第七 破僧犍度显示巴利原文
7. Saṅghabhedakakkhandhakaṃ
六释迦族出家事之注释显示巴利原文
Chasakyapabbajjākathāvaṇṇanā
330 在《破僧犍度》中,关于“anupiyāyaṃ”等,本应说“anupiyā nāma”,但将元音缩短并插入随韵后,说为“anupiyaṃ nāma”。“Mallānaṃ”:指诸末罗王。“Na heṭṭhā pāsādā orohati”:指不从上层殿堂下到底层,也有读作“heṭṭhāpāsāda”的。“Anuruddho vā pabbājeyya”应连接起来。“Gharāvāsatthaṃ”:指适合在家生活的行为。“Udakaṃ abhinetabbaṃ”:指应取水。“Ninnetabbaṃ”:指应将取来的水再倒掉。“Niddhāpetabbaṃ”:指应拔除并移除其间长出的草。“Lavāpetabbaṃ”:指成熟时应令人收割。“Ubbāhāpetabbaṃ”:指应令人运到打谷场。“Ujuṃ kārāpetabbaṃ”:指应令人堆成堆。“Palālāni uddharāpetabbāni”:指应除去秸秆。“Bhusikā uddharāpetabbā”:指应除去被牛蹄尖切断的、称为“谷壳”的穗轴。“Opunāpet…...显示巴利原文
330. Saṅghabhedakakkhandhake anupiyāyantiādīsu ‘‘anupiyā nāmā’’ti vattabbe ākārassa rassattaṃ anunāsikassa ca āgamaṃ katvā ‘‘anupiyaṃ nāmā’’ti vuttaṃ. Mallānanti mallarājūnaṃ. Na heṭṭhā pāsādā orohatīti uparipāsādato heṭṭhimatalaṃ na orohati, ‘‘heṭṭhāpāsāda’’ntipi paṭhanti. Anuruddho vā pabbājeyyāti yojetabbaṃ. Gharāvāsatthanti gharāvāsassa anucchavikaṃ kammaṃ. Udakaṃ abhinetabbanti udakaṃ āharitabbaṃ. Ninnetabbanti ābhatamudakaṃ puna nīharitabbaṃ. Niddhāpetabbanti antarantarā uṭṭhitatiṇāni uddharitvā apanetabbaṃ. Lavāpetabbanti paripakkakāle lavāpetabbaṃ. Ubbāhāpetabbanti khalamaṇḍalaṃ harāpetabbaṃ. Ujuṃ kārāpetabbanti puñjaṃ kārāpetabbaṃ. Palālāni uddharāpetabbānīti palālāni apanetabbāni. Bhusikā uddharāpetabbāti gunnaṃ khuraggehi sañchinnā bhusasaṅkhātā nāḷadaṇḍā apanetabbā. Opunāpetabbanti vātamukhe opunāpetvā palālaṃ apanetabbaṃ. Atiharāpetabbanti antokoṭṭhāgāraṃ upanetabbaṃ. Na kammāti na kammāni. Gharāvāsatthenāti upayogatthe karaṇavacanaṃ. Upajānāhīti ca upasaggamatto upa-saddo. Tenāha ‘‘gharāvāsatthaṃ jānāhī’’ti. Jānāhīti cettha paṭipajjāti attho veditabbo. Akāmakāti anicchamānā.
331-332 “Yaṃ na nivatto”:指因为他不返回。“Suññāgāragato”:如《优陀那注》所说“除村庄及村庄近郊外,其余为林野”以及《波罗夷》所说,除林野和树下外,其他如山洞等适合出家人居住、无人喧杂的住处,在此处称为“空屋”。或者,由于没有禅定之刺的声音,任何僻静之处乃至非屋舍,也可知为“空屋”。他前往那样的空屋。“Abhikkhaṇaṃ”:指频繁地。他发出优陀那:因为那位尊者去林中作日间住处或夜间住处时,大多以果等至乐和灭尽等至乐度过时光,因此,针对那种乐,他厌弃过去自己曾经历的、有怖畏有热恼的王位之乐,发出伴随喜悦、由智所生的欢喜之语:“啊,乐啊!啊,乐啊!”那些比丘对世尊说了这件事:那些众多比丘出于摄护他的意图,以悲悯的本性对世尊说了此事,而非出于指责。“Nissaṃsayaṃ”:指无疑地,即决定地。据说那些凡夫比丘不了知那位尊者关于远离乐的优陀那,而那样说。“Samanussaranto”:指以恋慕之心随念。显示巴利原文
331-332.Yaṃ na nivattoti yasmā na nivatto. Suññāgāragatoti (udā. aṭṭha. 20) ‘‘ṭhapetvā gāmañca gāmūpacārañca avasesaṃ arañña’’nti (pārā.92) vuttaṃ araññaṃ rukkhamūlañca ṭhapetvā aññaṃ pabbatakandarādi pabbajitasāruppaṃ nivāsaṭṭhānaṃ janasambādhābhāvato idha ‘‘suññāgāra’’nti adhippetaṃ. Atha vā jhānakaṇṭakānaṃ saddānaṃ abhāvato vivittaṃ yaṃ kiñci agārampi ‘‘suññāgāra’’nti veditabbaṃ. Taṃ suññāgāraṃ upagato. Abhikkhaṇanti bahulaṃ. Udānaṃ udānesīti so hi āyasmā araññe divāvihāraṃ upagatopi rattivāsūpagatopi yebhuyyena phalasamāpattisukhena nirodhasamāpattisukhena ca vītināmesi, tasmā taṃ sukhaṃ sandhāya pubbe attanā anubhūtaṃ sabhayaṃ sapariḷāhaṃ rajjasukhaṃ jigucchitvā ‘‘aho sukhaṃ aho sukha’’nti somanassasahitañāṇasamuṭṭhānaṃ pītisamuggāraṃ samuggirati. Te bhikkhū bhagavantaṃ etadavocunti te sambahulā bhikkhū ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa anuggaṇhanādhippāyena bhagavantaṃ etadavocuṃ, na ujjhānavasena. Nissaṃsayanti asandehena, ekantenāti attho. Te kira bhikkhū puthujjanā tassa āyasmato vivekasukhaṃ sandhāya udānaṃ ajānantā evamāhaṃsu. Samanussarantoti ukkaṇṭhanavasena anussaranto.
“Aññataraṃ”指一位名姓不详的比丘。“Āmantesi”指他为了教导那些比丘而命令他们。“Evaṃ”表示接受话语,意为“好的”。在“Evaṃ bhante”中,“evaṃ”表示承诺。他承认自己的优陀那,即如同那些比丘所说“他频繁发出‘啊,乐啊!啊,乐啊!’的优陀那”那样,确实是如此。“跋提,你为何……?”世尊为何这样询问?难道他不知道他的心吗?并非不知道,而是为了让跋提说明那件事,从而教导那些比丘才这样问。正如所说:“如来虽知而问,虽知而不问”等。“Atthavasaṃ”指原因。显示巴利原文
Aññataranti nāmagottena apākaṭaṃ ekaṃ bhikkhuṃ. Āmantesīti āṇāpesi te bhikkhū saññāpetukāmo. Evanti vacanasampaṭiggahe, sādhūti attho. Evaṃ bhanteti ettha pana evaṃ-saddo paṭiññāyaṃ. ‘‘Abhikkhaṇaṃ ‘aho sukhaṃ aho sukha’nti imaṃ udānaṃ udānesī’’ti yathā te bhikkhū vadanti, taṃ evaṃ tathevāti attano udānaṃ paṭijānāti. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ bhaddiyā’’ti kasmā bhagavā pucchati, kiṃ tassa cittaṃ na jānātīti? No na jānāti, teneva pana tamatthaṃ vadāpetvā te bhikkhū saññāpetuṃ pucchati. Vuttañhetaṃ ‘‘jānantāpi tathāgatā pucchanti, jānantāpi na pucchantī’’tiādi (pārā. 16, 194). Atthavasanti kāraṇaṃ.
