7. 应学法篇复注
7. Sekhiyakaṇḍaṃ
56 段
1. 周圆品的注释
1. Parimaṇḍalavaggavaṇṇanā
在应当修学的人当中,“已经学完所学”的意思是:通过四种道,学完三种修学并安住其中,也就是一切应作都已彻底完成。所谓“如是者”,是指因为不被八种世间法所动摇,所以称为“如是者”。
Sekhiyesu sikkhitasikkhenāti catūhi maggehi tisso sikkhā sikkhitvā ṭhitena, sabbaso pariniṭṭhitakiccenāti vuttaṃ hoti. Tādināti aṭṭhahi lokadhammehi akampiyaṭṭhena tādinā.
576“应当学”的意思是“我要这样穿好”。不管是在寺院里还是在村里,在任何地方都应当学。这里,因为《仪轨犍度》里讲到的那些规矩也属于应当学的,所以它们就是应学法,因此不像巴拉基格等那样划出界限。为了显示持行的方式,在一切学处中,没有用“若比丘垂着衣而穿,犯恶作”这样的罪名来说,而是这样安立经文:“应当学”。不过在分别文里,因为说了“犯恶作”,所以应当知道,在一切情况下,如果带着不敬而做,就是恶作。“已说”是指《大注释》里说的。因为把下衣垂到大约八指宽再穿,坐下时就只剩大约四指宽,所以这两种注释说法界限是一样的。“这一切”都是穿着方面的过失。
576.Sikkhā karaṇīyāti ‘‘evaṃ nivāsessāmī’’ti ārāmepi antaragharepi sabbattha sikkhā kattabbā. Ettha ca yasmā vattakkhandhake vuttavattānipi sikkhitabbattā sekhiyāneva honti, tasmā pārājikādīsu viya paricchedo na kato, cārittanayadassanatthañca ‘‘yo pana bhikkhu olambento nivāseyya, dukkaṭa’’nti evaṃ āpattināmena avatvā ‘‘sikkhā karaṇīyā’’ti evaṃ sabbasikkhāpadesu pāḷi āropitā. Padabhājane pana ‘‘āpatti dukkaṭassā’’ti vuttattā sabbattha anādariyakaraṇe dukkaṭaṃ veditabbaṃ. Vuttanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Yasmā aṭṭhaṅgulamattaṃ otāretvā nivatthameva nisinnassa caturaṅgulamattaṃ hoti, tasmā ubhopete aṭṭhakathāvādā ekaparicchedā. Te sabbeti nivāsanadosā.
那是指不敬。虽然库伦德派后来主张“不知道怎么把衣服穿整齐的人无犯”,这个说法是成立了,但穿衣服的规矩还是应该好好学。如果故意不学,就可能构成不敬。正因如此,《论母注释》里说:“‘不知道的人’是指不知道怎么把衣服穿整齐的人,无犯;不过,穿衣服的规矩还是应该学。”
Taṃ panāti taṃ anādariyaṃ. Kiñcāpi kurundivādaṃ pacchā vadantena ‘‘parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpattī’’ti ayamattho patiṭṭhāpito, tathāpi nivāsanavattaṃ sādhukaṃ uggahetabbameva. Sañcicca anuggaṇhantassa anādariyaṃ siyā. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. parimaṇḍalasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘ajānantassāti parimaṇḍalaṃ nivāsetuṃ ajānantassa anāpatti, apica nivāsanavattaṃ uggahetabba’’nti.
