破僧犍度
7. Saṅghabhedakakkhandhakaṃ
六释迦族出家事的注释
Chasakyapabbajjākathāvaṇṇanā
330330. 在破僧犍度中,关于“anupiyāyaṃ”等语,本来应该说“anupiyā nāma”,但把元音缩短,并加上随韵,所以说成“anupiyaṃ nāma”。“Mallānaṃ”指末罗诸王。“Na heṭṭhā pāsādā orohati”指不从高楼上层下到下层,也有人读作“heṭṭhāpāsāda”。“Anuruddho vā pabbājeyya”应当连起来理解。“Gharāvāsatthaṃ”指适合在家生活之事。“Udakaṃ abhinetabbaṃ”指应取水。“Ninnetabbaṃ”指已取来的水应再拿出去。“Niddhāpetabbaṃ”指应把不时长出的草拔起除去。“Lavāpetabbaṃ”指成熟时应收割。“Ubbāhāpetabbaṃ”指应把打谷场搬走。“Ujuṃ kārāpetabbaṃ”指应堆成堆。“Palālāni uddharāpetabbāni”指应除去稻草。“Bhusikā uddharāpetabbā”指应除去被牛蹄割断、名为糠的稻秆。“Opunāpetabbaṃ”指应在风口扬去稻草。“Atiharāpetabbaṃ”指应搬进仓库内。“Na kammā”指不是业。“Gharāvāsatthenā”指依格用于目的义。“Upajānāhi”中的“upa”只是前缀。“因此说‘gharāvāsatthaṃ jānāhi’”。此处“jānāhi”应理解为“paṭipajjati”之义。“Akāmakā”指不愿意者。
330. Saṅghabhedakakkhandhake anupiyāyantiādīsu ‘‘anupiyā nāmā’’ti vattabbe ākārassa rassattaṃ anunāsikassa ca āgamaṃ katvā ‘‘anupiyaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Mallānanti mallarājūnaṃ. Na heṭṭhā pāsādā orohatīti uparipāsādato heṭṭhimatalaṃ na orohati, ‘‘heṭṭhāpāsāda’’ntipi paṭhanti. Anuruddho vā pabbājeyyāti yojetabbaṃ. Gharāvāsatthanti gharāvāsassa anucchavikaṃ kammaṃ. Udakaṃ abhinetabbanti udakaṃ āharitabbaṃ. Ninnetabbanti ābhatamudakaṃ puna nīharitabbaṃ. Niddhāpetabbanti antarantarā uṭṭhitatiṇāni uddharitvā apanetabbaṃ. Lavāpetabbanti paripakkakāle lavāpetabbaṃ. Ubbāhāpetabbanti khalamaṇḍalaṃ harāpetabbaṃ. Ujuṃ kārāpetabbanti puñjaṃ kārāpetabbaṃ. Palālāni uddharāpetabbānīti palālāni apanetabbāni. Bhusikā uddharāpetabbāti gunnaṃ khuraggehi sañchinnā bhusasaṅkhātā nāḷadaṇḍā apanetabbā. Opunāpetabbanti vātamukhe opunāpetvā palālaṃ apanetabbaṃ. Atiharāpetabbanti antokoṭṭhāgāraṃ upanetabbaṃ. Na kammāti na kammāni. Gharāvāsatthenāti upayogatthe karaṇavacanaṃ. Upajānāhīti ca upasaggamatto upa-saddo. Tenāha ‘‘gharāvāsatthaṃ jānāhī’’ti. Jānāhīti cettha paṭipajjāti attho veditabbo. Akāmakāti anicchamānā.
331-332331-332. “没有返回”是指因为他没有回来。“前往空寂之处”:按照《优陀那注》所说“除了村庄和村庄周边,剩下的就是林野”,以及《波罗夷》所说,除了林野和树下,其他像山洞等适合出家人居住、没有人声嘈杂的住处,在这里就叫作“空寂之处”。或者也可以说,因为没有禅定之刺的那些声音,所以任何僻静的地方,甚至不是房屋,也应当知道是“空寂之处”。他前往那样的空寂之处。“频繁地”:就是多次地。“无疑地”(Nissaṃsayaṃ):即决定地。“以恋慕之心随念”(Samanussaranto):以恋慕之心随念。他发出优陀那:
331-332.Yaṃ na nivattoti yasmā na nivatto. Suññāgāragatoti (udā. aṭṭha. 20) ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ arañña’’nti (pārā.92) vuttaṃ araññaṃ rukkhamūlañca ṭhapetvā aññaṃ pabbatakandarādi pabbajitasāruppaṃ nivāsaṭṭhānaṃ janasambādhābhāvato idha ‘‘suññāgāra’’nti adhippetaṃ. Atha vā jhānakaṇṭakānaṃ saddānaṃ abhāvato vivittaṃ yaṃ kiñci agārampi ‘‘suññāgāra’’nti veditabbaṃ. Taṃ suññāgāraṃ upagato. Abhikkhaṇanti bahulaṃ. Udānaṃ udānesīti so hi āyasmā araññe divāvihāraṃ upagatopi rattivāsūpagatopi yebhuyyena phalasamāpattisukhena nirodhasamāpattisukhena ca vītināmesi, tasmā taṃ sukhaṃ sandhāya pubbe attanā anubhūtaṃ sabhayaṃ sapariḷāhaṃ rajjasukhaṃ jigucchitvā ‘‘aho sukhaṃ aho sukha’’nti somanassasahitañāṇasamuṭṭhānaṃ pītisamuggāraṃ samuggirati. Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocunti te sambahulā bhikkhū ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggaṇhanādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ, na ujjhānavasena. Nissaṃsayanti asandehena, ekantenāti attho. Te kira bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantā evamāhaṃsu. Samanussarantoti ukkaṇṭhanavasena anussaranto.
“某一位”是指一位名字和姓氏都不清楚的比丘。“叫来”是指他为了开导那些比丘而吩咐他们。“如是”是在接受话语时说的,意思是“好的”。而在“如是,尊者”这里,“如是”这个词表示承诺。那些比丘说“他频繁地发出‘啊,乐啊!啊,乐啊!’这样的优陀那”,他承认自己的优陀那就是确实如此。“跋地亚,你为什么……”世尊为什么这样问?难道他不知道他的心吗?不是不知道,而是为了让那件事被说出来,从而开导那些比丘,所以才问。正如所说:“如来知道也会问,知道也不问”等等。“有原因”就是指有理由。
Aññataranti nāmagottena apākaṭaṃ ekaṃ bhikkhuṃ. Āmantesīti āṇāpesi te bhikkhū saññāpetukāmo. Evanti vacanasampaṭiggahe, sādhūti attho. Evaṃ bhanteti ettha pana evaṃ-saddo paṭiññāyaṃ. ‘‘Abhikkhaṇaṃ ‘aho sukhaṃ aho sukha’nti imaṃ udānaṃ udānesī’’ti yathā te bhikkhū vadanti, taṃ evaṃ tathevāti attano udānaṃ paṭijānāti. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ bhaddiyā’’ti kasmā bhagavā pucchati, kiṃ tassa cittaṃ na jānātīti? No na jānāti, teneva pana tamatthaṃ vadāpetvā te bhikkhū saññāpetuṃ pucchati. Vuttañhetaṃ ‘‘jānantāpi tathāgatā pucchanti, jānantāpi na pucchantī’’tiādi (pārā. 16, 194). Atthavasanti kāraṇaṃ.