“Antopi antepure”指后宫,即妇人活动区域所在的王宫内部,国王在其中沐浴、用餐、睡眠等。“Rakkhā susaṃvihitā”指由护卫等人员所施的守护,周密地安排。“Bahipi antepure”指法庭等后宫之外的王宫区域。如此受守护、受保护而住:像这样,在王宫、王都、王国及各处,内外众多场所,由数百重周密安排的防护、屏障、守护,为令我无怖畏、安乐住,而受守护、受保护。“Bhīto”等词是同义词。或者,“bhīto”指害怕其他国王。“Ubbiggo”指因自己王国中本有的动乱所生的怖畏和惊慌而动摇。“Ussaṅkī”指由于“被称为国王者,任何时候都不可信赖”的说法,对一切处都不信赖,并因那些事务的过失而生起疑虑,心向上浮动。“Utrāsī”指因“即使近侍者也可能在不知不觉中对我造成伤害”而生起足以引起身体颤抖的恐惧而惊怖。也有读作“utrasto”的。“Viharāmi”指我处于那样的状态而住。显示巴利原文
Antopi antepureti itthāgārassa sañcaraṇaṭṭhānabhūte rājagehassa abbhantare, yattha rājā nahānabhojanasayanādiṃ kappeti. Rakkhā susaṃvihitāti ārakkhādikatapurisehi gutti suṭṭhu samantato vihitā. Bahipi antepureti aṭṭakaraṇaṭṭhānādike antepurato bahibhūte rājagehe. Evaṃ rakkhito gopito santoti evaṃ rājageharājadhānīrajjadesesu anto bahi ca anekesu ṭhānesu anekasatehi susaṃvihitarakkhāvaraṇaguttiyā mameva nibbhayatthaṃ phāsuvihāratthaṃ rakkhito gopito samāno. Bhītotiādīni padāni aññamaññavevacanāni. Atha vā bhītoti pararājūhi bhāyamāno. Ubbiggoti sakarajjepi pakatikkhobhato uppajjanakabhayubbegena ubbiggo calito. Ussaṅkīti ‘‘raññā nāma sabbakālaṃ avissatthena bhavitabba’’nti vacanato sabbattha avissāsanavasena tesaṃ tesaṃ kiccakaraṇīyānaṃ accayato uppajjanakaparisaṅkāya ca uddhamuddhaṃ saṅkamāno. Utrāsīti ‘‘santikāvacarehipi ajānantasseva me kadāci anattho bhaveyyā’’ti uppannena sarīrakampampi uppādanasamatthena tāsena utrāsi. ‘‘Utrasto’’tipi paṭhanti. Viharāmīti evaṃbhūto hutvā viharāmi.
“此时”指从出家之时开始。“独一”指无伴侣,以此显示身远离的状态。“无畏”等词的意义,应依所述相反的方式来理解。由于没有恐惧等因的执取,也没有以彼为因的烦恼丛,所以他具有无畏等特质——以此显示心远离。“无牵挂”指对身体保护没有忧虑。“毛不竖立”指因没有能令毛发竖立的惊怖,故毛发平顺。以此两句也显示自在而住。“依他人所施而活”指依靠他人所给的衣等过活。以此,通过显示完全无执着的状态,表明恐惧之因已完全断除。“以如鹿之心”指因安适而住、如同野鹿一般的心。因为野鹿住在无人迹的森林中,安适地站立、坐下、躺卧,随心所欲地离去,行无障碍;同样地,我也如此而住——以此显示。此义已由独觉佛所说:显示巴利原文
Etarahīti idāni pabbajitakālato paṭṭhāya. Ekoti asahāyo. Tena vivekaṭṭhakāyataṃ dasseti. Abhītotiādīnaṃ padānaṃ vuttavipariyāyena attho veditabbo. Bhayādinimittassa pariggahassa taṃnimittassa ca kilesagahanassa abhāvenevassa abhītāditāti etena cittavivekaṃ dasseti. Appossukkoti sarīraguttiyaṃ nirussukko. Pannalomoti lomahaṃsuppādakassa chambhitattassa abhāvena anuggatalomo. Padadvayenapi serivihāraṃ dasseti. Paradattavuttoti parehi dinnena cīvarādinā vattamāno. Etena sabbaso saṅgābhāvadīpanamukhena anavasesabhayahetuvirahaṃ dasseti. Migabhūtena cetasāti vissatthavihāritāya migassa viya jātena cittena. Migo hi amanussapathe araññe vasamāno vissattho tiṭṭhati nisīdati nipajjati yenakāmañca pakkamati appaṭihatacāro, evaṃ ahampi viharāmīti dasseti. Vuttañhetaṃ paccekasambuddhena –
犹如林中未被系缚的野鹿,
随心所欲地前往觅食处;
智者观察自在之境,
应如犀牛角独行。
显示巴利原文 ‘‘Migo araññamhi yathā abaddho; Yenicchakaṃ gacchati gocarāya; Viññū naro serita pekkhamāno; Eko care khaggavisāṇakappo’’ti. (su. ni. 39; apa. thera 1.1.95);
“尊者,我见此义”——也就是世尊所说的“我现今这最上的远离之乐、果等至之乐”,正是看到这个原因,我才发出“啊,快乐!啊,快乐!”的感叹。“此义”即指跋提长老那超越凡夫境界、名为远离之乐的意义,世尊以一切方式了知后,宣说了此感兴语——它显示了有因之恐惧与忧伤消失的威力。显示巴利原文
Imaṃ kho ahaṃ, bhante, atthavasanti bhagavā yadidaṃ mama etarahi paramaṃ vivekasukhaṃ phalasamāpattisukhaṃ, idameva kāraṇaṃ sampassamāno ‘‘aho sukhaṃ, aho sukha’’nti udānemi. Etamatthanti etaṃ bhaddiyattherassa puthujjanavisayātītaṃ vivekasukhasaṅkhātaṃ atthaṃ sabbākārato viditvā. Imaṃ udānanti imaṃ sahetukabhayasokavigamānubhāvadīpakaṃ udānaṃ udānesi.
“若人内心无嗔”:若某圣者,在自己的内心中没有贪等令心浑浊、令心扰动的烦恼,也没有因瞋恚事等各种因缘而起的种种嗔怒;因为已被圣道断除,这些都不存在。此处的“内”字,虽在“你与我之间有何”等句中表“因缘”义,在“于间八日降雪之时”等句中表“中间”义,在“祇园与舍卫城之间”等句中表“空隙”义,在“恐惧生于内”等句中表“心”义,但在此处也应视为指“心”。所以说“若人心中无嗔”。显示巴利原文
Yassantarato na santi kopāti yassa ariyapuggalassa antarato abbhantare attano citte cittakālussiyakaraṇato cittappakopā rāgādayo āghātavatthuādikāraṇabhedato anekabhedā dosakopā eva vā na santi, maggena pahīnattā na vijjanti. Ayañhi antara-saddo kiñcāpi ‘‘mañca tvañca kimantara’’ntiādīsu (saṃ. ni. 1.228) kāraṇe dissati, ‘‘antaraṭṭhake himapātasamaye’’tiādīsu (mahāva. 346) vemajjhe, ‘‘antarā ca jetavanaṃ antarā ca sāvatthi’’ntiādīsu (udā. 13, 44) vivare, ‘‘bhayamantarato jāta’’ntiādīsu (itivu. 88; mahāni. 5) citte, idhāpi citte eva daṭṭhabbo. Tenevāha ‘‘yassa citte kopā na santī’’ti.
