七、应学法篇
7. Sekhiyakaṇḍaṃ
一、周圆品释
1. Parimaṇḍalavaggavaṇṇanā
在应学法中,‘已学所学’是指通过四种道学完了三学而安住者,即一切应作已究竟圆成者。‘如是者’:指不为八种世间法所动摇,故称如是者。
Sekhiyesu sikkhitasikkhenāti catūhi maggehi tisso sikkhā sikkhitvā ṭhitena, sabbaso pariniṭṭhitakiccenāti vuttaṃ hoti. Tādināti aṭṭhahi lokadhammehi akampiyaṭṭhena tādinā.
576“应学”的意思是“我当如此穿著”,无论处于寺内还是村落中,于一切处皆应学习。在此,由于《仪轨犍度》中所说的诸义务亦属应学之处,故它们同样是应学法,因此不像波罗夷等那样划定界限。为显示持行规范之义,于一切学处中,圣典皆如是规定:“若比丘垂衣而著,则犯恶作”,而不以罪名宣说,仅说“应学”。然而,在分别句中,因说“犯恶作”,故应知于一切情况下,若心存不敬而作,即犯恶作。“已说”是指《大注释》中所说。何以故?若垂下约八指宽而著下衣,坐下时实则仅垂下四指,是故两说之界限相同。“此一切”皆属穿著之过失。
576.Sikkhā karaṇīyāti ‘‘evaṃ nivāsessāmī’’ti ārāmepi antaragharepi sabbattha sikkhā kattabbā. Ettha ca yasmā vattakkhandhake vuttavattānipi sikkhitabbattā sekhiyāneva honti, tasmā pārājikādīsu viya paricchedo na kato, cārittanayadassanatthañca ‘‘yo pana bhikkhu olambento nivāseyya, dukkaṭa’’nti evaṃ āpattināmena avatvā ‘‘sikkhā karaṇīyā’’ti evaṃ sabbasikkhāpadesu pāḷi āropitā. Padabhājane pana ‘‘āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā sabbattha anādariyakaraṇe dukkaṭaṃ veditabbaṃ. Vuttanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Yasmā aṭṭhaṅgulamattaṃ otāretvā nivatthameva nisinnassa caturaṅgulamattaṃ hoti, tasmā ubhopete aṭṭhakathāvādā ekaparicchedā. Te sabbeti nivāsanadosā.
“那”是指那不敬。虽然在后出的库伦迪派之说中,确立了“不知如何齐整穿著者无罪”之义,但穿著的仪轨仍应善加学习。若故意不学,则可能构成不敬。正因如此,《本母注释》中说:“‘不知者’是指不知如何齐整穿著者,无罪;然而,穿著之仪轨是应当学习的。”
Taṃ panāti taṃ anādariyaṃ. Kiñcāpi kurundivādaṃ pacchā vadantena ‘‘parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpattī’’ti ayamattho patiṭṭhāpito, tathāpi nivāsanavattaṃ sādhukaṃ uggahetabbameva. Sañcicca anuggaṇhantassa anādariyaṃ siyā. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. parimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘ajānantassāti parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti, apica nivāsanavattaṃ uggahetabba’’nti.
“有心的”是指以知事之心与知制戒之心而成为有心,因为说“缘于不敬”。普沙提婆长老说:“穿著方面的过失不同於杀生等,并不为世间所呵责,故为制教罪。”然而,优波帝须长老说:“因为唯由不敬而犯,故纯属不善;且其本性即罪过,即使故意违犯也唯与忧俱,因此为世间罪、不善心、苦受。”在此,不敬、无无罪之因、不齐整穿著,此三者为构成要素。如於此者,于一切处,前两者以及各处所明之相反行为,此三者即为构成要素。
Sacittakanti vatthuvijānanacittena paṇṇattivijānanacittena ca sacittakaṃ ‘‘anādariyaṃ paṭiccā’’ti vuttattā. ‘‘Pāṇātipātādi viya nivāsanadoso lokagarahito na hotīti paṇṇattivajja’’nti phussadevatthero āha. Upatissatthero pana ‘‘yasmā anādariyavaseneva āpajjitabbattā kevalaṃ akusalameva, tañca pakatiyā vajjaṃ, sañcicca vītikkamanañca domanassitasseva hoti, tasmā lokavajjaṃ akusalacittaṃ dukkhavedana’’nti āha. Anādariyaṃ, anāpattikāraṇābhāvo, aparimaṇḍalanivāsananti imāni panettha tīṇi aṅgāni. Yathā cettha, evaṃ sabbattha purimāni dve tattha tattha vuttapaṭipakkhakaraṇañcāti tīṇiyeva honti.