在王宫内部,也就是后宫之中——那是妃嫔们活动的区域,国王在里面洗澡、吃饭、睡觉等。守卫安排得很周密,意思是护卫等人从四面八方都布置好了严密的保护。后宫外面,指的是法庭等后宫之外的王宫区域。就这样,在王宫、王都、王国各地,内外许多地方,都有数百重周密布置的防护、屏障和守护,为的是让我没有恐惧、安住快乐。他被这样守护、保护着。“害怕”等词都是同义词。或者,“害怕”是指害怕别的国王。“惊慌”是指因自己国中本有的动乱所生的怖畏和惊慌而动摇;“疑虑”是指由于“被称为国王者,任何时候都不可信赖”的说法,对一切处都不信赖,并因那些事务的过失而生起疑虑,心向上浮动;“惊怖”是指因“即使近侍者也可能在不知不觉中对我造成伤害”而生起足以引起身体颤抖的恐惧而惊怖;“我住”是指我处于那样的状态而住。
Antopi antepureti itthāgārassa sañcaraṇaṭṭhānabhūte rājagehassa abbhantare, yattha rājā nahānabhojanasayanādiṃ kappeti. Rakkhā susaṃvihitāti ārakkhādikatapurisehi gutti suṭṭhu samantato vihitā. Bahipi antepureti aṭṭakaraṇaṭṭhānādike antepurato bahibhūte rājagehe. Evaṃ rakkhito gopito santoti evaṃ rājageharājadhānīrajjadesesu anto bahi ca anekesu ṭhānesu anekasatehi susaṃvihitarakkhāvaraṇaguttiyā mameva nibbhayatthaṃ phāsuvihāratthaṃ rakkhito gopito samāno. Bhītotiādīni padāni aññamaññavevacanāni. Atha vā bhītoti pararājūhi bhāyamāno. Ubbiggoti sakarajjepi pakatikkhobhato uppajjanakabhayubbegena ubbiggo calito. Ussaṅkīti ‘‘raññā nāma sabbakālaṃ avissatthena bhavitabba’’nti vacanato sabbattha avissāsanavasena tesaṃ tesaṃ kiccakaraṇīyānaṃ accayato uppajjanakaparisaṅkāya ca uddhamuddhaṃ saṅkamāno. Utrāsīti ‘‘santikāvacarehipi ajānantasseva me kadāci anattho bhaveyyā’’ti uppannena sarīrakampampi uppādanasamatthena tāsena utrāsi. ‘‘Utrasto’’tipi paṭhanti. Viharāmīti evaṃbhūto hutvā viharāmi.
“此时”是指从出家那一刻开始。“独一”就是没有同伴,以此说明身体远离人群。“无畏”等词的意思,要按前面所说的相反面来理解。因为没有恐惧等因的执取,也没有以那些为因的烦恼丛,所以他才具备无畏等状态——这就说明心远离。“无牵挂”是指对身体保养毫不担心。“毛不竖立”是指没有能令毛发竖起的惊怖,所以毛发平顺。这两句也说明他自在而住。“以如鹿之心”,是指因安适而住、如同野鹿一般的心。“靠他人布施过活”是指依靠别人给的衣等物品生活。以此,通过说明完全没有执着的途径,说明他没有一切恐惧之因。
Etarahīti idāni pabbajitakālato paṭṭhāya. Ekoti asahāyo. Tena vivekaṭṭhakāyataṃ dasseti. Abhītotiādīnaṃ padānaṃ vuttavipariyāyena attho veditabbo. Bhayādinimittassa pariggahassa taṃnimittassa ca kilesagahanassa abhāvenevassa abhītāditāti etena cittavivekaṃ dasseti. Appossukkoti sarīraguttiyaṃ nirussukko. Pannalomoti lomahaṃsuppādakassa chambhitattassa abhāvena anuggatalomo. Padadvayenapi serivihāraṃ dasseti. Paradattavuttoti parehi dinnena cīvarādinā vattamāno. Etena sabbaso saṅgābhāvadīpanamukhena anavasesabhayahetuvirahaṃ dasseti. Migabhūtena cetasāti vissatthavihāritāya migassa viya jātena cittena. Migo hi amanussapathe araññe vasamāno vissattho tiṭṭhati nisīdati nipajjati yenakāmañca pakkamati appaṭihatacāro, evaṃ ahampi viharāmīti dasseti. Vuttañhetaṃ paccekasambuddhena –
就像林中的野鹿,无拘无束;
想去哪儿觅食就去哪儿。
智者顾念所依而观察着。
独自而行,像犀牛角一样。
‘‘Migo araññamhi yathā abaddho; Yenicchakaṃ gacchati gocarāya; Viññū naro serita pekkhamāno; Eko care khaggavisāṇakappo’’ti. (su. ni. 39; apa. thera 1.1.95);
尊者,我看见了这个意义,也就是世尊所说的:我现在这至高无上的远离之乐、果定之乐。正是看到了这个原因,我才发出“啊,快乐!啊,快乐!”的感叹。这个意义,就是指跋提长老那超越凡夫境界、被称为远离之乐的意义,世尊以一切方式了知之后,说出了这段感叹语,它显示了有因的恐惧与忧伤消失的威力。
Imaṃ kho ahaṃ, bhante, atthavasanti bhagavā yadidaṃ mama etarahi paramaṃ vivekasukhaṃ phalasamāpattisukhaṃ, idameva kāraṇaṃ sampassamāno ‘‘aho sukhaṃ, aho sukha’’nti udānemi. Etamatthanti etaṃ bhaddiyattherassa puthujjanavisayātītaṃ vivekasukhasaṅkhātaṃ atthaṃ sabbākārato viditvā. Imaṃ udānanti imaṃ sahetukabhayasokavigamānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi.
内心没有忿怒的人:对这位圣者来说,从内心、自己心里,由于会让心变得污浊、扰动心,所以没有贪等烦恼;也没有因嗔恨事等各种原因而生起的种种嗔怒;因为已被圣道断除,所以这些都不存在。这里“内”这个词,虽然在“你与我之间有什么”等语句中表示原因,在“在中间八日降雪之时”等语句中表示中间,在“祇园与舍卫城之间”等语句中表示空隙,在“恐惧从内生起”等语句中表示心,但在这里也应当理解为心。因此说“他的心中没有忿怒”。
Yassantarato na santi kopāti yassa ariyapuggalassa antarato abbhantare attano citte cittakālussiyakaraṇato cittappakopā rāgādayo āghātavatthuādikāraṇabhedato anekabhedā dosakopā eva vā na santi, maggena pahīnattā na vijjanti. Ayañhi antara-saddo kiñcāpi ‘‘mañca tvañca kimantara’’ntiādīsu (saṃ. ni. 1.228) kāraṇe dissati, ‘‘antaraṭṭhake himapātasamaye’’tiādīsu (mahāva. 346) vemajjhe, ‘‘antarā ca jetavanaṃ antarā ca sāvatthi’’ntiādīsu (udā. 13, 44) vivare, ‘‘bhayamantarato jāta’’ntiādīsu (itivu. 88; mahāni. 5) citte, idhāpi citte eva daṭṭhabbo. Tenevāha ‘‘yassa citte kopā na santī’’ti.
