6. 药犍度巴利
6. Bhesajjakkhandhakaṃ
关于五种药等的讨论巴利
Pañcabhesajjādikathā
260 260. 在药犍度中——“因秋病”是指秋天生起的胆汁病。因为在那时候,他们被雨水淋湿,又踩踏泥泞,而且间隔之中烈日也很猛烈,因此他们的胆汁进入腹腔之内。“应能滋养”是指应当能实现滋养的作用。巴利
260. Bhesajjakkhandhake – sāradikena ābādhenāti saradakāle uppannena pittābādhena, tasmiñhi kāle vassodakenapi tementi, kaddamampi maddanti, antarantarā ātapopi kharo hoti, tena tesaṃ pittaṃ koṭṭhabbhantaragataṃ hoti. Āhāratthañca phareyyāti āhāratthaṃ sādheyya.
261 不会腐坏,是指不会腐烂,也没有能力平息风病。油腻的,是指滋润的。以食物覆盖,是指因为厌食而让食物不消化。巴利
261.Nacchādentīti na jiranti, na vātarogaṃ paṭippassambhetuṃ sakkonti. Senesitānīti siniddhāni. Bhattācchādakenāti bhattaṃ arocikena.
262 关于“可接受”等句,应当按照《尼萨耆亚篇》注释里已经说过的方法来判定。“适时接受”等句的意思是:在正午未过时接受,煮好,过滤之后再吃。“以油的使用而使用”是指用七日药油的方式来受用。巴利
262.Acchavasantiādīsu nissaggiyavaṇṇanāyaṃ vuttanayeneva vinicchayo veditabbo. Kāle paṭiggahitantiādīsu majjhanhike avītivatte paṭiggahetvā pacitvā parissāvetvā cāti attho. Telaparibhogenaparibhuñjitunti sattāhakālikatelaparibhogena paribhuñjituṃ.
263 根药等的判定,在《小品注释》里也已经讲过了。所以这里只解释前面还没讲到的内容。“白菖蒲”就是白菖蒲。“研石和研杵”是指研磨用的石板和研磨杵。“藤蔓类”是一种藤本植物。“苦楝”就是苦楝树。“阿魏、阿魏胶、阿魏荚”都属于阿魏类。“紫胶、紫胶片、紫胶叶”都属于紫胶类。巴利
263.Mūlabhesajjādi vinicchayopi khuddakavaṇṇanāyaṃ vuttoyeva. Tasmā idha yaṃ yaṃ pubbe avuttaṃ taṃ tadeva vaṇṇayissāma. Vacattanti setavacaṃ. Nisadaṃ nisadapotakanti pisanasilā ca pisanapoto ca. Phaggavanti latājāti. Nattamālanti karañjaṃ. Hiṅguhiṅgujatuhiṅgusipāṭikā hiṅgujātiyoyeva. Takatakapattitakapaṇṇiyo lākhājātiyo.
海盐,就是像海边的沙子那样堆积在那里的盐。黑盐,就是普通的盐。辛德瓦盐,是在山上生成的白色盐。涌出盐,就是从地面像芽一样冒出来的盐。Bila盐,就是和各种材料一起煮成的,呈红色。巴利
Sāmuddanti samuddatīre vālukā viya santiṭṭhati. Kāḷaloṇanti pakatiloṇaṃ. Sindhavanti setavaṇṇaṃ pabbate uṭṭhahati. Ubbhidanti bhūmito aṅkuraṃ uṭṭhahati. Bilanti dabbasambhārehi saddhiṃ pacitaṃ, taṃ rattavaṇṇaṃ.
264-6 身体有恶臭:如果某人的身体有臭味,就像马等动物有体臭一样,那么合欢粉、红花粉等,或者各种香粉,全都可以用。粪,就是牛粪。染衣残渣,就是染衣时剩下的渣滓。就算是普通的粉末,把它捣碎、用水调湿后拿来沐浴,也是可以的;这也同样归入染衣残渣一类。巴利
264-6.Kāyo vā duggandhoti kassaci assādīnaṃ viya kāyagandho hoti, tassāpi sirīsakosumbādicuṇṇāni vā gandhacuṇṇāni vā sabbāni vaṭṭanti. Chakaṇanti gomayaṃ. Rajananippakkanti rajanakasaṭaṃ. Pākatikacuṇṇampi koṭṭetvā udakena temetvā nhāyituṃ vaṭṭati; etampi rajananippakkasaṅkhepameva gacchati.
他吃了生肉、喝了生血——并不是那位比丘吃了、喝了,而是非人吃喝完之后就离开了,所以才说:他的非人病已经平息了。巴利
Āmakamaṃsañcakhādi āmakalohitañca pivīti na taṃ bhikkhu khādi na pivi, amanusso khāditvā ca pivitvā ca pakkanto, tena vuttaṃ – ‘‘tassa so amanussikābādho paṭippassambhī’’ti.
“眼药”是一个总称。“黑眼药”是眼药的一种。“味眼药”是用各种原料配制的。“流眼药”是在河流等地方产生的眼药。“黄赭石”就是金赭石。“灯烟”是从灯芯上取下来的烟灰。“应与眼药一起研磨的东西”,是指要和眼药放在一起研磨的,因为没有任何东西不能作为眼药的研磨物。“檀香”指红檀香等任何一种。“零陵香”等是大家熟知的,其他的像青莲花等也都可以用。巴利
Añjananti sabbasaṅgāhikavacanametaṃ. Kāḷñjananti ekā añjanajāti. Rasañjanaṃ nānāsambhārehi kataṃ. Sotañjananti nadīsotādīsu uppajjanakaṃ añjanaṃ. Geruko nāma suvaṇṇageruko. Kapallanti dīpasikhato gahitamasi. Añjanūpapiṃsanehīti añjanena saddhiṃ ekato piṃsitabbehi, na hi kiñci aññanūpapiṃsanaṃ na vaṭṭati. Candananti lohitacandanādikaṃ yaṃkiñci. Tagarādīni pākaṭāni, aññānipi nīluppalādīni vaṭṭantiyeva.
骨制的,是指除了人骨之外,其余任何骨头做成的。牙制的,是指象牙等一切牙齿做成的。角制的也没有所谓不许可,竹制等则完全许可。放签子的地方,是指把签子插进去的那个带孔的小棍或者小袋子,我允许。肩带,是指眼药袋的肩带。双鼻管,是指两根等长的管子做成的一个鼻管。巴利
Aṭṭhimayanti manussaṭṭhiṃ ṭhapetvā avasesaaṭṭhimayaṃ. Dantamayanti hatthidantādisabbadantamayaṃ. Visāṇamayepi akappiyaṃ nāma natthi, naḷamayādayo ekantakappiyāyeva. Salākaṭṭhāniyanti yattha salākaṃ odahanti, taṃ susiradaṇḍakaṃ vā thavikaṃ vā anujānāmīti attho. Aṃsabaddhakoti añjanitthavikāya aṃsabaddhako. Yamakanatthukaraṇinti samasotāhi dvīhi panāḷikāhi ekaṃ natthukaraṇiṃ.
267 比丘们,我允许做药油。凡是掺了药的,全都允许。所谓“掺酒过多”,就是放了太多的酒;意思是加了很多酒来调配。巴利
267.Anujānāmi bhikkhave telapākanti yaṃkiñci bhesajjapakkhittaṃ sabbaṃ anuññātameva hoti. Atipakkhittamajjānīti ativiya khittamajjāni; bahuṃ majjaṃ pakkhipitvā yojitānīti attho.
“肢节风”是指手足部位的风病。“药草蒸浴”是指用各种树叶碎末做的蒸浴。“大蒸浴”是指:挖一个一人大小的坑,填满炭火,用沙土等盖住,在上面铺上各种能祛风的树叶,把身体涂上油后躺进去,在里面翻来覆去,让身体出汗——我允许这样做。“药叶水”是指用各种树叶碎末煮开的水;用那些树叶和水反复浇淋,以此来发汗。“水室”是指在水室里放满装热水的缸或盆,进去里面做发汗的事——我允许这样做。巴利
Aṅgavātoti hatthapāde vāto. Sambhārasedanti nānāvidhapaṇṇabhaṅgasedaṃ. Mahāsedanti mahantaṃ sedaṃ; porisappamāṇaṃ āvāṭaṃ aṅgārānaṃ pūretvā paṃsuvālikādīhi pidahitvā tattha nānāvidhāni vātaharaṇapaṇṇāni santharitvā telamakkhitena gattena tattha nipajjitvā samparivattantena sarīraṃ sedetuṃ anujānāmīti attho. Bhaṅgodakanti nānāpaṇṇabhaṅgakuthitaṃ udakaṃ; tehi paṇṇehi ca udakena ca siñcitvā siñcitvā sedetabbo. Udakakoṭṭhakanti udakakoṭṭhe cāṭiṃ vā doṇiṃ vā uṇhodakassa pūretvā tattha pavisitvā sedakammakaraṇaṃ anujānāmīti attho.