577在第二等学处中,“种种在家人的披衣方式”是指白衣披覆、遍行者披覆、单衣披覆等种种不同的在家披衣方式。其含义将在《犍度》中显明。“在寺院中”是就侍奉佛陀等时而说的。
577. Dutiyādīsu anekappakāraṃ gihipārutanti setapaṭapārutaṃ paribbājakapārutaṃ ekasāṭakapārutantiādi anekappabhedaṃ gihipārutaṃ. Tassattho khandhakeyeva āvi bhavissati. Vihārepīti buddhupaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ.
578因为已说“善覆盖”,若有人这样想:“连头也覆盖,由于一切处都善覆盖,故称为善覆盖”,正是为了遮止这种理解,才说“不是连头也覆盖”等。
578. ‘‘Suppaṭicchanno’’ti vuttattā ‘‘sasīsaṃ pāruto sabbathā suppaṭicchannattā suppaṭicchanno nāma hotī’’ti yassa siyā, taṃ sandhāyāha ‘‘na sasīsaṃ pārutenā’’tiādi.
582“站在一处”在此,三部《结节注》中说:“即使行走,也能观察有无危险;同样,在村落中,也能观察恭敬与否。”
582.Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvāti ettha ‘‘gacchantopi parissayābhāvaṃ oloketuṃ labhatiyeva, tathā gāme pūja’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
二、笑品释
2. Ujjagghikavaggavaṇṇanā
586586. 在第二品中,“于可笑之事”是指能引发笑意的因缘。
586. Dutiyavagge hasanīyasmiṃ vatthusminti hāsajanake kāraṇe.
三、叉腰品释
3. Khambhakatavaggavaṇṇanā
603603. 在第三品中,“于钵有想”即“钵想”,他具有此想,故为“有钵想者”,意为对自己的钵生起执取之想。然而,为不拘泥于文句而唯示其义,故说“于钵作想”。
603. Tatiyavagge patte saññā pattasaññā, sā assa atthīti pattasaññī, attano bhājane upanibandhasaññī hutvāti attho. Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘patte saññaṃ katvā’’ti vuttaṃ.
604604. “Oloṇī”是一种菜肴品类。有人说:“任何纯正的酸粥、酪浆等味道。”以“菜汤”一词,涵盖了所有用可作汤的蔬菜制成的菜肴品类。“肉味等”中的“等”字,应知包含了其余一切菜肴品类。正因如此,在《本母注释》中说:“然除汤之外,其余一切可作汤的菜肴品类,皆称为‘味味’。”
604.Oloṇīti ekā byañjanavikati. ‘‘Yo koci suddho kañjikatakkādirasao’’ti keci. Sākasūpeyya-ggahaṇena yā kāci sūpeyyasākehi katā byañjanavikati vuttā. Maṃsarasādīnīti ādi-saddena avasesā sabbāpi byañjanavikati saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘ṭhapetvā pana sūpaṃ avasesā sabbāpi sūpeyyā byañjanavikati rasaraso nāma hotī’’ti.
605“平满”是指为受持之钵盛食时,不超出钵口边缘线而装满。“平装满”是其同义词。“果与非果等”中的“等”字,也包括了饭等。向下散落:由于周围有空隙,摇动时便向下散落。堆成尖顶的,因其类似花环,故说为“饼花环”。在花环等中,也是同样的道理。
605.Samapuṇṇanti adhiṭṭhānupagassa pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ anatikkāmetvā racitaṃ. Samabharitanti tasseva vevacanaṃ. Phalāphalādīti ādi-saddena odanādimpi saṅgaṇhāti. Heṭṭhā orohatīti samantā okāsasabbhāvato cāliyamānaṃ heṭṭhā bhassati. Matthake thūpīkataṃ pūvameva vaṭaṃsakasadisattā ‘‘pūvavaṭaṃsaka’’nti vuttaṃ. Pupphavaṭaṃsakādīsupi eseva nayo.