在解释“无有”一词时,以“不存在”阐发其义,故说“‘不存在’与‘无有’意义相同”。“如是”一词是表示种类的词语,故说“如是种种的有与无”。“已超越”指已度过。在此,“若人”一词应与“已超越”配合,依格位变化而连接。彼无怖者:指那位具足如上所述功德、已断尽烦恼者,因其心无扰动,且已超越如是的有与无,怖畏之因消失,故而无有恐怖。他因远离之乐与最上果之乐而快乐,因无有恐怖而无忧。“诸天亦不能以见而体验”是说:除了已证道者外,一切化生天即使勤加努力,也不能以心行观察的方式见到、体验到、不能达到,更何况是凡人。即使是有学圣者,也如同凡夫一般不知阿拉汉的心行。在此,“彼之见即使诸天亦难得”一句,也是就心行观察的方式而言:彼之见即使诸天也难得、不可获得,诸天亦不能达到彼之见——应如此理解其义。在此,“难”字如同“劣慧”等词,表示“无有”之义。显示巴利原文
Abhava-saddassa vibhava-saddena atthuddhāre kāraṇamāha ‘‘vibhavoti ca abhavoti ca atthato eka’’nti. Iti-saddo pakāravacanoti āha ‘‘iti anekappakārā bhavābhavatā’’ti. Vītivattoti atikkanto . Ettha ca ‘‘yassā’’ti idaṃ yo vītivattoti vibhattivipariṇāmavasena yojetabbaṃ. Taṃ vigatabhayanti taṃ evarūpaṃ yathāvuttaguṇasamannāgataṃ khīṇāsavaṃ cittakopābhāvato itibhavābhavasamatikkamanato ca bhayahetuvigamena vigatabhayaṃ. Vivekasukhena aggaphalasukhena ca sukhiṃ, vigatabhayattā eva asokaṃ. Devā nānubhavanti dassanāyāti adhigatamagge ṭhapetvā sabbepi upapattidevā vāyamantāpi cittacāradassanavasena dassanāya daṭṭhuṃ nānubhavanti na abhisambhuṇanti na sakkonti, pageva manussā. Sekkhāpi hi puthujjanā viya arahato cittappavattiṃ na jānanti. Tassa dassanaṃ devānampi dullabhanti etthāpi cittacāradassanavasena tassa dassanaṃ devānampi dullabhaṃ alabbhanīyaṃ, devehipi taṃ dassanaṃ na sakkā pāpuṇitunti evamattho gahetabbo. Abhāvattho hettha du-saddo ‘‘duppañño’’tiādīsu viya.
333 “应送食”指应被送去的食物。为显示其数量,故说“五百钵食”。其中,一钵食能供十人之食。“因利得、恭敬、称誉”中,利得指获得四资具;恭敬指对那些善作、善备之物的供养;称誉指赞扬之声。“意所成身”指由禅那之心所生的梵天之身。“已生”指已到达。“获得自体”指获得身躯。“二或三个摩揭陀村域”中,摩揭陀的村域有小、中、大之别。小村域:此端四十乌沙巴,彼端四十乌沙巴,合为一嘎武达。中村域:此端一嘎武达,彼端一嘎武达,合为半由旬。大村域:此端一又二分之一嘎武达,彼端一又二分之一嘎武达,合为三嘎武达。其中,若以小村域计,则为三个;若以小与中村域合计,则为二个村域,此即彼之自体。其身量为三嘎武达。“我将守护”指我将照料、保护。“守护之”指你应守护此。显示巴利原文
333.Bhattābhihāroti abhiharitabbabhattaṃ. Tassa pana pamāṇaṃ dassetuṃ ‘‘pañca ca thālipākasatānī’’ti vuttaṃ. Tattha eko thālipāko dasannaṃ purisānaṃ bhattaṃ gaṇhāti. Lābhasakkārasilokenāti ettha lābho nāma catupaccayalābho. Sakkāroti tesaṃyeva sukatānaṃ susaṅkhatānaṃ lābho. Silokoti vaṇṇaghoso. Manomayaṃ kāyanti jhānamanena nibbattaṃ brahmakāyaṃ. Upapannoti upagato. Attabhāvappaṭilābhoti sarīrapaṭilābho. Dve vā tīṇi vā māgadhakāni gāmakhettānīti ettha māgadhakaṃ gāmakhettaṃ atthi khuddakaṃ, atthi majjhimaṃ, atthi mahantaṃ. Khuddakaṃ gāmakhettaṃ ito cattālīsa usabhāni, etto cattālīsa usabhānīti gāvutaṃ hoti. Majjhimaṃ ito gāvutaṃ, etto gāvutanti aḍḍhayojanaṃ hoti. Mahantaṃ ito diyaḍḍhagāvutaṃ, etto diyaḍḍhagāvutanti tigāvutaṃ hoti. Tesu khuddakena gāmakhettena tīṇi, khuddakena ca majjhimena ca dve gāmakhettāni tassa attabhāvo. Tigāvutañhissa sarīraṃ. Pariharissāmīti paṭijaggissāmi gopayissāmi. Rakkhassetanti rakkhassu etaṃ.
五师主事注释显示巴利原文
Pañcasatthukathāvaṇṇanā
334 “师主”指众人的导师。“彼将无”意为此人将不复存在。“彼”指那位导师。“以此”指以不悦意的方式。“我等将对待”意为我等将如此说。“敬重”指对我等给予尊重,故说“敬重之”;或解作“被他人所尊重”,此即其义。显示巴利原文
334.Satthāroti gaṇasatthāro. Nāssassāti na etassa bhaveyya. Tanti taṃ satthāraṃ. Tenāti amanāpena. Samudācareyyāmāti katheyyāma. Sammannatīti amhākaṃ sammānaṃ karoti. Tenāha ‘‘sammānetī’’ti, sammannatīti vā parehi sammānīyatīti attho.
335 ‘以鼻破坏胆汁’:指将熊胆或鱼胆放入鼻孔。‘为毁灭’:即不增长、为破坏。‘骡’:是母马胎中所生的驴。人们令它与马交配,怀胎后临产时无法顺产,便以蹄击地而立。于是人将其四蹄绑在四根桩上,剖腹取出幼驹,母骡当场便死。因此说‘为自杀而怀胎’。显示巴利原文
335.Nāsāya pittaṃ bhindeyyunti acchapittaṃ vā macchapittaṃ vā nāsāpuṭe pakkhipeyyuṃ. Parābhavāyāti avaḍḍhiyā vināsāya. Assatarīti vaḷavāya kucchismiṃ gadrabhassajātā, taṃ assena saddhiṃ sampayojenti, sā gabbhaṃ gaṇhitvā kāle sampatte vijāyituṃ na sakkoti, pādehi bhūmiṃ paharantī tiṭṭhati, athassā cattāro pāde catūsu khāṇukesu bandhitvā kucchiṃ phāletvā potakaṃ nīharanti, sā tattheva marati. Tena vuttaṃ ‘‘attavadhāya gabbhaṃ gaṇhātī’’ti.
