321 “根本清净的间罪”,是指犯了间罪之后,做了根本甘马(根本出罪)而住的人所犯的罪。所谓“重罪清净的间罪”,如《结文》中说:“犯了众多罪之后,以其中覆藏最久的为准,取重罪的总和而住的人所犯的罪。”以有热忱的心,就是“我还要再犯”这样有热忱的心。这是依比丘尼的八事而说的。因此说:“在第八事中,比丘尼就是巴拉基格。”由于说到“对如法承诺的失实”,对不如法承诺的违犯则不构成恶作。因为当说“你们还俗吧”时,若净心者答应“好”而不还俗,则无犯。一切处皆如此。在十五法中,即“我将适时说,非不适时说”等所说的十五法中。因能犯戒,故为能犯戒者。巴利
321.Mūlavisuddhiyāantarāpattīti antarāpattiṃ āpajjitvā mūlāyapaṭikassanaṃ katvā ṭhitena āpannā. ‘‘Agghavisuddhiyā antarāpattīti sambahulā āpattiyo āpajjitvā tāsu sabbacirapaṭicchannavasena agghasamodhānaṃ gahetvā vasantena āpannāpattī’’ti gaṇṭhipadesu vuttaṃ. Saussāheneva cittenāti ‘‘punapi āpajjissāmī’’ti saussāheneva cittena. Bhikkhunīnaṃ aṭṭhavatthukāya vasena cetaṃ vuttaṃ. Tenevāha ‘‘aṭṭhame vatthusmiṃ bhikkhuniyā pārājikameva hotī’’ti. ‘‘Dhammikassa paṭissavassa asaccāpane’’ti vuttattā adhammikapaṭissavassa visaṃvāde dukkaṭaṃ na hoti. ‘‘Tumhe vibbhamathā’’ti hi vutte suddhacitto ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā sace na vibbhamati, anāpatti. Evaṃ sabbattha. Pañcadasasu dhammesūti ‘‘kālena vakkhāmi, no akālenā’’tiādinā vuttapañcadasadhammesu. Āpattiṃ āpajjituṃ bhabbatāya bhabbāpattikā.
322 在二法中说到“藏置”,是指在烈日下放置太久之后再收藏起来。讲说与事例相应的部分时,一边讲一边就犯;若放下“我不说所犯的罪”这一责任而不说,就犯。生在罗马地区的是罗马盐。“帕卡剌”是指灰碱。因为盐是允许的,所以盐也在二法中被提到。巴利
322. Dukesu nidahaneti ātape aticiraṃ ṭhapetvā nidahane. Vatthusabhāgaṃ desento desento āpajjati, āpannaṃ āpattiṃ na desessāmīti dhuraṃ nikkhipanto na desento āpajjati. Romajanapade jātaṃ romakaṃ. Pakkālakanti yavakkhāraṃ. Anuññātaloṇattā loṇānipi dukesu vuttāni.
323 在三支组中,“作了与语相应的身行”,就是以身体作出恭敬的行为。“以口支持等种种差别”,就是口吹鼓等种种差别。凡违犯某一学处时会产生以身等起之罪,该学处即是于身门制定的学处。“毁坏”,就是破坏。“不应采纳”,意思是:当有人对你说“你不要离开这座精舍,也不要到持律者那里去请求裁决”时,你不应听从他的话。巴利
323. Tikesu vacīsampayuttaṃ kāyakiriyaṃ katvāti kāyena nipaccakāraṃ katvā. Mukhālambarakaraṇādibhedoti mukhabherivādanādippabhedo. Yassa sikkhāpadassa vītikkame kāyasamuṭṭhānā āpattiyo, taṃ kāyadvāre paññattasikkhāpadaṃ. Upaghātetīti vināseti. Na ādātabbanti ‘‘imasmā vihārā parampi mā nikkhama, vinayadharānaṃ vā santikaṃ āgaccha vinicchayaṃ dātu’’nti vutte tassa vacanaṃ na gahetabbanti attho.
不善以及诸根:从“由不善所生”这个意义上说,因为完全是不善的,所以叫“不善”;因为能使与自己相应之法稳固建立,所以叫“根”,并不是因为它们能令成为不善。因为不善性并不是从根而来,善等的善等性也不是从根而来。如果真是那样,那么二痴心中的痴就不应该是不善性了。巴利
Akusalāni ceva mūlāni cāti akosallasambhūtaṭṭhena ekantākusalabhāvato akusalāni, attanā sampayuttadhammānaṃ suppatiṭṭhitabhāvasādhanato mūlāni, na akusalabhāvasādhanato. Na hi mūlato akusalānaṃ akusalabhāvo, kusalādīnaṃ vā kusalādibhāvo. Tathā ca sati momūhacittadvayamohassa akusalabhāvo na siyā.
“恶行”是指:从缘、从相应法、从生起的方式来看,都不是正确地运作。“丑恶”是指:可憎可恶,因为现在和未来都是不可爱的样子。“善行”等的含义,要按上面所说的反过来理解。这两种三法,可以依制戒来说,也可以依业道来说。先依制戒来说:违犯了在身门所制定的学处,就是身恶行;没有违犯,就是身善行。违犯了在语门所制定的学处,就是语恶行;没有违犯,就是语善行。在这两处,违犯了所制定的学处,就是意恶行,因为并没有只在意门制定的学处。这应当理解为依二门不作等起之罪来说的。对于所说的罪,仅仅不违犯,就是意善行。这是依制戒来说的。巴利
Duṭṭhu caritānīti paccayato sampayuttadhammato pavattiākārato ca na suṭṭhu asammāpavattitāni. Virūpānīti bībhacchāni sampati āyatiñca aniṭṭharūpattā. Suṭṭhu caritānītiādīsu vuttavipariyāyena attho veditabbo. Dvepi cete tikā paṇṇattiyā vā kammapathehi vā kathetabbā. Paṇṇattiyā tāva kāyadvāre paññattasikkhāpadassa vītikkamo kāyaduccaritaṃ, avītikkamo kāyasucaritaṃ. Vacīdvāre paññattasikkhāpadassa vītikkamo vacīduccaritaṃ, avītikkamo vacīsucaritaṃ. Ubhayattha paññattasikkhāpadassa vītikkamo manoduccaritaṃ manodvāre paññattasikkhāpadassa abhāvato. Tayidaṃ dvāradvaye akiriyasamuṭṭhānāya āpattiyā vasena veditabbaṃ. Yathāvuttāya āpattiyā avītikkamova manosucaritaṃ. Ayaṃ paṇṇattikathā.