在解释“非有”这个词时,用“不存在”这个词来阐明它的含义,所以说“‘不存在’和‘非有’在意义上是一回事”。“如是”这个词是表示种类的词,所以说“如是种种的有与无”。“已超越”就是已经度过。在这里,“若人”这个词要和“已超越”搭配,按照格位变化来连接。彼无怖:那位具足如上所说功德、已断尽烦恼的人,因为心不会扰动,又已超越如是的有与无,怖畏的因由消失,所以没有恐怖。他因远离之乐和最上果之乐而快乐,正因为没有恐怖,所以无忧。“诸天也不能以见而体验”:除了已证道的人以外,一切化生天即使努力,也不能以心行观察的方式见到、体验到、做不到,更何况是人。即使是有学圣者,也像凡夫一样不知道阿拉汉的心行。在此,“彼之见即使诸天也难得”这一句,也是就心行观察的方式来说:彼之见即使诸天也难得、无法获得,诸天也不能达到彼之见——应当这样理解其含义。在这里,“难”这个字就像“劣慧”等词一样,表示“无有”的意思。
Abhava-saddassa vibhava-saddena atthuddhāre kāraṇamāha ‘‘vibhavoti ca abhavoti ca atthato eka’’nti. Iti-saddo pakāravacanoti āha ‘‘iti anekappakārā bhavābhavatā’’ti. Vītivattoti atikkanto . Ettha ca ‘‘yassā’’ti idaṃ yo vītivattoti vibhattivipariṇāmavasena yojetabbaṃ. Taṃ vigatabhayanti taṃ evarūpaṃ yathāvuttaguṇasamannāgataṃ khīṇāsavaṃ cittakopābhāvato itibhavābhavasamatikkamanato ca bhayahetuvigamena vigatabhayaṃ. Vivekasukhena aggaphalasukhena ca sukhiṃ, vigatabhayattā eva asokaṃ. Devā nānubhavanti dassanāyāti adhigatamagge ṭhapetvā sabbepi upapattidevā vāyamantāpi cittacāradassanavasena dassanāya daṭṭhuṃ nānubhavanti na abhisambhuṇanti na sakkonti, pageva manussā. Sekkhāpi hi puthujjanā viya arahato cittappavattiṃ na jānanti. Tassa dassanaṃ devānampi dullabhanti etthāpi cittacāradassanavasena tassa dassanaṃ devānampi dullabhaṃ alabbhanīyaṃ, devehipi taṃ dassanaṃ na sakkā pāpuṇitunti evamattho gahetabbo. Abhāvattho hettha du-saddo ‘‘duppañño’’tiādīsu viya.
333“应献食”是指应当献上的食物。为了说明它的分量,所以说“五百钵食”。其中,一钵食够十个人吃。“利得、恭敬、称誉”中,利得指获得四种生活资具;恭敬指对那些人亲手做好、精心备好的东西的供养;称誉指赞扬的声音。“意所成身”指由禅那之心产生的梵天之身。“已生”指已经到达。“获得自体”指获得身体。“两个或三个摩揭陀村田”中,摩揭陀的村田有小、中、大三种。小村田:从这头到那头各四十乌沙巴,合起来是一嘎武达。中村田:从这头到那头各一嘎武达,合起来是半由旬。大村田:从这头到那头各一由旬半,合起来是三嘎武达。在这些当中,以小村田计三个,或以小村田和中村田计两个村田,就是他的自体。因为他的身体是三嘎武达。“我将照料”是指我将护养、保护。“你将守护”是指你守护这个。
333.Bhattābhihāroti abhiharitabbabhattaṃ. Tassa pana pamāṇaṃ dassetuṃ ‘‘pañca ca thālipākasatānī’’ti vuttaṃ. Tattha eko thālipāko dasannaṃ purisānaṃ bhattaṃ gaṇhāti. Lābhasakkārasilokenāti ettha lābho nāma catupaccayalābho. Sakkāroti tesaṃyeva sukatānaṃ susaṅkhatānaṃ lābho. Silokoti vaṇṇaghoso. Manomayaṃ kāyanti jhānamanena nibbattaṃ brahmakāyaṃ. Upapannoti upagato. Attabhāvappaṭilābhoti sarīrapaṭilābho. Dve vā tīṇi vā māgadhakāni gāmakhettānīti ettha māgadhakaṃ gāmakhettaṃ atthi khuddakaṃ, atthi majjhimaṃ, atthi mahantaṃ. Khuddakaṃ gāmakhettaṃ ito cattālīsa usabhāni, etto cattālīsa usabhānīti gāvutaṃ hoti. Majjhimaṃ ito gāvutaṃ, etto gāvutanti aḍḍhayojanaṃ hoti. Mahantaṃ ito diyaḍḍhagāvutaṃ, etto diyaḍḍhagāvutanti tigāvutaṃ hoti. Tesu khuddakena gāmakhettena tīṇi, khuddakena ca majjhimena ca dve gāmakhettāni tassa attabhāvo. Tigāvutañhissa sarīraṃ. Pariharissāmīti paṭijaggissāmi gopayissāmi. Rakkhassetanti rakkhassu etaṃ.
五百位导师的解说注释
Pañcasatthukathāvaṇṇanā
334“师主”是指众人的导师。“他将不存在”是说这个人不会再有了。“那”就是指那位导师。“以那”是指用不讨人喜欢的方式。“我们会对待”就是我们会这样说。“敬重”是指对我们表示尊重,所以说“敬重”;或者也可以理解为被他人所尊重,这就是它的意思。
334.Satthāroti gaṇasatthāro. Nāssassāti na etassa bhaveyya. Tanti taṃ satthāraṃ. Tenāti amanāpena. Samudācareyyāmāti katheyyāma. Sammannatīti amhākaṃ sammānaṃ karoti. Tenāha ‘‘sammānetī’’ti, sammannatīti vā parehi sammānīyatīti attho.
335把熊胆或鱼胆塞进鼻孔,这就是“用鼻子破坏胆汁”。所谓“为毁灭”,就是为不增长、为败坏。所谓“骡”,是母马子宫里由驴所生。人们让它和马交配,它怀胎后到了该生产的时候却生不出来,只能四蹄刨地站着。于是人们把它的四条腿分别绑在四根木桩上,剖开肚子取出幼驹,母骡就当场死在那里。因此说“为自杀而怀胎”。
335.Nāsāya pittaṃ bhindeyyunti acchapittaṃ vā macchapittaṃ vā nāsāpuṭe pakkhipeyyuṃ. Parābhavāyāti avaḍḍhiyā vināsāya. Assatarīti vaḷavāya kucchismiṃ gadrabhassajātā, taṃ assena saddhiṃ sampayojenti, sā gabbhaṃ gaṇhitvā kāle sampatte vijāyituṃ na sakkoti, pādehi bhūmiṃ paharantī tiṭṭhati, athassā cattāro pāde catūsu khāṇukesu bandhitvā kucchiṃ phāletvā potakaṃ nīharanti, sā tattheva marati. Tena vuttaṃ ‘‘attavadhāya gabbhaṃ gaṇhātī’’ti.
339小刀就是匕首,也叫作“锋利的东西”。
339.Potthanikanti churikaṃ, yaṃ kharantipi vuccati.