既然“应受取平钵之食”这段文句,表明应受满钵之食,因此即使在自己手持的钵中,所受之食堆成尖顶,也是可行的——这句正是说明这一点。而“受取堆成尖顶之食,犯恶作”这句话,则是针对施食先已堆成尖顶,而后才受取,这才犯恶作。有人说:“在钵中受取时,它成为尖顶的,这是可以的,因为所接受的是未成尖顶的,而除了先前所给之外并无其它动作。”此说不可视为准义。因为“不受取堆成尖顶之食”这句话,正表明先已堆成尖顶,而后才受取。实际上,即使在手持的钵中,接受了所给予的堆成尖顶的食物,也不称为“接受堆成尖顶的施食”,而且也不能因此就理解为“受取了平满钵口的施食”。再者,若以抽象中性名词来表述“堆成尖顶”,这一层意义就更加明显了。
Yasmā ‘‘samatittiko piṇḍapāto paṭiggahetabbo’’ti vacanaṃ piṇḍapāto sampuṇṇo paṭiggahetabboti dīpeti, tasmā attano hatthagate patte piṇḍapāto diyyamāno thūpīkatopi ce hoti, vaṭṭatīti dīpeti. ‘‘Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā’’ti hi vacanaṃ paṭhamaṃ thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ pacchā paṭiggaṇhato āpattīti dīpeti. ‘‘Patte paṭiggaṇhato ca thūpīkataṃ hoti, vaṭṭati athūpīkatassa paṭiggahitattā, payogo pana natthi aññatra pubbadesā’’ti kenaci vuttaṃ, taṃ na sārato paccetabbaṃ. ‘‘Na thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhātī’’ti vacanaṃ paṭhamaṃ thūpīkatasseva pacchā paṭiggaṇhanaṃ dīpeti. Na hi hatthagatepi patte diyyamānaṃ thūpīkataṃ gaṇhanto thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhanto nāma na hoti, na ca tena samatittiko piṇḍapāto paṭiggahitoti sakkā viññātuṃ. ‘‘Thūpīkata’’nti ca bhāvanapuṃsakaniddese gayhamāne ayamattho suṭṭhutaraṃ pākaṭoyevāti.
4. 恭敬品释义
4. Sakkaccavaggavaṇṇanā
608在第四品中,关于“次第的”:此处“切割”(dāna)指分割、断裂;远离切割,即是“无切割”(apadāna),意为不分割、不间断。与无切割相俱,即是“次第的”(sapadāna),意为无有间断、依次而行。因此说:“不处处设限,按次第而行。”
608. Catutthavagge sapadānanti ettha dānaṃ vuccati avakhaṇḍanaṃ, apetaṃ dānato apadānaṃ, anavakhaṇḍananti attho. Saha apadānena sapadānaṃ, avakhaṇḍanavirahitaṃ , anupaṭipāṭiyāti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā’’ti.
611当国王们令人击鼓宣告“不应杀生”之时,这一段时期即称为“不杀时节”。在这里,无犯的说明中并未提到病人,因此病人也有犯。关于“羹饭乞求学处”中的“无意图地、失念地”,三部《结文》中说:“将食物放入口中后又后悔而吐出者,因不情愿而食物进入,称为‘无意图地’;将明知是乞求或不知是乞求而放置的食物忽然拿起而食用者,则称为‘失念地’。”
611. Yasmiṃ samaye ‘‘pāṇo na hantabbo’’ti rājāno bheriṃ carāpenti, ayaṃ māghātasamayo nāma. Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato, tasmā gilānassapi āpatti. Sūpodanaviññattisikkhāpade asañcicca assatiyāti ettha ‘‘mukhe pakkhipitvā puna vippaṭisārī hutvā chaḍḍentassa aruciyā pavisante ‘asañciccā’ti vuccati, viññattimpi aviññattimpi etasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ sahasā gahetvā bhuñjante ‘assatiyā’ti vuccatī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
614-615对于不满的想,即是“不满想”;具有这种想的人,称为“有不满想者”。由于经中说“孔雀蛋为过大”,因此如孔雀蛋大小的食团是不允许的。但是某些人说“比孔雀蛋大的不允许”,此说不应采纳,因为“不过大”一词仅遮止了过大的情形,对于过小者并未见有犯。然而应知,由“孔雀蛋为过大,鸡蛋为过小,应取中间之量”这句话,虽然依适宜性也遮止了过小者,但并未给出明确的界限。
614-615. Ujjhāne saññā ujjhānasaññā, sā assa atthīti ujjhānasaññī. ‘‘Mayūraṇḍaṃ atimahanta’’nti vacanato mayūraṇḍappamāṇo kabaḷo na vaṭṭati. Keci pana ‘‘mayūraṇḍato mahanto na vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ, ‘‘nātimahanta’’nti ca atimahantasseva paṭikkhittattā khuddake āpatti na dissati. ‘‘Mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ, kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ, tesaṃ vemajjhappamāṇo’’ti iminā pana sāruppavasena khuddakampi paṭikkhipitvā paricchedo na dassitoti veditabbaṃ.