关节风,就是风刺痛各个关节。放血,就是用手术刀放血。准备药膏,是为了让裂开的脚恢复正常,把各种药放进椰子等东西里,调制成药膏,意思是煮适合脚部的药。需要芝麻渣,就是需要芝麻粉渣。药饼,就是往疮口里塞面团。用芥子粉,就是用芥子粉。增生肉,就是像楔子一样突起的多余肉。用盐晶切割,就是用刀切割。敷料,就是盖油膏的布片。对于一切疮伤的处理,我全都允许。巴利
Pabbavātohotīti pabbe pabbe vāto vijjhati. Lohitaṃ mocetunti satthakena lohitaṃ mocetuṃ. Pajjaṃ abhisaṅkharitunti yena phālitapādā pākatikā honti; taṃ nāḷikerādīsu nānābhesajjāni pakkhipitvā pajjaṃ abhisaṅkharituṃ; pādānaṃ sappāyabhesajjaṃ pacitunti attho. Tilakakkena atthoti piṭṭhehi tilehi attho. Kabaḷikanti vaṇamukhe sattupiṇḍaṃ pakkhipituṃ. Sāsapakuḍḍenāti sāsapapiṭṭhena. Vaḍḍhamaṃsanti adhikamaṃsaṃ āṇi viya uṭṭhahati. Loṇasakkharikāya chinditunti khurena chindituṃ. Vikāsikanti telarundhanapilotikaṃ. Sabbaṃ vaṇapaṭikammanti yaṃkiñci vaṇaparikammaṃ nāma atthi; sabbaṃ anujānāmīti attho.
268 自己拿取之后:这不只是针对被蛇咬的情况,在其他中毒的场合,也可以自己拿取后食用;但在其他情形下,只有接受之后才可以使用。已经做了就不应再接受:如果已经落到地上,就应当接受;如果还没落地,则可以拿取。巴利
268.Sāmaṃ gahetvāti idaṃ na kevalaṃ sappadaṭṭhasseva, aññasmimpi daṭṭhavise sati sāmaṃ gahetvā paribhuñjitabbaṃ; aññesu pana kāraṇesu paṭiggahitameva vaṭṭati. Kato na puna paṭiggahetabboti sace bhūmippatto, paṭiggahetabbo; appattaṃ pana gahetuṃ vaṭṭati.
269 “家宅病”,是指由迷情药水引起的病。“冷泥浆”,意思是:耕地时粘在犁铧上的泥土,用水调开,允许喝下去。巴利
269.Gharadinnakābādhoti vasīkaraṇapānakasamuṭṭhitarogo. Sītāloḷinti naṅgalena kasantassa phāle laggamattikaṃ udakena āloḷetvā pāyetuṃ anujānāmīti attho.
坏肛门是指败坏了的肛门,意思是大小便很难排出。肉汁碱,是把干饭烧成灰后,用那灰滤出来的碱水。牛尿诃子,是用牛尿泡过的诃子。体液增盛之身,就是体液过盛的身体。清米汤,是米泔水。没做过的汤,是没加过油的绿豆煮出来的汤水。做过的,就是同一种但已经洗过、加过油的。用来遮盖的东西,是指肉汁。巴利
Duṭṭhagahaṇikoti vipannagahaṇiko; kicchena uccāro nikkhamatīti attho. Āmisakhāranti sukkhodanaṃ jhāpetvā tāya chārikāya paggharitaṃ khārodakaṃ. Muttaharītakanti gomuttaparibhāvitaṃ harītakaṃ. Abhisannakāyoti ussannadosakāyo. Acchakañjiyanti taṇḍulodakamaṇḍo. Akaṭayusanti asiniddho muggapacitapānīyo. Kaṭākaṭanti sova dhotasiniddho. Paṭicchādanīyenāti maṃsarasena.
关于糖等的开许说明巴利
Guḷādianujānanakathā
272 比丘们,如果煮熟的绿豆还能发芽,那么煮熟的绿豆即使会发芽,也可以随意食用。因为它们已经煮熟了,所以确实是允许的。巴利
272.Sace bhikkhave pakkāpi muggā jāyantīti pakkā muggā sacepi jāyanti, yathāsukhaṃ paribhuñjitabbā. Pakkattā hi te kappiyā eva.
274 内住是指在不合适的小屋里住过。自己煮:在这里,任何食物比丘都不可以自己煮。即使有人把罗勒叶、姜或盐放进热粥里,比丘也不可以搅动;但如果是为了让粥冷却而搅动,就可以。得到未煮熟的米饭后,也不可以盖起来。但如果人们是盖好之后才给的,就可以;如果是为了不让饭凉而盖起来,也可以。至于牛奶、酸奶等,已经煮过一次之后,可以再放到火上,因为再次煮是允许的。他们也吃残食团是指猫、老鼠、猫鼬、蜥蜴等吃。残食者:食残食者。巴利
274.Antovutthanti akappiyakuṭiyaṃ vutthaṃ. Sāmaṃ pakkanti ettha yaṃkiñci āmisaṃ bhikkhuno pacituṃ na vaṭṭati. Sacepissa uṇhayāguyā sulasipaṇṇāni vā siṅgiveraṃ vā loṇaṃ vā pakkhipanti, tampi cāletuṃ na vaṭṭati, ‘‘yāguṃ nibbāpemī’’ti pana cāletuṃ vaṭṭati. Uttaṇḍulabhattaṃ labhitvāpi pidahituṃ na vaṭṭati. Sace pana manussā pidahitvāva denti, vaṭṭati; ‘‘bhattaṃ vā mā nibbāyatū’’ti pidahituṃ vaṭṭati. Khīratakkādīsu pana sakiṃ kuthitesu aggiṃ dātuṃ vaṭṭati, punapākassa anuññātattā. Ukkapiṇḍakāpi khādantīti biḷāmūsikagodhāmaṅgusā khādanti. Damakāti vighāsādā.
276 从那里拿来的,是指从被邀请吃饭的地方拿来的。巴利
276.Tato nīhaṭanti yattha nimantitā bhuñjanti, tato nīhaṭaṃ.
278 “林生、莲池生”是指生于林中以及莲花丛中的。“无种”是指幼果,它的种子不能发芽。“除去种子”是指把种子去掉、拿掉之后可以食用的,比如芒果、波罗蜜等。巴利
278.Vanaṭṭhaṃ pokkharaṭṭhanti vane ceva paduminigacche ca jātaṃ. Abījanti taruṇaphalaṃ, yassa bījaṃ na aṅkuraṃ janeti. Nibbaṭṭabījanti bījaṃ nibbaṭṭetvā apanetvā paribhuñjitabbakaṃ ambapanasādi.
279 “难愈合的疮”是指难以长好、难以恢复正常。“难以避开刀”是指在狭窄处难以避开刀。所谓“刀作业或布作业”:在限定的部位,不能用任何刀、针、刺、矛、石片或指甲去割、劈、刺、划——这些全都属于刀作业。也不能用任何皮革或布去挤压——这些全都属于布作业。这里说的“离密处两指”,只是针对刀作业而言;而布作业在密处本身即被禁止。但在那里,为了取碱液,可以用任何绳子绑住,如果因此断了,就算断得干净。得了睾丸肿大的病,也不可以做刀作业,所以不能切开睾丸、取出里面的种子,以为这样能治好。不过,火烤和涂药并未被禁止。在排泄道里,可以用涂了药的药栓或竹管,用来做碱液处理或者灌油。巴利
279.Duropayo vaṇoti dukkhena ruhati, dukkhena pākatiko hotīti attho. Dupparihāraṃ satthanti sambādhe dukkhena satthaṃ parihareyyaṃ. Satthakammaṃ vā vatthikammaṃ vāti yathāparicchinne okāse yena kenaci satthena vā sūciyā vā kaṇṭakena vā sattikāya vā pāsāṇasakkhalikāya vā nakhena vā chindanaṃ vā phālanaṃ vā vijjhanaṃ vā lekhanaṃ vā na kātabbaṃ; sabbañhetaṃ satthakammameva hoti. Yena kenaci pana cammena vā vatthena vā vatthipīḷanampi na kātabbaṃ; sabbañhetaṃ vatthikammameva hoti. Ettha ca sambādhassa sāmantā dvaṅgulāti idaṃ satthakammaṃyeva sandhāya vuttaṃ. Vatthikammaṃ pana sambādheyeva paṭikkhittaṃ. Tattha pana khāraṃ ādātuṃ yena kenaci rajjukena vā bandhituṃ vaṭṭati. Yadi tena chijjati, succhinnaṃ. Aṇḍavuḍḍhirogepi satthakammaṃ na vaṭṭati, tasmā aṇḍaṃ phāletvā bījāni uddharitvā ‘‘arogaṃ karissāmī’’ti na kattabbaṃ. Aggitāpanabhesajjālimpanesu pana paṭikkhepo natthi. Vaccamagge bhesajjamakkhitā ādānavaṭṭi vā veḷunāḷikā vā vaṭṭati, yāya khārakammaṃ vā karonti, telaṃ vā pavesenti.