那拉吉利象被派遣一事的注释
Nāḷāgiripesanakathāvaṇṇanā
342象啊,不要靠近龙象:喂,象啊,不要用想杀害的心靠近佛陀这头龙象。苦:因为它是苦的原因,所以叫苦。怎样理解这个苦呢?接着用“杀害龙象的人确实……”等话来解释。这里通过否定善趣,说明杀害佛陀龙象是导致堕入恶趣之苦的原因。从此:从这一生。因为:由于。从此以后:也可以理解为从这以后前往的意思。骄慢:就是骄慢的烦恼。放逸:就是放逸的状态。蜷缩:就是缩成一团。无福相:就是无惭。凡……者:就是名为……者。
342.Mā kuñjara nāgamāsadoti bho, kuñjara, buddhanāgaṃ vadhakacittena mā upagaccha. Dukkhanti dukkhakāraṇattā dukkhaṃ. Kathaṃ taṃ dukkhanti āha ‘‘na hi nāgahatassā’’tiādi. Nāgahatassa sugatipaṭikkhepena buddhanāgassa ghāto duggatidukkhakāraṇanti dasseti. Itoti ito jātito. Yatoti yasmā. Ito paraṃ yatoti ito paraṃ gacchantassāti vā attho. Madoti mānamado. Pamādoti pamattabhāvo. Paṭikuṭitoti saṅkuṭito. Alakkhikoti ahiriko. Yatra hi nāmāti yo nāma.
请求五事的注释
Pañcavatthuyācanakathāvaṇṇanā
343“三合一食”是指三人可以吃的食物,把三人合在一起领受来吃,我将制定,这就是它的意思。“拘迦利”等,是提婆达多派下四位首领的名字。“寿劫”是指把一个大劫分成八十份,其中一份那么长的时间,就叫做中间劫。
343.Tikabhojananti tīhi bhuñjitabbabhojanaṃ, tiṇṇaṃ ekato paṭiggahetvā bhuñjituṃ paññapessāmīti attho. Kokālikotiādīni catunnaṃ devadattapakkhiyānaṃ gaṇapāmokkhānaṃ nāmāni. Āyukappanti ekaṃ mahākappaṃ asītibhāgaṃ katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ antarakappasaññitaṃ kālaṃ.
尊者阿难对这件事说:“从今天起……”提婆达多把破僧之前该做的准备全都做完之后,心里想:“今天我一定另外单独举行布萨和僧团羯磨。”于是说出了“从今天起”这些话。其中,“除了世尊之外”,意思是离开世尊,不把他当作导师。“除了比丘僧团之外,我将举行布萨和僧团羯磨”,意思是离开听从世尊教诫的比丘僧团,跟追随我的比丘们一起另外单独举行布萨和僧团羯磨。“尊者,从今天起,提婆达多要分裂僧团了”,这是因为提婆达多已经把破僧的一切准备工作都做好了,他心想“提婆达多今天一定会分裂僧团”,所以这样说。“要分裂”,就是要把僧团分成两半。
Āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocāti (udā. aṭṭha. 48) devadatto sabbaṃ saṅghabhedassa pubbabhāgaṃ nipphādetvā ‘‘ekaṃseneva ajja āveṇikaṃ uposathaṃ saṅghakammañca karissāmī’’ti cintetvā etaṃ ‘‘ajjatagge’’tiādivacanaṃ avoca. Tattha aññatreva bhagavatāti vinā eva bhagavantaṃ, taṃ satthāraṃ akatvāti attho. Aññatra bhikkhusaṅghā uposathaṃ karissāmi saṅghakammāni cāti bhagavato ovādakārakaṃ bhikkhusaṅghaṃ vinā maṃ anuvattantehi bhikkhūhi saddhiṃ āveṇikaṃ uposathaṃ saṅghakammāni ca karissāmi. Ajjatagge, bhante, devadatto saṅghaṃ bhindissatīti bhedakārakānaṃ sabbesaṃ devadattena sajjitattā ‘‘ekaṃseneva devadatto ajja saṅghaṃ bhindissatī’’ti maññamāno evamāha. Bhindissatīti dvidhā karissati.
明白了“此义”之后,也就是从各个方面彻底看清了提婆达多正在造作的破僧业——这种业会让他投生到无间大地狱,持续一劫,无法救治。“这个优陀那”则是为了阐明这个道理而说的:善人对善法容易行持,对不善法不容易行持;恶人对不善法容易行持,对善法不容易行持。
Etamatthaṃviditvāti etaṃ avīcimahānirayuppattisaṃvattaniyaṃ kappaṭṭhiyaṃ atekicchaṃ devadattena nibbattiyamānaṃ saṅghabhedakammaṃ sabbākārato viditvā. Imaṃ udānanti kusalākusalesu yathākkamaṃ sappurisāsappurisānaṃ sukarā paṭipatti, na pana nesaṃ akusalakusalesūti idamatthavibhāvanaṃ udānaṃ udānesi.
在这里,善人容易行善。“善”:能为自己和他人带来利益,所以叫善,也就是正行道者。这样的善人——像舍利弗等声闻、独觉、正自觉者,或者其他世间的善人——行善是容易的,可以轻松地做到;这善是美好的、吉祥的,能为自己和他人带来利益与安乐。恶人难以行善:然而上面所说的这种善,对提婆达多这类恶人来说,却难以做到,他们没有能力去做,这就是意思所在。恶人容易作恶:恶是不美好的,会为自己和他人带来损害,对前面所说的那种恶人来说,作恶是容易的,可以轻松地做到。圣者难以作恶:然而对佛陀等圣者来说,那种恶是难以做到的,很难实现。这正是说明,对他们而言,那就像一座断桥一样。
Tattha sukaraṃ sādhunā sādhūti attano paresañca hitaṃ sādhetīti sādhu, sammāpaṭipanno. Tena sādhunā sāriputtādinā sāvakena paccekasambuddhena sammāsambuddhena aññena vā lokiyasādhunā sādhu sundaraṃ bhaddakaṃ attano paresañca hitasukhāvahaṃ sukaraṃ sukhena kātuṃ sakkā. Sādhu pāpena dukkaranti tadeva pana vuttalakkhaṇaṃ sādhu pāpena devadattādinā pāpapuggalena dukkaraṃ kātuṃ na sakkā, na so taṃ kātuṃ sakkotīti attho. Pāpaṃ pāpena sukaranti pāpaṃ asundaraṃ attano paresañca anatthāvahaṃ pāpena yathāvuttapāpapuggalena sukaraṃ sukhena kātuṃ sakkuṇeyyaṃ. Pāpamariyehi dukkaranti ariyehi pana buddhādīhi taṃ pāpaṃ dukkaraṃ durabhisambhavaṃ. Setughātoyeva hi tesaṃ tatthāti dīpeti.