339 339.‘小刀’即匕首,亦名‘锐利者’。显示巴利原文
339.Potthanikanti churikaṃ, yaṃ kharantipi vuccati.
派遣那拉吉利象之事的注释显示巴利原文
Nāḷāgiripesanakathāvaṇṇanā
342 342.‘象啊,勿近龙象’:喂,象啊!勿以害心靠近佛陀龙象。‘苦’:因为是苦的原因,故称为苦。‘此苦云何’:所以才有‘凡杀龙象者……’等语。这是通过遮止善趣来表示:杀害佛陀龙象是堕入恶趣之苦的原因。‘从此’:即从此生。‘因为’:即由于。‘从此以后’:或指从彼而去之义。‘骄慢’:指骄慢的烦恼。‘放逸’:指放逸的状态。‘蜷缩者’:即蜷缩者。‘无福相者’:即无惭者。‘凡……者’:即名为……者。显示巴利原文
342.Mā kuñjara nāgamāsadoti bho, kuñjara, buddhanāgaṃ vadhakacittena mā upagaccha. Dukkhanti dukkhakāraṇattā dukkhaṃ. Kathaṃ taṃ dukkhanti āha ‘‘na hi nāgahatassā’’tiādi. Nāgahatassa sugatipaṭikkhepena buddhanāgassa ghāto duggatidukkhakāraṇanti dasseti. Itoti ito jātito. Yatoti yasmā. Ito paraṃ yatoti ito paraṃ gacchantassāti vā attho. Madoti mānamado. Pamādoti pamattabhāvo. Paṭikuṭitoti saṅkuṭito. Alakkhikoti ahiriko. Yatra hi nāmāti yo nāma.
请求五事之事的注释显示巴利原文
Pañcavatthuyācanakathāvaṇṇanā
343 “三合一食”:即三种应食用的食物,将三者一同取用而食的意思。“拘迦利迦”等,是提婆达多派下四位首领的名字。“寿劫”:将一大劫分成八十份,其中一份的时间,即称为中间劫。显示巴利原文
343.Tikabhojananti tīhi bhuñjitabbabhojanaṃ, tiṇṇaṃ ekato paṭiggahetvā bhuñjituṃ paññapessāmīti attho. Kokālikotiādīni catunnaṃ devadattapakkhiyānaṃ gaṇapāmokkhānaṃ nāmāni. Āyukappanti ekaṃ mahākappaṃ asītibhāgaṃ katvā tato ekabhāgamattaṃ kālaṃ antarakappasaññitaṃ kālaṃ.
“对尊者阿难说了此事”:提婆达多完成了破僧的全部前方便后,心想:“今日我定要独自举行别众布萨和僧团羯磨”,于是说了“从今日起”等语。其中,“除了世尊之外”,意即离开世尊,不以他为师。“除了比丘僧团之外,我将举行布萨和僧团羯磨”,意即离开遵从世尊教诫的比丘僧团,与追随我的比丘们一同举行别众布萨和僧团羯磨。“尊者,从今日起,提婆达多将分裂僧团”,这是因为破僧的一切前方便皆已由提婆达多备妥,他如此认为:“提婆达多今日必定分裂僧团”,所以这样说。“将分裂”,即分成两部。显示巴利原文
Āyasmantaṃ ānandaṃ etadavocāti (udā. aṭṭha. 48) devadatto sabbaṃ saṅghabhedassa pubbabhāgaṃ nipphādetvā ‘‘ekaṃseneva ajja āveṇikaṃ uposathaṃ saṅghakammañca karissāmī’’ti cintetvā etaṃ ‘‘ajjatagge’’tiādivacanaṃ avoca. Tattha aññatreva bhagavatāti vinā eva bhagavantaṃ, taṃ satthāraṃ akatvāti attho. Aññatra bhikkhusaṅghā uposathaṃ karissāmi saṅghakammāni cāti bhagavato ovādakārakaṃ bhikkhusaṅghaṃ vinā maṃ anuvattantehi bhikkhūhi saddhiṃ āveṇikaṃ uposathaṃ saṅghakammāni ca karissāmi. Ajjatagge, bhante, devadatto saṅghaṃ bhindissatīti bhedakārakānaṃ sabbesaṃ devadattena sajjitattā ‘‘ekaṃseneva devadatto ajja saṅghaṃ bhindissatī’’ti maññamāno evamāha. Bhindissatīti dvidhā karissati.
“了知此义后”:即从一切方面了知了提婆达多所造作的、将令他堕入无间大地狱、持续一劫、不可疗治的破僧业之后。“此优陀那”:即为了阐明“善人于善法易行、于不善法难行,不善人于不善法易行、于善法难行”这一义理,而宣说的优陀那。显示巴利原文
Etamatthaṃviditvāti etaṃ avīcimahānirayuppattisaṃvattaniyaṃ kappaṭṭhiyaṃ atekicchaṃ devadattena nibbattiyamānaṃ saṅghabhedakammaṃ sabbākārato viditvā. Imaṃ udānanti kusalākusalesu yathākkamaṃ sappurisāsappurisānaṃ sukarā paṭipatti, na pana nesaṃ akusalakusalesūti idamatthavibhāvanaṃ udānaṃ udānesi.
其中,「善者易行善」:善,即成就自他利益,是正行者。此处的善者,指如舍利弗等声闻、独觉、正自觉者,或其他的世间善人;善,即美好、吉祥、能带来自他利益安乐,是易行的,可以安乐地成就。「善者以恶为难行」:然而上述的善,对提婆达多等恶人而言,却是难行、无法做到的,意即他们不能行此善。「恶者以恶为易行」:恶,即不美、带来自他无益;对如前所述的恶人,恶是易行的,可以安乐地做到。「恶者以圣者为难行」:然而,对佛陀等圣者而言,此恶是难行的,难以成就。这正显示了他们于此犹如断桥一般。显示巴利原文
Tattha sukaraṃ sādhunā sādhūti attano paresañca hitaṃ sādhetīti sādhu, sammāpaṭipanno. Tena sādhunā sāriputtādinā sāvakena paccekasambuddhena sammāsambuddhena aññena vā lokiyasādhunā sādhu sundaraṃ bhaddakaṃ attano paresañca hitasukhāvahaṃ sukaraṃ sukhena kātuṃ sakkā. Sādhu pāpena dukkaranti tadeva pana vuttalakkhaṇaṃ sādhu pāpena devadattādinā pāpapuggalena dukkaraṃ kātuṃ na sakkā, na so taṃ kātuṃ sakkotīti attho. Pāpaṃ pāpena sukaranti pāpaṃ asundaraṃ attano paresañca anatthāvahaṃ pāpena yathāvuttapāpapuggalena sukaraṃ sukhena kātuṃ sakkuṇeyyaṃ. Pāpamariyehi dukkaranti ariyehi pana buddhādīhi taṃ pāpaṃ dukkaraṃ durabhisambhavaṃ. Setughātoyeva hi tesaṃ tatthāti dīpeti.