不过,杀生等三种思,就算是在身门及语门生起,也还是属于身恶行。因为对于在另一个门生起的业,不舍弃它原本的名称,而且主要是依据多分转起和常多转起。因此,注释师们说:巴利
Pāṇātipātādayo pana tisso cetanā kāyadvāre vacīdvārepi uppannā kāyaduccaritaṃ dvārantare uppannassapi kammassa sanāmāpariccāgato yebhuyyavuttiyā tabbahulavuttiyā ca. Tenāhu aṭṭhakathācariyā –
“ 诸业行于门,非门为行门者;
是故诸业,依门互相分别。”巴利
‘‘Dvāre caranti kammāni, na dvārā dvāracārino; Tasmā dvārehi kammāni, aññamaññaṃ vavatthitā’’ti. (dha. sa. aṭṭha. kāmāvacarakusala dvārakathā, kāyakammadvāra);
同样地,四种妄语等的思,即使生起于身门或语门,也属于语恶行。贪欲、嗔恚、邪见这三种与意业之思相应的法,是意恶行;而与身业、语业之思相应的贪欲等,则或者属于各自相应类别,或者属于不记说的。
远离杀生等的人,所生起的三种思以及远离,因为是以不造作身方面的违犯而运作的,所以是身善行。至于以身受持学处时,戒本身就是身善行,这自然不必多说。
远离妄语等的人,所生起的四种思以及远离,因为是以不造作语方面的违犯而运作的,所以是语善行。无贪、无嗔、正见这三种与思相应的法,是意善行。以上就是关于业道的论述。巴利
Tathā catasso musāvādādicetanā kāyadvārepi vacīdvārepi uppannā vacīduccaritaṃ, abhijjhā byāpādo micchādiṭṭhīti tayo manokammabhūtāya cetanāya sampayuttadhammā manoduccaritaṃ, kāyavacīkammabhūtāya pana cetanāya sampayuttā abhijjhādayo taṃtaṃpakkhikā vā honti abbohārikā vā. Pāṇātipātādīhi viramantassa uppannā tisso cetanāpi viratiyopi kāyasucaritaṃ kāyikassa vītikkamassa akaraṇavasena pavattanato. Kāyena pana sikkhāpadānaṃ samādiyamāne sīlassa kāyasucaritabhāve vattabbameva natthi. Musāvādādīhi viramantassa catasso cetanāpi viratiyopi vacīsucaritaṃ vācasikassa vītikkamassa akaraṇavasena pavattanato. Anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhīti tayo cetanāsampayuttadhammā manosucaritanti ayaṃ kammapathakathā.
四法段的注释巴利
Catukkavāravaṇṇanā
324 324. 在四法组中,“非圣语”是指非圣者、卑劣者的言语、交谈、言说。“圣语”是指圣者、善士的言语。“见说”是指说“我见到了”这样的话。在这里,应当依照使各种言语生起的那些思来理解其含义。巴利
324. Catukkesu anariyavohārāti anariyānaṃ lāmakānaṃ vohārā saṃvohārā abhilāpavācā. Ariyavohārāti ariyānaṃ sappurisānaṃ vohārā. Diṭṭhavāditāti ‘‘diṭṭhaṃ mayā’’ti evaṃvāditā. Ettha ca taṃtaṃsamuṭṭhāpakacetanāvasena attho veditabbo.
在最初的劫初人们当中,最初生起的就是男根,所以说“依最初生起而言”。舍弃先前的男根:按照上面所说的含义,因为具有先行者的状态,所以舍弃被称为“先前”的男根。一百三十条学处,就是一百条再加上三十条学处。巴利
Paṭhamakappikesu paṭhamaṃ purisaliṅgameva uppajjatīti āha ‘‘paṭhamaṃ uppannavasenā’’ti. Purimaṃ purisaliṅgaṃ pajahatīti yathāvuttenatthena pubbaṅgamabhāvato purimasaṅkhātaṃ purisaliṅgaṃ jahati. Sataṃ tiṃsañca sikkhāpadānīti tiṃsādhikāni sataṃ sikkhāpadāni.
比丘和比丘尼的四巴拉基格,就是指共同的那四条巴拉基格。“有事物不同而罪没有不同吗?”这是第一问。“有罪同类而事物不同类吗?”这是这里的第二问。巴利
Bhikkhussa ca bhikkhuniyā ca catūsu pārājikesūti sādhāraṇesuyeva catūsu pārājikesu. Paṭhamo pañhoti ‘‘atthi vatthunānattatā, no āpattinānattatā’’ti ayaṃ pañho. ‘‘Atthi āpattisabhāgatā, no vatthusabhāgatā’’ti ayaṃ idha dutiyo nāma.
“无犯断岁”的意思是:在这个断岁当中没有犯戒,所以叫无犯断岁;也就是无犯者的断岁。“审慎语”的意思是:经过智慧审察之后才说,因此不是杂秽语,在这里称为“审慎语”。巴利
Anāpattivassacchedassāti natthi etasmiṃ vassacchede āpattīti anāpattivassacchedo, tassa, anāpattikassa vassacchedassāti attho. Mantābhāsāti matiyā upaparikkhitvā bhāsanato asamphappalāpavācā idha ‘‘mantābhāsā’’ti vuttā.
从第九位比丘尼开始,连戒师来了也只该向她顶礼,不该起身迎接。因为世尊在制定这条规矩时说过:“诸位比丘,我允许在斋堂里,前八位比丘尼按戒腊先后坐,其余的按到达的先后坐。”所以从第九位比丘尼起,就算她的戒师比丘尼后到,也不该起身迎接,只该坐在原位抬起头来行礼,因此只该顶礼。不过,如果先坐好的那八位当中,有哪位更年长的比丘尼来了,她可以让比自己戒腊低的人起身让座,然后自己坐下。所以在那八位比丘尼面前,她是该受起身迎接的。但如果她比那八位都年轻,哪怕她有六十年的戒腊,也只能按到达的先后就座。巴利
Navamabhikkhunitopaṭṭhāya upajjhāyāpi abhivādanārahā no paccuṭṭhānārahāti yasmā ‘‘anujānāmi, bhikkhave, bhattagge aṭṭhannaṃ bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhaṃ avasesānaṃ yathāgatika’’nti vadantena bhagavatā bhattagge ādito paṭṭhāya aṭṭhannaṃyeva bhikkhunīnaṃ yathāvuḍḍhaṃ anuññātaṃ, avasesānaṃ āgatapaṭipāṭiyā, tasmā navamabhikkhunito paṭṭhāya sace upajjhāyāpi bhikkhunī pacchā āgacchati, na paccuṭṭhānārahā, yathānisinnāhiyeva sīsaṃ ukkhipitvā abhivādetabbattā abhivādanārahā. Ādito nisinnāsu pana aṭṭhasu yā abbhantarimā aññā vuḍḍhatarā āgacchati, sā attano navakataraṃ vuṭṭhāpetvā nisīdituṃ labhati. Tasmā sā tāhi aṭṭhahi bhikkhunīhi paccuṭṭhānārahā. Yā pana aṭṭhahipi navakatarā, sā sacepi saṭṭhivassā hoti, āgatapaṭipāṭiyāva nisīdituṃ labhati.