有心的:以认识对象的心和认识名称概念的心而成为有心,因为说到“缘于不敬”。普萨迭瓦长老说:“穿着的过失不像杀生等那样受到世间指责,所以是制教意义上的罪。”但伍巴帝萨长老说:“因为只是以不敬的方式违犯,所以纯粹是不善;而且它本身就是罪过,故意违犯时也只与忧受相应,因此是世间罪、不善心、苦受。”这里有三项构成要素:不敬、没有无罪的理由、穿着不整齐。就像在这里一样,在一切地方也都是如此:前两项,再加上各处所说的相反行为,一共就只有这三项。
Sacittakanti vatthuvijānanacittena paṇṇattivijānanacittena ca sacittakaṃ ‘‘anādariyaṃ paṭiccā’’ti vuttattā. ‘‘Pāṇātipātādi viya nivāsanadoso lokagarahito na hotīti paṇṇattivajja’’nti phussadevatthero āha. Upatissatthero pana ‘‘yasmā anādariyavaseneva āpajjitabbattā kevalaṃ akusalameva, tañca pakatiyā vajjaṃ, sañcicca vītikkamanañca domanassitasseva hoti, tasmā lokavajjaṃ akusalacittaṃ dukkhavedana’’nti āha. Anādariyaṃ, anāpattikāraṇābhāvo, aparimaṇḍalanivāsananti imāni panettha tīṇi aṅgāni. Yathā cettha, evaṃ sabbattha purimāni dve tattha tattha vuttapaṭipakkhakaraṇañcāti tīṇiyeva honti.
577在第二等学处中,种种在家人的披衣方式,是指白衣披覆、遍行者披覆、单衣披覆等种种不同的在家披衣方式。它的含义会在《犍度》中说明。“在寺院中”是就侍奉佛陀等时候说的。
577. Dutiyādīsu anekappakāraṃ gihipārutanti setapaṭapārutaṃ paribbājakapārutaṃ ekasāṭakapārutantiādi anekappabhedaṃ gihipārutaṃ. Tassattho khandhakeyeva āvi bhavissati. Vihārepīti buddhupaṭṭhānādikālaṃ sandhāya vuttaṃ.
578因为前面已经说了“善覆盖”,如果有人这样理解:“连头一起盖住,因为一切都盖得很好,所以就叫善覆盖”,为了排除这种理解,才说“不是连头一起盖住”等等。
578. ‘‘Suppaṭicchanno’’ti vuttattā ‘‘sasīsaṃ pāruto sabbathā suppaṭicchannattā suppaṭicchanno nāma hotī’’ti yassa siyā, taṃ sandhāyāha ‘‘na sasīsaṃ pārutenā’’tiādi.
582另外,关于“站在一个地方”这一句,三部《结节注》里说:“即使正在行走,也还是能够观察有没有危险;同样,在村子里也能观察有没有供养。”
582.Ekasmiṃ pana ṭhāne ṭhatvāti ettha ‘‘gacchantopi parissayābhāvaṃ oloketuṃ labhatiyeva, tathā gāme pūja’’nti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
第2品 嬉笑品的注释
2. Ujjagghikavaggavaṇṇanā
586在第二品中,“于可笑之事”指的是能让人发笑的因由。
586. Dutiyavagge hasanīyasmiṃ vatthusminti hāsajanake kāraṇe.
第3品 撑腰品注释
3. Khambhakatavaggavaṇṇanā
603在第三品中,对于钵的想就是“钵想”;他有这个想,所以叫“有钵想者”,意思是对自己的钵生起执著之想。不过,为了不执著于文字、只显示其含义,所以说“对钵作想”。
603. Tatiyavagge patte saññā pattasaññā, sā assa atthīti pattasaññī, attano bhājane upanibandhasaññī hutvāti attho. Byañjanaṃ pana anādiyitvā atthamattameva dassetuṃ ‘‘patte saññaṃ katvā’’ti vuttaṃ.
604“Oloṇī”是一种菜肴的变化形式。有些人说:“任何单纯的酸粥、酪浆等味道。”用“菜汤”这个词,就涵盖了所有用可作汤的蔬菜做成的菜肴变化形式。“肉味等”中的“等”字,应当知道它包含了其余所有菜肴变化形式。正因为如此,在《论母注释》中说:“不过,除了汤以外,其余所有可作汤的菜肴变化形式,都叫作‘味味’。”
604.Oloṇīti ekā byañjanavikati. ‘‘Yo koci suddho kañjikatakkādirasao’’ti keci. Sākasūpeyya-ggahaṇena yā kāci sūpeyyasākehi katā byañjanavikati vuttā. Maṃsarasādīnīti ādi-saddena avasesā sabbāpi byañjanavikati saṅgahitāti daṭṭhabbaṃ. Teneva mātikāṭṭhakathāyaṃ (kaṅkhā. aṭṭha. samasūpakapaṭiggahaṇasikkhāpadavaṇṇanā) vuttaṃ ‘‘ṭhapetvā pana sūpaṃ avasesā sabbāpi sūpeyyā byañjanavikati rasaraso nāma hotī’’ti.