破僧事的注释
Saṅghabhedakathāvaṇṇanā
345当时,尊者舍利弗以知心示导和教诫示导等方式说法:了知他人之心而说法,叫知心示导;声闻弟子和佛陀持续不断地说法,叫教诫示导;种种神通变化,叫神变示导。其中,大目犍连尊者惯常结合神变示导和教诫示导来教化,法将舍利弗则结合知心示导和教诫示导。因此经中说:“尊者舍利弗以知心示导和教诫示导,用符合法义的谈话教导比丘们”等等。那时,在两位上首弟子当中,法将了知那些比丘的心念而说法,大目犍连尊者则示现神通变化而说法。经典中也显示,两位尊者说法时,听法的人都获得了法眼。不过,长部诵者是这样说的:“世尊派遣两位上首弟子去之后,法将了知他们的心念而说法,听闻长老说法后,五百位比丘都安立于入流果。接着,大目犍连尊者示现神通变化而说法,听闻之后,所有比丘都安立于阿罗汉果。”所谓“使提婆达多起身”,就是用膝盖撞击他胸口中央,使他站起来。
345.Atha kho āyasmā sāriputto ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyātiādīsu parassa cittaṃ ñatvā kathanaṃ ādesanāpāṭihāriyaṃ, sāvakānañca buddhānañca satataṃ dhammadesanaṃ anusāsanīpāṭihāriyaṃ, iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyaṃ. Tattha iddhipāṭihāriyena saddhiṃ anusāsanīpāṭihāriyaṃ mahāmoggallānattherassa āciṇṇaṃ, ādesanāpāṭihāriyena saddhiṃ anusāsanīpāṭihāriyaṃ dhammasenāpatissa. Tena vuttaṃ ‘‘āyasmā sāriputto ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā bhikkhū dhammiyā kathāya ovadī’’tiādi. Tadā hi dvīsu aggasāvakesu dhammasenāpati tesaṃ bhikkhūnaṃ cittacāraṃ ñatvā dhammaṃ desesi, mahāmoggallānatthero vikubbanaṃ dassetvā dhammaṃ desesi, pāḷiyañcettha dvinnampi therānaṃ desanāya dhammacakkhupaṭilābhova dassito. Dīghabhāṇakā pana evaṃ vadanti ‘‘bhagavatā pesitesu dvīsu aggasāvakesu dhammasenāpati tesaṃ cittacāraṃ ñatvā dhammaṃ desesi, therassa dhammadesanaṃ sutvā pañcasatāpi bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. Atha nesaṃ mahāmoggallānatthero vikubbanaṃ dassetvā dhammaṃ desesi, taṃ sutvā sabbe arahattaphale patiṭṭhahiṃsū’’ti. Devadattaṃ uṭṭhāpesīti jaṇṇukena hadayamajjhe paharitvā uṭṭhāpesi.
346“萨拉”就是湖。“善洗”的意思是彻底洗净、好好清净之后。“咀嚼后”就是充分咀嚼之后。“以牙划地”是指用牙齿刮地面。应当和“在河中吃藕根”连起来理解。这里的“河”指的是大湖。“守护者”就是保护象群的人。“如幼象”就是像小象一样。“模仿我”就是模仿我。
346.Sarasīti saro. Suvikkhālitanti suṭṭhu vikkhālitaṃ, suvisodhitaṃ katvāti attho. Saṃkhāditvāti suṭṭhu khāditvā. Mahiṃ vikubbatoti mahiṃ dantehi vilikhantassa. Nadīsu bhisaṃ ghasānassāti yojetabbaṃ. Nadīti cettha mahāsaro adhippeto. Jaggatoti hatthiyūthaṃ pālentassa. Bhiṅkovāti hatthipotako viya. Mamānukubbanti maṃ anukaronto.
347“使者之事”就是做使者的工作。能去,意思是能够受持并传达被称为使者任务的教法。听者,就是别人把教法交给他,他成为那教法的听受者。能复述者,就是学下来之后能回述说“你们说过这样的话”。善学者,就是真正好好掌握而学。善持者,就是真正好好受持而持。了知者,就是自己知道那其中的义理。令知者,就是让别人也明白。恰当与不恰当,就是对于“这是恰当的,这是不恰当的”这样的事有善巧,对可行与不可行的事很熟练,在传达教法时能辨别恰当与不恰当之后再报告。不惊惧,就是不颤抖、不害怕。说粗恶语者,就是带有粗恶言语的人。被询问者,就是为了得到承诺而受询问。
347.Dūteyyanti dūtakammaṃ. Gantumarahatīti dūteyyasaṅkhātaṃ sāsanaṃ harituṃ dhāretvā harituṃ arahati. Sotāti yaṃ assa sāsanaṃ denti, tassa sotā. Sāvetāti taṃ uggaṇhitvā ‘‘idaṃ nāma tumhehi vutta’’nti paṭisāvetā. Uggahetāti suuggahitaṃ katvā uggahetā. Dhāretāti sudhāritaṃ katvā dhāretā. Viññātāti attanā tassa atthaṃ jānitā. Viññāpetāti paraṃ vijānāpetā. Sahitāsahitassāti ‘‘idaṃ sahitaṃ, idaṃ asahita’’nti evaṃ sahitāsahitassa kusalo upagatānupagatesu cheko sāsanaṃ ārocento sahitāsahitaṃ sallakkhetvā āroceti. Na byathatīti na vedhati na chambhati. Uggavādininti pharusavacanena samannāgataṃ. Pucchitoti paṭiññatthāya pucchito.
348“比丘们,以八种不善法”等句中,“以不善法”是指以不善之法,或以不善、不美之法。“被征服”就是被压倒。“心被遍取”就是心被耗尽——因为利养等所引发的贪欲邪行,以及傲慢、骄纵等,使善心灭尽。或者,“心被遍取”是指心被全面控制,由于前面所说的那种不善部分,使得善心根本没有生起的机会,心相续就这样被完全占据。因为应当投生到恶趣,所以叫“堕恶趣者”。在那里,生于名为无间的大地狱,所以叫“地狱者”。在那里住满整整一个中劫,所以叫“劫住者”。“不可治疗”是说连诸佛也无法挽回,因为投生无间地狱之后没有救治的可能,所以叫不可治疗,就是无法医治的意思。“以利养”是指以利养为因。或者是指以利养为因的傲慢等。因为在这个世间,有些人依附着利养,成为恶欲者、被贪欲支配的人,安住在贪欲的邪行中,心想“我要获取利养”,于是做出种种不正当、不合适的邪命行为,死后投生到恶趣。还有些人按自己所得而获得利养后,以此为缘,因傲慢、过慢、骄纵、悭吝等而放逸,死后投生到恶趣,而这个人正是这一类。因此说:“比丘们,提婆达多被利养征服、心被遍取,是堕恶趣者”等等。“以不恭敬”是指被他人轻蔑、欺辱而对自己产生的不恭敬,或者以不恭敬为因的傲慢等。怀着宣扬自己不实功德的意图而生起的恶欲,就是“恶欲者”;那种状态就是“恶欲性”,即以此而言。因为他生起了这样的欲望:“我要成为佛,我要带领比丘僧团。”科卡利卡等人是他的恶友、下劣之友,所以他是“恶友”;那种状态就是“恶友性”,即以此而言。
348.Aṭṭhahi, bhikkhave, asaddhammehītiādīsu asaddhammehīti (itivu. aṭṭha. 89) asataṃ dhammehi, asantehi vā asobhanehi vā dhammehi. Abhibhūtoti ajjhotthaṭo. Pariyādinnacittoti khepitacitto lābhādihetukena icchācārena mānamadādinā ca khayaṃ pāpitakusalacitto. Atha vā pariyādinnacittoti parito ādinnacitto, vuttappakārena akusalakoṭṭhāsena yathā kusalacittassa uppattivāro na hoti, evaṃ samantato gahitacittasantānoti attho. Apāye nibbattanārahatāya āpāyiko. Tatthapi avīcisaṅkhāte mahāniraye uppajjatīti nerayiko. Ekaṃ antarakappaṃ paripuṇṇameva katvā tattha tiṭṭhatīti kappaṭṭho. Atekicchoti buddhehipi anivattanīyattā avīcinibbattiyā tikicchābhāvato atekiccho, atikicchanīyoti attho. Lābhenāti lābhena hetubhūtena. Atha vā lābhahetukena mānādinā. Lābhañhi nissāya idhekacce puggalā pāpicchā icchāpakatā icchācāre ṭhatvā ‘‘lābhaṃ nibbattessāmā’’ti anekavihitaṃ anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjitvā ito cutā apāyesu nibbattanti. Apare yathālābhaṃ labhitvā taṃnimittaṃ mānātimānamadamacchariyādivasena pamādaṃ āpajjitvā ito cutā apāyesu nibbattanti, ayañca tādiso. Tena vuttaṃ ‘‘lābhena, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko’’tiādi. Asakkārenāti hīḷetvā paribhavitvā parehi attani pavattitena asakkārena, asakkārahetukena vā mānādinā. Asantaguṇasambhāvanādhippāyena pavattā pāpā icchā etassāti pāpiccho, tassa bhāvo pāpicchatā, tāya. ‘‘Ahaṃ buddho bhavissāmi, bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’’ti hi tassa icchā uppannā. Kokālikādayo pāpā lāmakā mittā etassāti pāpamitto, tassa bhāvo pāpamittatā, tāya.
