaṃ (saṃ. ni. 5.516). Iti kho, bhikkhave, rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā paññāvimuttī’’ti (a. ni. 2.32). Apicettha samathaphalaṃ cetovimutti, vipassanāphalaṃ paññāvimuttīti veditabbāti. Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve. Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva paññāya paccakkhaṃ katvā, aparappaccayena ñatvāti attho. Sutamayañāṇādinā viya parappaccayataṃ nayaggāhañca muñcitvā paratoghosānugatabhāvanādhigamabhūtāya attanoyeva paññāya paccakkhaṃ katvā, na sayambhūñāṇabhūtāyāti adhippāyo. Upasampajja viharatīti pāpuṇitvā sampādetvā viharati.
八法品注释显示巴利原文
Aṭṭhakavāravaṇṇanā
328 328. 在八种情形中,“观察八种利益而……”显示巴利原文
328. Aṭṭhakesu aṭṭhānisaṃse sampassamānenāti –
诸比丘!在此,有比丘犯了戒,自己却对所犯之戒持无犯之见,而其他比丘则视其为犯戒。诸比丘!如果那些比丘这样了解这位比丘:“这位尊者是博闻多识、通晓圣教、持法者、持律者、持论母者,贤明、聪慧、有智慧,有惭、有愧、乐于修学。如果我们因为这位比丘不肯认罪而举发他的罪过,我们将不与他一起举行布萨,离开他而举行布萨。因此因缘,僧团中将会生起斗诤、纷争、口角、争论,造成僧团破裂、分裂、分派、异别。”诸比丘!顾虑僧团破裂的比丘,不应因这位比丘不肯认罪而举发他的罪过。显示巴利原文
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhu āpattiṃ āpanno hoti, so tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi hoti, aññe bhikkhū tassā āpattiyā āpattidiṭṭhino honti, te ce, bhikkhave, bhikkhū taṃ bhikkhuṃ evaṃ jānanti ‘ayaṃ kho āyasmā bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo paṇḍito byatto medhāvī lajjī kukkuccako sikkhākāmo, sace mayaṃ imaṃ bhikkhuṃ āpattiyā adassane ukkhipissāma, na mayaṃ iminā bhikkhunā saddhiṃ uposathaṃ karissāma, vinā iminā bhikkhunā uposathaṃ karissāma, bhavissati saṅghassa tatonidānaṃ bhaṇḍanaṃ kalaho viggaho vivādo saṅghabhedo saṅgharāji saṅghavavatthānaṃ saṅghanānākaraṇa’nti, bhedagarukehi, bhikkhave, bhikkhūhi na so bhikkhu āpattiyā adassane ukkhipitabbo’’ti (mahāva. 453) –
即观察以“诸比丘,于此……”等语所说的八种利益。不与此比丘共同举行布萨等,是会导致僧团破裂的过患;而共同举行,则是会促成和合的功德利益。因此,观察这八种利益之后,便不应举发那位比丘的罪——这是其中的义理。显示巴利原文
Ādinā vuttaaṭṭhānisaṃse sampassamānena. Tena hi saddhiṃ uposathādiakaraṇaṃ ādīnavo bhedāya saṃvattanato, karaṇaṃ ānisaṃso sāmaggiyā saṃvattanato. Tasmā ete aṭṭhānisaṃse sampassamānena na so bhikkhu ukkhipitabboti attho.