破僧事的注释显示巴利原文
Saṅghabhedakathāvaṇṇanā
345 345. 那时,尊者舍利弗以知心示导与教诫示导等:了知他人之心而说法,称为知心示导;声闻与佛陀持续的说法,称为教诫示导;种种神通变化,称为神变示导。其中,大目犍连尊者常结合神变示导与教诫示导,法将(舍利弗)则结合知心示导与教诫示导。因此说:「尊者舍利弗以知心示导和教诫示导,以法语教诫比丘们」等。当时,两位上首弟子中,法将了知那些比丘的心念而说法,大目犍连尊者示现神通变化而说法。经典中也显示,两位尊者说法时,听法者都获得了法眼。然而,长部诵者这样说:「世尊派遣两位上首弟子之后,法将了知他们的心念而说法,听闻长老说法,五百位比丘安住于须陀洹果。随后,大目犍连尊者示现神通变化而说法,听闻之后,所有比丘安住于阿拉汉果。」「使提婆达多起身」,即以膝盖撞击其胸口中央,使他起身。显示巴利原文
345.Atha kho āyasmā sāriputto ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyātiādīsu parassa cittaṃ ñatvā kathanaṃ ādesanāpāṭihāriyaṃ, sāvakānañca buddhānañca satataṃ dhammadesanaṃ anusāsanīpāṭihāriyaṃ, iddhividhaṃ iddhipāṭihāriyaṃ. Tattha iddhipāṭihāriyena saddhiṃ anusāsanīpāṭihāriyaṃ mahāmoggallānattherassa āciṇṇaṃ, ādesanāpāṭihāriyena saddhiṃ anusāsanīpāṭihāriyaṃ dhammasenāpatissa. Tena vuttaṃ ‘‘āyasmā sāriputto ādesanāpāṭihāriyānusāsaniyā bhikkhū dhammiyā kathāya ovadī’’tiādi. Tadā hi dvīsu aggasāvakesu dhammasenāpati tesaṃ bhikkhūnaṃ cittacāraṃ ñatvā dhammaṃ desesi, mahāmoggallānatthero vikubbanaṃ dassetvā dhammaṃ desesi, pāḷiyañcettha dvinnampi therānaṃ desanāya dhammacakkhupaṭilābhova dassito. Dīghabhāṇakā pana evaṃ vadanti ‘‘bhagavatā pesitesu dvīsu aggasāvakesu dhammasenāpati tesaṃ cittacāraṃ ñatvā dhammaṃ desesi, therassa dhammadesanaṃ sutvā pañcasatāpi bhikkhū sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu. Atha nesaṃ mahāmoggallānatthero vikubbanaṃ dassetvā dhammaṃ desesi, taṃ sutvā sabbe arahattaphale patiṭṭhahiṃsū’’ti. Devadattaṃ uṭṭhāpesīti jaṇṇukena hadayamajjhe paharitvā uṭṭhāpesi.
346 「莎拉」意为湖。「善洗」即彻底洗净,已善加清净之义。「咀嚼后」即充分咀嚼之后。「以牙划地」指用牙齿刻画地面者。应与「于河中食藕根者」相连接。此处的「河」意指大湖。「守护者」即保护象群者。「如幼象」即如同象崽一般。「模仿我」即模仿我。显示巴利原文
346.Sarasīti saro. Suvikkhālitanti suṭṭhu vikkhālitaṃ, suvisodhitaṃ katvāti attho. Saṃkhāditvāti suṭṭhu khāditvā. Mahiṃ vikubbatoti mahiṃ dantehi vilikhantassa. Nadīsu bhisaṃ ghasānassāti yojetabbaṃ. Nadīti cettha mahāsaro adhippeto. Jaggatoti hatthiyūthaṃ pālentassa. Bhiṅkovāti hatthipotako viya. Mamānukubbanti maṃ anukaronto.
347 “杜特耶”指使者之事。“甘图玛拉希蒂”谓能持守并传达使者所传的教示。“苏塔”谓他人将教示交付于他,他即是该教示的听闻者。“萨维塔”谓学习后能复述:“你们曾如此说。”“乌盖哈塔”谓善加掌握,成为精通者。“达烈塔”谓善加受持,成为持守者。“维那塔”谓自己了知义理,成为了知者。“维那佩塔”谓令他人了知,成为令知者。“萨希塔萨希塔”谓于“这是恰当的,这是不恰当的”等恰当与不恰当之事善巧,于可行与不可行之事熟练,在传达教示时,能辨别恰当与否而后传达。“那巴他蒂”谓不颤抖、不畏惧。“乌盖瓦迪尼”谓具足粗恶言语之人。“普奇他”谓为求得承诺而受询问。显示巴利原文
347.Dūteyyanti dūtakammaṃ. Gantumarahatīti dūteyyasaṅkhātaṃ sāsanaṃ harituṃ dhāretvā harituṃ arahati. Sotāti yaṃ assa sāsanaṃ denti, tassa sotā. Sāvetāti taṃ uggaṇhitvā ‘‘idaṃ nāma tumhehi vutta’’nti paṭisāvetā. Uggahetāti suuggahitaṃ katvā uggahetā. Dhāretāti sudhāritaṃ katvā dhāretā. Viññātāti attanā tassa atthaṃ jānitā. Viññāpetāti paraṃ vijānāpetā. Sahitāsahitassāti ‘‘idaṃ sahitaṃ, idaṃ asahita’’nti evaṃ sahitāsahitassa kusalo upagatānupagatesu cheko sāsanaṃ ārocento sahitāsahitaṃ sallakkhetvā āroceti. Na byathatīti na vedhati na chambhati. Uggavādininti pharusavacanena samannāgataṃ. Pucchitoti paṭiññatthāya pucchito.
348 “以八种不善法”等句中,“以不善法”指以不善之法,或以不善、不美之法。“被征服”谓被压倒。“心被遍取”谓心被耗尽——因利养等所生的欲求邪行,以及慢与骄等,令善心灭尽。又或,“心被遍取”谓心被全面执取,即由于前述不善法,令善心无有生起之机,如此全面执取心相续。应堕恶趣故,称为“堕恶趣者”。于彼处生于名为无间的大地狱,故为“地狱者”。于彼处住满一中劫,故为“劫住者”。“不可治疗”谓诸佛亦不能挽回,于无间地狱之生无可救治,故为不可治疗,即不可医治之意。“以利养”谓以利养为因,或以利养为因的慢等。因为,于此,有些人依止利养,成为恶欲者、被欲所败者,住于欲邪行,心想“我将获取利养”,而行种种不正当、不适宜的邪命,从此处死后生于恶趣。另有些人如法获得利养后,以此为缘,因慢、过慢、骄、悭等而放逸,从此处死后生于恶趣,而此人正属此类。因此说:“比丘们,提婆达多被利养征服、心被遍取,是堕恶趣者”等。“以不恭敬”谓因他人轻蔑、欺凌而于自己生起的不恭敬,或以不恭敬为因的慢等,怀有宣扬不实功德之意图而生起。显示巴利原文
348.Aṭṭhahi, bhikkhave, asaddhammehītiādīsu asaddhammehīti (itivu. aṭṭha. 89) asataṃ dhammehi, asantehi vā asobhanehi vā dhammehi. Abhibhūtoti ajjhotthaṭo. Pariyādinnacittoti khepitacitto lābhādihetukena icchācārena mānamadādinā ca khayaṃ pāpitakusalacitto. Atha vā pariyādinnacittoti parito ādinnacitto, vuttappakārena akusalakoṭṭhāsena yathā kusalacittassa uppattivāro na hoti, evaṃ samantato gahitacittasantānoti attho. Apāye nibbattanārahatāya āpāyiko. Tatthapi avīcisaṅkhāte mahāniraye uppajjatīti nerayiko. Ekaṃ antarakappaṃ paripuṇṇameva katvā tattha tiṭṭhatīti kappaṭṭho. Atekicchoti buddhehipi anivattanīyattā avīcinibbattiyā tikicchābhāvato atekiccho, atikicchanīyoti attho. Lābhenāti lābhena hetubhūtena. Atha vā lābhahetukena mānādinā. Lābhañhi nissāya idhekacce puggalā pāpicchā icchāpakatā icchācāre ṭhatvā ‘‘lābhaṃ nibbattessāmā’’ti anekavihitaṃ anesanaṃ appatirūpaṃ āpajjitvā ito cutā apāyesu nibbattanti. Apare yathālābhaṃ labhitvā taṃnimittaṃ mānātimānamadamacchariyādivasena pamādaṃ āpajjitvā ito cutā apāyesu nibbattanti, ayañca tādiso. Tena vuttaṃ ‘‘lābhena, bhikkhave, abhibhūto pariyādinnacitto devadatto āpāyiko’’tiādi. Asakkārenāti hīḷetvā paribhavitvā parehi attani pavattitena asakkārena, asakkārahetukena vā mānādinā. Asantaguṇasambhāvanādhippāyena pavattā pāpā icchā etassāti pāpiccho, tassa bhāvo pāpicchatā, tāya. ‘‘Ahaṃ buddho bhavissāmi, bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’’ti hi tassa icchā uppannā. Kokālikādayo pāpā lāmakā mittā etassāti pāpamitto, tassa bhāvo pāpamittatā, tāya.