349“征服后”意思是压倒、碾碎之后。
349.Abhibhuyyāti abhibhavitvā madditvā.
350比丘们,关于“以三种不善法”等,应当依照前面所说的方式理解。至于“以低等的殊胜证得而中途停顿”这一句,它的意思是:这里“以低等的”指微不足道的禅那与神通;“以殊胜证得”指以上人法来证得;“中途”指在中间;“停顿”指还没完成应做的事,却自以为“我已经完成了应做的事”,于是从沙门法上退失。这话是说:本来应当依靠禅那与神通更进一步去证得的道与果还没有证得,他没能证得那个,就从沙门法上退失了。这样,世尊通过这部经特别揭示了处在凡夫阶段的过患:“凡夫的状态实在是很沉重的负担。在这里,即使已经成就了以禅那和神通为顶点的种种成就,如果仍然不放弃种种带来不利的东西、种种苦因、对不真实功德的吹捧、与恶人交往以及沉溺于懈怠,就会造下导致无间地狱、持续一劫、无法救治的罪业。”
350.Tīhi, bhikkhave, asaddhammehītiādi vuttanayameva. Oramattakena visesādhigamena antarā vosānaṃ āpādīti ettha pana ayamattho. Oramattakenāti appamattakena jhānābhiññāmattena. Visesādhigamenāti uttarimanussadhammādhigamena. Antarāti vemajjhe. Vosānaṃ āpādīti akatakiccova samāno ‘‘katakiccomhī’’ti maññamāno samaṇadhammato vigamaṃ āpajji. Idaṃ vuttaṃ hoti – jhānābhiññāhi uttarikaraṇīye adhigantabbe maggaphale anadhigate satiyeva taṃ anadhigantvā samaṇadhammato vigamaṃ āpajjīti. Iti bhagavā iminā suttena visesato puthujjanabhāve ādīnavaṃ pakāseti ‘‘bhāriyo puthujjanabhāvo, yatra hi nāma jhānābhiññāpariyosānā sampattiyo nibbattetvāpi anekānatthāvahaṃ nānāvidhadukkhahetuasantaguṇasambhāvanaṃ asappurisasaṃsaggaṃ ālasiyānuyogañca avijahanto avīcisaṃvattanikaṃ kappaṭṭhiyaṃ atekicchaṃ kibbisaṃ pasavatī’’ti.
在偈颂里,“mā”是个否定词。“jātu”意思是绝对、一定。“koci”是涵盖一切的词。“lokasmiṃ”指众生世间。这里要表达的是:在这个众生世间,愿没有任何一个人绝对是恶欲者。你们也要通过这件事来了解——恶欲者死后会去哪里。也就是说,通过“恶欲者会去哪里”这个理由,你们应当知道恶欲的人会有什么样的趣向、什么样的转生、什么样的来世。世尊举提婆达多为例,就是这样说的。
Gāthāsu māti paṭisedhe nipāto. Jātūti ekaṃsena. Kocīti sabbasaṅgāhakavacanaṃ. Lokasminti sattaloke. Idaṃ vuttaṃ hoti – imasmiṃ sattaloke koci puggalo ekaṃsena pāpiccho mā hotūti. Tadamināpi jānātha, pāpicchānaṃ yathā gatīti pāpicchānaṃ puggalānaṃ yathāgati yādisī nibbatti yādiso abhisamparāyoti imināpi kāraṇena jānāthāti devadattaṃ nidassento evamāha.
被称为“智者”,是因为被大家公认;也就是因为精通教理、博学多闻,所以被公认为智者。被称为“已修心者”,是因为受到认可;也就是因为具备禅那和神通,被认为已经修好了心,所以受到推崇。确实如此,连法将舍利弗也这样称赞过他:“瞿低之子有大神通,瞿低之子有大威力。”他凭着自己的名声,像火焰一样屹立。提婆达多这个名字广为流传,他凭着自己的声誉和随从,像在放光、像在照耀一样地站着,就这样成了众所周知、声名显赫的提婆达多。也有写成“我所闻”的版本,意思是:我所听到的只是传闻而已;因为仅仅过了几天,事情就不再是那样了,所以那些关于智者等等的称誉,不过只是听到的传闻罢了。
Paṇḍitoti samaññātoti pariyattibāhusaccena paṇḍitoti ñāto. Bhāvitattoti sammatoti jhānābhiññāhi bhāvitacittoti sambhāvito. Tathā hi so ‘‘mahiddhiko godhiputto, mahānubhāvo godhiputto’’ti dhammasenāpatināpi pasaṃsito ahosi. Jalaṃva yasasā aṭṭhā, devadattoti vissutoti attano kittiyā parivārena ca jalanto viya obhāsanto viya ṭhito devadattoti evaṃ vissuto pākaṭo ahosi. ‘‘Me suta’’ntipi pāṭho, mayā sutaṃ sutamattaṃ, katipāheneva atathābhūtattā tassa taṃ paṇḍiccādisavanamattamevāti attho.