在这里说“此处不许可”的人,是指住在边地地区却说“此处不许可”的人,他犯的是“违越律制”的恶作罪。因为把本来许可的事说成“不许可”,就叫做断坏制戒。对于“此处许可”等说法,道理也是一样。巴利
Idha na kappantīti vadantoti paccantimajanapadesu ṭhatvā ‘‘idha na kappantī’’ti vadanto vinayātisāradukkaṭaṃ āpajjati. Kappiyañhi ‘‘na kappatī’’ti vadanto paññattaṃ samucchindati nāma. Idha kappantītiādīsupi eseva nayo.
五法段的注释巴利
Pañcakavāravaṇṇanā
325 在五法这一段里,依据“已被邀请、已有饭食,却不告知在场的比丘”这一说法,只有在接受了不合法的邀请时,不告而别才是不允许的,因此说“对常乞食者是许可的”。在别众食等情形中,也是同样的道理。“决意而食”是指以“病时”等作意之后才吃。“不指定”是指不这样指定:“我把我的饭份给某某。”巴利
325. Pañcakesu ‘‘nimantito sabhatto samāno santaṃ bhikkhuṃ anāpucchā’’ti (pāci. 294-297) vacanato akappiyanimantanaṃ sādiyantasseva anāmantacāro na vaṭṭatīti ‘‘piṇḍapātikassa kappantī’’ti vuttaṃ. Gaṇabhojanādīsupi eseva nayo. Adhiṭṭhahitvā bhojananti ‘‘gilānasamayo’’tiādinā ābhogaṃ katvā bhojanaṃ. Avikappanāti ‘‘mayhaṃ bhattapaccāsaṃ itthannāmassa dammī’’ti evaṃ avikappanā.
“不名誉或呵责”这里,背后说人的过失是不名誉,当面指责是呵责。“毁坏”就是破坏,意思是抛弃、摧毁利益与安乐。亲属的毁坏叫亲属毁坏,意思是因盗贼、疾病、恐惧等而导致亲属灭亡。财富的毁坏叫财富毁坏,意思是因国王、盗贼等而导致财富灭亡。疾病本身就是毁坏,即疾病毁坏。因为疾病确实能破坏、摧毁健康,所以叫毁坏。戒的毁坏叫戒毁坏,这是恶戒的名称。正在破坏正见而生起的邪见本身就是毁坏,叫见毁坏。“亲属成就”是指亲属的成就,即圆满、众多。财富成就也是同样的道理。健康的成就是健康成就,圆满是指长久无病。戒成就和见成就也是同样的道理。巴利
Ayasato vā garahato vāti ettha parammukhā aguṇavacanaṃ ayaso. Sammukhā garahā. Viyasatīti byasanaṃ, hitasukhaṃ khipati viddhaṃsetīti attho. Ñātīnaṃ byasanaṃ ñātibyasanaṃ, corarogabhayādīhi ñātivināsoti attho. Bhogānaṃ byasanaṃ bhogabyasanaṃ, rājacorādivasena bhogavināsoti attho. Rogo eva byasanaṃ rogabyasanaṃ. Rogo hi ārogyaṃ byasati vināsetīti byasanaṃ. Sīlassa byasanaṃ sīlabyasanaṃ, dussīlyassetaṃ nāmaṃ. Sammādiṭṭhiṃ vināsayamānā uppannā diṭṭhiyeva byasanaṃ diṭṭhibyasanaṃ. Ñātisampadāti ñātīnaṃ sampadā pāripūri bahubhāvo . Bhogasampadāyapi eseva nayo. Ārogyassa sampadā ārogyasampadā. Pāripūri dīgharattaṃ arogatā. Sīladiṭṭhisampadāsupi eseva nayo.
完成了当天的义务,这就是“结束了义务”。“忆念八种劫”等话,是在说明:他在那时修成禅那之后,生起了宿住随念智。“通过动议而达到甘马成就”的意思是:动议提出之后,他达到了宣读甘马的成就。巴利
Vattaṃ paricchindīti tasmiṃ divase kātabbavattaṃ niṭṭhāpesi. Aṭṭha kappe anussarītiādinā tasmiṃ khaṇe jhānaṃ nibbattetvā pubbenivāsañāṇaṃ nibbattesīti dīpeti. Ñattiyā kammappatto hutvāti ñattiyā ṭhapitāya anussāvanakammappatto hutvāti attho.
因为愚钝、因为迷痴,他既不知道受持,也不知道利益,只因为自己愚钝、迷痴,就凭无知而成了林野住者。恶欲、被欲所败,是指他心里这样想:“我住在林野时,人们会以‘这是林野住者’来供养我四种资具,还会以‘这位比丘有惭耻心、远离’等功德来尊敬我。”他这样安住在恶欲中,被那欲所制伏,就成了林野住者,这就是这里的意思。因此说“期望透过林野住而获得资具利益”。因为疯狂而进入林野居住的人,就是由于疯狂、心散乱而成为林野住者。(“被赞叹”:这个阿兰若支是诸佛与佛弟子所赞叹、所称扬的,因此他成为阿兰若住者。)巴利
Mandattā momūhattāti neva samādānaṃ jānāti, na ānisaṃsaṃ, attano pana mandattā momūhattā aññāṇeneva āraññiko hoti. Pāpiccho icchāpakatoti ‘‘araññe me viharantassa ‘ayaṃ āraññiko’ti catuppaccayasakkāraṃ karissanti, ‘ayaṃ bhikkhu lajjī pavivitto’tiādīhi ca guṇehi sambhāvessantī’’ti evaṃ pāpikāya icchāya ṭhatvā tāya eva icchāya abhibhūto hutvā āraññiko hotīti attho. Tenāha ‘‘araññavāsena paccayalābhaṃ patthayamāno’’ti. Ummādavasena araññaṃ pavisitvā viharanto ummādā cittakkhepā āraññiko nāma hoti. Vaṇṇitanti idaṃ āraññikaṅgaṃ nāma buddhehi buddhasāvakehi ca vaṇṇitaṃ pasatthanti āraññiko hoti.