349 “征服后”谓压倒、粉碎之后。显示巴利原文
349.Abhibhuyyāti abhibhavitvā madditvā.
350 “比丘们,以三种不善法”等,如前所说。而“以微小的殊胜证得便中途停顿”此处,其义为:“以微小”指微不足道的禅那与神通。“以殊胜证得”指以上人法证得。“中途”指中间。“停顿”指虽然尚未完成应作之事,却自以为“我已作所作”,从而退失沙门法。这便是说:当理应依禅那与神通更进一步证得的道果尚未证得时,由于未证彼果而退失沙门法。如此,世尊以此经特别开示凡夫阶段的过患:“凡夫状态实为重负。在此,纵使成就了以禅那和神通为究竟的成就,若不舍弃诸多不利、种种苦因、不实功德的宣扬、恶友交往及懈怠随眠,仍会生起导致无间地狱、住劫、不可治疗的罪业。”显示巴利原文
350.Tīhi, bhikkhave, asaddhammehītiādi vuttanayameva. Oramattakena visesādhigamena antarā vosānaṃ āpādīti ettha pana ayamattho. Oramattakenāti appamattakena jhānābhiññāmattena. Visesādhigamenāti uttarimanussadhammādhigamena. Antarāti vemajjhe. Vosānaṃ āpādīti akatakiccova samāno ‘‘katakiccomhī’’ti maññamāno samaṇadhammato vigamaṃ āpajji. Idaṃ vuttaṃ hoti – jhānābhiññāhi uttarikaraṇīye adhigantabbe maggaphale anadhigate satiyeva taṃ anadhigantvā samaṇadhammato vigamaṃ āpajjīti. Iti bhagavā iminā suttena visesato puthujjanabhāve ādīnavaṃ pakāseti ‘‘bhāriyo puthujjanabhāvo, yatra hi nāma jhānābhiññāpariyosānā sampattiyo nibbattetvāpi anekānatthāvahaṃ nānāvidhadukkhahetuasantaguṇasambhāvanaṃ asappurisasaṃsaggaṃ ālasiyānuyogañca avijahanto avīcisaṃvattanikaṃ kappaṭṭhiyaṃ atekicchaṃ kibbisaṃ pasavatī’’ti.
在偈颂中,“mā”是否定词。“jātu”意为决定、一向。“koci”是总摄一切之词。“lokasmiṃ”指众生世间。这正是说:于此众生世间,愿无任何一人决定成为恶欲者。由此亦应知:“如恶欲者之趣向”,即恶欲众生的趣向如何、转生如何、来世如何,以此理由也应了知。世尊举提婆达多为例而如是说。显示巴利原文
Gāthāsu māti paṭisedhe nipāto. Jātūti ekaṃsena. Kocīti sabbasaṅgāhakavacanaṃ. Lokasminti sattaloke. Idaṃ vuttaṃ hoti – imasmiṃ sattaloke koci puggalo ekaṃsena pāpiccho mā hotūti. Tadamināpi jānātha, pāpicchānaṃ yathā gatīti pāpicchānaṃ puggalānaṃ yathāgati yādisī nibbatti yādiso abhisamparāyoti imināpi kāraṇena jānāthāti devadattaṃ nidassento evamāha.
“智者”指被公认,即因教理多闻而被称为智者。“修习者”指被认可,即因禅那与神通而被视为已修习心者。正如法将(舍利弗)曾这样赞叹他:“瞿低之子有大神通,瞿低之子有大威力。”他以名声如火焰般屹立,“提婆达多”如是闻名,凭其声誉与随从如同照耀、辉耀一般住立,成为著名的提婆达多。另有“我所闻”的异读,其义为:我所闻仅是传闻而已,因为仅仅数日便不再真实,故那些智者等的称誉仅是传闻罢了。显示巴利原文
Paṇḍitoti samaññātoti pariyattibāhusaccena paṇḍitoti ñāto. Bhāvitattoti sammatoti jhānābhiññāhi bhāvitacittoti sambhāvito. Tathā hi so ‘‘mahiddhiko godhiputto, mahānubhāvo godhiputto’’ti dhammasenāpatināpi pasaṃsito ahosi. Jalaṃva yasasā aṭṭhā, devadattoti vissutoti attano kittiyā parivārena ca jalanto viya obhāsanto viya ṭhito devadattoti evaṃ vissuto pākaṭo ahosi. ‘‘Me suta’’ntipi pāṭho, mayā sutaṃ sutamattaṃ, katipāheneva atathābhūtattā tassa taṃ paṇḍiccādisavanamattamevāti attho.