提婆达多就是这样一个人:他纠缠在放逸里,冒犯如来。他心里想:“佛陀是释迦族子弟,我也是释迦族子弟;佛陀是沙门,我也是沙门;佛陀有神通,我也有神通;佛陀具足天眼、天耳和他心智,我也具足这些;佛陀了知过去、未来、现在的法,我也了知这些。”他不衡量自己的分量,把正等正觉者拉到自己同等的地位,于是陷入放逸,想:“现在我要成佛,要带领比丘僧团。”他用谋害等手段去冒犯、攻击、伤害如来。也有人读作“被放逸所败”。意思是:他按前面说的方式放逸,依靠放逸,以和世尊争胜的心,连同禅定与神通一起被放逸所败,也就是退失了。他投生到无间地狱——那地狱有四个门,极其恐怖。因为那里的火焰和投生其中的众生都没有间断,所以叫“无间”;因为四方各有大门,所以叫“四门”;极其恐怖。他以结生的方式投生到那个大地狱。正如所说的:
Sopamādaṃ anuciṇṇo, āsajja naṃ tathāgatanti so evaṃbhūto devadatto ‘‘buddhopi sākiyaputto, ahampi sākiyaputto, buddhopi samaṇo, ahampi samaṇo, buddhopi iddhimā, ahampi iddhimā, buddhopi dibbacakkhuko, dibbasotacetopariyañāṇalābhī, buddhopi atītānāgatapaccuppanne dhamme jānāti, ahampi te jānāmī’’ti attano pamāṇaṃ ajānitvā sammāsambuddhaṃ attanā samasamaṭṭhapanena pamādaṃ āpajjanto ‘‘idānāhaṃ buddho bhavissāmi, bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’’ti abhimārapayojanādinā tathāgataṃ āsajja āsādetvā viheṭhetvā. ‘‘Pamādamanujiṇṇo’’tipi paṭhanti. Tassattho – pamādaṃ vuttanayena pamajjanto pamādaṃ nissāya bhagavatā saddhiṃ yugaggāhacittuppādena saheva jhānābhiññāhi anujiṇṇo parihīnoti. Avīcinirayaṃ patto, catudvāraṃ bhayānakanti jālānaṃ tattha uppannasattānaṃ vā nirantaratāya ‘‘avīcī’’ti laddhanāmaṃ catūsu passesu catumahādvārayogena catudvāraṃ atibhayānakaṃ mahānirayaṃ paṭisandhiggahaṇavasena patto. Tathā hi vuttaṃ –
有四只角,有四道门,按部分划分,量得清清楚楚;
四周以铁墙围住,用铁覆盖。
他的地面是铁做的,炽热燃烧,带着火焰的威力。
从四面八方遍及一百由旬,始终安住。
‘‘Catukkaṇṇo catudvāro, vibhatto bhāgaso mito; Ayopākārapariyanto, ayasā paṭikujjito. ‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā’’ti. (ma. ni. 3.250, 267; a. ni. 3.36);
“心无嗔”就是指心没有嗔怒。“可能伤害”是指会去伤害。那恶报唯独落到他头上,也就是唯独落到那个伤害无嗔者的恶人身上,低劣的恶果触及他、降临到他、压伏他。“令人恐惧”是指因为广大而深奥,所以令人害怕,意思是说,就像令人恐惧那样,广大而深奥。“以言语”是指以嗔怒,这里的“言语”(Vādena)是指以过失。“触恼”是指压迫、冒犯。言语在那人身上站不住脚,是指在如来身上,别人所加诸的过失站不住、留不住,就像毒瓶不能使大海发生改变一样。
Aduṭṭhassāti aduṭṭhacittassa. Dubbheti dusseyya. Tameva pāpaṃ phusatīti tameva aduṭṭhadubbhiṃ pāpapuggalaṃ pāpaṃ nihīnaṃ pāpaphalaṃ phusati pāpuṇāti abhibhavati. Bhesmāti vipulabhāvena gambhīrabhāvena ca bhiṃsāpano, bhiṃsāpento viya vipulagambhīroti attho. Vādenāti dosena. Upahiṃsatīti bādhati āsādeti. Vādo tamhi na rūhatīti tasmiṃ tathāgate parena āropiyamāno doso na ruhati na tiṭṭhati, visakumbho viya samuddassa na tassa vikāraṃ janetīti attho.
像这样,用六首偈颂显示了具足恶欲等状态的人会堕入地狱,从而表明他们无法从苦中解脱。现在,为了显示具足与此相反之法的人能够灭尽苦,而说出最后一首偈颂:“这样的朋友。”它的含义是:如果一个人正确修行、随顺道法、依道而修,凭借少欲等功德的具足,能够到达一切轮回之苦的灭尽与终结,那么智者、有智慧的人就应当结交这样的佛陀或佛弟子为自己的朋友,与他建立友爱,亲近他、侍奉他。
Evaṃ chahi gāthāhi pāpicchatādisamannāgatassa nirayūpagabhāvadassanena dukkhato aparimuttiṃ dassetvā idāni tappaṭipakkhadhammasamannāgatassa dukkhakkhayaṃ dassento ‘‘tādisaṃ mitta’’nti osānagāthamāha. Tassattho – yassa sammā paṭipannassa maggānugo paṭipattimaggaṃ anugato sammā paṭipanno appicchatādiguṇasamannāgamena sakalassa vaṭṭadukkhassa khayaṃ pariyosānaṃ pāpuṇeyya, tādisaṃ buddhaṃ buddhasāvakaṃ vā paṇḍito sappañño attano mittaṃ kubbetha tena mettiṃ kareyya, tañca sevetha tameva payirupāseyyāti.
那么,这部经是在提婆达多堕入地狱之前说的,还是之后说的呢?在《如是语注》中,首先这样说:
Kiṃ panetaṃ suttaṃ devadattassa nirayūpapattito pubbe bhāsitaṃ, udāhu pacchāti? Itivuttakaṭṭhakathāyaṃ (itivu. aṭṭha. 89) tāva –
提婆达多堕入无间大地狱后,提婆达多一派的外道诽谤说:“提婆达多是被沙门乔达摩诅咒,才陷入地中的。”人们听了这话,那些对教法还没有生起净信的人就产生了怀疑:“事情会不会真像他们说的那样?”比丘们把这件事禀告了世尊。于是世尊说:“诸比丘,如来不会诅咒任何人,所以提婆达多并不是被我诅咒,他是因自己的业才堕入地狱的。”世尊为了破除他们的邪执,就以这个因缘说了这部经。
‘‘Devadatte hi avīcimahānirayaṃ paviṭṭhe devadattapakkhikā aññatitthiyā ‘samaṇena gotamena abhisapito devadatto pathaviṃ paviṭṭho’ti abbhācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāsane anabhippasannā manussā ‘siyā nu kho etadevaṃ, yathā ime bhaṇantī’ti āsaṅkaṃ uppādesuṃ. Taṃ pavattiṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Atha kho bhagavā ‘na, bhikkhave, tathāgatā kassaci abhisapaṃ denti, tasmā na devadatto mayā abhisapito, attano kammeneva nirayaṃ paviṭṭho’ti vatvā tesaṃ micchāgāhaṃ paṭisedhento imāya aṭṭhuppattiyā idaṃ suttaṃ abhāsī’’ti –
有人说,因此按照他们的主张,应当知道世尊是在他堕入地狱之后才说了这部经。但在这里应当认为,这是在他堕入地狱之前、事情刚发生时就说的,后来才编入圣典。正因为这样,“投生无间地狱”这句话,是就必然性而说的过去式说法;这里所说的“必然性”,指的是必定会实现的结果。因为着眼于必定会实现的结果,即使是未来的事,也当作已经发生一样来说,这一点应当依照语法规则来理解。
Vuttaṃ, tasmā tesaṃ matena tassa nirayūpapattito pacchāpi bhagavā idaṃ suttamabhāsīti veditabbaṃ. Idha pana tassa nirayūpapattito paṭhamameva uppanne vatthumhi bhāsitaṃ pāḷiāruḷhanti daṭṭhabbaṃ. Teneva ‘‘avīcinirayaṃ patto’’ti idaṃ pana āsaṃsāyaṃ atītavacananti vuttaṃ, āsaṃsāti cettha avassambhāvinī atthasiddhi adhippetā. Avassambhāviniñhi atthasiddhimapekkhitvā anāgatampi bhūtaṃ viya voharanti, tañca saddalakkhaṇānusārena veditabbaṃ.
优波离问的解释
Upālipañhakathāvaṇṇanā
351在《优波离问》中,应当说明的内容,注释里已经讲过了。其中,“anunayanto”的意思是:让人认可,或者让人明白什么适合分裂,也就是为了让分裂发生,而让比丘们知道该怎样去分裂。因此说“不是你们的”等等。
351. Upālipañhe yaṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ dassitameva. Tattha anunayantoti anujānāpento, bhedassa anurūpaṃ vā bodhento, yathā bhedo hoti, evaṃ bhinditabbe bhikkhū viññāpentoti attho. Tenāha ‘‘na tumhāka’’ntiādi.