5. 食团品释义
5. Kabaḷavaggavaṇṇanā
618第五品中,“全部以手”这一句:在这里,“手”这个词,应如同“手印”等词一样,理解为手指等手的部分;由于指称整体的惯用语也能用于部分,所以即使是一根手指,也不可放入口中。
618. Pañcamavagge sabbaṃ hatthanti ettha hattha-saddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘hatthamuddā’’tiādīsu viya, samudāye pavattavohārassa avayavepi vattanato ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati.
6. 苏噜苏噜品释义
6. Surusuruvaggavaṇṇanā
627第六品中,“寒冷者”是指受寒冷所恼、被寒冷所逼迫的意思。“石雀觉者”是戏谑之语。因为人们见到某种石雀时,便会称它为“觉者”。
627. Chaṭṭhavagge sītīkatoti sītaṭṭo, sītapīḷitoti vuttaṃ hoti. Silakabuddhoti parihāsavacanametaṃ. Silakañhi kañci disvā ‘‘buddho aya’’nti voharanti.
634“竹篾伞”(vilīvacchatta):指用竹篾制成的伞。“以就地所生之柄制成”:如同牧童等人,将扇叶连同叶柄一起切下,即直接以那叶柄作为伞柄,这是针对此而言。“或立于伞座之上”:此处“伞座”指伞的支架。将伞放置于使其不倾倒的伞座上,这样的伞也应被理解为“伞”。也有读作“伞立于伞座之上”的,意思相同。
634.Vilīvacchattanti veṇuvilīvehi kataṃ chattaṃ. Tatthajātakadaṇḍakena katanti tālapaṇṇaṃ saha daṇḍakena chinditvā tameva chattadaṇḍaṃ karonti gopālakādayo viya, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Chattapādukāya vā ṭhitaṃ hotīti ettha chattapādukā vuccati chattādhāro. Yasmiṃ chattaṃ apatamānaṃ katvā ṭhapenti, tādisikāya chattapādukāya ṭhitaṃ chattaṃ ‘‘chatta’’nti ajjhāharitabbaṃ. ‘‘Chattaṃ chattapādukāya ṭhita’’ntipi paṭhanti, tatthāpi ayamevattho.
637“弓”(cāpa):指中间弯曲、类似竹杖的弓形物。“弧弓”(kodaṇḍa):指圆杖形的弓形物。“套上”(paṭimukka):指插入、附着。
637.Cāpoti majjhe vaṅkā kācadaṇḍasadisā dhanuvikati. Kodaṇḍoti vaṭṭaladaṇḍā dhanuvikati. Paṭimukkanti pavesitaṃ laggitaṃ.
7. 鞋品释
7. Pādukavaggavaṇṇanā
647在第七品中,"隐蔽地":据说他在夜间前往园林,爬上芒果树,在枝条间游走寻觅芒果。他这样走着,天就亮了。他想:“如果我现在下去离开,人们看见会把我当贼逮住,我等到夜间再走。”于是他爬上一根枝条,隐蔽在那里。此处所言即此。随后他从树上下来时,抓住一根下垂的树枝,恰好落在两人中间。因此说“他从树上落在那两人的中间”。所谓“不知句义”,是指不知自己所执取之句的意义。
647. Sattamavagge paṭicchanno hutvāti so kira rattibhāge uyyānaṃ gantvā ambaṃ abhiruhitvā sākhāya sākhaṃ ambaṃ olokento vicari. Tassa tathā karontasseva ratti vibhāyi. So cintesi ‘‘sace idāni otaritvā gamissāmi, disvā maṃ coroti gahessanti, rattibhāge gamissāmī’’ti. Athekaṃ viṭapaṃ abhiruhitvā nilīno acchi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. So rukkhato otaranto ekaṃ olambinisākhaṃ gahetvā tesaṃ ubhinnampi antare patiṭṭhāsi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tesaṃ dvinnampi antarā rukkhato patito’’ti. Pāḷiyā atthaṃ na jānantīti attano gahaṇassa atthaṃ na jānanti.