他即如此行于放逸,冒犯如来。此提婆达多,不自量力,心想:“佛陀是释迦子,我亦是释迦子;佛陀是沙门,我亦是沙门;佛陀具神通,我亦具神通;佛陀得天眼、天耳及他心智,我亦得之;佛陀了知过去、未来、现在诸法,我亦了知。”他将自己与正自觉者等量齐观,因而心生放逸,又想:“如今我将成佛,将护持比丘僧团。”由此,他以谋害等行径冒犯、触恼、恼害如来。亦有读作“放逸所败”者。其义为:依前述方式行于放逸,依止放逸,并以与世尊争胜之心,连同禅定与神通,为放逸所败,即退失。他投生于无间地狱,其狱有四门,甚为恐怖。因其火焰及其中众生无有间断,故称“无间”;因四方有四座大门,故为“四门”;甚为恐怖。他以结生而生于彼大地狱。正如所说:显示巴利原文
Sopamādaṃ anuciṇṇo, āsajja naṃ tathāgatanti so evaṃbhūto devadatto ‘‘buddhopi sākiyaputto, ahampi sākiyaputto, buddhopi samaṇo, ahampi samaṇo, buddhopi iddhimā, ahampi iddhimā, buddhopi dibbacakkhuko, dibbasotacetopariyañāṇalābhī, buddhopi atītānāgatapaccuppanne dhamme jānāti, ahampi te jānāmī’’ti attano pamāṇaṃ ajānitvā sammāsambuddhaṃ attanā samasamaṭṭhapanena pamādaṃ āpajjanto ‘‘idānāhaṃ buddho bhavissāmi, bhikkhusaṅghaṃ pariharissāmī’’ti abhimārapayojanādinā tathāgataṃ āsajja āsādetvā viheṭhetvā. ‘‘Pamādamanujiṇṇo’’tipi paṭhanti. Tassattho – pamādaṃ vuttanayena pamajjanto pamādaṃ nissāya bhagavatā saddhiṃ yugaggāhacittuppādena saheva jhānābhiññāhi anujiṇṇo parihīnoti. Avīcinirayaṃ patto, catudvāraṃ bhayānakanti jālānaṃ tattha uppannasattānaṃ vā nirantaratāya ‘‘avīcī’’ti laddhanāmaṃ catūsu passesu catumahādvārayogena catudvāraṃ atibhayānakaṃ mahānirayaṃ paṭisandhiggahaṇavasena patto. Tathā hi vuttaṃ –
有四角,有四门,依等份划分,皆有度量;
以铁墙为周边,以铁为覆盖。
其地为铁所成,炽燃具足火焰;
周遍百由旬,恒时安住。
显示巴利原文 ‘‘Catukkaṇṇo catudvāro, vibhatto bhāgaso mito; Ayopākārapariyanto, ayasā paṭikujjito. ‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā’’ti. (ma. ni. 3.250, 267; a. ni. 3.36);
“Aduṭṭhassa”指心无瞋者。“Dubbhe”指可能伤害。那恶果唯独触及他,也就是唯独触及那伤害无瞋者的恶人,低劣的恶报触及他、笼罩他、征服他。“Bhesmā”指因其广大与深奥而令人恐惧,即如同令人恐惧般广大深奥。“Vādena”指以过失。“Upahiṃsati”指压迫、触恼。“Vādo tamhi na rūhati”指在如来身上,他人所加诸的过失不能成立、不能存留,犹如毒瓶不能令大海发生变化。显示巴利原文
Aduṭṭhassāti aduṭṭhacittassa. Dubbheti dusseyya. Tameva pāpaṃ phusatīti tameva aduṭṭhadubbhiṃ pāpapuggalaṃ pāpaṃ nihīnaṃ pāpaphalaṃ phusati pāpuṇāti abhibhavati. Bhesmāti vipulabhāvena gambhīrabhāvena ca bhiṃsāpano, bhiṃsāpento viya vipulagambhīroti attho. Vādenāti dosena. Upahiṃsatīti bādhati āsādeti. Vādo tamhi na rūhatīti tasmiṃ tathāgate parena āropiyamāno doso na ruhati na tiṭṭhati, visakumbho viya samuddassa na tassa vikāraṃ janetīti attho.
以这六首偈颂,说明了具足恶欲等者堕地狱的境况,由此显示他们无法从苦中解脱。此后,为了阐明具足相反法者能灭尽苦,而说最后一偈:“如是之友”。这一偈的含义是:若有人正行于道,随顺修行,具足少欲等功德,能达至一切轮回苦的灭尽与终止,那么智者、有慧者便应结交这样的佛陀或佛弟子为友,修习慈爱,亲近承事。显示巴利原文
Evaṃ chahi gāthāhi pāpicchatādisamannāgatassa nirayūpagabhāvadassanena dukkhato aparimuttiṃ dassetvā idāni tappaṭipakkhadhammasamannāgatassa dukkhakkhayaṃ dassento ‘‘tādisaṃ mitta’’nti osānagāthamāha. Tassattho – yassa sammā paṭipannassa maggānugo paṭipattimaggaṃ anugato sammā paṭipanno appicchatādiguṇasamannāgamena sakalassa vaṭṭadukkhassa khayaṃ pariyosānaṃ pāpuṇeyya, tādisaṃ buddhaṃ buddhasāvakaṃ vā paṇḍito sappañño attano mittaṃ kubbetha tena mettiṃ kareyya, tañca sevetha tameva payirupāseyyāti.
那么,这部经是在提婆达多堕地狱之前说的,还是之后呢?《如是语注》中先说:显示巴利原文
Kiṃ panetaṃ suttaṃ devadattassa nirayūpapattito pubbe bhāsitaṃ, udāhu pacchāti? Itivuttakaṭṭhakathāyaṃ (itivu. aṭṭha. 89) tāva –
当提婆达多堕入无间地狱时,提婆达多一派的诸外道诽谤说:‘被沙门乔达摩诅咒的提婆达多,已陷入地中了。’听闻此言,于教法未生净信的人们心生疑惑:‘或许真是如此,如同他们所说的那样?’比丘们将此事禀告世尊。于是世尊说:‘诸比丘,诸如来不诅咒任何人,因此提婆达多并非由我所诅咒,他是因自己的业而堕入地狱的。’为了破除他们的邪执,以此因缘,世尊说了此经。显示巴利原文
‘‘Devadatte hi avīcimahānirayaṃ paviṭṭhe devadattapakkhikā aññatitthiyā ‘samaṇena gotamena abhisapito devadatto pathaviṃ paviṭṭho’ti abbhācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāsane anabhippasannā manussā ‘siyā nu kho etadevaṃ, yathā ime bhaṇantī’ti āsaṅkaṃ uppādesuṃ. Taṃ pavattiṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Atha kho bhagavā ‘na, bhikkhave, tathāgatā kassaci abhisapaṃ denti, tasmā na devadatto mayā abhisapito, attano kammeneva nirayaṃ paviṭṭho’ti vatvā tesaṃ micchāgāhaṃ paṭisedhento imāya aṭṭhuppattiyā idaṃ suttaṃ abhāsī’’ti –
因此,依他们的见解,应知世尊是在提婆达多堕地狱之后,亦曾宣说此经。然而,此处应视为:这是在他堕地狱之前、最初事发之时所说,而后收入圣典。正因如此,“投生无间地狱”一语,是就必定性而言的过去说法;这里“必定性”意指必然成就的义理。由于着眼于必然成就的义理,即使是未来之事,也如同已经发生一般来表述,而这应当依语法规则来理解。显示巴利原文
Vuttaṃ, tasmā tesaṃ matena tassa nirayūpapattito pacchāpi bhagavā idaṃ suttamabhāsīti veditabbaṃ. Idha pana tassa nirayūpapattito paṭhamameva uppanne vatthumhi bhāsitaṃ pāḷiāruḷhanti daṭṭhabbaṃ. Teneva ‘‘avīcinirayaṃ patto’’ti idaṃ pana āsaṃsāyaṃ atītavacananti vuttaṃ, āsaṃsāti cettha avassambhāvinī atthasiddhi adhippetā. Avassambhāviniñhi atthasiddhimapekkhitvā anāgatampi bhūtaṃ viya voharanti, tañca saddalakkhaṇānusārena veditabbaṃ.
优波离问答故事之解释显示巴利原文
Upālipañhakathāvaṇṇanā
351 在《优波离问》中,应阐明的内容已于注释中显示。其中,“anunayanto”意为令其认可,或令其了知适合分裂者,即为了让分裂发生,而令比丘们了知应如何行分裂。因此说“不是你们”等。显示巴利原文
351. Upālipañhe yaṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ dassitameva. Tattha anunayantoti anujānāpento, bhedassa anurūpaṃ vā bodhento, yathā bhedo hoti, evaṃ bhinditabbe bhikkhū viññāpentoti attho. Tenāha ‘‘na tumhāka’’ntiādi.