352在十八种破僧事里,十不善业道因为属于杂染法、与清净法相对立,所以被显示为“非法”;取等也是这样。菩提分法则因为完全无可指责,所以没有非法性。但如果是把世尊教导的方式加以减损或增益来说,那就是不如法而说,因此构成非法性;为了显示这一点,所以说“三种念处”等。“能出离”的意思是,具足神变、毫无障碍地运行。用“tathevā”这个词,是引出了前面“如是我们的”等所说的内容。应当做的业叫作“法”,因为它是如法而做的,所以称为法;与此相反的,按照前面所说的反过来,就叫作非法。
352. Aṭṭhārasabhedakaravatthumhi dasa akusalakammapathā saṃkiliṭṭhadhammatāya vodānadhammapaapakkhattā ‘‘adhammo’’ti dassitā, tathā upādānādayo, bodhipakkhiyadhammānaṃ ekantānavajjabhāvato natthi adhammabhāvo, bhagavatā pana desitākārena hāpetvā vaḍḍhetvā vā kathanaṃ yathādhammaṃ akathananti katvā adhammabhāvoti dassento āha ‘‘tayo satipaṭṭhānā’’tiādi. Niyyānikanti sapāṭihīraṃ appaṭihataṃ hutvā pavattatīti attho. Tathevāti iminā ‘‘evaṃ amhāka’’ntiādinā vuttamatthaṃ ākaḍḍhati. Kātabbaṃ kammaṃ dhammo nāmāti yathādhammaṃ karaṇato dhammo nāma, itaraṃ vuttavipariyāyato adhammo nāma.
贪的调伏……这称为律。因为能调伏、防护、断除、对治贪等,所以称为律;反过来,依前面所说的相反情况,另一种就是非律。从事成就等方面来说,一切律业都不可动摇,所以说“事成就……这称为律”。应当从它的相反面来理解非律。因此说“事不成就”等。那些犯戒的人,其出家还属于有余,那些罪就是有余罪。
Rāgavinayo…pe… ayaṃ vinayo nāmāti rāgādīnaṃ vinayanato saṃvaraṇato pajahanato paṭisaṅkhānato ca vinayo nāma, vuttavipariyāyena itaro avinayo. Vatthusampattiādivasena sabbesaṃ vinayakammānaṃ akuppatāti āha ‘‘vatthusampatti…pe… ayaṃ vinayo nāmā’’ti. Tappaṭipakkhato avinayo veditabbo. Tenāha ‘‘vatthuvipattī’’tiādi. Yāsaṃ āpannassa pabbajjā sāvasesā, tā āpattiyo sāvasesā.
354在“堕恶趣者”等偈颂中:乐于僧团分裂意义上的“群”,就是“乐群者”。因为非法,所以住于非法——也就是住于导致分裂的所依事中,住于僧团分裂意义上的非法中,这就是“住非法者”。“破坏轭安稳”是指从利益中退堕。由于不被四种轭所扰害,阿罗汉果和涅槃称为轭安稳,连这个都被破坏,那就更不用说了。从见解和戒律的共住来说,以僧团的意义称为僧团;正因如此,以同一羯磨等施设的连结而和合共住,将其分裂,也就是以先前所说的那种僧团分裂来分裂。“劫”是指称为中间劫的寿劫。“在地狱中”是指在无间大地狱中。
354.Āpāyikotiādigāthāsu (itivu. aṭṭha. 18) saṅghassa bhedasaṅkhāte vagge ratoti vaggarato. Adhammikatāya adhamme bhedakaravatthumhi saṅghabhedasaṅkhāte eva ca adhamme ṭhitoti adhammaṭṭho. Yogakkhemā padhaṃsatīti hitato parihāyati, catūhipi yogehi anupaddutattā yogakkhemaṃ nāma arahattaṃ nibbānañca, tato panassa dhaṃsane vattabbameva natthi. Diṭṭhisīlasāmaññato saṅghataṭṭhena saṅghaṃ, tato eva ekakammādividhānayogena samaggaṃ sahitaṃ bhinditvā pubbe vuttalakkhaṇena saṅghabhedena bhinditvā. Kappanti antarakappasaṅkhātaṃ āyukappaṃ. Nirayamhīti avīcimahānirayamhi.
僧团的和合是乐,因为和合是乐的因缘,所以称为“乐”,就像“诸佛出世是乐”一样。护持和合者,是指通过随喜和合来护持和合的人,或者随顺和合,让他们不舍弃和合,这样摄持、安立、给予资助的意思。令和合已,是指把分裂的僧团,或者已经出现僧团分裂的,使其和合、共住。劫就是寿劫。在天界享乐,是指在欲界天,以十种方式胜过其他诸天,享受天界的快乐,随自己的意愿而受生,喜乐、欢悦、嬉戏、游乐。
Sukhā saṅghassa sāmaggīti (itivu. aṭṭa. 19) sukhassa paccayabhāvato sāmaggī ‘‘sukhā’’ti vuttā yathā ‘‘sukho buddhānamuppādo’’ti (dha. pa. 194). Samaggānañcanuggahoti samaggānaṃ sāmaggianumodanena anuggaṇhanaṃ sāmaggianurūpaṃ vā, yathā te sāmaggiṃ na vijahanti, tathā gahaṇaṃ ṭhapanaṃ anubalappadānanti attho. Samaggaṃ katvānāti bhinnaṃ saṅghaṃ saṅgharājippattaṃ vā samaggaṃ sahitaṃ katvā. Kappanti āyukappameva. Saggamhi modatīti kāmāvacaradevaloke aññe deve dasahi ṭhānehi abhibhavitvā dibbasukhaṃ anubhavanto icchitanibbattiyā ca modati pamodati laḷati kīḷati.
355“尊者,是否会有破僧者”等,应当依照经文本身的次第来理解。为了说明《附随》(附随458)中所说的破僧特征——“优波离,僧团以五种方式分裂:以羯磨、以诵出、以宣称、以唱告、以取筹”——与这里所说的有什么差别,所以说了“然而在《附随》中”等话。在这里,当界内僧团还没有聚集时,另外取一组别众,做宣称、唱告、取筹的羯磨,或者诵出戒本,这样既有破僧,也构成无间业。但如果是怀着“僧团是和合的”这种想,或者怀着“这样做是可以的”这种想而做,那就只有破僧,不构成无间业。如果是在人数不足的众中做,那既不是破僧,也不构成无间业。按最低限度来说,如果有人分裂一个由九人组成的僧团,对他而言就构成无间业;随顺他的那些持非法说的人犯大罪过,持如法说的人则没有过失。这里其余的内容都很清楚。
355.Siyā nu kho, bhante, saṅghabhedakotiādi pāḷianusāreneva veditabbaṃ. ‘‘Pañcahi, upāli, ākārehi saṅgho bhijjati kammena uddesena voharanto anussāvanena salākaggāhenā’’ti evaṃ parivāre (pari. 458) āgatampi saṅghabhedalakkhaṇaṃ idha vuttena kiṃ nānākaraṇanti dassetuṃ ‘‘parivāre panā’’tiādimāha. Ettha ca sīmaṭṭhakasaṅghe asannipatite visuṃ parisaṃ gahetvā katavohārānussāvanasalākaggāhassa kammaṃ vā karontassa uddesaṃ vā uddisantassa bhedo ca hoti ānantariyakammañca. Samaggasaññāya pana ‘‘vaṭṭatī’’ti saññāya vā karontassa bhedova hoti, na ānantariyakammaṃ. Tato ūnaparisāya karontassa neva saṅghabhedo na ānantariyaṃ. Sabbantimena hi paricchedena navannaṃ janānaṃ yo saṅghaṃ bhindati, tassa ānantariyakammaṃ hoti, anuvattakānaṃ adhammavādīnaṃ mahāsāvajjaṃ kammaṃ, dhammavādino anavajjā. Sesamettha uttānamevāti.