六法段的注释巴利
Chakkavāravaṇṇanā
326 在六法当中,“应当持守六年为最长期限”这一句的分别解释已经显示出来了。剩下的内容,意思很清楚。巴利
326. Chakkesu chabbassaparamatā dhāretabbanti padabhājanaṃ dassitaṃ. Sesaṃ uttānameva.
327 在七法里,应当把六法中所说的内容按七法的方式来组合。也就是把六法中所说的十四种最长时限分成两类,再按两个七法来组合。巴利
327. Sattakesu chakke vuttāniyeva sattakavasena yojetabbānīti chakke vuttacuddasaparamāni dvidhā katvā dvinnaṃ sattakānaṃ vasena yojetabbāni.
知道犯戒,就是只知道犯戒本身是“犯戒”。其余几句也是同样的理解方式。关于“属于胜心者”:这里,“胜心”是指比普通欲界心更殊胜、更清净,因为它更美妙,又能对治烦恼,所以称为殊胜的清净心,这是近行定心的别名。生于胜心的,或者依止胜心的,就叫“属于胜心者”。“现法乐住”是指在现法中乐住。现法指现前的这个自体,意思是在其中成为乐住。这是色界禅那的别名。因为安住于那些禅那的禅修者,就在这个自体中获得没有染污的离欲之乐,所以称为“现法乐住”。“随意获得者”是指随自己的意愿而获得,能随着自己的欲求而获得,也就是说,有能力在想入定的任何时候入定。“无难获得者”是指能轻松地镇伏敌对法而入定。“无艰获得者”是指获得无艰、广大的定,能按照预定的时间出定。因为有的人虽然获得了定,却不能在想入定的时候入定。有的人能在想入定的时候入定,但镇伏障碍时很困难。有的人既能那样入定,又能轻松地镇伏障碍,却不能像计时水钟那样按照预定的时间出定。巴利
Āpattiṃ jānātīti āpattiṃyeva ‘‘āpattī’’ti jānāti. Sesapadesupi eseva nayo. Ābhicetasikānanti ettha (ma. ni. aṭṭha. 1.66) abhicetoti pākatikakāmāvacaracittehi sundaratāya paṭipakkhato visuddhattā ca abhikkantaṃ visuddhacittaṃ vuccati, upacārajjhānacittassetaṃ adhivacanaṃ. Abhicetasi jātāni ābhicetasikāni, abhicetosannissitānīti vā ābhicetasikāni. Diṭṭhadhammasukhavihārānanti diṭṭhadhamme sukhavihārānaṃ. Diṭṭhadhammoti paccakkho attabhāvo vuccati, tattha sukhavihārabhūtānanti attho. Rūpāvacarajjhānānametaṃ adhivacanaṃ. Tāni hi appetvā nisinnā jhāyino imasmiññeva attabhāve asaṃkiliṭṭhaṃ nekkhammasukhaṃ vindanti, tasmā ‘‘diṭṭhadhammasukhavihārānī’’ti vuccanti. Nikāmalābhīti nikāmena lābhī, attano icchāvasena lābhī, icchiticchitakkhaṇe samāpajjituṃ samatthoti vuttaṃ hoti. Akicchalābhīti sukheneva paccanīkadhamme vikkhambhetvā samāpajjituṃ samatthoti vuttaṃ hoti. Akasiralābhīti akasirānaṃ lābhī vipulānaṃ, yathāparicchedeneva vuṭṭhātuṃ samatthoti vuttaṃ hoti. Ekacco hi lābhīyeva hoti, na pana sakkoti icchiticchitakkhaṇe samāpajjituṃ. Ekacco sakkoti tathā samāpajjituṃ, pāripanthike pana kicchena vikkhambheti. Ekacco tathā ca samāpajjati, pāripanthike ca akiccheneva vikkhambheti, na sakkoti kālamānanāḷikayantaṃ viya yathāparicchedeyeva vuṭṭhātuṃ.
“诸漏灭尽”是指通过阿拉汉道灭尽一切烦恼。“无漏”是指远离诸漏。“心解脱与慧解脱”:在这里,用“心”这个词指与阿拉汉果相应的定,用“慧”这个词指与那相应的慧。在这里应当知道,定因为从贪中解脱,所以是心解脱;慧因为从无明中解脱,所以是慧解脱。世尊确实这样说过:“比丘们,凡他的定,那就是他的定根。比丘们,凡他的慧,那就是他的慧根。比丘们,就是这样,由离贪而有心解脱,由离无明而有慧解脱。”而且在这里应当知道,止的果是心解脱,观的果是慧解脱。“于现法”是指于此现有的自体。“亲自以证智作证”是指唯由自己以慧现证,不依他人而了知之义。犹如闻所成智等那样,舍弃依他性及执取理路,以随他语而生的修所成智为自己以慧现证,而非如自生智那样,这是其意趣。“具足而住”是指达到、成就而住。巴利
Āsavānaṃ khayāti arahattamaggena sabbakilesānaṃ khayā. Anāsavanti āsavavirahitaṃ. Cetovimuttiṃ paññāvimuttinti ettha ceto-vacanena arahattaphalasampayutto samādhi, paññā-vacanena taṃsampayuttā ca paññā vuttā. Tattha ca samādhi rāgato vimuttattā cetovimutti, paññā avijjāya vimuttattā paññāvimuttīti veditabbā. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘yo hissa, bhikkhave, samādhi, tadassa samādhindriyaṃ (saṃ. ni. 5.520). Yā hissa, bhikkhave, paññā, tadassa paññindriyaṃ (saṃ. ni. 5.516). Iti kho, bhikkhave, rāgavirāgā cetovimutti avijjāvirāgā paññāvimuttī’’ti (a. ni. 2.32). Apicettha samathaphalaṃ cetovimutti, vipassanāphalaṃ paññāvimuttīti veditabbāti. Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve. Sayaṃ abhiññā sacchikatvāti attanāyeva paññāya paccakkhaṃ katvā, aparappaccayena ñatvāti attho. Sutamayañāṇādinā viya parappaccayataṃ nayaggāhañca muñcitvā paratoghosānugatabhāvanādhigamabhūtāya attanoyeva paññāya paccakkhaṃ katvā, na sayambhūñāṇabhūtāyāti adhippāyo. Upasampajja viharatīti pāpuṇitvā sampādetvā viharati.