在第二组八法中,也是“观察八种利益而……”显示巴利原文
Dutiyaaṭṭhakepi aṭṭhānisaṃse sampassamānenāti –
“诸比丘,于此,有比丘犯戒,却对所犯戒持无犯见,而其余比丘对彼所犯戒持犯见。诸比丘,若彼比丘这样了知那些比丘:‘这些尊者多闻、通达圣教、持法、持律、持论母,贤明、聪慧、具慧,有惭、有愧、乐于学。他们不会因我或他人的缘故,由欲、嗔、痴、怖而趣入非道。如果那些比丘因为我不承认罪过而举发我,他们将不与我共同举行布萨,而撇开我自行布萨,由此因缘,僧团将生起斗诤、纷争、口角、争论,乃至僧破、僧裂、僧分派、僧异别。’诸比丘,怖畏僧破的比丘,应当出于对他人之信而发露其罪。”显示巴利原文
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhu āpattiṃ āpanno hoti, so tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi hoti, aññe bhikkhū tassā āpattiyā āpattidiṭṭhino honti, so ce, bhikkhave, bhikkhu te bhikkhū evaṃ jānāti ‘ime kho āyasmanto bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā paṇḍitā byattā medhāvino lajjino kukkuccakā sikkhākāmā, nālaṃ mamaṃ vā kāraṇā aññesaṃ vā kāraṇā chandā dosā mohā bhayā agatiṃ gantuṃ, sace maṃ ime bhikkhū āpattiyā adassane ukkhipissanti, na mayā saddhiṃ uposathaṃ karissanti, vinā mayā uposathaṃ karissanti, bhavissati saṅghassa tatonidānaṃ bhaṇḍanaṃ kalaho viggaho vivādo saṅghabhedo saṅgharāji saṅghavavatthānaṃ saṅghanānākaraṇa’nti, bhedagarukena, bhikkhave, bhikkhunā paresampi saddhāya sā āpatti desetabbā’’ti (mahāva. 453) –
即在以“于此,诸比丘……”等语开示的八种利益中观察,这是其义理。显示巴利原文
Ādinā vuttaaṭṭhānisaṃse sampassamānenāti attho.
“依圣典所出之七法”,即:“于事前,他便有‘我将妄语’之心;正妄语时,他有‘我正妄语’之心;已妄语后,他有‘我已妄语’之心;隐匿己见,隐匿己忍,隐匿己乐,隐匿己性。”如是以圣典中所出之七法而说明。显示巴利原文
Pāḷiyaṃ āgatehi sattahīti ‘‘pubbevassa hoti ‘musā bhaṇissa’nti, bhaṇantassa hoti ‘musā bhaṇāmī’ti, bhaṇitassa hoti ‘musā mayā bhaṇita’nti vinidhāya diṭṭhiṃ, vinidhāya khantiṃ, vinidhāya ruciṃ, vinidhāya bhāva’’nti (pārā. 220) evamāgatehi sattahi.
“非梵行”即远离非殊胜行。“受持布萨者,不应食夜食及非时食”,即受持布萨者不应食用夜间食与白昼的非时食。“应卧于床,或卧于地上所设之敷具”,其义为:应卧于如法之床,或卧于以石灰等善加整治的地面上、铺设草、叶、稻秆等而作成的敷具上。这便是被称为八支布萨者:此不杀生等,因受持布萨而具足八支,故称为“八支”。显示巴利原文
Abrahmacariyāti aseṭṭhacariyato. Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojananti uposathaṃ upavuttho rattibhojanañca divāvikālabhojanañca na bhuñjeyya. Mañce chamāyaṃva sayetha santhateti kappiyamañce vā sudhādiparikammakatāya bhūmiyaṃ vā tiṇapaṇṇapalālādīni santharitvā kate santhate vā sayethāti attho. Etañhi aṭṭhaṅgīkamāhuposathanti etaṃ pāṇātipātādīni asamācarantena upavutthauposathaṃ aṭṭhahi aṅgehi samannāgatattā ‘‘aṭṭhaṅgika’’nti vadanti.
“所作不净、未受持”等八种,名为非残食。酥等八种,于日出时即成应舍。所谓“应结合八法而了知”,其义为:先前八法为一组八法,从中除去一法,再于余法中各各加入一法,依这些理趣,应可类推成立其余诸组八法。显示巴利原文
‘‘Akappiyakataṃ hoti appaṭiggahitaka’’ntiādayo aṭṭha anatirittā nāma. Sappiādi aṭṭhame aruṇuggamane nissaggiyaṃ hoti. Aṭṭhakavasena yojetvā veditabbānīti purimāni aṭṭha ekaṃ aṭṭhakaṃ, tato ekaṃ apanetvā sesesupi ekekaṃ pakkhipitvāti evamādinā nayena aññānipi aṭṭhakāni kātabbānīti attho.
九法品注释显示巴利原文
Navakavāravaṇṇanā
329 关于九法中的嫌恨事(āghātavatthūni)——(《长部》注3.340;《增支部》注3.9.29)是指生起嫌恨的原因。嫌恨的调伏(āghātapaṭivinayāni)则是调伏嫌恨的原因。“于此何处可得此”的意思是:思惟“愿此不利之行未曾发生”,对于此人,从何处可得此愿?以何为因能得?如此思惟:“他人竟依自己的好恶对他人施以不利之行”,由此调伏嫌恨。或者,若我生起反击,这反击之因于此人何处可得?以何为因能得?实无意义之故,这便是其义。因为众生乃业之所有者,他们又随谁的喜好而受苦或享乐呢?所以,这纯粹只是我对他生起的愤怒而已,这是意趣所在。或者,此反击之因于此人何处可得?因为从胜义谛而言,所应愤怒者与愤怒者皆不存在,存在的仅是诸行,即所谓“众生”的五蕴,而这些诸行短暂、刹那即逝,谁又能对谁愤怒呢?这便是其义。也有“有何利”的读法:若我对此生起愤怒,我此愤怒之举有何利益?除了产生不利之外,又能有何利益?这便是其义。在此义中,“于此”(tanti)只是一个小品词。显示巴利原文
329. Navakesu āghātavatthūnīti (dī. ni. aṭṭha. 3.340; a. ni. aṭṭha. 3.9.29) āghātakāraṇāni. Āghātapaṭivinayānīti āghātassa paṭivinayakāraṇāni. Taṃ kutettha labbhāti ‘‘taṃ anatthacaraṇaṃ mā ahosī’’ti etasmiṃ puggale kuto labbhā kena kāraṇena sakkā laddhuṃ. ‘‘Paro nāma parassa attano cittaruciyā anatthaṃ karotī’’ti evaṃ cintetvā āghātaṃ paṭivinodeti. Atha vā sacāhaṃ paṭikkopaṃ kareyyaṃ, taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā, kena kāraṇena laddhabbaṃ niratthakabhāvatoti attho. Kammassakā hi sattā, te kassa ruciyā dukkhitā sukhitā vā bhavanti, tasmā kevalaṃ tasmiṃ mayhaṃ kujjhanamattamevāti adhippāyo. Atha vā taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā paramatthato kujjhitabbassa kujjhanakassa ca abhāvato. Saṅkhāramattañhetaṃ yadidaṃ khandhapañcakaṃ yaṃ ‘‘satto’’ti vuccati, te ca saṅkhārā ittarakālā khaṇikā, kassa ko kujjhatīti attho. ‘‘Kuto lābhā’’tipi pāṭho, sacāhaṃ ettha kopaṃ kareyyaṃ, tasmiṃ me kopakaraṇe kuto lābhā, lābhā nāma ke siyuṃ aññatra anatthuppattitoti attho. Imasmiñca atthe tanti nipātamattameva hoti.
缘于渴爱(《长部》注2.103;《增支部》注3.9.23)——有两种渴爱:追求渴爱(esanataṇhā)与已得渴爱(esitataṇhā)。以那种渴爱行于羊径、桩径等道路而寻求、遍求财物,这称为追求渴爱。对于已经遍求、已经寻得、已经获得之物所生起的渴爱,这称为已得渴爱。此处应理解为已得渴爱。遍求(pariyesanā),即对色等所缘的遍求。因为当有追求渴爱时,遍求便随之存在。得(lābho),即获得色等所缘。因为当有遍求时,得便随之存在。而决断(vinicchayo),依智、渴爱、见、寻思而有四种。其中,“应知乐决断,知乐决断已,应内修于乐”(《中部》3.323),此为智决断。“决断有二种:渴爱决断与见决断”(《大义释》102),如此所说的一百零八种渴爱行相为渴爱决断,六十二种邪见为见决断。然而,在“天帝释,欲以寻思为因”(《长部》2.358)等经文中,此处所说的决断,即指寻思。因为获得利得之后,便以寻思决断何为可爱与不可爱、善与不善:“这一部分将用于色所缘,这一部分用于声所缘,这一部分将属于我,这一部分……”
},
{显示巴利原文
Taṇhaṃ paṭiccāti (dī. ni. aṭṭha. 2.103; a. ni. aṭṭha. 3.9.23) dve taṇhā esanataṇhā esitataṇhā ca. Yāya taṇhāya ajapathasaṅkupathādīni paṭipajjitvā bhoge esati gavesati, ayaṃ esanataṇhā nāma. Yā tesu esitesu gavesitesu paṭiladdhesu taṇhā, ayaṃ esitataṇhā nāma. Idha esitataṇhā daṭṭhabbā. Pariyesanāti rūpādiārammaṇapariyesanā. Sā hi esanataṇhāya sati hoti. Lābhoti rūpādiārammaṇappaṭilābho. So hi pariyesanāya sati hoti. Vinicchayo pana ñāṇataṇhādiṭṭhivitakkavasena catubbidho. Tattha ‘‘sukhavinicchayaṃ jaññā, sukhavinicchayaṃ ñatvā ajjhattaṃ sukhamanuyuñjeyyā’’ti (ma. ni. 3.323) ayaṃ ñāṇavinicchayo. ‘‘Vinicchayoti dve vinicchayā taṇhāvinicchayo ca diṭṭhivinicchayo cā’’ti (mahāni. 102) evaṃ āgatāni aṭṭhasatataṇhāvicaritāni taṇhāvinicchayo. Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhivinicchayo. ‘‘Chando kho, devānaminda, vitakkanidāno’’ti (dī. ni. 2.358) imasmiṃ pana sutte idha vinicchayoti vutto vitakkoyeva āgato. Lābhaṃ labhitvā hi iṭṭhāniṭṭhaṃ sundarāsundarañca vitakkena vinicchināti ‘‘ettakaṃ me rūpārammaṇatthāya bhavissati, ettakaṃ saddārammaṇatthāya, ettakaṃ mayhaṃ bhavissati, ettakaṃ parassa, ettakaṃ paribhuñjissāmi, ettakaṃ nidahissāmī’’ti. Tena vuttaṃ ‘‘lābhaṃ paṭicca vinicchayo’’ti.
欲贪(chandarāgo):当以不善寻思如此思惟对象时,便生起微弱的贪与强烈的贪。执取(ajjhosānaṃ):即‘我、我所’的强力确定。摄受(pariggaho):即依渴爱与见而作摄受。悭吝(macchariyaṃ):即不能忍受与他人共有的状态。因此,古师们如此解释词义:‘愿此稀有之物只属于我,莫成为他人稀有之物,由此生起故,称为悭吝’。守护(ārakkho):即以闭门、藏于箱箧等方式妥善保护。‘执取’(adhi karoti)即执取(adhikaraṇaṃ),这是原因的异名。‘因守护而执取’(ārakkhādhikaraṇaṃ)是抽象中性词,意为以守护为因。在执杖等中,为制止他人而执持杖,称为执杖(daṇḍādānaṃ)。执持单刃等武器,称为执刀(satthādānaṃ)。争斗(kalaho)即身争斗与语争斗。前前的对立为冲突(viggaho),后后的对立为争论(vivādo)。‘你、你’(tuvaṃ tuvaṃ):即依不恭敬而说‘你、你’。显示巴利原文
Chandarāgoti evaṃ akusalavitakkena vitakkite vatthusmiṃ dubbalarāgo ca balavarāgo ca uppajjati. Ajjhosānanti ‘‘ahaṃ, mama’’nti balavasanniṭṭhānaṃ. Pariggahoti taṇhādiṭṭhivasena pariggahakaraṇaṃ. Macchariyanti parehi sādhāraṇabhāvassa asahanatā. Tenevassa porāṇā evaṃ vacanatthaṃ vadanti ‘‘idaṃ acchariyaṃ mayheva hotu, mā aññassa acchariyaṃ hotūti pavattattā macchariyanti vuccatī’’ti. Ārakkhoti dvārapidahanamañjūsāgopanādivasena suṭṭhu rakkhaṇaṃ. Adhi karotīti adhikaraṇaṃ, kāraṇassetaṃ nāmaṃ. Ārakkhādhikaraṇanti bhāvanapuṃsakaṃ, ārakkhahetūti attho. Daṇḍādānādīsu paranisedhanatthaṃ daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ. Ekatodhārādino satthassa ādānaṃ satthādānaṃ. Kalahoti kāyakalahopi vācākalahopi. Purimo purimo virodho viggaho, pacchimo pacchimo vivādo. Tuvaṃ tuvanti agāravavasena ‘‘tuvaṃ tuva’’nti vacanaṃ.
应作分别,或于舍弃决意后,再作分别。若未舍弃决意,则不应作分别,这是意旨。‘以恶作而说’:即依‘对别众比丘尼僧团作别众想而教诫’等(波逸提 150)的方式,在非法行为中,两个九法组以恶作而说。显示巴利原文
Vikappetabbaṃ, vijahitādhiṭṭhānaṃ vā pacchāvikappetabbaṃ. Avijahitādhiṭṭhānaṃ pana na vikappetabbanti adhippāyo. Dukkaṭavasena vuttānīti ‘‘vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadatī’’tiādinā (pāci. 150) nayena adhammakamme dve navakāni dukkaṭavasena vuttāni.
十法品释显示巴利原文
Dasakavāravaṇṇanā
330 330. 在十法中,应知‘无布施’等,即:‘无布施,无供养,无祭祀,无善恶业之果报,无此世,无他世,无母,无父,无化生众生,世间无有正行、正实践的沙门婆罗门,能自证知、现证此世与他世而宣说。’(中部 2.94, 225; 3.91, 116; 相应部 3.210)如此所说。‘世间是常’等,即:‘世间是常,或世间非常,世间有边,或世间无边,命即是身,或命异身异,如来死后存在,或如来死后不存在,或如来死后亦存在亦不存在,或如来死后非存在非不存在。’(中部 1.269)如此所说,此即概括。显示巴利原文
330. Dasakesu natthi dinnantiādivasena veditabbāti ‘‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā, ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti (ma. ni. 2.94, 225; 3.91, 116; saṃ. ni. 3.210) evamāgataṃ sandhāya vuttaṃ. Sassato lokotiādivasenāti ‘‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā’’ti (ma. ni. 1.269) evamāgataṃ saṅgaṇhāti.
邪见等,以邪解脱为终,即“邪见、邪思惟、邪语、邪业、邪命、邪精进、邪念、邪定、邪智、邪解脱”(《分别论》970),是就此所说而言。其中,邪智:是指在造恶时,以思惟方便而生起;或造恶后,以‘我所作善’的方式观察而生起的痴。邪解脱:是指本非解脱却生起解脱想。于《止息犍度》中所说,即“有少许诤事,非已行、非流转”等(《小品》204)所说。具足《止息犍度》所说诸法——此为句子的连接。母护等十种妇女。财买等十种妻妾。显示巴利原文
Micchādiṭṭhiādayo micchāvimuttipariyosānāti ‘‘micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā micchākammanto micchāājīvo micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhi micchāñāṇaṃ micchāvimuttī’’ti (vibha. 970) evamāgataṃ sandhāya vadati. Tattha micchāñāṇanti pāpakiriyāsu upāyacintāvasena pāpakaṃ katvā ‘‘sukataṃ mayā’’ti paccavekkhaṇākārena ca uppanno moho. Micchāvimuttīti avimuttasseva sato vimuttisaññitā. Samathakkhandhake niddiṭṭhāti ‘‘oramattakaṃ adhikaraṇaṃ hoti, na ca gatigataṃ, na ca saritasārita’’ntiādinā (cūḷava. 204) niddiṭṭhā. Samathakkhandhake vuttehi samannāgato hotīti sambandho. Māturakkhitādayo dasa itthiyo. Dhanakkītādayo dasa bhariyāyo.
十一法品释显示巴利原文
Ekādasakavāravaṇṇanā
331 在十一法组中,“不澄清”即不显明。“以如同善驾之车所成就”意谓因可在所欲之时安乐运转,故如同善驾之车所成就。“成为依止处”即成为诸成就的依止处。“随顺随顺而转”即由修习与屡屡修习而随顺随顺而转。显示巴利原文
331. Ekādasakesu na vodāyantīti na pakāsanti. Suyuttayānasadisāya katāyāti icchiticchitakāle sukhena pavattetabbattā yuttayānaṃ viya katāya. Yathā patiṭṭhā hotīti sampattīnaṃ yathā patiṭṭhā hoti. Anu anu pavattitāyāti bhāvanābahulīkārehi anu anu pavattitāya.
于“安乐睡眠”等句中:如其余众人辗转反侧、呻吟而痛苦睡眠,他不那样睡眠,而是安乐睡眠,纵使入眠也如同入定一般。“安乐醒来”:如他人呻吟、打呵欠、辗转反侧而痛苦醒来,他不那样醒来,而是如盛开的莲花般安乐、不动而醒来。由于曾所体证之力及诸天示现之力,他唯有善梦,而无恶梦,故说“唯不见恶梦”等。纵使因界扰动而起,他的梦也大多是善的,因为心所生色大多随顺于时节生色与食生色。其中,“唯不见恶梦”:如他人梦见自己被盗贼包围、被猛兽侵害、坠入悬崖,他不那样梦见恶梦,而唯见善梦——增长之因,如同正在礼敬塔庙、正在作供养、正在听法一般。显示巴利原文
Sukhaṃ supatītiādīsu (a. ni. aṭṭha. 3.11.15; visuddhi 1.258) yathā sesajanā samparivattamānā kākacchamānā dukkhaṃ supanti, evaṃ asupitvā sukhaṃ supati, niddaṃ okkantopi samāpattiṃ samāpanno viya hoti. Sukhaṃ paṭibujjhatīti yathā aññe nitthunantā vijambhantā samparivattantā dukkhaṃ paṭibujjhanti, evaṃ appaṭibujjhitvā vikasamānamiva padumaṃ sukhaṃ nibbikāraṃ paṭibujjhati. Anubhūtapubbavasena devatūpasaṃhāravasena cassa bhaddakameva supinaṃ hoti, na pāpakanti āha ‘‘pāpakameva na passatī’’tiādi. Dhātukkhobhahetukampi cassa bahulaṃ bhaddakameva siyā yebhuyyena cittajarūpānuguṇatāya utuāhārajarūpānaṃ. Tattha pāpakameva na passatīti yathā aññe attānaṃ corehi samparivāritaṃ viya, vāḷehi upaddutaṃ viya, papāte patantaṃ viya ca passanti, evaṃ pāpakameva supinaṃ na passati. Bhadrakaṃ pana vuḍḍhikāraṇabhūtaṃ passatīti cetiyaṃ vandanto viya, pūjaṃ karonto viya, dhammaṃ suṇanto viya ca hoti.
“为众人所喜爱”:如挂在胸前的珍珠项链、如戴在头上的花鬘,为众人所喜爱、所悦意。“为非人所喜爱”:正如为众人所喜爱那样,也为非人所喜爱,犹如维沙卡长老。“火、毒、刀不能害他”:于修慈者之身,如火不能害如优多罗优婆夷,如毒不能害如结集诵者小尸婆长老,如刀不能害如桑基卡沙弥,不能侵入,即不能损害其身。此处也讲述了母牛的故事:据说有一头母牛正放乳给牛犊吃而站立着。一个猎人想“我要射它”,翻转手中长矛掷出。那矛触及母牛身体后,如同棕榈叶般翻转而去,这既非近行力也非安止力,仅仅是由于对牛犊的强力慈心。慈有如此大威力。“速疾得定”:由于远离了令禅那退失的障碍——嗔恚,故能速疾得定。“面容清净”:他的面容清净明亮,如同从系缚中解开的棕榈果。“不迷乱而命终”:修慈者无迷乱而死,犹如入睡般不迷乱而命终。显示巴利原文
Manussānaṃ piyo hotīti ure āmukkamuttāhāro viya, sīse piḷandhamālā viya ca manussānaṃ piyo hoti manāpo. Amanussānaṃ piyo hotīti yatheva ca manussānaṃ piyo, evaṃ amanussānampi piyo hoti visākhatthero viya. Nāssa aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamatīti mettāvihārissa kāye uttarāya upāsikāya viya aggi vā, saṃyuttabhāṇakacūḷasīvattherasseva visaṃ vā, saṃkiccasāmaṇerasseva satthaṃ vā na kamati na pavisati, nāssa kāyaṃ vikopetīti vuttaṃ hoti. Dhenuvatthumpi cettha kathayanti, ekā kira dhenu vacchakassa khīradhāraṃ muñcamānā aṭṭhāsi. Eko luddako ‘‘taṃ vijjhissāmī’’ti hatthena samparivattetvā dīghadaṇḍakaṃ sattiṃ muñci. Sā tassā sarīraṃ āhacca tālapaṇṇaṃ viya vivaṭṭamānā gatā, neva upacārabalena na appanābalena, kevalaṃ pana vacchake balavahitacittatāya. Evaṃ mahānubhāvā mettā. Khippaṃ samādhiyatīti kenaci paripanthena parihīnajjhānassa byāpādassa dūrasamanussaritabhāvato khippameva samādhiyati. Mukhavaṇṇo vippasīdatīti bandhanā pamuttatālapakkaṃ viya cassa vippasannavaṇṇaṃ mukhaṃ hoti. Asammūḷho kālaṃkarotīti mettāvihārino sammohamaraṇaṃ nāma natthi, asammūḷhova niddaṃ okkamanto viya kālaṃ karoti.