280 “自然死亡的肉”是指已经死掉的动物的肉。“不杀日”是指那一天任何人都不能夺走任何众生的生命。“小刀”是指切肉用的刀。“这有什么用”意思是“拿这个做什么”。“世尊不能”是指世尊做不到。“既然名为”就是“因为名为”的意思。“审察”就是探究,这里说的是询问。“未审察”就是没有询问。不过,如果知道是什么肉,就不需要问;如果不知道,就应该先问过再吃。巴利
280.Pavattamaṃsanti matassa maṃsaṃ. Māghātoti taṃ divasaṃ na labbhā kenaci kiñci jīvitā voropetuṃ. Potthanikanti maṃsacchedanasatthakaṃ vuccati. Kimpimāyāti kimpi imāya. Na bhagavā ussahatīti na bhagavā sakkoti. Yatra hi nāmāti yasmā nāma. Paṭivekkhīti vīmaṃsi; paṭipucchīti vuttaṃ hoti. Appaṭivekkhitvāti appaṭipucchitvā. Sace pana asukamaṃsanti jānāti, paṭipucchanakiccaṃ natthi, ajānantena pana pucchitvāva khāditabbaṃ.
关于禁止象肉等的讨论巴利
Hatthimaṃsādipaṭikkhepakathā
281 281. “狗肉”在这里是指:林中的豺类动物长得像狗,它们的肉可以吃。但如果是由母家犬和公豺交配生下的,或者由母豺和公家犬交配生下的,那种肉就不可以吃,因为它同时具有两边的种性。“蛇肉”是指:任何无足、身体细长的动物的肉都不可以吃。狮肉等则是大家都知道的。巴利
281.Sunakhamaṃsanti ettha araññakokā nāma sunakhasadisā honti, tesaṃ maṃsaṃ vaṭṭati. Yo pana gāmasunakhiyā vā kokena kokasunakhiyā vā gāmasunakhena saṃyogā uppanno, tassa maṃsaṃ na vaṭṭati, so hi ubhayaṃ bhajatīti. Ahimaṃsanti kassaci apādakassa dīghajātikassa maṃsaṃ na vaṭṭati. Sīhamaṃsādīni pākaṭāneva.
这里,人肉因为与自己是同类而被禁止;象肉和马肉因为属于国王而被禁止;狗肉和蛇肉因为令人厌恶而被禁止;狮子肉等五种则因为会伤害自己而被禁止。这十种,也就是人、象、马、狗、蛇、狮、虎、豹、熊、鬣狗,它们的肉、骨、血、皮、毛,全都不可以食用。无论知道还是不知道,吃了都有罪。如果知道,就应当发露忏悔。若抱着“我不问就吃”的想法拿取,在接受时就犯恶作;若抱着“我问了再吃”的想法拿取,则无犯。不过,如果明知是特意为自己做的而吃,就有罪;如果是吃后才得知,就不应按罪处理。巴利
Ettha ca manussamaṃsaṃ sajātitāya paṭikkhittaṃ, hatthiassamaṃsaṃ rājaṅgatāya, sunakhamaṃsañca ahimaṃsañca paṭikūlatāya, sīhamaṃsādīni pañca attano anupaddavatthāyāti. Imesaṃ manussādīnaṃ dasannaṃ maṃsampi aṭṭhipi lohitampi cammampi lomampi sabbaṃ na vaṭṭati, yaṃkiñci ñatvā vā añatvā vā khādantassa āpattiyeva. Yadā jānāti, tadā desetabbā. ‘‘Apucchitvā khādissāmī’’ti gaṇhato paṭiggahaṇe dukkaṭaṃ, ‘‘pucchitvā khādissāmī’’ti gaṇhato anāpatti. Uddissa kataṃ pana jānitvā khādantasseva āpatti, pacchā jānanto āpattiyā na kāretabboti.
关于粥、蜜丸等的讨论巴利
Yāgumadhugoḷakādikathā
282 282. “只有一”就是独自一人,意思是“我没有同伴”。他让人准备了大量的粥和蜜丸:据说他花了十万钱来置办。在随喜偈颂的结尾处,“愿求、欲求”这些词和“足以施与”这句相连。不过,如果存在“愿求者、欲求者”这样的读法,那就应该采用那个读法。巴利
282.Ekattakoti ekako, natthi me dutiyoti attho. Pahūtaṃ yāguñca madhugoḷakañca paṭiyādāpetvāti so kira satasahassaṃ vayaṃ katvā paṭiyādāpesi. Anumodanāgāthāpariyosāne ‘‘patthayataṃ icchata’’nti padānaṃ ‘‘alameva dātu’’nti iminā sambandho. Sace pana ‘‘patthayatā icchatā’’ti pāṭho atthi, soyeva gahetabbo.
283 可食用的粥,是指能促成自恣邀请的粥。从……开始,是指以……为开端。你的生天已经启动:这是说,能带来生天的福德已经积聚起来了。应当依法去做,意思是说,应当靠辗转传递食物来做,因为可食用的粥确实能促成自恣。巴利
283.Bhojjayāgunti yā pavāraṇaṃ janeti. Yadaggenāti yaṃ ādiṃ katvā. Saggā te āraddhāti sagganibbattakapuññaṃ upacitanti attho. Yathādhammokāretabboti paramparabhojanena kāretabbo, bhojjayāguyā hi pavāraṇā hotīti.
284 迦旃延,我不给你。据说,当时天神们在剩下的糖块里放入了细微的精华,那精华不会进入他人的消化,所以才这样说。病人的糖块:意思是,我允许患这种病的病人在饭后吃糖块。巴利
284.Nāhaṃ taṃ kaccānāti tasmiṃ kira avasiṭṭhaguḷe devatā sukhumojaṃ pakkhipiṃsu, sā aññesaṃ pariṇāmaṃ na gacchati, tasmā evamāha. Gilānassa guḷanti tathārūpena byādhinā gilānassa pacchābhattaṃ guḷaṃ anujānāmīti attho.
巴嗒厘村的故事巴利
Pāṭaligāmavatthukathā
285 所谓“一切敷具”,就是像一切都已经铺开那样。巴利
285.Sabbasantharinti yathā sabbaṃ santhataṃ hoti, evaṃ.
286 须尼陀和瓦萨卡罗:苏尼特与瓦萨咖拉这两位婆罗门,是摩揭陀王的大臣、重臣。为了抵御跋耆人:意思是为了切断跋耆王族财源的门路。地基:就是房屋的场所。心转向他们,令建造住所:据说那些天神附在堪舆师的身上,就这样使他们的心转向建造住所。为什么?意思是“他们会按照适合我们的方式来恭敬供养”。与三十三天:据说世间流传着一种说法,以帝释天王和毗首羯磨为首的三十三天是智者,因此说“与三十三天”,意思是好像与三十三天商议过之后才建造的。凡是圣者们来往之处:即凡是圣者们前来聚集的地方。凡是商道:即凡是商人们把运来的货物堆成一堆一堆进行买卖交易的地方。这座城将成为最胜之城:在那些圣者来往处和商道之中,这座城将成为最胜之城。货物分发处:说的是货物拆散分发、放行的地方。“或从火……”等句中,“或”字是总括的意思。因为在那里,有一部分从火,一部分从水,一部分从内部,因彼此破坏而产生障碍。木筏:为了渡到对岸,打入木钉所造。芦筏:用藤蔓等捆扎所造。巴利
286.Sunidhavassakārāti sunidho ca vassakāro ca dve brāhmaṇā magadharañño mahāmattā mahāmaccā. Vajjīnaṃ paṭibāhāyāti vajjirājakulānaṃ āyamukhapacchindanatthaṃ. Vatthūnīti gharavatthūni. Cittāni namanti nivesanāni māpetunti tā kira devatā vatthuvijjāpāṭhakānaṃ sarīre adhimuccitvā evaṃ cittāni nāmenti. Kasmā? Amhākaṃ yathānurūpaṃ sakkāraṃ karissantīti attho. Tāvatiṃsehīti loke kira sakkaṃ devarājānaṃ vissakammañca upādāya tāvatiṃsā paṇḍitāti saddo abbhuggato, tenevāha tāvatiṃsehīti, tāvatiṃsehi saddhiṃ mantetvā viya māpentīti attho. Yāvatā ariyaṃ āyatananti yattakaṃ ariyamanussānaṃ osaraṇaṭṭhānaṃ nāma atthi. Yāvatā vaṇippathoti yattakaṃ vāṇijānaṃ ābhatabhaṇḍassa rāsivaseneva kayavikkayaṭṭhānaṃ nāma atthi. Idaṃ agganagaranti tesaṃ ariyāyatanavaṇippathānaṃ idaṃ agganagaraṃ bhavissati. Puṭabhedananti puṭabhedanaṭṭhānaṃ mocanaṭṭhānanti vuttaṃ hoti. Aggito vātiādīsu samuccayattho vā saddo. Tatra hi ekassa koṭṭhāsassa aggito, ekassa udakato, ekassa abbhantarato, aññamaññabhedā antarāyo bhavissati. Uḷumpanti pāragamanatthāya āṇiyo ākoṭetvā kataṃ. Kullanti valliādīhi bandhitvā kataṃ.
“海洋”这个词,在最严格的意义上,是指深广各一由旬的水域。“流”在这里指的是河流。这段话的意思是:凡是渡过深广的渴爱之流的人,是以被称为圣道的桥梁来渡过的,他们舍弃了那些充满水的低洼处——也就是沼泽——根本不去碰触;而即便是想渡过这么一点点水的凡夫,他的随从也还得绑扎芦筏,但诸佛与佛弟子这些智者,却是无需芦筏就已经渡过去了。巴利
Aṇṇavanti sabbantimena paricchedena yojanamattaṃ gambhīrassa ca puthullassa ca udakaṭṭhānassetaṃ adhivacanaṃ. Saranti idha nadī adhippetā. Idaṃ vuttaṃ hoti – ye gambhīraṃ vitthataṃ taṇhāsaraṃ taranti, te ariyamaggasaṅkhātaṃ setuṃ katvāna visajja pallalāni anāmasitvāva udakabharitāni ninnaṭṭhānāni; ayaṃ pana idaṃ appamattakaṃ udakaṃ uttaritukāmopi kullañhi parijano bandhati, buddhā pana buddhasāvakā ca vinā eva kullena tiṇṇā medhāvino janāti.
287 不随觉是指不觉悟。流转是指从一生到另一生、以投生的方式流转。轮回是指一次又一次地以去的方式轮回。我以及你们是指由我以及由你们。或者,这里的意思应当这样理解:所谓流转、轮回,就是流转、轮回曾是我以及你们的。轮回就是流转。有的牵引已被根除是指从有到有的流转,也就是渴爱的绳索,已被彻底打杀、切断,令不现行。巴利
287.Ananubodhāti abujjhanena. Sandhāvitanti bhavato bhavaṃ gamanavasena sandhāvitaṃ. Saṃsaritanti punappunaṃ gamanavasena saṃsaritaṃ. Mamañceva tumhākañcāti mayā ca tumhehi ca. Atha vā sandhāvitaṃ saṃsaritanti sandhāvanaṃ saṃsaraṇaṃ mamañceva tumhākañca ahosīti evamettha attho daṭṭhabbo. Saṃsitanti saṃsaritaṃ. Bhavanetti samūhatāti bhavato bhavagamanā sandhāvanā taṇhārajju suṭṭhu hatā chinnā appavattikatā.
289 “蓝色”是总括一切的说法。“蓝色等”是为了展示它的分类。其中,并不是它们本来的颜色就是蓝色,而是根据蓝色涂料的缤纷多彩才这样说。“回转”就是击打。“应给予连同领地”就是应给予连同村落。“弹指”就是摇动手指。“女人”就是妇女。“观看”就是看。“反复观看”就是一再看。“引近”就是带近。意思是:你们以自心把这个离车众引向三十三天众,视同三十三天而观看。巴利
289.Nīlāti idaṃ sabbasaṅgāhakaṃ. Nīlavaṇṇātiādi tasseva vibhāgadassanatthaṃ. Tattha na tesaṃ pakativaṇṇā nīlā, nīlavilepanānaṃ vicittatāvasenetaṃ vuttaṃ. Paṭivaṭṭesīti pahāresi. Sāhāraṃ dajjeyyāthāti sajanapadaṃ dadeyyātha. Aṅguliṃ phoṭesunti aṅguliṃ cālesuṃ. Ambakāyāti itthikāya. Olokethāti passatha. Apalokethāti punappunaṃ passatha. Upasaṃharathāti upanetha. Imaṃ licchaviparisaṃ tumhākaṃ cittena tāvatiṃsaparisaṃ haratha, tāvatiṃsassa samakaṃ katvā passathāti attho.
关于狮子将军的故事等的解说巴利
Sīhasenāpativatthuādikathā
290 随法而说是指:他们所说的理由,与世尊所说的理由相随顺。有法理的诘难是指,以别人所说的理由为根据,你们的言论难道连一点点应被智者呵责的理由都找不到吗?这里说的是:“难道从任何方面来看,你们的言论都完全没有可呵责之处吗?”不想诬谤是指,不想在压倒对方之后再指出来。巴利
290.Dhammassa ca anudhammaṃ byākarontīti bhagavatā vuttakāraṇassa anukāraṇaṃ kathenti. Sahadhammiko vādānuvādoti aparehi vuttakāraṇena sakāraṇo hutvā tumhākaṃ vādo viññugarahitabbaṃ kāraṇaṃ koci appamattakopi kiṃ na āgacchati. Idaṃ vuttaṃ hoti ‘‘kiṃ sabbakārenāpi tumhākaṃ vāde gārayhakāraṇaṃ natthī’’ti. Anabbhakkhātukāmāti abhibhavitvā na ācikkhitukāmā.
293 “审察而行”的意思是:经过审察、思考、权衡之后,再做应当做的事。“知名人士”是指在世间广为人知的人。“善”是指美好。“应持幡巡行”是指举起幡,在城中一边宣告一边游行。为什么呢?为了“这样我们就会名声广大”。“成为饮处”是指像准备好的水井那样安立着。“家”是指住所。“应认为可以布施”是说:不要切断给这些人的布施之物,对于到来的人,本来就应当布施——这是在教诫。“低下”是指低劣、卑贱。“最胜”是指自己亲自挑选后拿取的;意思是别人没有的、不共于他人的。“指定而作”是指指定之后而做的。巴利
293.Anuviccakāranti anuviditvā cintetvā tulayitvā kātabbaṃ karohīti vuttaṃ hoti. Ñātamanussānanti loke pākaṭānaṃ. Sādhu hotīti sundaraṃ hoti. Paṭākaṃ parihareyyunti paṭākaṃ ukkhipitvā nagare ghosantā āhiṇḍeyyuṃ. Kasmā? ‘‘Evaṃ no amhākaṃ mahantabhāvo bhavissatī’’ti. Opānabhūtanti paṭiyattaudapāno viya ṭhitaṃ. Kulanti nivesanaṃ. Dātabbaṃ maññeyyāsīti mā imesaṃ deyyadhammaṃ upacchindittha, sampattānañhi dātabbamevāti ovadati. Okāroti avakāro lāmakabhāvo. Sāmukkaṃsikāti attanāyeva uddharitvā gahitā; asādhāraṇaṃ aññesanti attho. Uddissa katanti uddisitvā kataṃ.
294 “缘己而作”的意思是:依于自己而做。或者,“缘己而作”是征兆业的别名;因为那肉里有这种缘己而作,所以说肉也是“缘己而作”。意思是:凡是吃这种肉的人,也就成了那种业的继承者,就像杀生者一样,他也有杀生业。“Jiridanti”是说:衰老、衰败;那些诽谤的人不衰老,到不了诽谤的尽头。关于三清净之说,已在桑喀地谢思戒的破僧学处注释中讲过。巴利
294.Paṭiccakammanti attānaṃ paṭicca katanti attho. Atha vā paṭiccakammanti nimittakammassetaṃ adhivacanaṃ, taṃ paṭiccakammaṃ ettha atthīti maṃsampi paṭiccakammanti vuttaṃ. Yo hi evarūpaṃ maṃsaṃ paribhuñjati, sopi tassa kammassa dāyādo hoti, vadhakassa viya tassāpi pāṇaghātakammaṃ hotīti adhippāyo . Jiridantiti jiranti abbhācikkhantā na jiranti, abbhakkhānassa antaṃ na gacchantīti attho. Tikoṭiparisuddhakathā saṅghabhedasikkhāpadavaṇṇanāyaṃ vuttā.
准许净地的说明巴利
Kappiyabhūmianujānanakathā
295 “车围”是指像用车围成一圈那样住在中间。“边远的”只是一个称呼,因为经文说“若僧团希望”,所以即使是主寺也可以指定;就算不说甘马语,只靠公告也完全可以。“乌鸦叫声”是指各处飞来的乌鸦为了啄食食物,还没到就聚在一起发出的叫声。名叫亚索迦的人,是《迦毗罗经》结尾处出家的五百人中的上首。巴利
295.Sakaṭaparivaṭṭanti sakaṭehi parikkhepaṃ viya katvā acchanti. Paccantimanti abhilāpamattametaṃ ‘‘yaṃ saṅgho ākaṅkhatī’’ti vuttattā pana dhuravihāropi sammannituṃ vaṭṭati, kammavācaṃ avatvā apalokanenāpi vaṭṭatiyeva. Kākoravasaddanti tattha tattha paviṭṭhānaṃ āmisakhādanatthāya anuppageyeva sannipatitānaṃ kākānaṃ oravasaddaṃ. Yasojo nāma kapilasuttapariyosāne pabbajitānaṃ pañcannaṃ satānaṃ aggapuriso.
关于“唱界柱”等部分,先要这样处理“唱界柱”:如果精舍是挖柱洞或墙基来建的,那么柱子下面的垫基石仍然算在地面。不过,在安立第一根柱子或第一段墙基时,应当由许多人围在旁边,嘴里说着“我们做净屋,我们做净屋”,然后大家一起抬起柱子或墙基安立;或者摸过之后自己抬起柱子或墙基来安立。《库伦德大疏》和《大普遮利》中说:要说“净屋,净屋”之后再安立。《暗部注》中说:要说“我为僧团决意净屋”。即使不说那句话,只按注疏里说的方式来说,也没有过失。这里有一个共同的标准:安立柱子和说完话必须同时。因为如果话还没说完柱子就立好了,或者柱子还没立好话就说完了,净屋就不算做成。所以《大普遮利》中说:应当由许多人围在旁边说,因为这里必定会有某一个人说完话和柱子安立同时完成。巴利
Ussāvanantikantiādīsu ussāvanantikā tāva evaṃ kattabbā. Yo thambhānaṃ vā upari bhittipāde vā nikhanitvā vihāro kariyati, tassa heṭṭhā thambhapaṭicchakā pāsāṇā bhūmigatikā eva. Paṭhamathambhaṃ pana paṭhamabhittipādaṃ vā patiṭṭhāpentehi bahūhi samparivāretvā ‘‘kappiyakuṭiṃ karoma, kappiyakuṭiṃ karomā’’ti vācaṃ nicchārentehi manussesu ukkhipitvā patiṭṭhāpentesu āmasitvā vā sayaṃ ukkhipitvā vā thambhe vā bhittipādo vā patiṭṭhāpetabbo. Kurundimahāpaccarīsu pana ‘‘kappiyakuṭi kappiyakuṭī’’ti vatvā patiṭṭhāpetabbanti vuttaṃ. Andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘saṅghassa kappiyakuṭiṃ adhiṭṭhāmī’’ti vuttaṃ. Taṃ pana avatvāpi aṭṭhakathāsu vuttanayena vutte doso natthi. Idaṃ panettha sādhāraṇalakkhaṇaṃ, thambhapatiṭṭhānañca vacanapariyosānañca samakālaṃ vaṭṭati. Sace hi aniṭṭhite vacane thambho patiṭṭhāti, appatiṭṭhite vā tasmiṃ vacanaṃ niṭṭhāti, akatā hoti kappiyakuṭi. Teneva mahāpaccariyaṃ vuttaṃ – ‘‘bahūhi samparivāretvā vattabbaṃ, avassañhi ettha ekassapi vacananiṭṭhānañca thambhapatiṭṭhānañca ekato bhavissatī’’ti.
如果是用砖、石、泥块建的小屋,那么无论底下有没有先砌基座,从他们想要开始立墙的时候起,就先拿一块砖、一块石头或一团泥,按照前面说的方法做成净屋。因为砖等材料不能放在墙壁最底下那些砖等的下面,而柱子却能向上立起来,所以柱子可以那样做。《暗部注》里说:“用柱子建造时,要在四个角落立四根柱子;在砖等建的小屋里,要在四个角落确定两块或三块砖。”不过即使不这样做,也没有过失,因为注疏里所说的量就是标准。巴利
Iṭṭhakasilāmattikākuṭṭikāsu pana kuṭīsu heṭṭhā cayaṃ bandhitvā vā abandhitvā vā karontu, yato paṭṭhāya bhittiṃ uṭṭhāpetukāmā honti, taṃ sabbapaṭhamaṃ iṭṭhakaṃ vā silaṃ vā mattikāpiṇḍaṃ vā gahetvā vuttanayeneva kappiyakuṭi kātabbā. Iṭṭhakādayo hi bhittiyā paṭhamiṭṭhakādīnaṃ heṭṭhā na vaṭṭanti, thambhā pana upari uggacchanti, tasmā vaṭṭanti. Andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘thambhehi kariyamāne catūsu koṇesu cattāro thambhā iṭṭhakādikuṭṭe catūsu koṇesu dve tisso iṭṭhakā adhiṭṭhātabbā’’ti vuttaṃ. Tathā pana akatāyapi doso natthi, aṭṭhakathāsu hi vuttameva pamāṇaṃ.
牛棚有两种:僧园牛棚和精舍牛棚。其中,如果僧园与住所皆未被围起,这就叫“僧园牛棚”。如果住所全部或部分被围起来,而僧园没有围起来,这就叫“精舍牛棚”。所以,这两种情况的判定标准,就在于僧园有没有被围起来。不过,《库伦德注》和《大普遮利注》等中说:僧园哪怕只围了一半,或者大部分围起来了,也算是有围墙。在这种情况下,就可以接受净屋。巴利
Gonisādikā duvidhā – ārāmagonisādikā, vihāragonisādikāti. Tāsu yattha neva ārāmo na senāsanāni parikkhittāni honti, ayaṃ ‘‘ārāmagonisādikā’’ nāma. Yattha senāsanāni sabbāni vā ekaccāni vā parikkhittāni, ārāmo aparikkhitto, ayaṃ ‘‘vihāragonisādikā’’ nāma. Iti ubhayatrāpi ārāmassa aparikkhittabhāvoyeva pamāṇaṃ. Ārāmo pana upaḍḍhaparikkhittopi bahutaraṃ parikkhittopi parikkhittoyeva nāmāti kurundimahaāpaccariyādīsu vuttaṃ. Ettha kappiyakuṭiṃ laddhuṃ vaṭṭati.
所谓“居士”,是指人们建好住处后说:“我们供养一座净屋,请随意使用。”这就叫居士。即使说的是“我们供养,用来建一座净屋”,也可以。不过《暗部注》里说:“除比丘以外,其他同法者以及一切天、人的东西,无论是从他们手中接受的、为他们存放的,还是在他们住处内过夜的,只要是他们所有的,对比丘来说都是允许的;所以他们的家宅,或者他们布施的净屋,就叫做‘居士’。”又说:“除了比丘僧团的精舍以外,比丘尼的住处、净人的住处、外道的住处、天神的住处、龙的住处,甚至梵天神的宫殿,都可以作为净屋。”这个说法很好,因为只有属于僧团或属于比丘的家宅,才不是居士小屋。所谓“甘马净屋”,是指宣读了甘马文之后建成的。巴利
Gahapatīti manussā āvāsaṃ katvā ‘‘kappiyakuṭiṃ dema, paribhuñjathā’’ti vadanti, esā gahapati nāma. ‘‘Kappiyakuṭiṃ kātuṃ demā’’ti vuttepi vaṭṭatiyeva. Andhakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘yasmā bhikkhuṃ ṭhapetvā sesasahadhammikānaṃ sabbesañca devamanussānaṃ hatthato paṭiggaho ca sannidhi ca antovutthañca tesaṃ santakaṃ bhikkhussa vaṭṭati, tasmā tesaṃ gehāni vā tehi dinnā kappiyakuṭi vā gahapatīti vuccatī’’ti vuttaṃ. Punapi vuttaṃ – ‘‘bhikkhusaṅghassa vihāraṃ ṭhapetvā bhikkhunupassayo vā ārāmikānaṃ vā titthiyānaṃ vā devatānaṃ vā nāgānaṃ vā api brahmānaṃ vimānaṃ kappiyakuṭi hotī’’ti, taṃ suvuttaṃ; saṅghasantakameva hi bhikkhusantakaṃ vā gehaṃ gahapatikuṭikā na hoti. Sammutikā nāma kammavācaṃ sāvetvā katāti.
在这四种净地中存放过的食物,全都不算作内宿。因为允许建净屋,本来就是为了让比丘和比丘尼免除内宿和内煮的问题。但是,如果存放在非净地、能与人共宿的房子里,不管是属于僧团的还是属于个人的,属于比丘的还是属于比丘尼的,哪怕只放了一夜,那就是内宿;在那里煮熟的,就叫内煮,这是不允许的。不过,七日药和尽形寿药是可以的。巴利
Yaṃ imāsu catūsu kappiyabhūmīsu vutthaṃ āmisaṃ, taṃ sabbaṃ antovutthasaṅkhyaṃ na gacchati. Bhikkhūnañca bhikkhunīnañca antovutthaantopakkamocanatthañhi kappiyakuṭiyo anuññātā. Yaṃ pana akappiyabhūmiyaṃ sahaseyyappahonake gehe vutthaṃ saṅghikaṃ vā puggalikaṃ vā bhikkhussa bhikkhuniyā vā santakaṃ ekarattampi ṭhapitaṃ, taṃ antovutthaṃ; tattha pakkañca antopakkaṃ nāma hoti, etaṃ na kappati. Sattāhakālikaṃ pana yāvajīvikañca vaṭṭati.
这里作个判定:沙弥替比丘拿来米之类的食物,放在净屋里,第二天煮好再给他,这不算内宿。如果把放在非净屋里的酥油等东西,随便拿一些加进去再给他,这就叫口边藏。不过《大普遮利》里说,这算内宿。这里只是名称上的差别而已。比丘把放在非净屋里的酥油和尽形寿药叶放在一起煮了吃,如果七天内不混入食物,是可以的。如果混入食物后再吃,就既是内宿又是自煮。用这个道理,应当理解一切混杂的情况。巴利
Tatrāyaṃ vinicchayo – sāmaṇero bhikkhussa taṇḍulādikaṃ āmisaṃ āharitvā kappiyakuṭiyaṃ nikkhipitvā punadivase pacitvā deti, antovutthaṃ na hoti. Tattha akappiyakuṭiyaṃ nikkhittasappiādīsu yaṃkiñci pakkhipitvā deti, mukhasannidhi nāma hoti. Mahāpaccariyaṃ pana ‘‘antovutthaṃ hotī’’ti vuttaṃ. Tattha nāmamattameva nānākaraṇaṃ. Bhikkhu akappiyakuṭiyaṃ ṭhapitasappiñca yāvajīvikapaṇṇañca ekato pacitvā paribhuñjati, sattāhaṃ nirāmisaṃ vaṭṭati. Sace āmisasaṃsaṭṭhaṃ katvā paribhuñjati, antovutthañceva sāmaṃpākañca hoti. Etenupāyena sabbasaṃsaggā veditabbā.
这些净屋什么时候算是失去了地基呢?先说宣告净屋:如果是在柱子或墙脚处挖埋之后建成的,那么当所有柱子和墙脚都被移走时,它就失去了地基。但如果只是把柱子或墙脚转个方向挪动,每一根重新立在哪里就在哪里站住,即使全部都被转挪过,它仍然不算失去地基。对于用砖等建成的,在砖堆上面为了砌墙而放下的第一块砖、第一块石头或第一个泥团,当它被毁坏的时候,就算失去了地基。但如果用来作决意的那块砖等被移走了,而另外其他的砖等还立在那里,那仍然不算失去地基。巴利
Imā pana kappiyakuṭiyo kadā jahitavatthukā honti? Ussāvanantikā tāva yā thambhānaṃ upari bhittipāde vā nikhaṇitvā katā, sā sabbesu thambhesu ca bhittipādesu ca apanītesu jahitavatthukā hoti. Sace pana thambhe vā bhittipāde vā parivattenti, yo yo ṭhito tattha tattha patiṭṭhāti, sabbesupi parivattitesu ajahitavatthukāva hoti. Iṭṭhakādīhi katā cayassa upari bhittiatthāya ṭhapitaṃ iṭṭhakaṃ vā silaṃ vā mattikāpiṇḍaṃ vā ādiṃkatvā vināsitakāle jahitavatthukā hoti. Yehi pana iṭṭhakādīhi adhiṭṭhitā, tesu apanītesupi tadaññāsu patiṭṭhitāsu ajahitavatthukāva hoti.
牛棚净地等用围墙等围起来之后,就成为已舍弃地基的(净屋)。之后,在那个园子里建净屋是可以的。但如果围墙等又到处破损,牛从各处进来,就又成为净屋。另外两种净屋:除了两根椽子之外,整个屋顶都毁坏时,就成为已舍弃地基的。如果椽子上面哪怕还有一个翼端环圈,就仍然受保护。巴利
Gonisādikā pākārādīhi parikkhepe kate jahitavatthukā hoti. Puna tasmiṃ ārāme kappiyakuṭi laddhuṃ vaṭṭati. Sace pana punapi pākārādayo tattha tattha khaṇḍā honti, tato tato gāvo pavisanti, puna kappiyakuṭi hoti. Itarā pana dve gopānasīmattaṃ ṭhapetvā sabbasmiṃ chadane vinaṭṭhe jahitavatthukā honti. Sace gopānasīnaṃ upari ekampi pakkhapāsakamaṇḍalaṃ atthi, rakkhati.
如果这四种净地都不存在,那该怎么办?应该把它送给未受具足戒的人,使它成为那人的所有物,然后再受用。这里有一则事例:据说,持律第一的迦罗毗迦帝须长老来到玛哈斯瓦长老那里。他〔迦罗毗迦帝须〕借着灯光看见一个酥油罐,就问:“尊者,这是什么?”长老〔玛哈斯瓦〕说:“贤友,这酥油罐是从村里带来的,准备在粗食日用来吃酥油的。”于是帝须长老对他〔玛哈斯瓦〕说:“尊者,这样不如法。”第二天,长老〔玛哈斯瓦〕让人把它放在门口。帝须长老改天又来,看见后同样询问,然后说:“尊者,放在能共宿够得着的地方,也不如法。”第二天,长老〔玛哈斯瓦〕让人把它拿到外面放着,结果被贼偷走了。他〔玛哈斯瓦〕再次对前来的帝须长老说:“贤友,你说不如法的那个罐子,放到外面后被贼偷走了。”帝须长老便对他〔玛哈斯瓦〕说:“尊者,难道不该把它送给未受具足戒的人吗?因为送给未受具足戒的人,使它成为那人的所有物,就可以受用了。”巴利
Yatra panimā catassopi kappiyabhūmiyo natthi, tattha kiṃ kātabbaṃ? Anupasampannassa datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjitabbaṃ. Tatridaṃ vatthu – karavikatissatthero kira vinayadharapāmokkho mahāsīvattherassa santikaṃ agamāsi. So dīpālokena sappikumbhaṃ passitvā ‘‘bhante kimeta’’nti pucchi. Thero ‘‘āvuso gāmato sappikumbho ābhato, lūkhadivase sappinā bhuñjanatthāyā’’ti āha. Tato naṃ tissatthero ‘‘na vaṭṭati bhante’’ti āha. Thero punadivase pamukhe nikkhipāpesi. Tissatthero puna ekadivase āgato taṃ disvā tatheva pucchitvā ‘‘bhante sahaseyyappahonakaṭṭhāne ṭhapetuṃ na vaṭṭatī’’ti āha. Thero punadivase bahi nīharāpetvā nikkhipāpesi, taṃ corā hariṃsu. So puna ekadivasaṃ āgataṃ tissattheraṃ āha – ‘‘āvuso tayā ‘na vaṭṭatī’ti vutto so kumbho bahi nikkhitto corehi avahato’’ti. Tato naṃ tissatthero āha – ‘‘nanu bhante anupasampannassa dātabbo assa, anupasampannassa hi datvā tassa santakaṃ katvā paribhuñjituṃ vaṭṭatī’’ti.
296-9 关于门达咖的事缘,这里的意思已经很清楚了。不过在这里,“诸比丘,我允许五种牛乳制品”这句话的意思是:我也允许把这五种牛乳制品分开来各自受用。“寻求路上所需的食物”这句话,如果有些人自己知道了主动布施,那当然很好;如果他们不布施,就应该从亲属已邀请的地方,或者按照乞食的规矩去寻求。如果这样还是得不到,那就从非亲属、没有邀请的地方乞求之后也可以拿来。如果是一天能走完的路程,就只寻求一顿饭的食物;如果是长途旅行,就按照能走出荒野所需要的量来寻求。巴利
296-9. Meṇḍakavatthu uttānameva. Api cettha anujānāmi bhikkhave pañca goraseti ime pañca gorase visuṃ paribhogena paribhuñjitumpi anujānāmīti attho. Pātheyyaṃ pariyesitunti ettha sace keci sayameva ñatvā denti, iccetaṃ kusalaṃ; no ce denti, ñātipavāritaṭṭhānato vā bhikkhācāravattena vā pariyesitabbaṃ. Tathā alabhantena aññātikaapavāritaṭṭhānato yācitvāpi gahetabbaṃ. Ekadivasena gamanīye magge ekabhattatthāya pariyesitabbaṃ. Dīghe addhāne yattakena kantāraṃ nittharati, tattakaṃ pariyesitabbaṃ.
柯尼亚结发苦行者的事缘巴利
Keṇiyajaṭilavatthukathā
300 让人用五百副扁担挑来精心调制的一千罐枣子饮料。“在这个因缘下、在这个事项上,说了法谈之后”——也就是用这样的方式说法:“很好,诸位比丘,不饮用饮料的沙门乔达摩的弟子们,没有让人生起‘这些人是资具丰足者’的议论,你们对我表达了恭敬,你们也在自身生起了对我的恭敬,因此我对你们十分欢喜。”像这样说了法谈之后,接着说道:“诸位比丘,我允许八种饮料。”等等。巴利
300.Kājehi gāhāpetvāti pañcahi kājasatehi susaṅkhatassa badarapānassa kuṭasahassaṃ gāhāpetvā. Etasmiṃ nidāne etasmiṃ pakaraṇe dhammiṃ kathaṃ katvāti ‘‘sādhu bhikkhave pānaṃ apivantā samaṇassa gotamassa sāvakā paccayabāhullikāti vādaṃ na uppādayittha, mayi ca gāravaṃ akattha, mama ca tumhesu gāravaṃ janayittha, iti vo ahaṃ iminā kāraṇena suṭṭhu pasanno’’tiādinā nayena dhammiṃ kathaṃ katvā anujānāmi bhikkhave aṭṭha pānānītiādimāha.
这里说的“芒果饮”,是指用生芒果或熟芒果做成的饮料。做的时候,如果用的是生芒果,就把嫩芒果弄碎,放进水里,放在太阳底下靠日晒弄熟,过滤之后,再和当天接受来的蜂蜜、糖、樟脑等调和在一起,这样来做。这样做出来的,只在午饭前才允许喝。不过,如果是从没有受具足戒的人那里得到已经做好的,只要是在午饭前接受的,即使当作有食物的受用方式,在午饭前也可以;午饭后则当作没有食物的受用方式,直到天亮都还是可以。这个道理对一切饮料都一样。巴利
Tattha ambapānanti āmehi vā pakkehi vā ambehi katapānaṃ. Tattha āmehi karontena ambataruṇāni bhinditvā udake pakkhipitvā ātape ādiccapākena pacitvā parissāvetvā tadahupaṭiggahitehi madhusakkarakappūrādīhi yojetvā kātabbaṃ. Evaṃ kataṃ purebhattameva kappati. Anupasampannehi kataṃ labhitvā pana purebhattaṃ paṭiggahitaṃ purebhattaṃ sāmisaparibhogenāpi vaṭṭati, pacchābhattaṃ nirāmisaparibhogena yāva aruṇuggamanā vaṭṭatiyeva. Esa nayo sabbapānesu.
其中,阎浮果饮是指用阎浮果做成的饮料。蕉饮是指用有籽香蕉做成的饮料。茂遮饮是指用无籽香蕉做成的饮料。蜜果饮是指用蜜果的天然汁液做成的饮料;不过那种要掺水才可以用,纯的不可以用。葡萄饮是指把葡萄放在水里捣碎,像芒果饮那样做成的饮料。藕根饮是指把红莲、青莲等的藕根捣碎做成的饮料。法鲁沙果饮是指用法鲁沙果像芒果饮那样做成的饮料。这八种饮料,凉的或日晒的都可以用,用火煮过的则不可以用。谷物果汁是指七种谷物的果汁。菜汁是指煮成的菜汁。时药类叶子的汁,只在食前才可以用。尽形寿药类与接受后存放的酥油等一起煮过的,七天内可以用。但如果只用纯水煮,则尽形寿都可以用。和乳等一起煮则不可以用。由别人煮成的,也算在菜汁这一类里。不过《库伦德》中说:时药类叶子用冷水捣碎做成的汁,或者日晒的,也可以用。排除蜜花汁,这里说的蜜花汁,不论是火煮的还是日晒的,食后都不可以用。食前也是,那种取来后用来酿酒的饮料,从一开始就不可以用。但蜜花无论是新鲜的、干的还是炒过的,或者用它做成的糖浆,只要从它开始不拿来酿酒,这一切在食前都可以用。滤净的甘蔗汁在食后也可以用。这样,在允许各种饮料时,这四种汁也被允许了。在“以火供为口的祭祀”等句中,火供是最上的,所以说火供为口。巴利
Tesu pana jambupānanti jambuphalehi katapānaṃ. Cocapānanti aṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ. Mocapānanti anaṭṭhikehi kadaliphalehi katapānaṃ. Madhukapānanti madhukānaṃ jātirasena katapānaṃ; taṃ pana udakasambhinnaṃ vaṭṭati, suddhaṃ na vaṭṭati. Muddikapānanti muddikā udake madditvā ambapānaṃ viya katapānaṃ. Sālūkapānanti rattuppalanīluppalādīnaṃ sālūke madditvā katapānaṃ. Phārusakapānanti phārusakaphalehi ambapānaṃ viya katapānaṃ. Imāni aṭṭha pānāni sītānipi ādiccapākānipi vaṭṭanti, aggipākāni na vaṭṭanti. Dhaññaphalarasanti sattannaṃ dhaññānaṃ phalarasaṃ. Ḍākarasanti pakkaḍākarasaṃ. Yāvakālikapattānañhi purebhattaṃyeva raso kappati. Yāvajīvikānaṃ paṭiggahetvā ṭhapitasappiādīhi saddhiṃ pakkānaṃ sattāhaṃ kappati. Sace pana suddhaudakena pacati, yāvajīvampi vaṭṭati. Khīrādīhi pana saddhiṃ pacituṃ na vaṭṭati. Aññehi pakkampi ḍākarasasaṅkhyameva gacchati. Kurundiyaṃ pana ‘‘yāvakālikapattānampi sītodakena madditvā kataraso vā ādiccapāko vā vaṭṭatī’’ti vuttaṃ. Ṭhapetvā madhukapuppharasanti ettha madhukapuppharaso aggipāko vā hotu ādiccapāko vā, pacchābhattaṃ na vaṭṭati. Purebhattampi yaṃ pānaṃ gahetvā majjaṃ karonti, so ādito paṭṭhāya na vaṭṭati. Madhukapupphaṃ pana allaṃ vā sukkhaṃ vā bhajjitaṃ vā tena kataphāṇitaṃ vā yato paṭṭhāya majjaṃ na karonti, taṃ sabbaṃ purebhattaṃ vaṭṭati. Ucchuraso nikasaṭo pacchābhattaṃ vaṭṭati . Iti pānāni anujānantena imepi cattāro rasā anuññātāti. Aggihuttamukhā yaññātiādīsu aggihutaṃ seṭṭhaṃ, aggihutaṃ mukhanti vuttaṃ hoti.
关于罗迦玛拉等人事的背景说明巴利
Rojamallādivatthukathā
301-2 301-2. 罗奢的故事本身意思很明白。其中“作了约定”就是订了协议。“你这件事确实很丰盛”就是“你这件事确实很好”。“尊者阿难,我并不是因为受尊重而来”这句话是在表明:我不是因为对佛陀等生起了很多净信和恭敬才来到这里的。“一切菜肴”指用酥油等煮过的或没煮过的任何菜肴。“粉食”指用粉末做成的嚼食。据说罗奢为了这两样东西,花了十万钱来置办。巴利
301-2. Rojavatthu uttānatthameva. Tattha saṅkaraṃ akaṃsūti katikaṃ akaṃsu. Uḷāraṃ kho te idanti sundaraṃ kho te idaṃ. Nāhaṃ bhante ānanda bahukatoti nāhaṃ buddhādigatapasādabahumānena idhāgatoti dasseti. Sabbañca ḍākanti sappiādīhi pakkaṃ vā apakkaṃ vā yaṃkiñci ḍākaṃ. Piṭṭhakhādanīyanti piṭṭhamayaṃ khādanīyaṃ; rojo kira idaṃ ubhayampi satasahassaṃ vayaṃ katvā paṭiyādāpesi.
303 比丘们,不得持有曾做过剃发师的人所用的剃刀用具,这里的意思是,不能拿来自己保管持有,但用别人的东西替别人剃发是允许的。如果收了报酬来剃发,那就不允许。对于从未替人剃过发的人,保管持有是允许的;拿这把刀或别的刀来剃发,也是允许的。巴利
303.Mañjukāti madhuravacanā. Paṭibhāneyyakāti sake sippe paṭibhānasampannā. Dakkhāti chekā, analasā vā. Pariyodātasippāti niddosasippā. Nāḷiyāvāpakenāti nāḷiyā ca āvāpakena ca. Āvāpako nāma yattha laddhaṃ laddhaṃ āvapanti, pakkhipantīti vuttaṃ hoti. Na ca bhikkhave nahāpitapubbena khurabhaṇḍanti ettha gahetvā pariharitumeva na vaṭṭati, aññassa santakena kese chedetuṃ vaṭṭati. Sace vetanaṃ gahetvā chindati, na vaṭṭati. Yo anahāpitapubbo tassa pariharitumpi vaṭṭati, taṃ vā aññaṃ vā gahetvā kese chedetumpi vaṭṭati.
304 把份额分出去,就是分出十分之一。据说这是古时阎浮提洲的旧习俗,所以分成十份,其中一份要交给土地所有者。巴利
304.Bhāgaṃ datvāti dasamabhāgaṃ datvā; idaṃ kira jambudīpe porāṇakacārittaṃ, tasmā dasakoṭṭhāse katvā eko koṭṭhāso bhūmisāmikānaṃ dātabbo.
关于四大处的讨论巴利
Catumahāpadesakathā
305 诸比丘,我未开许此事为如法——世尊为了令比丘们掌握判别的准则,而宣说这四大教示。其中,结集法藏的长老们取来经文审订时,发现了这一点:除了谷物和果实的汁液之外,七种谷物汁被禁止于午后食用。棕榈果、椰子、波罗蜜、面包果、葫芦、南瓜、花瓜、黄瓜、茄子等九种大果实,以及所有其他蔬菜,都归入谷物类。这些虽然未被明确禁止,但因为随顺于不如法,所以午后不得食用。八种饮品已被开许。其余如藤条、草、枸橼、木苹果、迦罗摩达等小果饮品,都归入八种饮品之类;这些虽然未被明确开许,但因为随顺于如法,所以是允许的。因为除了随顺于不如法的谷物果实汁液之外,并没有其他名为不如法的果饮,一切皆属夜分药——这是《库伦德注》中所说。巴利
305.Yaṃ bhikkhave mayā idaṃ na kappatīti ime cattāro mahāpadese bhagavā bhikkhūnaṃ nayaggahaṇatthāya āha. Tattha dhammasaṅgāhakattherā suttaṃ gahetvā parimaddantā idaṃ addasaṃsu. Ṭhapetvā dhaññaphalarasanti sattadhaññarasāni pacchābhattaṃ na kappantīti paṭikkhittāni. Tālanāḷikerapanasalabujaalābukumbhaṇḍapussaphalatipusaphalaeḷālukāni , nava mahāphalāni sabbañca aparaṇṇaṃ, dhaññagatikameva. Taṃ kiñcāpi na paṭikkhittaṃ, atha kho akappiyaṃ anulometi, tasmā pacchābhattaṃ na kappati. Aṭṭha pānāni anuññātāni. Avasesāni vettatintiṇikamātuluṅgakapitthakosambakaramandādikhuddakaphalapānāni aṭṭhapānagatikāneva, tāni kiñcāpi na anuññātāni, atha kho kappiyaṃ anulomenti, tasmā kappanti. Ṭhapetvā hi sānulomaṃ dhaññaphalarasaṃ aññaṃ phalapānaṃ nāma akappiyaṃ natthi, sabbaṃ yāmakālikaṃyevāti kurundiyaṃ vuttaṃ.
世尊开许了六种衣。结集法藏的长老们又开许了另外六种与这些相应的衣:粗麻布、绢绸、中国布、苏摩罗布、神通所成衣、天授衣。其中,“绢绸”是指产绢绸的地方由虫所织成的布。有两种布只以产地名称来称呼。这三种与蚕丝衣相应。粗麻布与麻衣相应,其余两种与棉衣相应,或者与一切衣相应。巴利
Bhagavatā cha cīvarāni anuññātāni. Dhammasaṅgāhakattherehi tesaṃ anulomāni dukūlaṃ, pattuṇṇaṃ, cīnapaṭṭaṃ, somārapaṭṭaṃ, iddhimayikaṃ, devadattiyanti aparāni cha anuññātāni. Tattha ‘‘pattuṇṇa’’nti pattuṇṇadese pāṇakehi sañjātavatthaṃ. Dve paṭā desanāmeneva vuttā. Tāni tīṇi koseyyassānulomāni. Dukūlaṃ sāṇassa, itarāni dve kappāsikassa vā sabbesaṃ vā.
世尊禁止了十一种钵之后,开许了两种钵:铁钵和陶钵。铁碗、陶碗、铜碗,都是随顺这两种钵的。世尊开许了三种水筒:铁水筒、木水筒、果壳水筒。水瓶、金瓶、水筒,都是随顺这三种水筒的。不过《库伦德注》中说:“饮水螺、饮水杯、饮水碟,是随顺这些的。”腰带和猪肠形腰带这两种系身物被开许了,用布条和绳子做成的腰带是随顺这两种的。白伞、草席伞、叶伞这三种伞被开许了。单叶伞是随顺这三种伞的。按照这个道理,对照巴利圣典和注释书来考察之后,其他可允许和不可允许物品的随顺品也应该了解。巴利
Bhagavatā ekādasa patte paṭikkhipitvā dve pattā anuññātā – lohapatto ceva mattikāpatto ca. Lohathālakaṃ, mattikāthālakaṃ, tambalohathālakanti tesaṃyeva anulomāni. Bhagavatā tayo tumbā anuññātā – lohatumbo, kaṭṭhatumbo, phalatumboti. Kuṇḍikā, kañcanako, udakatumboti tesaṃyeva anulomāni. Kurundiyaṃ pana ‘‘pānīyasaṅkhapānīyasarāvakāni etesaṃ anulomānī’’ti vuttaṃ. Paṭṭikā, sūkarantanti dve kāyabandhanāni anuññātāni, dussapaṭṭena rajjukena ca katakāyabandhanāni tesaṃ anulomāni. Setacchattaṃ, kilañjacchattaṃ, paṇṇacchattanti tīṇi chattāni anuññātāni. Ekapaṇṇacchattaṃ tesaṃyeva anulomanti iminā nayena pāḷiñca aṭṭhakathañca anupekkhitvā aññānipi kappiyākappiyānaṃ anulomāni veditabbāni.
“当天受领的,在适当时间可以食用”等等,这些话都是针对味道混在一起的情况说的。如果连外壳都不去掉,把整个椰子连同里面的饮料一起受领,那么把椰子拿掉之后,那饮料即使在非时也可以喝。如果把酥油块放在上面,然后施给冷的乳粥,那么没有和乳粥混在一起的酥油,取出来之后可以当作七日药来用。块蜜、糖蜜等也是同样的道理。用荜澄茄、肉豆蔻等果实装饰之后施给的钵食,把那些装饰取出来洗净后,可以终生食用。放进粥里施给的生姜等,以及放进油等里施给的甘草蜜等,也是同样的道理。像这样,凡是味道没有混在一起的,即使是一起受领的,只要把它弄干净——或者洗,或者削——就可以按照各自的时间限制来食用。巴利
Tadahupaṭiggahitaṃ kāle kappatītiādi sabbaṃ sambhinnarasaṃ sandhāya vuttaṃ. Sace hi challimpi anapanetvā sakaleneva nāḷikeraphalena saddhiṃ pānakaṃ paṭiggahitaṃ hoti , nāḷikeraṃ apanetvā taṃ vikālepi kappati. Upari sappipiṇḍaṃ ṭhapetvā sītalapāyāsaṃ denti, yaṃ pāyāsena asaṃsaṭṭhaṃ sappi, taṃ apanetvā sattāhaṃ paribhuñjituṃ vaṭṭati. Baddhamadhuphāṇitādīsupi eseva nayo. Takkolajātiphalādīhi alaṅkaritvā piṇḍapātaṃ denti, tāni uddharitvā dhovitvā yāvajīvaṃ paribhuñjitabbāni. Yāguyaṃ pakkhipitvā dinnasiṅgiverādīsupi telādīsu pakkhipitvā dinnalaṭṭhimadhukādīsupi eseva nayo. Evaṃ yaṃ yaṃ asambhinnarasaṃ hoti, taṃ taṃ ekato paṭiggahitampi yathā suddhaṃ hoti, tathā dhovitvā vā tacchetvā vā tassa tassa kālavasena paribhuñjituṃ vaṭṭati.
如果味道混在一起、彼此掺杂,那就不能食用。因为与(较长时限药)混合时,时药会把夜分药等另外三种也变成自己的性质;夜分药与(较长时限药)混合时,会把七日药等另外两种变成自己的性质;七日药与(较长时限药)混合时,会把尽寿药也变成自己的性质。所以要知道:跟当天受取的(尽寿药)一起,当天受取的或先前已受取的尽寿药,可以吃七天;跟已过两天受取的(尽寿药)一起,可以吃六天;跟已过三天受取的(尽寿药)一起,可以吃五天……跟已过七天受取的(尽寿药)一起,就只能当天吃。正因为这样,才不说“诸比丘,尽寿药跟七日药一起在当天受取”,而说“受取后,可以吃七天”。巴利
Sace pana sambhinnarasaṃ hoti saṃsaṭṭhaṃ, na vaṭṭati. Yāvakālikañhi attanā saddhiṃ sambhinnarasāni tīṇipi yāmakālikādīni attano sabhāvaṃ upaneti, yāmakālikaṃ dvepi sattāhakālikādīni attano sabhāvaṃ upaneti, sattāhakālikampi attanā saddhiṃ saṃsaṭṭhaṃ yāvajīvikaṃ attano sabhāvaññeva upaneti; tasmā tena tadahupaṭiggahitena saddhiṃ tadahupaṭiggahitaṃ vā purepaṭiggahitaṃ vā yāvajīvikaṃ sattāhaṃ kappati dvīhapaṭiggahitena chāhaṃ, tīhapaṭiggahitena pañcāhaṃ…pe… sattāhapaṭiggahitena tadaheva kappatīti veditabbaṃ. Tasmāyeva hi ‘‘sattāhakālikena bhikkhave yāvajīvikaṃ tadahupaṭiggahita’’nti avatvā ‘‘paṭiggahitaṃ sattāhaṃ kappatī’’ti vuttaṃ.
在这里,对于时药、夜分药、七日药超过各自时限的情况,应当依据非时食、储存、药品等学处来了知所犯的罪。而且,在这四种药中,时药和夜分药这两种,既属于内宿,也构成储存;七日药和尽寿药,即使放在未作净的库房里也可以,也不会构成储存。其余的部分在各处都很容易理解。巴利
Kālayāmasattāhātikkamesu cettha vikālabhojanasannidhibhesajjasikkhāpadānaṃ vasena āpattiyo veditabbā. Imesu ca pana catūsu kālikesu yāvakālikaṃ yāmakālikanti idameva dvayaṃ antovutthakañceva sannidhikārakañca hoti, sattāhakālikañca yāvajīvikañca akappiyakuṭiyaṃ nikkhipitumpi vaṭṭati, sannidhimpi na janetīti. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.