八法品注释巴利
Aṭṭhakavāravaṇṇanā
328 以观察八法中的八种利益来说——巴利
328. Aṭṭhakesu aṭṭhānisaṃse sampassamānenāti –
比丘们,在这里,有一位比丘犯了戒,他自己却认为那不算犯戒,而其他比丘认为那是犯戒。比丘们,如果那些比丘这样了解这位比丘:“这位具寿博学多闻、通晓圣教、持法、持律、持论母,贤明、聪慧、有智慧,有惭耻心、有愧心、乐于修学。如果我们因为这位比丘不肯认罪就把他举罪处分,我们就不和他一起举行伍波萨他,没有他而举行伍波萨他。由此因缘,僧团将会产生争吵、纷争、争执、争论,导致僧团分裂、僧团不和、僧团分派、僧团分化。”比丘们,顾虑僧团分裂的比丘们,不应因为这位比丘不肯认罪就把他举罪处分。巴利
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhu āpattiṃ āpanno hoti, so tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi hoti, aññe bhikkhū tassā āpattiyā āpattidiṭṭhino honti, te ce, bhikkhave, bhikkhū taṃ bhikkhuṃ evaṃ jānanti ‘ayaṃ kho āyasmā bahussuto āgatāgamo dhammadharo vinayadharo mātikādharo paṇḍito byatto medhāvī lajjī kukkuccako sikkhākāmo, sace mayaṃ imaṃ bhikkhuṃ āpattiyā adassane ukkhipissāma, na mayaṃ iminā bhikkhunā saddhiṃ uposathaṃ karissāma, vinā iminā bhikkhunā uposathaṃ karissāma, bhavissati saṅghassa tatonidānaṃ bhaṇḍanaṃ kalaho viggaho vivādo saṅghabhedo saṅgharāji saṅghavavatthānaṃ saṅghanānākaraṇa’nti, bhedagarukehi, bhikkhave, bhikkhūhi na so bhikkhu āpattiyā adassane ukkhipitabbo’’ti (mahāva. 453) –
因为看到了以“诸比丘,在此……”等语所说的八种利益。与那位比丘一起不举行伍波萨他等事,会带来导致分裂的过患;而举行这些事,则会带来促成和合的利益。所以,看到了这八种利益之后,就不应该举发那位比丘——这就是这段话的意思。巴利
Ādinā vuttaaṭṭhānisaṃse sampassamānena. Tena hi saddhiṃ uposathādiakaraṇaṃ ādīnavo bhedāya saṃvattanato, karaṇaṃ ānisaṃso sāmaggiyā saṃvattanato. Tasmā ete aṭṭhānisaṃse sampassamānena na so bhikkhu ukkhipitabboti attho.
在第二组八法里,也是指观察八种利益的人所说的。巴利
Dutiyaaṭṭhakepi aṭṭhānisaṃse sampassamānenāti –
比丘们,在这里,有一位比丘犯了罪,但他对这条罪持“没有犯罪”的看法,而其他比丘对这条罪持“有犯罪”的看法。比丘们,如果这位比丘这样知道那些比丘:“这些尊者多闻、传承教法、持法、持律、持论母,是智者、聪慧、有智慧、有惭耻心、有愧、乐于学。他们不会因为我或别人的原因,由于欲、嗔、痴、怖而走上非道。如果这些比丘因为我不承认这条罪而把我举罪,他们将不和我一起举行伍波萨他,会撇开我举行伍波萨他,僧团将因此产生争吵、纷争、口角、争论、僧团分裂、僧团破裂、僧团分派、僧团不和。”比丘们,看重僧团分裂的比丘,应当出于对别人的信任而发露那条罪。巴利
‘‘Idha pana, bhikkhave, bhikkhu āpattiṃ āpanno hoti, so tassā āpattiyā anāpattidiṭṭhi hoti, aññe bhikkhū tassā āpattiyā āpattidiṭṭhino honti, so ce, bhikkhave, bhikkhu te bhikkhū evaṃ jānāti ‘ime kho āyasmanto bahussutā āgatāgamā dhammadharā vinayadharā mātikādharā paṇḍitā byattā medhāvino lajjino kukkuccakā sikkhākāmā, nālaṃ mamaṃ vā kāraṇā aññesaṃ vā kāraṇā chandā dosā mohā bhayā agatiṃ gantuṃ, sace maṃ ime bhikkhū āpattiyā adassane ukkhipissanti, na mayā saddhiṃ uposathaṃ karissanti, vinā mayā uposathaṃ karissanti, bhavissati saṅghassa tatonidānaṃ bhaṇḍanaṃ kalaho viggaho vivādo saṅghabhedo saṅgharāji saṅghavavatthānaṃ saṅghanānākaraṇa’nti, bhedagarukena, bhikkhave, bhikkhunā paresampi saddhāya sā āpatti desetabbā’’ti (mahāva. 453) –
意思是:就“观察到开头所说的那八种利益者”而言。巴利
Ādinā vuttaaṭṭhānisaṃse sampassamānenāti attho.
在巴利圣典中出现的这七种,就是:“在说妄语之前,他有‘我要说妄语’的念头;正在说妄语时,他有‘我正在说妄语’的念头;说完妄语之后,他有‘我已经说了妄语’的念头;他歪曲自己的见解,歪曲自己的认许,歪曲自己的喜好,歪曲自己的本性。”像这样在圣典中出现的七种。巴利
Pāḷiyaṃ āgatehi sattahīti ‘‘pubbevassa hoti ‘musā bhaṇissa’nti, bhaṇantassa hoti ‘musā bhaṇāmī’ti, bhaṇitassa hoti ‘musā mayā bhaṇita’nti vinidhāya diṭṭhiṃ, vinidhāya khantiṃ, vinidhāya ruciṃ, vinidhāya bhāva’’nti (pārā. 220) evamāgatehi sattahi.
“非梵行”是指不是殊胜的行为。受持伍波萨他的人不应吃夜食,也不应吃非时食——也就是说,受持伍波萨他者不应在夜间进食,也不应在白天非时进食。“应卧于床,或卧于地上所设的敷具”,意思是:应睡在如法的床上,或者睡在用地灰等处理过的地面上、铺上草叶稻秆等做成的敷具上。这就是所说的八支伍波萨他:不杀生等这些,因为受持伍波萨他而具足八支,所以称为“八支”。巴利
Abrahmacariyāti aseṭṭhacariyato. Rattiṃ na bhuñjeyya vikālabhojananti uposathaṃ upavuttho rattibhojanañca divāvikālabhojanañca na bhuñjeyya. Mañce chamāyaṃva sayetha santhateti kappiyamañce vā sudhādiparikammakatāya bhūmiyaṃ vā tiṇapaṇṇapalālādīni santharitvā kate santhate vā sayethāti attho. Etañhi aṭṭhaṅgīkamāhuposathanti etaṃ pāṇātipātādīni asamācarantena upavutthauposathaṃ aṭṭhahi aṅgehi samannāgatattā ‘‘aṭṭhaṅgika’’nti vadanti.