605“平满”是指:为受持而盛入钵中的食物,没有超过钵口内侧的边缘线而装满。“平装满”是它的同义词。“果与非果等”中的“等”字,也把饭等包括进来了。向下散落:因为周围有空隙,摇动时就往下掉。堆在顶上像尖塔一样的饼本身,因为形状像花环,所以叫“饼花环”。花环等也是如此。
605.Samapuṇṇanti adhiṭṭhānupagassa pattassa antomukhavaṭṭilekhaṃ anatikkāmetvā racitaṃ. Samabharitanti tasseva vevacanaṃ. Phalāphalādīti ādi-saddena odanādimpi saṅgaṇhāti. Heṭṭhā orohatīti samantā okāsasabbhāvato cāliyamānaṃ heṭṭhā bhassati. Matthake thūpīkataṃ pūvameva vaṭaṃsakasadisattā ‘‘pūvavaṭaṃsaka’’nti vuttaṃ. Pupphavaṭaṃsakādīsupi eseva nayo.
因为“应受取平满钵的施食”这句话,表明应当受取装满的施食,所以,即使在自己手里拿着的钵中,施食被给与时堆成了尖顶,也是可以的——这句话正是在说明这一点。而“受取堆成尖顶的施食,犯恶作罪”这句话,则表明先已堆成尖顶、之后才受取,这才犯罪。有人这样说:“在钵中受取的时候,它变成堆成尖顶的,这是可以的,因为所接受的是未堆成尖顶的,而且除了先前所给之外并没有别的动作。”这种说法不能当作正确的义理来接受。因为“不受取堆成尖顶的施食”这句话,正表明先已堆成尖顶、之后才受取。实际上,即使是在手里拿着的钵中,接受了所给与的堆成尖顶的食物,也并非不算是“接受堆成尖顶的施食”,而且也不能因此就认为“受取了平满钵口的施食”。再者,如果按照抽象中性名词来理解“堆成尖顶”这个词,这个意思就更加明显了。
Yasmā ‘‘samatittiko piṇḍapāto paṭiggahetabbo’’ti vacanaṃ piṇḍapāto sampuṇṇo paṭiggahetabboti dīpeti, tasmā attano hatthagate patte piṇḍapāto diyyamāno thūpīkatopi ce hoti, vaṭṭatīti dīpeti. ‘‘Thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhāti, āpatti dukkaṭassā’’ti hi vacanaṃ paṭhamaṃ thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ pacchā paṭiggaṇhato āpattīti dīpeti. ‘‘Patte paṭiggaṇhato ca thūpīkataṃ hoti, vaṭṭati athūpīkatassa paṭiggahitattā, payogo pana natthi aññatra pubbadesā’’ti kenaci vuttaṃ, taṃ na sārato paccetabbaṃ. ‘‘Na thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhātī’’ti vacanaṃ paṭhamaṃ thūpīkatasseva pacchā paṭiggaṇhanaṃ dīpeti. Na hi hatthagatepi patte diyyamānaṃ thūpīkataṃ gaṇhanto thūpīkataṃ piṇḍapātaṃ paṭiggaṇhanto nāma na hoti, na ca tena samatittiko piṇḍapāto paṭiggahitoti sakkā viññātuṃ. ‘‘Thūpīkata’’nti ca bhāvanapuṃsakaniddese gayhamāne ayamattho suṭṭhutaraṃ pākaṭoyevāti.