在《本生经》中,有此偈颂:
Jātakapāḷiyaṃ (jā. 1.4.33) pana ayaṃ gāthā –
‘‘Sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ, ubho dhammaṃ na passare; Ubho pakatiyā cutā, yo cāyaṃ mantejjhāpeti; Yo ca mantaṃ adhīyatī’’ti. –
其含义如下:“我们三人所作的一切,皆属最劣”——也就是说,我们三人所作的一切,都是低劣、无度、不如法的。他这样自责了盗贼本性以及对咒语的不敬之后,再责备另外两人,说“两者都不见法”等。其中,“两者”指这两人都不见应受尊敬的古代法,因而从法的本性堕落。因为法依最初生起,故称“本性”。此义也有说:
Evamāgatā. Tassāyamattho (jā. aṭṭha. 3.4.33) – sabbamidaṃ carimaṃ katanti yaṃ amhehi tīhi janehi kataṃ, sabbamidaṃ kiccaṃ lāmakaṃ nimmariyādaṃ adhammikaṃ. Evaṃ attano corabhāvaṃ tesañca mantesu agāravaṃ garahitvā puna itare dveyeva garahanto ‘‘ubho dhammaṃ na passare’’tiādimāha. Tattha ubhoti ime dvepi janā garukārārahaṃ porāṇakadhammaṃ na passanti, tatova dhammapakatito cutā. Dhammo hi paṭhamuppattivasena pakati nāma. Vuttampi cetaṃ –
‘‘Dhammo have pāturahosi pubbe,
后来邪法于世间兴起。』(《长部》第一卷第十一经第二十八节)
Pacchā adhammo udapādi loke’’ti. (jā. 1.11.28);
“而这个”是指:这个坐在低处教授咒语的人,以及那个坐在高处学习的人。
Yo cāyanti yo ca ayaṃ nīce nisīditvā mante ajjhāpeti, yo ca ucce nisīditvā adhīyatīti.
关于“粳米饭”的偈颂如下:
Sālīnanti ayaṃ gāthāpi –
我食用洁净的粳米饭,佐以肉汁;
因此,我不享用这些,而遵行诸仙所遵行的法。
‘‘Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Tasmā etaṃ na sevāmi, dhammaṃ isīhi sevita’’nti. (jā. 1.4.34) –
此偈出自本生经。其中,“洁净的”指洁白、清净。“浇以肉汁”意为以种种肉汁浇淋而食,即“我食用”之意。其余意义显而易见。
Evaṃ jātake āgatā. Tattha sucinti paṇḍaraṃ parisuddhaṃ. Maṃsūpasecananti nānappakārāya maṃsavikatiyā sittaṃ bhuñje, bhuñjāmīti attho. Sesaṃ pākaṭameva.
“Dhiratthu”意为“愿彼受轻蔑”,即“愿有谴责”,表示“我们呵责你”。“所得利养”指财利之得与名声之得。所谓“以堕落为因”,即作为堕落之因。所谓“实为生计”者,意谓:如上所述的两种利养,于来世能招感恶趣故为堕落之因,又于现世依非法行而作,故称为“生计”。所谓“如是之生计”,即指此类以财利与名声为得的生计。而“或以非法行为”中的“或”字是总括之义。“Tvan”是体格形式用作受格,或可读为“taṃ”。“Asmā”是石头的同义词。
Dhiratthūti dhi atthu, nindā bhavatūti attho, garahāma taṃ mayanti vuttaṃ hoti. Laddhalābhoti dhanalābhaṃ yasalābhañca sandhāya vadati. Vinipātanahetunāti vinipātanassa hetubhāvena. Vutti nāma hotīti yathāvutto duvidhopi lābho apāyasaṃvattanikatāya samparāye vinipātanahetubhāvena pavattanato sampati adhammacaraṇena pavattanato ca vutti nāma hotīti attho. Evarūpā yā vuttīti evarūpā dhanalābhayasalābhasaṅkhātā yā vutti. Adhammacaraṇena vāti vā-saddo sampiṇḍanattho. Tvanti upayogatthe paccattavacanaṃ, taṃ icceva vā pāṭho. Asmāti pāsāṇādhivacanametaṃ.
关于灭诤法中所应说的内容,我们将在注释书中已有的部分加以说明。
Adhikaraṇasamathesu yaṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ āgataṭṭhāneyeva dassayissāma.
比丘尼分别注释
Bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā