关于“几个问题”这一部分的注释
Katipucchāvāravaṇṇanā
271现在,为了在犯戒等分类中产生善巧,先按“有多少种犯戒”等方式建立纲目,然后通过说明和反说明的方式讲述分别。
271. Idāni āpattiādikoṭṭhāsesu kosallajananatthaṃ ‘‘kati āpattiyo’’tiādinā nayena mātikaṃ ṭhapetvā niddesappaṭiniddesavasena vibhaṅgo vutto.
在这里,“有多少种犯戒”是纲目和分别中出现的关于犯戒的提问。第二句也是同样的方式。只是在这里,犯戒本身按积聚的意义被称为蕴。“已调伏之事”是对这些犯戒的律的提问;“已调伏、律、平息”在意义上是一体的,已调伏本身就是已调伏之事,这是这里的词义。现在,为了显示那些存在时就有犯戒、不存在时就没有犯戒的法,提出了“有多少不恭敬”这两重提问。“已调伏之事”则是对那些不恭敬的律的提问。然而,那些犯戒并非被称为败坏,所以“有多少败坏”是对犯戒的败坏性质的提问。“有多少犯戒等起”是对那些犯戒的等起的提问。“诤论根、指责根”是对“争论诤事、指责诤事”中出现的诤论和指责之根的提问。“可忆念法”是对没有诤论和指责之根的法提问。“破僧事”是对“导致分裂的诤事”等中所说的导致分裂之事的提问。“诤事”是在有破僧事时生起之法的提问。“止息”是对那些诤事的平息之法的提问。“五种犯戒”是按纲目所说而说,“七种”是按分别所说而说。
Tattha kati āpattiyoti mātikāya ca vibhaṅge ca āgatāpattipucchā. Esa nayo dutiyapadepi. Kevalañhettha āpattiyo eva rāsivasena khandhāti vuttā. Vinītavatthūnīti tāsaṃ āpattīnaṃ vinayapucchā; ‘‘vinītaṃ vinayo vūpasamo’’ti idañhi atthato ekaṃ, vinītāniyeva vinītavatthūnīti ayamettha padattho. Idāni yesu sati āpattiyo honti, asati na honti, te dassetuṃ ‘‘kati agāravā’’ti pucchādvayaṃ. Vinītavatthūnīti ayaṃ pana tesaṃ agāravānaṃ vinayapucchā. Yasmā pana tā āpattiyo vipattiṃ āpattā nāma natthi, tasmā ‘‘kati vipattiyo’’ti ayaṃ āpattīnaṃ vipattibhāvapucchā. Kati āpattisamuṭṭhānānīti tāsaṃyeva āpattīnaṃ samuṭṭhānapucchā. Vivādamūlāni anuvādamūlānīti imā ‘‘vivādādhikaraṇaṃ anuvādādhikaraṇa’’nti āgatānaṃ vivādānuvādānaṃ mūlapucchā. Sāraṇīyā dhammāti vivādānuvādamūlānaṃ abhāvakaradhammapucchā. Bhedakaravatthūnīti ayaṃ ‘‘bhedanasaṃvattanikaṃ vā adhikaraṇa’’ntiādīsu vuttabhedakaraṇapucchā. Adhikaraṇānīti bhedakaravatthūsu sati uppajjanadhammapucchā. Samathāti tesaṃyeva vūpasamanadhammapucchā. Pañca āpattiyoti mātikāya āgatavasena vuttā. Sattāti vibhaṅge āgatavasena.
远离这些人而不欢喜,所以叫“不乐”;或者强烈的欢喜叫“不乐”。没有这些人而不欢喜,所以叫“离”。各自分别地远离,所以叫“别离”。灭除怨敌,所以叫“离(戒避)”。不通过它去造作那些犯戒蕴,所以叫“不造作”。如果没有它,造作犯戒蕴的事就会生起,从它的对立面来说,就是不造作。从违犯犯戒蕴的对立面来说,就是不违犯。因为越出,所以叫“界限”;意思是动摇、破坏。阻断、系缚、阻止出离,所以叫“桥”。这是犯戒蕴的别名。那座桥被这条规定摧毁,所以叫“断桥”。在其余已调伏事的解说中,也是同样的方法。
Ārakā etehi ramatīti ārati; bhusā vā rati ārati. Vinā etehi ramatīti virati. Paccekaṃ paccekaṃ viramatīti paṭivirati. Veraṃ maṇati vināsetīti veramaṇī. Na etāya ete āpattikkhandhā karīyantīti akiriyā. Yaṃ etāya asati āpattikkhandhakaraṇaṃ uppajjeyya, tassa paṭipakkhato akaraṇaṃ. Āpattikkhandhaajjhāpattiyā paṭipakkhato anajjhāpatti. Velanato velā; calayanato vināsanatoti attho . Niyyānaṃ sinoti bandhati nivāretīti setu. Āpattikkhandhānametaṃ adhivacanaṃ. So setu etāya paññattiyā haññatīti setughāto. Sesavinītavatthuniddesesupi eseva nayo.
对佛不恭敬的人当中,如果有人明明佛还在世却不去亲近侍奉,佛般涅槃后也不去塔庙或菩提树的地方,不礼拜塔庙或菩提树,在塔庙的庭院里撑着伞、穿着鞋走来走去,就该知道这个人对佛没有恭敬心。如果有人明明有能力却不去听法,不诵经,不讲说佛法,还打断听法的集会就离开,或者散乱、不恭敬地坐着,就该知道这个人对法没有恭敬心。如果有人对长老、中腊、新学比丘都不表示尊重,在伍波萨他堂、经行处等地方表现得身体轻率放肆,不按戒腊次第礼拜,就该知道这个人对僧团没有恭敬心。如果有人受了三学却不好好修学,就该知道这个人对学没有恭敬心。如果有人安住在放逸和失念当中,不增长不放逸的特质,就该知道这个人对不放逸没有恭敬心。同样,如果有人不做财物上的款待和佛法上的款待这两种款待,就该知道这个人对款待没有恭敬心。这些意思应当依照恭敬解说中所说的相反方式来理解。
Buddhe agāravādīsu yo buddhe dharamāne upaṭṭhānaṃ na gacchati, parinibbute cetiyaṭṭhānaṃ bodhiṭṭhānaṃ na gacchati, cetiyaṃ vā bodhiṃ vā na vandati, cetiyaṅgaṇe sachatto saupāhano carati, natthetassa buddhe gāravoti veditabbo. Yo pana sakkontoyeva dhammassavanaṃ na gacchati, sarabhaññaṃ na bhaṇati, dhammakathaṃ na katheti, dhammassavanaggaṃ bhinditvā gacchati, vikkhitto vā anādaro vā nisīdati, natthetassa dhamme gāravo. Yo theranavamajjhimesu cittīkāraṃ na paccupaṭṭhāpeti, uposathāgāravitakkamāḷakādīsu kāyappāgabbhiyaṃ dasseti, yathāvuḍḍhaṃ na vandati, natthetassa saṅghe gāravo. Tisso sikkhā samādāya asikkhamānoyeva pana sikkhāya agāravoti veditabbo. Pamāde ca sativippavāse tiṭṭhamānoyeva appamādalakkhaṇaṃ abrūhayamāno appamāde agāravoti veditabbo. Tathā āmisappaṭisanthāraṃ dhammappaṭisanthāranti imaṃ duvidhaṃ paṭisanthāraṃ akarontoyeva paṭisanthāre agāravoti veditabbo. Gāravaniddese vuttavipariyāyena attho veditabbo.
272在“诤论根”的解说中,“对导师也不恭敬”等句,应当依照讲“对佛不恭敬”等内容时所说的方式去理解。“不顺从”就是行为不谦逊,不把导师当作尊长而住。“内”是指自己的相续,或自己的阵营,也就是自己的徒众。“外”是指他人的相续,或他人的阵营。其中“你们”是指在这样内、外有别的自他相续或自他徒众当中。“应当为断除而努力”是指应当以修慈心等方法为断除而努力;因为依靠修慈心等方法,那内外[的烦恼]都能被断除。“为不流入”是指为不转起。
272. Vivādamūlaniddese ‘‘sattharipi agāravo’’tiādīnaṃ buddhe agāravādīsu vuttanayeneva attho veditabbo. Appatissoti anīcavutti; na satthāraṃ jeṭṭhakaṃ katvā viharati. Ajjhattaṃ vāti attano santāne vā attano pakkhe vā; sakāya parisāyāti attho. Bahiddhā vāti parasantāne vā parapakkhe vā. Tatra tumheti tasmiṃ ajjhattabahiddhābhede saparasantāne vā saparaparisāya vā. Pahānāya vāyameyyāthāti mettābhāvanādīhi nayehi pahānatthaṃ vāyameyyātha; mettābhāvanādinayena hi taṃ ajjhattampi bahiddhāpi pahīyati. Anavassavāyāti appavattibhāvāya.
执取己见,就是紧紧抓住自己的见解不放;把自己所执取的那套见解当成“只有这个才是真的”。执取坚固,就是死死抓住不肯放手。
Sandiṭṭhiparāmāsīti sakameva diṭṭhiṃ parāmasati; yaṃ attanā diṭṭhigataṃ gahitaṃ, idameva saccanti gaṇhāti . Ādhānaggāhīti daḷhaggāhī.
273273. 指责根的解说虽然和诤论根的解说是一样的,但这里是说:依十八种破僧事而诤论的人,他们的忿、恨等就是诤论根。同样,那些诤论的人犯了戒行败坏等其中某一种败坏之后,就指责说“某比丘犯了某种败坏”,或者说“你犯了巴拉基格,你犯了桑喀地谢思”。这样指责的人,他们的忿、恨等就是指责根。这就是这里的不同之处。
273. Anuvādamūlaniddeso kiñcāpi vivādamūlaniddeseneva samāno, atha kho aṭṭhārasa bhedakaravatthūni nissāya vivadantānaṃ kodhūpanāhādayo vivādamūlāni. Tathā vivadantā pana sīlavipattiādīsu aññataravipattiṃ āpajjitvā ‘‘asuko bhikkhu asukaṃ nāma vipattiṃ āpanno’’ti vā, ‘‘pārājikaṃ āpannosi, saṅghādisesaṃ āpannosī’’ti vā anuvadanti. Evaṃ anuvadantānaṃ kodhūpanāhādayo anuvādamūlānīti ayamettha viseso.
274在“可忆念法”的解说中:以慈心所做的身业,就叫慈身业。“公开与私下”,就是当面和背后。其中,新学比丘在缝衣等事务中结伴同行、互相帮忙,这叫当面的慈身业。对长老们,比如帮忙洗脚、扇风、送风等种种恭敬服侍,也都叫当面的慈身业。不论新学还是长老,如果有人把木器之类的东西放得乱七八糟,不因此轻视他们,而是像自己放乱了东西一样把它收拾整齐,这叫背后的慈身业。这个法也是可忆念的——也就是说,这个叫慈身业的法应当被忆念,能让人生起忆念;谁做这个法,那个人的同梵行者们就会以清净的信心忆念他:“啊,真是位善士。”这就是这里的意趣。能让人喜爱,是说让同梵行者喜爱那个人。能让人尊重,是说让同梵行者尊重那个人。“为了摄受”等,是为了能被同梵行者摄受,为了与他们无诤、和合、成为一体。
274. Sāraṇīyadhammaniddese mettacittena kataṃ kāyakammaṃ mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Āvi ceva raho cāti sammukhā ca parammukhā ca. Tattha navakānaṃ cīvarakammādīsu sahāyabhāvagamanaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Therānaṃ pana pādadhovanabījanavātadānādibhedampi sabbaṃ sāmīcikammaṃ sammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Ubhayehipi dunnikkhittānaṃ dārubhaṇḍādīnaṃ tesu avamaññaṃ akatvā attanā dunnikkhittānaṃ viya paṭisāmanaṃ parammukhā mettaṃ kāyakammaṃ nāma. Ayampi dhammo sāraṇīyoti ayaṃ mettākāyakammasaṅkhāto dhammo saritabbo satijanako; yo naṃ karoti, taṃ puggalaṃ; yesaṃ kato hoti, te pasannacittā ‘‘aho sappuriso’’ti anussarantīti adhippāyo. Piyakaraṇoti taṃ puggalaṃ sabrahmacārīnaṃ piyaṃ karoti. Garukaraṇoti taṃ puggalaṃ sabrahmacārīnaṃ garuṃ karoti. Saṅgahāyātiādīsu sabrahmacārīhi saṅgahetabbabhāvāya. Tehi saddhiṃ avivādāya samaggabhāvāya ekībhāvāya ca saṃvattati.
在慈语业等项目中,当面直接称呼“天长老、帝萨长老”这样说出的话,就叫当面的慈语业。如果长老不在精舍里,有人问起他:“我们的天长老在哪里?我们的帝萨长老在哪里?他什么时候会来?”这样带着牵挂和爱念的话,就叫背后的慈语业。睁开充满慈爱、柔和、润泽的双眼,以清净欢喜的面容注视对方,就叫当面的慈意业。心中作意:“愿天长老、帝萨长老无病、少病恼”,这叫背后的慈意业。
Mettaṃ vacīkammantiādīsu devatthero tissattheroti evaṃ paggayha vacanaṃ sammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Vihāre asante pana taṃ paṭipucchantassa ‘‘kuhiṃ amhākaṃ devatthero, kuhiṃ amhākaṃ tissatthero, kadā nu kho āgamissatī’’ti evaṃ mamāyanavacanaṃ parammukhā mettaṃ vacīkammaṃ nāma. Mettāsinehasiniddhāni pana nayanāni ummīletvā pasannena mukhena olokanaṃ sammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma. ‘‘Devatthero tissatthero arogo hotu, appābādho’’ti samannāharaṇaṃ parammukhā mettaṃ manokammaṃ nāma.
不分别而受用,意思是:既不分别食物,也不分别人,拿到就吃。如果有人这样想:“这些我分给别人,这些我自己吃”,或者“这些我分给某某和某某,这些我自己吃”,这样先分好再吃,这种人就叫“分别而受用”。但这个人不这么做,他把得来的钵食从长老的座位开始依次分下去,然后吃剩下的。根据“与持戒者”这句话,不布施给破戒者也可以,但据说对于具足可忆念法的人,应该布施给所有人。对于病人、看护病人的人、新来的比丘、要上路的比丘、忙于做衣等事务的人,也可以挑出来单独给。因为对这些人挑出来给,并不是对人作了分别,而是因为这些人很难得到食物,所以应该特别照顾。
Appaṭivibhattabhogīti neva āmisaṃ paṭivibhajitvā bhuñjati, na puggalaṃ. Yo hi ‘‘ettakaṃ paresaṃ dassāmi, ettakaṃ attanā bhuñjissāmi, ettakaṃ vā asukassa ca asukassa ca dassāmi, ettakaṃ attanā bhuñjissāmī’’ti vibhajitvā bhuñjati, ayaṃ paṭivibhattabhogī nāma. Ayaṃ pana evaṃ akatvā ābhataṃ piṇḍapātaṃ therāsanato paṭṭhāya datvā gahitāvasesaṃ bhuñjati. ‘‘Sīlavantehī’’ti vacanato dussīlassa adātumpi vaṭṭati, sāraṇīyadhammapūrakena pana sabbesaṃ dātabbamevāti vuttaṃ. Gilāna-gilānupaṭṭhāka-āgantuka-gamikacīvarakammādipasutānaṃ viceyya dātumpi vaṭṭati. Na hi ete vicinitvā dentena puggalavibhāgo kato hoti, īdisānañhi kicchalābhattā viseso kātabboyevāti ayaṃ karoti.
在“不破损”等说法中:如果一个人在七种犯戒聚的开头或结尾犯了学处,他的戒就像边缘破了的衣服一样,叫作“破损”。如果是在中间犯的,他的戒就像中间破了个洞的衣服一样,叫作“有洞”。如果按顺序犯了两条或三条,他的戒就像背或肚子上长了异色斑块的黑红色等杂色母牛一样,叫作“有斑”。如果是断断续续犯的,他的戒就像身上散布着各种异色斑点的母牛一样,叫作“有杂斑”。如果一个人的戒完全没有任何违犯,这些戒就叫作不破损、无洞、无斑、无杂斑。这些戒能让人获得自由,所以叫“自由的”;被智者赞叹,所以叫“智者所赞的”;不被渴爱和邪见执取,所以叫“不被执取的”;能导向近行定或安止定,所以叫“导向定的”。所谓“住于戒的平等性”,就是与在各个地方安住的具善戒比丘们达到戒的平等,而安住。
Akhaṇḍānītiādīsu yassa sattasu āpattikkhandhesu ādimhi vā ante vā sikkhāpadaṃ bhinnaṃ hoti, tassa sīlaṃ pariyante chinnasāṭako viya khaṇḍaṃ nāma. Yassa pana vemajjhe bhinnaṃ, tassa majjhe chiddasāṭako viya chiddaṃ nāma hoti. Yassa paṭipāṭiyā dve tīṇi bhinnāni, tassa piṭṭhiyaṃ vā kucchiyaṃ vā uṭṭhitena visabhāgavaṇṇena kāḷarattādīnaṃ aññatarasarīravaṇṇā gāvī viya sabalaṃ nāma hoti. Yassa antarantarā bhinnāni, tassa antarantarā visabhāgavaṇṇabinduvicitrā gāvī viya kammāsaṃ nāma hoti. Yassa pana sabbena sabbaṃ abhinnāni sīlāni, tassa tāni sīlāni akhaṇḍāni acchiddāni asabalāni akammāsāni nāma honti. Tāni panetāni bhujissabhāvakaraṇato bhujissāni. Viññūhi pasatthattā viññuppasatthāni. Taṇhādiṭṭhīhi aparāmaṭṭhattā aparāmaṭṭhāni. Upacārasamādhiṃ appanāsamādhiṃ vā saṃvattayantīti samādhisaṃvattanikānīti vuccanti. Sīlasāmaññagato viharatīti tesu tesu disābhāgesu viharantehi kalyāṇasīlehi bhikkhūhi saddhiṃ samānabhāvūpagatasīlo viharati.
这里说的“见”,是指与道相应的正见。“圣”是指没有过失。“能出离”是指能导向出离。“对于如此行者”是指对于那样修行的人。“为了苦的灭尽”是指为了灭尽一切苦。剩下的内容,一直到“止的分别”结束,意思都很清楚。
Yāyaṃ diṭṭhīti maggasampayuttā sammādiṭṭhi. Ariyāti niddosā. Niyyātīti niyyānikā. Takkarassāti yo tathākārī hoti, tassa. Dukkhakkhayāyāti sabbadukkhassa khayatthaṃ. Sesaṃ yāva samathabhedapariyosānā uttānatthameva.