第4品 恭敬品注释
4. Sakkaccavaggavaṇṇanā
608在第四品中,关于“次第的”这个词:这里“dāna”指的是切割、割裂;“apadāna”就是远离切割,意思是不割裂、不间断。与不割裂一起,就是“sapadāna”,意思是没有任何间断、按顺序进行。因此说:“不在各处划定界限,按顺序进行。”
608. Catutthavagge sapadānanti ettha dānaṃ vuccati avakhaṇḍanaṃ, apetaṃ dānato apadānaṃ, anavakhaṇḍananti attho. Saha apadānena sapadānaṃ, avakhaṇḍanavirahitaṃ , anupaṭipāṭiyāti vuttaṃ hoti. Tenāha ‘‘tattha tattha odhiṃ akatvā anupaṭipāṭiyā’’ti.
611611. 当国王们令人击鼓宣告“不应杀生”的时候,这段时间就叫作“不杀时节”。在这里,无犯的规定中并没有说病人可以例外,所以病人也有犯。在“羹饭乞求学处”中讲到“无意图地、失念地”时,三部《结文》中说:“把食物放进嘴里之后又后悔而吐出来,因为不情愿而让食物进入,这叫‘无意图地’;对于乞求来的或不是乞求来的食物,放在那里时忽然拿起来吃,这叫‘失念地’。”
611. Yasmiṃ samaye ‘‘pāṇo na hantabbo’’ti rājāno bheriṃ carāpenti, ayaṃ māghātasamayo nāma. Idha anāpattiyaṃ gilāno na āgato, tasmā gilānassapi āpatti. Sūpodanaviññattisikkhāpade asañcicca assatiyāti ettha ‘‘mukhe pakkhipitvā puna vippaṭisārī hutvā chaḍḍentassa aruciyā pavisante ‘asañciccā’ti vuccati, viññattimpi aviññattimpi etasmiṃ ṭhāne ṭhitaṃ sahasā gahetvā bhuñjante ‘assatiyā’ti vuccatī’’ti tīsupi gaṇṭhipadesu vuttaṃ.
614-615对于不满,有“不满想”,也就是具有这种想。从“孔雀蛋太大”这句话来看,像孔雀蛋那么大的饭团是不允许的。但有些人说“比孔雀蛋大的不允许”,这种说法不能采纳,因为“不太大”这个词只否定了过大的情况,对过小的并没有看到有犯戒。不过应该知道,通过“孔雀蛋太大,鸡蛋太小,应取两者中间的量”这句话,虽然从适宜性上也否定了过小的,但并没有给出明确的界限。
614-615. Ujjhāne saññā ujjhānasaññā, sā assa atthīti ujjhānasaññī. ‘‘Mayūraṇḍaṃ atimahanta’’nti vacanato mayūraṇḍappamāṇo kabaḷo na vaṭṭati. Keci pana ‘‘mayūraṇḍato mahanto na vaṭṭatī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ, ‘‘nātimahanta’’nti ca atimahantasseva paṭikkhittattā khuddake āpatti na dissati. ‘‘Mayūraṇḍaṃ atimahantaṃ, kukkuṭaṇḍaṃ atikhuddakaṃ, tesaṃ vemajjhappamāṇo’’ti iminā pana sāruppavasena khuddakampi paṭikkhipitvā paricchedo na dassitoti veditabbaṃ.
5. 食团品注释
5. Kabaḷavaggavaṇṇanā
618在第五品中,“全部以手”这句话里,“手”这个词应当像“手印”等说法那样,理解为手指等手的部分;因为指称整体的习惯用语也可以用在部分上,所以哪怕只是一根手指,也不该放进嘴里。
618. Pañcamavagge sabbaṃ hatthanti ettha hattha-saddo tadekadesesu aṅgulīsu daṭṭhabbo ‘‘hatthamuddā’’tiādīsu viya, samudāye pavattavohārassa avayavepi vattanato ekaṅgulimpi mukhe pakkhipituṃ na vaṭṭati.
6. 苏噜苏噜品注释
6. Surusuruvaggavaṇṇanā
627第六品中,“寒冷者”是指被寒冷所困扰,也就是被寒冷逼迫的意思。“石雀觉者”是一句玩笑话。因为人们看到某只石雀,就会叫它“觉者”。
627. Chaṭṭhavagge sītīkatoti sītaṭṭo, sītapīḷitoti vuttaṃ hoti. Silakabuddhoti parihāsavacanametaṃ. Silakañhi kañci disvā ‘‘buddho aya’’nti voharanti.