“所作不合法、未受持”等八种,名为“非残食”。酥等八种,在第八日日出时成为应舍。应当结合八法来理解。其意思是:前面的八法构成一组八法,从其中去掉一法,再在其余各法中逐一加入一法,依照这样的方式,还应类推成立其他各组八法。巴利
‘‘Akappiyakataṃ hoti appaṭiggahitaka’’ntiādayo aṭṭha anatirittā nāma. Sappiādi aṭṭhame aruṇuggamane nissaggiyaṃ hoti. Aṭṭhakavasena yojetvā veditabbānīti purimāni aṭṭha ekaṃ aṭṭhakaṃ, tato ekaṃ apanetvā sesesupi ekekaṃ pakkhipitvāti evamādinā nayena aññānipi aṭṭhakāni kātabbānīti attho.
九法品的注释巴利
Navakavāravaṇṇanā
329 329. 在九法当中,所谓“嫌恨事”,就是产生嫌恨的原因。所谓“调伏嫌恨”,就是调伏嫌恨的原因。“于此何处可得此”——意思是:心想“愿这种伤害行为不曾发生”,对这个人来说,这个愿望从哪里能得到?凭什么理由能得到?他这样思惟:“他人确实是凭自己的喜好对别人做伤害的事”,这样想之后就调伏嫌恨。或者,如果我要反过来发怒,这种发怒的行为对这个人来说从哪里能得到?凭什么理由能得到?因为那是毫无意义的。这就是意思所在。因为众生都是自己业的主人,他们是苦是乐,哪里是随谁的喜好呢?所以,这只不过是我对他生气罢了——这就是要表达的意思。或者,这种发怒的行为对这个人来说从哪里能得到?因为从究竟真理来看,所嗔的对象和能嗔者都不存在。所谓“众生”,不过就是五蕴这一堆行法而已,而这些行法短暂、刹那即灭,那到底是谁对谁生气呢?这就是意思所在。也有读作“有何可得”的:如果我对这个人生气,我这种生气之举有什么可得?除了产生伤害之外,还能有什么可得?这就是意思所在。在这个意思里,“taṃ”只是个虚词而已。巴利
329. Navakesu āghātavatthūnīti (dī. ni. aṭṭha. 3.340; a. ni. aṭṭha. 3.9.29) āghātakāraṇāni. Āghātapaṭivinayānīti āghātassa paṭivinayakāraṇāni. Taṃ kutettha labbhāti ‘‘taṃ anatthacaraṇaṃ mā ahosī’’ti etasmiṃ puggale kuto labbhā kena kāraṇena sakkā laddhuṃ. ‘‘Paro nāma parassa attano cittaruciyā anatthaṃ karotī’’ti evaṃ cintetvā āghātaṃ paṭivinodeti. Atha vā sacāhaṃ paṭikkopaṃ kareyyaṃ, taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā, kena kāraṇena laddhabbaṃ niratthakabhāvatoti attho. Kammassakā hi sattā, te kassa ruciyā dukkhitā sukhitā vā bhavanti, tasmā kevalaṃ tasmiṃ mayhaṃ kujjhanamattamevāti adhippāyo. Atha vā taṃ kopakaraṇaṃ ettha puggale kuto labbhā paramatthato kujjhitabbassa kujjhanakassa ca abhāvato. Saṅkhāramattañhetaṃ yadidaṃ khandhapañcakaṃ yaṃ ‘‘satto’’ti vuccati, te ca saṅkhārā ittarakālā khaṇikā, kassa ko kujjhatīti attho. ‘‘Kuto lābhā’’tipi pāṭho, sacāhaṃ ettha kopaṃ kareyyaṃ, tasmiṃ me kopakaraṇe kuto lābhā, lābhā nāma ke siyuṃ aññatra anatthuppattitoti attho. Imasmiñca atthe tanti nipātamattameva hoti.
缘于渴爱(《长部》注2.103;《增支部》注3.9.23)——有两种渴爱:寻求的渴爱和已寻求的渴爱。以那种渴爱走上羊道、木桩道等道路,去寻求、遍求财物,这叫做寻求的渴爱。对那些已经寻求、已经遍求、已经得到的东西生起的渴爱,这叫做已寻求的渴爱。这里应当理解为已寻求的渴爱。遍求,就是对色等所缘的遍求。因为有了寻求的渴爱,才会有遍求。得,就是获得色等所缘。因为有了遍求,才会有得。而决断,按智、渴爱、见、寻思分为四种。其中,“应知乐的决断,知道乐的决断之后,应在内心修习乐”(《中部》3.323),这是智的决断。“决断有两种:渴爱的决断和见的决断”(《大义释》102),这样所说的一百零八种渴爱行相是渴爱的决断,六十二种邪见是见的决断。不过,在“天帝释,欲以寻思为因”(《长部》2.358)这段经文里,这里所说的决断,指的就是寻思。因为得到利得之后,就用寻思来决断哪些可爱哪些不可爱、哪些好哪些不好:“这一部分将用于色所缘,这一部分用于声所缘,这一部分将属于我,这一部分属于别人,这一部分我将享用,这一部分我将储存起来。”所以说“缘于得而有决断”。巴利
Taṇhaṃ paṭiccāti (dī. ni. aṭṭha. 2.103; a. ni. aṭṭha. 3.9.23) dve taṇhā esanataṇhā esitataṇhā ca. Yāya taṇhāya ajapathasaṅkupathādīni paṭipajjitvā bhoge esati gavesati, ayaṃ esanataṇhā nāma. Yā tesu esitesu gavesitesu paṭiladdhesu taṇhā, ayaṃ esitataṇhā nāma. Idha esitataṇhā daṭṭhabbā. Pariyesanāti rūpādiārammaṇapariyesanā. Sā hi esanataṇhāya sati hoti. Lābhoti rūpādiārammaṇappaṭilābho. So hi pariyesanāya sati hoti. Vinicchayo pana ñāṇataṇhādiṭṭhivitakkavasena catubbidho. Tattha ‘‘sukhavinicchayaṃ jaññā, sukhavinicchayaṃ ñatvā ajjhattaṃ sukhamanuyuñjeyyā’’ti (ma. ni. 3.323) ayaṃ ñāṇavinicchayo. ‘‘Vinicchayoti dve vinicchayā taṇhāvinicchayo ca diṭṭhivinicchayo cā’’ti (mahāni. 102) evaṃ āgatāni aṭṭhasatataṇhāvicaritāni taṇhāvinicchayo. Dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo diṭṭhivinicchayo. ‘‘Chando kho, devānaminda, vitakkanidāno’’ti (dī. ni. 2.358) imasmiṃ pana sutte idha vinicchayoti vutto vitakkoyeva āgato. Lābhaṃ labhitvā hi iṭṭhāniṭṭhaṃ sundarāsundarañca vitakkena vinicchināti ‘‘ettakaṃ me rūpārammaṇatthāya bhavissati, ettakaṃ saddārammaṇatthāya, ettakaṃ mayhaṃ bhavissati, ettakaṃ parassa, ettakaṃ paribhuñjissāmi, ettakaṃ nidahissāmī’’ti. Tena vuttaṃ ‘‘lābhaṃ paṭicca vinicchayo’’ti.
欲贪:当以不善的寻思这样去思量某个对象时,微弱的贪和强烈的贪就会生起。执取:就是“这是我、这是我的”这种强烈的认定。摄受:就是依渴爱和邪见而把事物据为己有。悭吝:就是无法忍受与他人共享。因此,古师们这样解释这个词的含义:“愿这稀罕之物只归我所有,不要成为别人的稀罕之物”,因为这种心态生起,所以称为悭吝。守护:就是以关门、藏进箱子等方式好好保护。adhi karoti 就是 adhikaraṇa,这是“原因”的别名。ārakkhādhikaraṇaṃ 是中性抽象词,意思是“以守护为因”。在“执杖”等说法中,为了阻止他人而拿起棍杖,就是执杖。拿起单刃刀等武器,就是执刀。争斗:就是身体上的争斗和言语上的争斗。前前的对立是冲突,后后的对立是争论。“你你”:就是出于不恭敬而说“你、你”。巴利
Chandarāgoti evaṃ akusalavitakkena vitakkite vatthusmiṃ dubbalarāgo ca balavarāgo ca uppajjati. Ajjhosānanti ‘‘ahaṃ, mama’’nti balavasanniṭṭhānaṃ. Pariggahoti taṇhādiṭṭhivasena pariggahakaraṇaṃ. Macchariyanti parehi sādhāraṇabhāvassa asahanatā. Tenevassa porāṇā evaṃ vacanatthaṃ vadanti ‘‘idaṃ acchariyaṃ mayheva hotu, mā aññassa acchariyaṃ hotūti pavattattā macchariyanti vuccatī’’ti. Ārakkhoti dvārapidahanamañjūsāgopanādivasena suṭṭhu rakkhaṇaṃ. Adhi karotīti adhikaraṇaṃ, kāraṇassetaṃ nāmaṃ. Ārakkhādhikaraṇanti bhāvanapuṃsakaṃ, ārakkhahetūti attho. Daṇḍādānādīsu paranisedhanatthaṃ daṇḍassa ādānaṃ daṇḍādānaṃ. Ekatodhārādino satthassa ādānaṃ satthādānaṃ. Kalahoti kāyakalahopi vācākalahopi. Purimo purimo virodho viggaho, pacchimo pacchimo vivādo. Tuvaṃ tuvanti agāravavasena ‘‘tuvaṃ tuva’’nti vacanaṃ.
从已作出决意的那一刻起,就不应该分配;如果要分配,则应在决意之前。巴利
Adhiṭṭhitakālatopaṭṭhāya na vikappetabbānīti vikappentena adhiṭṭhānato pubbe vā
可以作分别;或者在舍弃决意之后,再作分别。但如果没有舍弃决意,就不应该作分别,这是本意。所谓“以恶作而说”,就是依照“对别众比丘尼僧团作别众想而教诫”等(巴吉帝亚 150)这种方式,在非法甘马中,两组九法都以恶作而说。巴利
Vikappetabbaṃ, vijahitādhiṭṭhānaṃ vā pacchāvikappetabbaṃ. Avijahitādhiṭṭhānaṃ pana na vikappetabbanti adhippāyo. Dukkaṭavasena vuttānīti ‘‘vaggaṃ bhikkhunisaṅghaṃ vaggasaññī ovadatī’’tiādinā (pāci. 150) nayena adhammakamme dve navakāni dukkaṭavasena vuttāni.
330 在十法当中,应当依据“无布施”等语句来理解,也就是针对经中这样一段话而说的:“无布施,无供养,无祭祀,没有善行与恶行诸业的果报,没有此世,没有他世,没有母亲,没有父亲,没有化生的众生,世间没有那些正行、正实践的沙门婆罗门,他们能以自己的直接智慧证知此世和他世,并向人宣说。”(中部 2.94, 225; 3.91, 116; 相应部 3.210)这里说的就是这段经文。
“世间是常”等语句,则是概括经中这样一段话:“世间是常,或者世间是无常,世间有边,或者世间无边,命就是身体,或者命与身体是不同的,如来死后存在,或者如来死后不存在,或者如来死后既存在又不存在,或者如来死后既非存在也非不存在。”(中部 1.269)这里说的就是这段经文。巴利
330. Dasakesu natthi dinnantiādivasena veditabbāti ‘‘natthi dinnaṃ, natthi yiṭṭhaṃ, natthi hutaṃ, natthi sukatadukkaṭānaṃ kammānaṃ phalaṃ vipāko, natthi ayaṃ loko, natthi paro loko, natthi mātā, natthi pitā, natthi sattā opapātikā, natthi loke samaṇabrāhmaṇā sammaggatā sammāpaṭipannā, ye imañca lokaṃ parañca lokaṃ sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedentī’’ti (ma. ni. 2.94, 225; 3.91, 116; saṃ. ni. 3.210) evamāgataṃ sandhāya vuttaṃ. Sassato lokotiādivasenāti ‘‘sassato lokoti vā, asassato lokoti vā, antavā lokoti vā, anantavā lokoti vā, taṃ jīvaṃ taṃ sarīranti vā, aññaṃ jīvaṃ aññaṃ sarīranti vā, hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, hoti ca na ca hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā, neva hoti na na hoti tathāgato paraṃ maraṇāti vā’’ti (ma. ni. 1.269) evamāgataṃ saṅgaṇhāti.
邪见等,直到邪解脱为止,就是指“邪见、邪思惟、邪语、邪业、邪命、邪精进、邪念、邪定、邪智、邪解脱”(《分别论》970)这样传下来的内容而说的。其中,邪智是指在造恶时,以盘算手段的方式造了恶之后,又以“我所做的是善”这种回顾的方式生起的愚痴。邪解脱是指本来并没有解脱,却生起了解脱的想法。在《止息犍度》中所说明的,就是“有少许诤事,非已行、非流转”等(《小品》204)所说的。具足《止息犍度》所说的那些法——这是句子的连接关系。母护等十种妇女。财买等十种妻妾。巴利
Micchādiṭṭhiādayo micchāvimuttipariyosānāti ‘‘micchādiṭṭhi micchāsaṅkappo micchāvācā micchākammanto micchāājīvo micchāvāyāmo micchāsati micchāsamādhi micchāñāṇaṃ micchāvimuttī’’ti (vibha. 970) evamāgataṃ sandhāya vadati. Tattha micchāñāṇanti pāpakiriyāsu upāyacintāvasena pāpakaṃ katvā ‘‘sukataṃ mayā’’ti paccavekkhaṇākārena ca uppanno moho. Micchāvimuttīti avimuttasseva sato vimuttisaññitā. Samathakkhandhake niddiṭṭhāti ‘‘oramattakaṃ adhikaraṇaṃ hoti, na ca gatigataṃ, na ca saritasārita’’ntiādinā (cūḷava. 204) niddiṭṭhā. Samathakkhandhake vuttehi samannāgato hotīti sambandho. Māturakkhitādayo dasa itthiyo. Dhanakkītādayo dasa bhariyāyo.