352 在十八种破僧事中,十不善业道因为是杂染法、与清净法相背离,故被显示为“非法”;同样,取等也是如此。菩提分法纯一无失,故没有非法性。然而,若对世尊所教导的方式作减损或增益而说,即是不如法说,因此显示为非法性,故说“三种念处”等。“能出离”是指具足神变、无碍而行。以“tathevā”一词,引用了“如是我们的”等所述之义。应作之业名为“法”,因为如法而作,故称为法;与此相反者,依所述之相反,名为非法。显示巴利原文
352. Aṭṭhārasabhedakaravatthumhi dasa akusalakammapathā saṃkiliṭṭhadhammatāya vodānadhammapaapakkhattā ‘‘adhammo’’ti dassitā, tathā upādānādayo, bodhipakkhiyadhammānaṃ ekantānavajjabhāvato natthi adhammabhāvo, bhagavatā pana desitākārena hāpetvā vaḍḍhetvā vā kathanaṃ yathādhammaṃ akathananti katvā adhammabhāvoti dassento āha ‘‘tayo satipaṭṭhānā’’tiādi. Niyyānikanti sapāṭihīraṃ appaṭihataṃ hutvā pavattatīti attho. Tathevāti iminā ‘‘evaṃ amhāka’’ntiādinā vuttamatthaṃ ākaḍḍhati. Kātabbaṃ kammaṃ dhammo nāmāti yathādhammaṃ karaṇato dhammo nāma, itaraṃ vuttavipariyāyato adhammo nāma.
“调伏贪……此名为律”等:因为能调伏、防护、断除、对治贪等,所以称为律;反之,依所说的反面,则称为非律。由于事成就等,一切律业不可动摇,因此说“事成就……此名为律”等。应当从其相反面了知非律。因此说“事不成就”等。那些犯者,其出家仍属有余,那些罪名为有余罪。显示巴利原文
Rāgavinayo…pe… ayaṃ vinayo nāmāti rāgādīnaṃ vinayanato saṃvaraṇato pajahanato paṭisaṅkhānato ca vinayo nāma, vuttavipariyāyena itaro avinayo. Vatthusampattiādivasena sabbesaṃ vinayakammānaṃ akuppatāti āha ‘‘vatthusampatti…pe… ayaṃ vinayo nāmā’’ti. Tappaṭipakkhato avinayo veditabbo. Tenāha ‘‘vatthuvipattī’’tiādi. Yāsaṃ āpannassa pabbajjā sāvasesā, tā āpattiyo sāvasesā.
354 于“堕恶趣者”等偈颂中:于僧团分裂意义上的“群”中喜乐,故名为“群中喜乐者”。由于非法性,于非法——即导致分裂的所依事中,亦于僧团分裂意义上的非法中安住,故称为“非法住立者”。“破坏瑜伽安稳”指从利益中退堕;由于不被四种瑜伽所侵扰,故阿罗汉果与涅槃称为瑜伽安稳,破坏此则更不必说。从见与戒的共住,即僧团的意义上为僧团,由此同一羯磨等施设的连结而和合共住,将其分裂,即是以如前所述特征的僧团分裂而分裂。“劫”指称为中间劫的寿劫。“在地狱中”指在无间大地狱中。显示巴利原文
354.Āpāyikotiādigāthāsu (itivu. aṭṭha. 18) saṅghassa bhedasaṅkhāte vagge ratoti vaggarato. Adhammikatāya adhamme bhedakaravatthumhi saṅghabhedasaṅkhāte eva ca adhamme ṭhitoti adhammaṭṭho. Yogakkhemā padhaṃsatīti hitato parihāyati, catūhipi yogehi anupaddutattā yogakkhemaṃ nāma arahattaṃ nibbānañca, tato panassa dhaṃsane vattabbameva natthi. Diṭṭhisīlasāmaññato saṅghataṭṭhena saṅghaṃ, tato eva ekakammādividhānayogena samaggaṃ sahitaṃ bhinditvā pubbe vuttalakkhaṇena saṅghabhedena bhinditvā. Kappanti antarakappasaṅkhātaṃ āyukappaṃ. Nirayamhīti avīcimahānirayamhi.
“僧伽的和合是乐”:因为和合是乐的因缘,故称为“乐”,正如“诸佛出世是乐”。“护持和合者”:指通过随喜和合而护持和合者,或随顺和合,即令他们不舍弃和合,如是摄持、安立、给予资助之意。“令和合已”:指将已分裂的僧团,或已产生僧团裂缝者,令其和合、共住。“劫”即寿劫。“在天界享乐”:指在欲界天,以十种处所胜伏其他诸天,享受天乐,随其意愿而生,喜乐、欢悦、嬉戏、游乐。显示巴利原文
Sukhā saṅghassa sāmaggīti (itivu. aṭṭa. 19) sukhassa paccayabhāvato sāmaggī ‘‘sukhā’’ti vuttā yathā ‘‘sukho buddhānamuppādo’’ti (dha. pa. 194). Samaggānañcanuggahoti samaggānaṃ sāmaggianumodanena anuggaṇhanaṃ sāmaggianurūpaṃ vā, yathā te sāmaggiṃ na vijahanti, tathā gahaṇaṃ ṭhapanaṃ anubalappadānanti attho. Samaggaṃ katvānāti bhinnaṃ saṅghaṃ saṅgharājippattaṃ vā samaggaṃ sahitaṃ katvā. Kappanti āyukappameva. Saggamhi modatīti kāmāvacaradevaloke aññe deve dasahi ṭhānehi abhibhavitvā dibbasukhaṃ anubhavanto icchitanibbattiyā ca modati pamodati laḷati kīḷati.
355 关于“尊者,是否会有破僧者”等,应依经文次第来理解。“优波离,僧团以五种行相而分裂:以羯磨、以诵出、以宣称、以唱告、以筹票取”——为了指出《附随》(附随458)中所说的破僧相与此处所说有何差别,而说“然而在《附随》中”等。在此处,当界内僧团未聚集时,另取别众,以所作宣称、唱告、筹票取而行羯磨,或行诵出者,既有破僧,亦属无间业。然而,若怀着“和合”想或“可行”想而作者,唯有破僧,非无间业。以不足人数而作者,既非破僧,亦非无间业。以最低限度而言,若有人分裂九人以上的僧团,则构成无间业;随顺非法说者有大罪过,如法说者则无罪。其余含义在此是明显的。显示巴利原文
355.Siyā nu kho, bhante, saṅghabhedakotiādi pāḷianusāreneva veditabbaṃ. ‘‘Pañcahi, upāli, ākārehi saṅgho bhijjati kammena uddesena voharanto anussāvanena salākaggāhenā’’ti evaṃ parivāre (pari. 458) āgatampi saṅghabhedalakkhaṇaṃ idha vuttena kiṃ nānākaraṇanti dassetuṃ ‘‘parivāre panā’’tiādimāha. Ettha ca sīmaṭṭhakasaṅghe asannipatite visuṃ parisaṃ gahetvā katavohārānussāvanasalākaggāhassa kammaṃ vā karontassa uddesaṃ vā uddisantassa bhedo ca hoti ānantariyakammañca. Samaggasaññāya pana ‘‘vaṭṭatī’’ti saññāya vā karontassa bhedova hoti, na ānantariyakammaṃ. Tato ūnaparisāya karontassa neva saṅghabhedo na ānantariyaṃ. Sabbantimena hi paricchedena navannaṃ janānaṃ yo saṅghaṃ bhindati, tassa ānantariyakammaṃ hoti, anuvattakānaṃ adhammavādīnaṃ mahāsāvajjaṃ kammaṃ, dhammavādino anavajjā. Sesamettha uttānamevāti.