634竹篾伞,就是用竹篾编成的伞。所谓“用就地取材的杖做成”,是说像牧童等人那样,把棕榈叶连同叶柄一起割下来,就直接拿那叶柄当伞柄,这是针对这种情况说的。或者说“立在伞座上”,这里“伞座”指的是撑伞的架子。把伞放上去使它不倒,这样的伞也应该理解为“伞”。也有人读作“伞立在伞座上”,意思也是一样的。
634.Vilīvacchattanti veṇuvilīvehi kataṃ chattaṃ. Tatthajātakadaṇḍakena katanti tālapaṇṇaṃ saha daṇḍakena chinditvā tameva chattadaṇḍaṃ karonti gopālakādayo viya, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Chattapādukāya vā ṭhitaṃ hotīti ettha chattapādukā vuccati chattādhāro. Yasmiṃ chattaṃ apatamānaṃ katvā ṭhapenti, tādisikāya chattapādukāya ṭhitaṃ chattaṃ ‘‘chatta’’nti ajjhāharitabbaṃ. ‘‘Chattaṃ chattapādukāya ṭhita’’ntipi paṭhanti, tatthāpi ayamevattho.
637弓:指中间弯曲、像竹杖一样的弓形物。弧弓:指圆杖形的弓形物。套上:指插入、附着。
637.Cāpoti majjhe vaṅkā kācadaṇḍasadisā dhanuvikati. Kodaṇḍoti vaṭṭaladaṇḍā dhanuvikati. Paṭimukkanti pavesitaṃ laggitaṃ.
第7品 鞋品注释
7. Pādukavaggavaṇṇanā
647第七品中,“隐蔽地”——据说他在夜里去了园林,爬上芒果树,在树枝间来回张望,寻找芒果。他正这样走着,天就亮了。他心想:“如果我现在下去走掉,人们看见我,会把我当贼抓住。我还是等夜里再走。”于是他爬上一根枝干,藏在那里不动。这段话就是针对这个情形说的。他从树上下来时,抓住一根垂下来的树枝,正好落在他们两人中间。针对这个情形,才说“他从树上掉到了他们两人中间”。“不懂经文的意思”,是说他们不明白自己所执取的那句话的含义。
647. Sattamavagge paṭicchanno hutvāti so kira rattibhāge uyyānaṃ gantvā ambaṃ abhiruhitvā sākhāya sākhaṃ ambaṃ olokento vicari. Tassa tathā karontasseva ratti vibhāyi. So cintesi ‘‘sace idāni otaritvā gamissāmi, disvā maṃ coroti gahessanti, rattibhāge gamissāmī’’ti. Athekaṃ viṭapaṃ abhiruhitvā nilīno acchi. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. So rukkhato otaranto ekaṃ olambinisākhaṃ gahetvā tesaṃ ubhinnampi antare patiṭṭhāsi. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘tesaṃ dvinnampi antarā rukkhato patito’’ti. Pāḷiyā atthaṃ na jānantīti attano gahaṇassa atthaṃ na jānanti.