十一品注释巴利
Ekādasakavāravaṇṇanā
331 在十一法组里,“不澄清”就是不显明。“以如同善驾之车所成就”是说,因为能在想要的时候顺利运转,所以就像善驾之车所成就的那样。“成为依止处”就是成为种种成就的依止处。“随顺随顺而转”就是由于修习和反复修习而随顺随顺地运转。巴利
331. Ekādasakesu na vodāyantīti na pakāsanti. Suyuttayānasadisāya katāyāti icchiticchitakāle sukhena pavattetabbattā yuttayānaṃ viya katāya. Yathā patiṭṭhā hotīti sampattīnaṃ yathā patiṭṭhā hoti. Anu anu pavattitāyāti bhāvanābahulīkārehi anu anu pavattitāya.
在“安乐地睡眠”等句子里:就像其他人翻来覆去、呻吟着痛苦地睡,他不是那样睡,而是安乐地睡;即使入睡了,也像入了定一样。“安乐地醒来”:就像别人呻吟着、打着呵欠、翻来覆去地痛苦醒来,他不是那样醒来,而是像盛开的莲花一样,安乐地、毫无异样地醒来。由于他过去曾有的体验,以及诸天神的示现,他做的梦只有善梦,没有恶梦,所以说“唯不见恶梦”等。即使梦是由界扰动引起的,他的梦也大多是善的,因为心所生的色法大多与时节生色和食生色相随顺。其中,“唯不见恶梦”:就像别人梦见自己被盗贼包围、被猛兽侵害、坠入悬崖,他不会那样做恶梦,而只梦见善梦——也就是增长之因,就像正在礼敬塔庙、正在作供养、正在听法一样。巴利
Sukhaṃ supatītiādīsu (a. ni. aṭṭha. 3.11.15; visuddhi 1.258) yathā sesajanā samparivattamānā kākacchamānā dukkhaṃ supanti, evaṃ asupitvā sukhaṃ supati, niddaṃ okkantopi samāpattiṃ samāpanno viya hoti. Sukhaṃ paṭibujjhatīti yathā aññe nitthunantā vijambhantā samparivattantā dukkhaṃ paṭibujjhanti, evaṃ appaṭibujjhitvā vikasamānamiva padumaṃ sukhaṃ nibbikāraṃ paṭibujjhati. Anubhūtapubbavasena devatūpasaṃhāravasena cassa bhaddakameva supinaṃ hoti, na pāpakanti āha ‘‘pāpakameva na passatī’’tiādi. Dhātukkhobhahetukampi cassa bahulaṃ bhaddakameva siyā yebhuyyena cittajarūpānuguṇatāya utuāhārajarūpānaṃ. Tattha pāpakameva na passatīti yathā aññe attānaṃ corehi samparivāritaṃ viya, vāḷehi upaddutaṃ viya, papāte patantaṃ viya ca passanti, evaṃ pāpakameva supinaṃ na passati. Bhadrakaṃ pana vuḍḍhikāraṇabhūtaṃ passatīti cetiyaṃ vandanto viya, pūjaṃ karonto viya, dhammaṃ suṇanto viya ca hoti.
人们也喜爱他:就像挂在胸前的珍珠项链、戴在头上的花鬘一样,人们喜爱他、对他心生欢喜。非人也喜爱他:正如人们喜爱他那样,非人也喜爱他,就像毗舍佉长老那样。火、毒、刀都不能伤害他:对于修慈者的身体,火不能伤害,就像优多罗近事女那样;毒不能伤害,就像结集诵者小尸婆长老那样;刀不能伤害,就像桑基卡沙弥那样——不能侵入,不能进入,不能损害他的身体,这就是这段话的意思。这里还讲了母牛的故事:据说有一头母牛正站着给牛犊放奶。一个猎人想“我要射它”,便转动手中的长矛掷了出去。那矛碰到母牛的身体后,就像棕榈叶一样翻转飞走了。这既不是近行定的力量,也不是安止定的力量,仅仅是因为她对牛犊有强烈的慈心。慈的威力就是这么大。速疾得定:因为修慈者远离了会使禅那退失的障碍——嗔恚,所以能很快得定。面容清净:他的面容清净明亮,就像从束缚中解开的棕榈果一样。不迷乱而命终:修慈者没有迷乱而死,他就像入睡一样,不迷乱地命终。巴利
Manussānaṃ piyo hotīti ure āmukkamuttāhāro viya, sīse piḷandhamālā viya ca manussānaṃ piyo hoti manāpo. Amanussānaṃ piyo hotīti yatheva ca manussānaṃ piyo, evaṃ amanussānampi piyo hoti visākhatthero viya. Nāssa aggi vā visaṃ vā satthaṃ vā kamatīti mettāvihārissa kāye uttarāya upāsikāya viya aggi vā, saṃyuttabhāṇakacūḷasīvattherasseva visaṃ vā, saṃkiccasāmaṇerasseva satthaṃ vā na kamati na pavisati, nāssa kāyaṃ vikopetīti vuttaṃ hoti. Dhenuvatthumpi cettha kathayanti, ekā kira dhenu vacchakassa khīradhāraṃ muñcamānā aṭṭhāsi. Eko luddako ‘‘taṃ vijjhissāmī’’ti hatthena samparivattetvā dīghadaṇḍakaṃ sattiṃ muñci. Sā tassā sarīraṃ āhacca tālapaṇṇaṃ viya vivaṭṭamānā gatā, neva upacārabalena na appanābalena, kevalaṃ pana vacchake balavahitacittatāya. Evaṃ mahānubhāvā mettā. Khippaṃ samādhiyatīti kenaci paripanthena parihīnajjhānassa byāpādassa dūrasamanussaritabhāvato khippameva samādhiyati. Mukhavaṇṇo vippasīdatīti bandhanā pamuttatālapakkaṃ viya cassa vippasannavaṇṇaṃ mukhaṃ hoti. Asammūḷho kālaṃkarotīti mettāvihārino sammohamaraṇaṃ nāma natthi, asammūḷhova niddaṃ okkamanto viya kālaṃ karoti.