另外,在《本生经》(jā. 1.4.33)里也有这样一首偈颂:
Jātakapāḷiyaṃ (jā. 1.4.33) pana ayaṃ gāthā –
“这一切都是最后所作,两人都不见法。
两人都失去了本性,而这个人还在教人念咒。
还有那个自己学咒语的人。”
‘‘Sabbamidaṃ carimaṃ kataṃ, ubho dhammaṃ na passare; Ubho pakatiyā cutā, yo cāyaṃ mantejjhāpeti; Yo ca mantaṃ adhīyatī’’ti. –
事情就是这样发生的。这段话的意思是:我们三个人所做的这一切,都是最下劣的——也就是说,我们三人所做的这一切事,都是低劣的、没有界限的、不如法的。他这样责备了自己的盗贼身份以及他们对咒语的不恭敬之后,又转而责备另外两个人,说“两人都不见法”等等。其中“两人”是指这两个人都不见应当受到尊重的古代法,因此就从法的本性上堕落了。因为法是最初生起时就存在的,所以称为“本性”。这也是有说过的——
Evamāgatā. Tassāyamattho (jā. aṭṭha. 3.4.33) – sabbamidaṃ carimaṃ katanti yaṃ amhehi tīhi janehi kataṃ, sabbamidaṃ kiccaṃ lāmakaṃ nimmariyādaṃ adhammikaṃ. Evaṃ attano corabhāvaṃ tesañca mantesu agāravaṃ garahitvā puna itare dveyeva garahanto ‘‘ubho dhammaṃ na passare’’tiādimāha. Tattha ubhoti ime dvepi janā garukārārahaṃ porāṇakadhammaṃ na passanti, tatova dhammapakatito cutā. Dhammo hi paṭhamuppattivasena pakati nāma. Vuttampi cetaṃ –
“法确实在先前就出现了,
后来,非法在世间出现了。”
‘‘Dhammo have pāturahosi pubbe, Pacchā adhammo udapādi loke’’ti. (jā. 1.11.28);
坐在低处教人念咒的人,以及坐在高处学习的人。
Yo cāyanti yo ca ayaṃ nīce nisīditvā mante ajjhāpeti, yo ca ucce nisīditvā adhīyatīti.
关于“白米饭”的这首偈颂也——
Sālīnanti ayaṃ gāthāpi –
“我食粳米饭,佐以清净肉汁;
是故我不亲近此法,此乃诸仙人所修之法。”
‘‘Sālīnaṃ odanaṃ bhuñje, suciṃ maṃsūpasecanaṃ; Tasmā etaṃ na sevāmi, dhammaṃ isīhi sevita’’nti. (jā. 1.4.34) –
这段出现在《本生经》中。其中,“洁净的”是指洁白、清净。“浇以肉汁”是指用种种肉食的汁浇上去而吃,意思就是“我吃”。其余部分很明白。
Evaṃ jātake āgatā. Tattha sucinti paṇḍaraṃ parisuddhaṃ. Maṃsūpasecananti nānappakārāya maṃsavikatiyā sittaṃ bhuñje, bhuñjāmīti attho. Sesaṃ pākaṭameva.
“Dhiratthu”就是“dhi atthu”,意思是“愿受到谴责”,也就是“我们呵责他”。“所得利养”是指财利之得和名声之得。“以堕落为因”是指作为堕落的因。“实为生计”的意思是:如上所说的两种利养,由于它们作为能招致来世堕入恶趣的堕落之因而转起,也由于它们现世依非法行而转起,所以称为“生计”。所谓“如是之生计”,就是指这种以财利之得和名声之得为内容的生计。“或以非法行”中的“或”字是总括的意思。“Tvaṃ”是体格形式用作受格,也可以读作“taṃ”。“Asmā”是石头的同义词。
Dhiratthūti dhi atthu, nindā bhavatūti attho, garahāma taṃ mayanti vuttaṃ hoti. Laddhalābhoti dhanalābhaṃ yasalābhañca sandhāya vadati. Vinipātanahetunāti vinipātanassa hetubhāvena. Vutti nāma hotīti yathāvutto duvidhopi lābho apāyasaṃvattanikatāya samparāye vinipātanahetubhāvena pavattanato sampati adhammacaraṇena pavattanato ca vutti nāma hotīti attho. Evarūpā yā vuttīti evarūpā dhanalābhayasalābhasaṅkhātā yā vutti. Adhammacaraṇena vāti vā-saddo sampiṇḍanattho. Tvanti upayogatthe paccattavacanaṃ, taṃ icceva vā pāṭho. Asmāti pāsāṇādhivacanametaṃ.
关于灭诤法里应当讲说的内容,我们将在注释书已经讲到的地方予以说明。
Adhikaraṇasamathesu yaṃ vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakathāyaṃ āgataṭṭhāneyeva dassayissāma.
比丘尼分别的注释
Bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā