2. 僧伽提舍篇(比丘尼分别注释)显示巴利原文
2. Saṅghādisesakaṇḍaṃ (bhikkhunīvibhaṅgavaṇṇanā)
1. 第一僧伽提舍学处注释显示巴利原文
1. Paṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
波罗夷篇之后,今将对此——桑喀地谢沙篇的隐奥义理,作注释。
显示巴利原文 Pārājikānantarassa , ayaṃ dāni bhavissati; Saṅghādisesakaṇḍassa, anuttānatthavaṇṇanā.
678 “Udositanti”意指仓库。“Māyyo evaṃ avacāti”意为“尊长,请勿这样说”。“Apināyyāti”意为“也向尊长”。“Accāvadathāti”意思是“超越而说”,即“辱骂”之意。显示巴利原文
678.Udositanti bhaṇḍasālā. Māyyo evaṃ avacāti ayyo mā evaṃ avaca. Apināyyāti apinu ayyā. Accāvadathāti atikkamitvā vadatha; akkosathāti vuttaṃ hoti.
679 “Ussayavādikāti”指因慢心或嗔心而争论者。然而,由于此在意义上即是诉讼,故分别中说“ussayavādikā即称为诉讼者”。此处“aḍḍa”指世间的裁判,出家人亦称之为“诤事”。“寻找第二者”指寻找证人或同伴,犯恶作。“前往”指无论从住处或乞食道上,若站立时生起“我将提起诉讼”之心,由此前往裁判者处,每走一步犯恶作。“告诉一人”指对两人中的任何一人讲述,或告诉任何裁判者。“告诉第二人”同理。显示巴利原文
679.Ussayavādikāti mānussayavasena kodhussayavasena vivadamānā. Yasmā pana sā atthato aṭṭakārikā hoti, tasmā ‘‘ussayavādikā nāma aḍḍakārikā vuccatī’’ti padabhājane vuttaṃ. Ettha ca aḍḍoti vohārikavinicchayo vuccati, yaṃ pabbajitā ‘‘adhikaraṇa’’ntipi vadanti. Dutiyaṃ vā pariyesatīti sakkhiṃ vā sahāyaṃ vā pariyesati, dukkaṭaṃ. Gacchati vāti upassayo vā hotu bhikkhācāramaggo vā, yattha ṭhitāya ‘‘aḍḍaṃ karissāmī’’ti cittaṃ uppajjati, tato vohārikānaṃ santikaṃ gacchantiyā padavāre padavāre dukkaṭaṃ. Ekassa ārocetīti dvīsu janesu yassa kassaci ekassa kathaṃ yo koci vohārikānaṃ āroceti. Dutiyassa ārocetīti etthāpi eseva nayo.
然而,为消除混淆,此处详述如下:任何情况,乃至裁判者来到比丘尼住所时,若比丘尼讲述自己的事,比丘尼犯恶作。若优婆塞讲述自己的事,比丘尼犯偷兰遮。若优婆塞先讲述自己的事,比丘尼犯恶作;之后比丘尼讲述自己的事,犯偷兰遮。若比丘尼对优婆塞说:“你把我俩的事都说了吧”,无论优婆塞先讲自己的事还是比丘尼的事,初讲时犯恶作,次讲时犯偷兰遮。若优婆塞对比丘尼说:“你把我俩的事都说了吧”,也是同理。显示巴利原文
Ayaṃ panettha asammohatthāya vitthārakathā – yattha katthaci antamaso bhikkhunupassayaṃ āgatepi vohārike disvā bhikkhunī attano kathaṃ āroceti, bhikkhuniyā dukkaṭaṃ. Upāsako attano kathaṃ āroceti, bhikkhuniyā thullaccayaṃ. Paṭhamaṃ upāsako attano kathaṃ āroceti , bhikkhuniyā dukkaṭaṃ. Atha sā attano kathaṃ āroceti, thullaccayaṃ. Bhikkhunī upāsakaṃ vadati – ‘‘mama ca tava ca kathaṃ tvaṃyeva ārocehī’’ti, so attano vā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu bhikkhuniyā vā, paṭhamārocane dukkaṭaṃ, dutiyārocane thullaccayaṃ. Upāsako bhikkhuniṃ vadati – ‘‘mama ca tava ca kathaṃ tvaṃyeva ārocehī’’ti, etthāpi eseva nayo.
若比丘尼经由净人陈述,不论净人先讲比丘尼的事,或是对方先讲自己的事,还是净人讲双方的事,抑或对方讲双方的事,无论如何陈述,在最初陈述时,比丘尼犯恶作;在第二次陈述时,犯偷兰遮。然而,无论以何种方式陈述,当裁判者听取双方陈述并作出裁决后,便称为诉讼终结。在诉讼终结时,无论比丘尼胜诉或败诉,皆犯僧伽提舍。但是,若案件已经辗转进行,裁判者先前已有所闻,他们见到比丘尼与诉讼者后,便说:“你们无需陈述,我们已知事情经过”,自行裁决并宣判,如此诉讼终结时,比丘尼无罪。显示巴利原文
Bhikkhunī kappiyakārakena kathāpeti, tattha kappiyakārako vā bhikkhuniyā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu, itaro vā attano kathaṃ, kappiyakārako vā ubhinnampi kathaṃ, itaro vā ubhinnampi kathaṃ ārocetu, yathā vā tathā vā ārociyamāne paṭhame ārocane bhikkhuniyā dukkaṭaṃ, dutiye thullaccayaṃ. Yathā vā tathā vā ārocitaṃ pana ubhinnampi kathaṃ sutvā vohārikehi vinicchaye kate aḍḍapariyosānaṃ nāma hoti, tasmiṃ aḍḍapariyosāne bhikkhuniyā jayepi parājayepi saṅghādiseso. Sace pana gatigataṃ adhikaraṇaṃ hoti, sutapubbaṃ vohārikehi. Atha te bhikkhuniñca aḍḍakārakañca disvāva ‘‘tumhākaṃ kathanakiccaṃ natthi, jānāma mayaṃ ettha pavatti’’nti sayameva vinicchinitvā denti, evarūpe aḍḍapariyosānepi bhikkhuniyā anāpatti.
“初犯”者,意为“初犯”;它的含义是:在违犯的当下便构成犯,故称“初犯”。在分别中,为阐明此意趣而说:“与事违犯同时犯,非因第三次劝告。”这里的意思是:比丘尼在与事违犯的同时便已犯,并非因为第三次劝告才犯,由于它与违犯事同时发生,故为“初犯”。“从比丘尼僧团驱逐”即是“应驱逐”;此即应驱逐。在分别中,为阐明其意趣而说:“从僧团驱逐”。这里应知:由于犯此过失,比丘尼被从僧团驱逐,这便名为“应驱逐”。并非此法本身被某人从僧团驱逐,而是因此法,比丘尼被驱逐,故称此法为“应驱逐”。显示巴利原文
Paṭhamaṃ āpatti etassāti paṭhamāpattiko; vītikkamakkhaṇeyeva āpajjitabboti attho, taṃ paṭhamāpattikaṃ. Padabhājane pana adhippāyamattaṃ dassetuṃ ‘‘saha vatthujjhācārā āpajjati asamanubhāsanāyā’’ti vuttaṃ. Ayañhettha attho – saha vatthujjhācārā yaṃ bhikkhunī āpajjati, na tatiyāya samanubhāsanāya, ayaṃ paṭhamameva saha vatthujjhācārena āpajjitabbattā paṭhamāpattikoti. Bhikkhunisaṅghato nissāretīti nissāraṇīyo; taṃ nissāraṇīyaṃ. Padabhājane pana adhippāyamattaṃ dassetuṃ ‘‘saṅghamhā nissārīyatīti vuttaṃ. Tattha yaṃ āpannā bhikkhunī saṅghato nissārīyati, so nissāraṇīyoti evamattho daṭṭhabbo. Na hi so eva dhammo saṅghamhā kenaci nissārīyati. Tena pana dhammena bhikkhunī nissārīyati, tasmā so nissāretīti nissāraṇīyo.
“被召唤而前往”是指诉讼者亲自前来,或派遣使者说“来”,比丘尼被如此召唤而前往裁判者处。此时,无论诉讼者先讲自己的事,还是先讲比丘尼的事,第一次陈述时不犯恶作,第二次陈述时也不犯偷兰遮。由官员作出裁决而诉讼终结时,亦不犯。即使诉讼者对比丘尼说:“你把我俩的事都说了吧”,她如此讲述后,人们听取了其讲述便终结诉讼,此时比丘尼也不犯。显示巴利原文
Ākaḍḍhiyamānā gacchatīti aḍḍakārakamanussehi sayaṃ vā āgantvā dūtaṃ vā pesetvā ehīti vuccamānā vohārikānaṃ santikaṃ gacchati, tato aḍḍakārako attano vā kathaṃ paṭhamaṃ ārocetu bhikkhuniyā vā, neva paṭhamārocane dukkaṭaṃ, na dutiyārocane thullaccayaṃ. Amaccehi vinicchinitvā kate aḍḍapariyosānepi anāpattiyeva. Sacepi aḍḍakārako bhikkhuniṃ vadati ‘‘mama ca tava ca kathaṃ tvameva kathehī’’ti; kathentiyāpi kathaṃ sutvā kate aḍḍapariyosānepi anāpattiyeva.
“求护”即乞求如法的保护,此无罪。今为说明如何所乞求的保护为如法,故说“不指名告知”。其中,就过去事而言,有指名告知与不指名告知;就未来事而言,亦有指名告知与不指名告知。显示巴利原文
Rakkhaṃyācatīti dhammikaṃ rakkhaṃ yācati, anāpatti. Idāni yathāyācitā rakkhā dhammikā hoti, taṃ dassetuṃ anodissa ācikkhatīti āha. Tattha atītaṃ ārabbha atthi odissaācikkhanā, atthi anodissaācikkhanā, anāgataṃ ārabbhāpi atthi odissaācikkhanā, atthi anodissaācikkhanā.
如何是就过去事而作的指名告知?在比丘尼住处,有村中幼童或恶棍等人,或作非法之事,或砍伐树木,或偷取果实,或抢夺资具。比丘尼前往法官处说:“在我们的住处,发生了如此这般的事。”被问“是谁做的”时,她告知“是某某和某某”。如此即是就过去事而作的指名告知,此为不如法。若法官听闻后对那些人施以惩罚,一切罪责皆归于比丘尼。即使她心想“他们将因此受罚”,罪责亦归于她。若她说“你们惩罚他吧”,当法官罚取约五摩沙迦时,她即犯波罗夷。显示巴利原文
Kathaṃ atītaṃ ārabbha odissaācikkhanā hoti? Bhikkhunupassaye gāmadārakā dhuttādayo vā ye keci anācāraṃ vā ācaranti, rukkhaṃ vā chindanti, phalāphalaṃ vā haranti, parikkhāre vā acchindanti. Bhikkhunī vohārike upasaṅkamitvā ‘‘amhākaṃ upassaye idaṃ nāma kata’’nti vadati. ‘‘Kenā’’ti vutte ‘‘asukena ca asukena cā’’ti ācikkhati. Evaṃ atītaṃ ārabbha odissaācikkhanā hoti, sā na vaṭṭati. Tañce sutvā te vohārikā tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā hoti. Daṇḍaṃ gaṇhissantīti adhippāyepi sati gīvāyeva hoti. Sace pana tassa daṇḍaṃ gaṇhathāti vadati, pañcamāsakamatte gahite pārājikaṃ hoti.
然而,当被问“是谁做的”时,应这样说:“我们不能说‘是某某’,你们自会知晓。我们只是请求保护,请给予我们保护,并追回被窃的物品。”如此即是不指名告知,此为如法。这样说之后,即使法官找出肇事者施以惩罚,乃至没收其全部财物,比丘尼亦全无罪责,不犯。显示巴利原文
‘‘Kenā’’ti vutte pana ‘‘asukenāti vattuṃ amhākaṃ na vaṭṭati, tumheyeva jānissatha. Kevalañhi mayaṃ rakkhaṃ yācāma, taṃ no detha, avahaṭabhaṇḍañca āharāpethā’’ti vattabbaṃ. Evaṃ anodissa ācikkhanā hoti, sā vaṭṭati. Evaṃ vutte sacepi te vohārikā kārake gavesitvā tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ sāpateyyampi gahitaṃ bhikkhuniyā, neva gīvā na āpatti.
看到有人拿走资具时,因为对方心怀不善,即使喊“贼!贼!”也不被允许。因为即便这样喊了,若人们因此对其施加惩罚,一切罪责都归于比丘尼。然而,对于听从自己吩咐的人,可以说:“此人拿了我的资具,请让他交还,不要对他施加惩罚。”若为了奴仆、婢女等而制作武器,这名为不如法的武器,是不被允许的。显示巴利原文
Parikkhāraṃ harante disvā tesaṃ anatthakāmatāya coro coroti vattumpi na vaṭṭati. Evaṃ vuttepi hi yaṃ tesaṃ daṇḍaṃ karonti, sabbampi bhikkhuniyā gīvā hoti. Attano vacanakaraṃ pana ‘‘iminā me parikkhāro gahito, taṃ āharāpehi, mā cassa daṇḍaṃ karohī’’ti vattuṃ vaṭṭati. Dāsadāsīvāpiādīnaṃ atthāya aḍḍaṃ karonti, ayaṃ akappiyaaḍḍo nāma, na vaṭṭati.
如何是“针对未来指名道姓地告发”?与前述方式相同,当他人做了非行等事时,比丘尼对官员这样说:“他们在我们的住处作种种事,请为我们提供保护,以免将来再犯。”当被问“是谁做的?”时,她告发说:“是某某和某某。”如此即是针对未来指名道姓地告发,这也是不许可的。因为如果对他们施加惩罚,如前所述,一切罪责都由比丘尼承担。其余如上所说。显示巴利原文
Kathaṃ anāgataṃ ārabbha odissaācikkhanā hoti? Vuttanayeneva parehi anācārādīsu katesu bhikkhunī vohārike evaṃ vadati ‘‘amhākaṃ upassaye idañcidañca karonti, rakkhaṃ no detha āyatiṃ akaraṇatthāyā’’ti. ‘‘Kena evaṃ kata’’nti vutte ca ‘‘asukena asukena cā’’ti ācikkhati. Evaṃ anāgataṃ ārabbha odissaācikkhanā hoti, sāpi na vaṭṭati. Tesañhi daṇḍe kate purimanayeneva sabbaṃ bhikkhuniyā gīvā. Sesaṃ purimasadisameva.
然而,如果官员们令人鸣鼓,发布命令说:“对在比丘尼住处作出这类非行的人,我们将施加如此惩罚。”并于他们继续违令时,搜寻并施加惩罚,比丘尼既无罪责,也无犯戒。显示巴利原文
Sace pana vohārikā ‘‘bhikkhunupassaye evarūpaṃ anācāraṃ karontānaṃ imaṃ nāma daṇḍaṃ karomā’’ti bheriṃ carāpetvā āṇāya atiṭṭhamāne pariyesitvā daṇḍaṃ karonti, bhikkhuniyā neva gīvā na āpatti.
此外,此处对比丘尼所说的道理,同样适用于比丘们。比丘也不可指名道姓地揭发。若那样揭发后,对方施以惩罚,一切罪过都归咎于比丘。如前所述,若令他人没收罚物,则犯波罗夷。然而,若虽知“他们将施以惩罚”,却不指名地叙述,而对方搜寻后仍施以惩罚,则无过失。对于在寺院界内砍伐树木等的人,拿去其斧头、砍刀等并以石块砸坏,是不许可的。若刀刃因此损坏,应令人修复后归还。若追上去夺取他们的资具,这也是不可做的,因为心念变化迅速,一旦生起偷盗之心,甚至可能导致根本断罪。其余的内容浅显易懂。显示巴利原文
Yo cāyaṃ bhikkhunīnaṃ vutto, bhikkhūnampi eseva nayo. Bhikkhunopi hi odissaācikkhanā na vaṭṭati. Yaṃ tathā ācikkhite daṇḍaṃ karonti, sabbaṃ gīvā hoti. Vuttanayeneva daṇḍaṃ gaṇhāpentassa pārājikaṃ. Yo pana ‘‘daṇḍaṃ karissantī’’ti jānantopi anodissa katheti, te ca pariyesitvā daṇḍaṃ karontiyeva, na doso. Vihārasīmāya rukkhādīni chindantānaṃ vāsipharasuādīni gahetvā pāsāṇehi koṭṭenti, na vaṭṭati. Sace dhārā bhijjati, kārāpetvā dātabbā. Upadhāvitvā tesaṃ parikkhāre gaṇhanti, tampi na kātabbaṃ, lahuparivattañhi cittaṃ, theyyacetanāya uppannāya mūlacchejjampi gaccheyya. Sesaṃ uttānameva.
咖提那衣的犯缘:是行作,非想解脱,非有心,依制而犯,属身业、语业,三心,三受。显示巴利原文
Kathinasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, nosaññāvimokkhaṃ, acittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
2. 第二桑喀地谢沙学处注释显示巴利原文
2. Dutiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
682 682. 第二则中,“殊胜物品”指珍珠、摩尼宝、琉璃等贵重物品。显示巴利原文
682. Dutiye – varabhaṇḍanti muttāmaṇiveḷuriyādi mahagghabhaṇḍaṃ.
683 “未告知”即未予请问。“众”指斗士众、佣兵子众等;“团体”指法团体;“行会”指香料商行会、织布商行会等。因为国王们在各处将村落、城镇交付给这些众、团体等,说“你们便在此治理吧”,所以在那些地方,他们即为主宰者。因此,这段话是就他们而说。在此,即使已向国王或众等请问,仍须请问比丘尼僧团。“除了如法者”是指外道或他比丘尼中,先前出家且如法行事者。其余内容浅显易懂。显示巴利原文
683.Anapaloketvāti anāpucchitvā. Gaṇaṃ vāti mallagaṇabhaṭiputtagaṇādikaṃ. Pūganti dhammagaṇaṃ. Seṇinti gandhikaseṇidussikaseṇiādikaṃ. Yattha yattha hi rājāno gaṇādīnaṃ gāmanigame niyyātenti ‘‘tumheva ettha anusāsathā’’ti, tattha tattha te eva issarā honti. Tasmā te sandhāya idaṃ vuttaṃ. Ettha ca rājānaṃ vā gaṇādike vā āpucchitvāpi bhikkhunisaṅgho āpucchitabbova. Ṭhapetvā kappanti titthiyesu vā aññabhikkhunīsu vā pabbajitapubbaṃ kappagatikaṃ ṭhapetvāti. Sesaṃ uttānameva.
贼女令度戒的起源:比丘尼们因事外出时,若未前去而于界内,就在各自所坐之处,与自己依止的随众一同令度,从语、意生起;若前往界内或河边令度,从身、语、意生起。依未请问而令度的方式,为作与不作,想解脱,有心,依制而犯,是身业、语业,三心,三受。显示巴利原文
Corīvuṭṭhāpanasamuṭṭhānaṃ – kenaci karaṇīyena pakkantāsu bhikkhunīsu agantvā khaṇḍasīmaṃ yathānisinnaṭṭhāneyeva attano nissitakaparisāya saddhiṃ vuṭṭhāpentiyā vācācittato samuṭṭhāti, khaṇḍasīmaṃ vā nadiṃ vā gantvā vuṭṭhāpentiyā kāyavācācittato samuṭṭhāti, anāpucchā vuṭṭhāpanavasena kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
3. 第三桑喀地谢沙学处注释显示巴利原文
3. Tatiyasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
692 第三则——“越过界围者”:在此,若以一脚越过,犯偷兰遮;以第二脚完全越过时,犯桑喀地谢沙。于无围村的邻近区域:此处若以一脚越过应设围之处,犯偷兰遮;以第二脚完全越过时,犯桑喀地谢沙。再者,若比丘尼从自己村落外出时,因前往他村的因缘而无犯;但外出后前往他村时,每迈一步即犯恶作;以一脚越过其他村落的界围或邻近区域时,犯偷兰遮;以第二脚完全越过时,犯桑喀地谢沙。从那里外出后,再进入自己村落时,也同理。然而,若通过残破的围墙或围墙的破洞,只能进入比丘尼寺院地,这样进入时,即称为进入如法地,因而开许。即使通过象背等方式或神通进入,亦为开许,因为此处唯就步行而言。正因如此,才说“以第一脚越过时”等。显示巴利原文
692. Tatiye – parikkhepaṃ atikkāmentiyāti ettha ekaṃ pādaṃ atikkāmentiyā thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso. Aparikkhittassa gāmassa upacāranti ettha parikkhepārahaṭṭhānaṃ ekena pādena atikkamati thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso. Apicettha sakagāmato nikkhamantiyā gāmantarapaccayā anāpatti, nikkhamitvā pana gāmantaraṃ gacchantiyā padavāre padavāre dukkaṭaṃ, ekena pādena itarassa gāmassa parikkhepe vā upacāre vā atikkantamatte thullaccayaṃ, dutiyena atikkantamatte saṅghādiseso. Tato nikkhamitvā puna sakagāmaṃ pavisantiyāpi eseva nayo. Sace pana khaṇḍapākārena vā vatichiddena vā bhikkhunivihārabhūmiyeva sakkā hoti pavisituṃ, evaṃ pavisamānāya kappiyabhūmiṃ nāma paviṭṭhā hoti, tasmā vaṭṭati. Sacepi hatthipiṭṭhiādīhi vā iddhiyā vā pavisati, vaṭṭatiyeva. Padasā gamanameva hi idhādhippetaṃ. Teneva ‘‘paṭhamaṃ pādaṃ atikkāmentiyā’’tiādimāha.
有两个村落与比丘尼寺院以围墙相连。比丘尼在寺院所在村落乞食后,返回寺院,若寺院中间有通往另一村落的道路,则可从该道路前往。但从彼村必须沿同一条道路返回。若从村门出而复来,依前所说犯相。若比丘尼因事与其他比丘尼一同从自村外出,回来时,若有大象挣脱或有人驱赶等,其余比丘尼疾入村内,她应在村门外等待另一比丘尼到来。若无人来,则知另一比丘尼已离去,此时方可进入。显示巴利原文
Dve gāmā bhikkhunivihārena sambaddhavatikā honti, yasmiṃ gāme bhikkhunivihāro, tattha piṇḍāya caritvā puna vihāraṃ pavisitvā sace vihāramajjhena itarassa gāmassa maggo atthi, gantuṃ vaṭṭati. Tato pana gāmato teneva maggena paccāgantabbaṃ. Sace gāmadvārena nikkhamitvā āgacchati, purimanayeneva āpattibhedo veditabbo. Sakagāmato kenaci karaṇīyena bhikkhunīhi saddhiṃ nikkhantāya puna pavisanakāle hatthi vā muccati, ussāraṇā vā hoti, itarā bhikkhuniyo sahasā gāmaṃ pavisanti, yāva aññā bhikkhunī āgacchati, tāva bahigāmadvāre ṭhātabbaṃ. Sace na āgacchati, dutiyikā bhikkhunī pakkantā nāma hoti, pavisituṃ vaṭṭati.
从前有一大村落,中部有比丘尼寺院。后来,有四人分得那个村落,各自划设围墙,分别享用。从寺院可前往其中一村。若由此村再去另一村,则不得经由村门或围墙破洞进入,必须返回寺院。何以故?因寺院为四村共用。显示巴利原文
Pubbe mahāgāmo hoti, majjhe bhikkhunivihāro. Pacchā taṃ gāmaṃ cattāro janā labhitvā visuṃ visuṃ vatiparikkhepaṃ katvā vibhajitvā bhuñjanti, vihārato ekaṃ gāmaṃ gantuṃ vaṭṭati. Tato aparaṃ gāmaṃ dvārena vā vatichiddena vā pavisituṃ na vaṭṭati. Puna vihārameva paccāgantuṃ vaṭṭati. Kasmā? Vihārassa catugāmasādhāraṇattā.
“下衣被弄湿”指:比丘尼以三圈遮蔽的方式穿着下衣,在雨季无论从有渡口处或无渡口处下水,于任何地方上岸时,下衣哪怕只湿了一两指宽,即算弄湿。其余关于河流的特征,将在“河流相”的解说中阐明。对于这样的河流,无论从有渡口处或无渡口处下水,上岸时,先将一只脚放上岸边,犯偷兰遮;抬起第二只脚时,犯桑喀地谢沙。若从桥上行走,则无犯。若步行入水,于上岸时登上桥梁而过,也无犯。但若从桥上行走,上岸时改为涉水,则有犯。车乘、船、空中飞行等,其理亦同。然而,从此岸直接跨到彼岸,无犯。为染衣等工作而去,或因拖拽木材等事务在两岸间往返两三次,是允许的。但若其中有人因争吵而去了对岸,则有犯。两人同时上岸,其中一人在河中央争吵后折返此岸,则有犯;而另一人留在原处,即便去了对岸,也无犯。为沐浴或饮水而下水,随后返回同一岸边,无犯。显示巴利原文
Antaravāsako temiyatīti yattha yathā timaṇḍalapaṭicchādanaṃ hoti; evaṃ nivatthāya bhikkhuniyā vassakāle titthena vā atitthena vā otaritvā yattha katthaci uttarantiyā ekadvaṅgulamattampi antaravāsako temiyati. Sesaṃ nadīlakkhaṇaṃ nadīnimittakathāya āvi bhavissati. Evarūpaṃ nadiṃ titthena vā atitthena vā otaritvā uttaraṇakāle paṭhamaṃ pādaṃ uddharitvā tīre ṭhapentiyā thullaccayaṃ, dutiyapāduddhāre saṅghādiseso. Setunā gacchati, anāpatti. Padasā otaritvā uttaraṇakāle setuṃ ārohitvā uttarantiyāpi anāpatti. Setunā pana gantvā uttaraṇakāle padasā gacchantiyā āpattiyeva. Yānanāvāākāsagamanādīsupi eseva nayo. Orimatīrato pana paratīrameva akkamantiyā anāpatti. Rajanakammatthaṃ gantvā dārusaṅkaḍḍhanādikiccena dve tisso ubhayatīresu vicaranti, vaṭṭati. Sace panettha kāci kalahaṃ katvā itaraṃ tīraṃ gacchati, āpatti. Dve ekato uttaranti, ekā majjhe nadiyā kalahaṃ katvā nivattitvā orimatīrameva āgacchati, āpatti. Itarissā pana ayaṃ pakkantaṭṭhāne ṭhitā hoti, tasmā paratīraṃ gacchantiyāpi anāpatti. Nhāyituṃ vā pātuṃ vā otiṇṇā tameva tīraṃ paccuttarati, anāpatti.
“与黎明同起”者,此处是说:若在黎明前,她正进行诵经、精进或任何其他事务,心中作意“我要在黎明前去同伴那里”,而不觉间黎明已至,则无犯。但若她起念“我要在此处待到黎明”,或无意念地停留在精舍的某一处,未进入同伴手臂所及范围之内,当黎明到来时,即犯桑喀地谢沙。此处以手臂所及范围为量,若超出此范围,纵在同一精舍内,亦不得守护。显示巴利原文
Saha aruṇuggamanāti ettha sace sajjhāyaṃ vā padhānaṃ vā aññaṃ vā kiñci kammaṃ kurumānā purearuṇeyeva dutiyikāya santikaṃ gamissāmīti ābhogaṃ karoti, ajānantiyā eva cassā aruṇo uggacchati, anāpatti. Atha pana ‘‘yāva aruṇuggamanā idheva bhavissāmī’’ti vā anābhogena vā vihārassa ekadese acchati, dutiyikāya hatthapāsaṃ na otarati, aruṇuggamane saṅghādiseso. Hatthapāsoyeva hi idha pamāṇaṃ, hatthapāsātikkame ekagabbhopi na rakkhati.
“无村荒野”者,此处所谓荒野,正是依“出村界外所有之处皆为荒野”之定义而说的特征。然而,此处仅因无村庄而称为“无村”,并非是说如文阇山森林那般。进入如是荒野后,若脱离视线范围,纵使尚在听闻范围之内,亦犯。是故注释书说:“若比丘尼等进入大菩提园广场时,有一人立于外,亦犯。进入铜殿、进入庭院,亦然。礼拜大塔时,有一人从北门离去,亦犯。进入塔园时,有一人立于外,亦犯。”此处所谓“视线范围”,是指同伴立于某处能看见彼之处。若有布幕或墙壁等物隔障,则称为脱离视线范围。“听闻范围”者,指立于某处,能听到同伴发出如迷路者般的声音,或如诵法、通报一样,唤出“圣尼”的呼声。在空旷处,距离虽远,亦属视线范围。如是,若脱离听闻范围,则不得守护;才一脱离,便犯桑喀地谢沙。显示巴利原文
Agāmakearaññeti ettha ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti evaṃ vuttalakkhaṇameva araññaṃ. Taṃ panetaṃ kevalaṃ gāmābhāvena ‘‘agāmaka’’nti vuttaṃ, na viñjhāṭavisadisatāya. Tādise araññe okkante dassanūpacāre vijahite sacepi savanūpacāro atthi, āpatti. Teneva vuttaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sace bhikkhunīsu mahābodhiaṅgaṇaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati, tassāpi āpatti. Lohapāsādaṃ pavisantīsupi pariveṇaṃ pavisantīsupi eseva nayo. Mahācetiyaṃ vandamānāsu ekā uttaradvārena nikkhamitvā gacchati, tassāpi āpatti. Thūpārāmaṃ pavisantīsu ekā bahi tiṭṭhati, tassāpi āpattī’’ti. Ettha ca dassanūpacāro nāma yattha ṭhitaṃ dutiyikā passati. Sace pana sāṇipākārantarikāpi hoti, dassanūpacāraṃ vijahati nāma. Savanūpacāro nāma yattha ṭhitā maggamūḷhasaddena viya dhammasavanārocanasaddena viya ca ‘‘ayye’’ti saddāyantiyā saddaṃ suṇāti. Ajjhokāse dūrepi dassanūpacāro nāma hoti. So evarūpe savanūpacāre vijahite na rakkhati, vijahitamatteva āpatti saṅghādisesassa.
一位比丘尼在路上行走时掉队了。若她满怀信心地想“我马上就能赶上”,并继续赶路,则无犯。若前行比丘尼等改行他路,则她们名为“已离去”,亦无犯。二位比丘尼同行时,一人无法跟上,起念“让她走吧”而停下,另一人亦起念“让她停下吧”而继续前行,则二人俱犯。然若行路时,前者改行他路,后者亦改行他路,彼此各于对方离去处停住,则二人俱无犯。显示巴利原文
Ekā maggaṃ gacchantī ohīyati. Saussāhā ce hutvā idāni pāpuṇissāmīti anubandhati, anāpatti. Sace purimāyo aññena maggena gacchanti, pakkantā nāma honti, anāpattiyeva. Dvinnaṃ gacchantīnaṃ ekā anubandhituṃ asakkontī ‘‘gacchatu aya’’nti ohīyati, itarāpi ‘‘ohīyatu aya’’nti, gacchati, dvinnampi āpatti. Sace pana gacchantīsu purimāpi aññaṃ maggaṃ gaṇhāti, pacchimāpi aññaṃ, ekā ekissā pakkantaṭṭhāne tiṭṭhati, dvinnampi anāpatti.
693 “进入半月”或“进入渡处”,即进入了渡口之处,其余文义明了。此处的起源方式与第一波罗夷相同:属行为,有想而解脱,有心,依制戒而遮止,为身业,具三心,有三受。显示巴利原文
693.Pakkhasaṅkantā vāti titthāyatanaṃ saṅkantā, sesaṃ uttānameva. Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, paṇṇattivajjaṃ, kāyakammaṃ, ticittaṃ, tivedananti.
693. 从两侧逼迫称为渡口逼迫,往渡处同样之义。出现重戒最初事例,包括行为、识别解除、意识调伏、违犯称呼、身体行为、三心及强烈苦痛等。显示巴利原文
Tatiyasikkhāpadaṃ.
第三学处。显示巴利原文
4. Catutthasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
694-8 在第四学处中:所谓“足凳”,即放置已洗之足的台子;所谓“足踏”,即放置未洗之足的台子。“不知众的意欲”,即不知那个作羯磨众的意欲。“在仪轨中运作”,即正在四十三种灭诤仪轨中运作。其余文义明了。显示巴利原文
694-8. Catutthe – pādapīṭhaṃ nāma dhotapādaṭṭhapanakaṃ. Pādakaṭhalikā nāma adhotapādaṭṭhapanakaṃ . Anaññāya gaṇassa chandanti tasseva kārakagaṇassa chandaṃ ajānitvā. Vatte vattantinti tecattālīsappabhede netthāravatte vattamānaṃ. Sesaṃ uttānameva.
舍弃责任的起源方式:从身、语、意生起,属行为亦属非行为,有想而解脱,有心,是世间所遮,为身业、语业,是不善心,有苦受。显示巴利原文
Dhuranikkhepasamuṭṭhānaṃ – kāyavācācittato samuṭṭhāti, kiriyākiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ , lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
持久投掷之起因——表现于身、语、意三种方面,包括行为与非行为,识别解除,意识调伏,世俗禁戒,身体行为,语言行为,不善心及苦痛之表现。显示巴利原文
Catutthasikkhāpadaṃ.
第四学处。显示巴利原文
5. Pañcamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
701 701. 在第五学处中,“一方有染心”此处,依《大护持》所说:“应观察比丘尼之有染状态。”然《大注释》中未述及此,此与巴利圣典相符。其余文义明了。显示巴利原文
701. Pañcame – ekato avassuteti ettha ‘‘bhikkhuniyā avassutabhāvo daṭṭhabbo’’ti mahāpaccariyaṃ vuttaṃ. Mahāaṭṭhakathāyaṃ panetaṃ na vuttaṃ, taṃ pāḷiyā sameti. Sesaṃ uttānameva.
其起源方式与第一波罗夷相同——为作业,依想而解脱,有心,属世间所遮,为身业,属不善心,有二受。显示巴利原文
Paṭhamapārājikasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, akusalacittaṃ, dvivedananti.
第一重巴拉基咖之起因,即行为、识别自由、意念行为、世俗之恶、身业、不善心、二重苦恼。显示巴利原文
Pañcamasikkhāpadaṃ.
第五学处。显示巴利原文
6. Chaṭṭhasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
705-6 705-6. 在第六学处中,“由于你”意为“因你之故”。而“驱使者犯恶作”等,乃至以桑喀地谢沙为究竟的诸罪,是属于谁的呢?是属于驱使者。这在《附随》中也有说:显示巴利原文
705-6. Chaṭṭhe – yato tvanti yasmā tvaṃ. Uyyojeti āpatti dukkaṭassātiādikā saṅghādisesapariyosānā āpattiyo kassā hontīti? Uyyojikāya. Vuttañcetaṃ parivārepi –
她不施与,亦不纳受,是故无有受取;
她犯的是重罪而非轻罪,且那是由于受用的因缘;
这些问题,乃善巧者所思维。”(《附随》481)
显示巴利原文 ‘‘Na deti na paṭiggaṇhāti, paṭiggaho tena na vijjati; Āpajjati garukaṃ na lahukaṃ, tañca paribhogapaccayā; Pañhā mesā kusalehi cintitā’’ti. (pari. 481);
此偈乃是针对这位驱使者而说。另一人的罪过差别,则已在第一学处中分析过。其余文义明显。显示巴利原文
Ayañhi gāthā imaṃ uyyojikaṃ sandhāya vuttā. Itarissā pana āpattibhedo paṭhamasikkhāpade vibhattoti. Sesaṃ uttānameva.
有三种起源:属作业,有想即解脱,有心,世间所遮,是身业,是语业,以不善心,有三受。显示巴利原文
Tisamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, tivedananti.
三种起动者是行为、知觉自由、具有心性的、世俗的、身体的行为、语言的行为、不善的心以及剧烈的痛苦。显示巴利原文
Chaṭṭhasikkhāpadaṃ.
第六学处。显示巴利原文
7. Sattamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
709 第七学处中,“乃至三次”的词义,应依《大分别》中所说的方式了知。其余文义明显。显示巴利原文
709. Sattame – yāvatatiyakapadattho mahāvibhaṅge vuttanayeneva veditabbo. Sesaṃ uttānamevāti.
(第七学处)的起源为:是行为、无想解脱、有心的、世间所呵、身业、语业、不善心、苦受。显示巴利原文
Samanubhāsanasamuṭṭhānaṃ – kiriyaṃ, saññāvimokkhaṃ, sacittakaṃ, lokavajjaṃ, kāyakammaṃ, vacīkammaṃ, akusalacittaṃ, dukkhavedananti.
第八桑喀地谢沙学处释义显示巴利原文
8. Aṭṭhamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
715 第八学处中,“在任何诤事上”,是指在四种诤事中的某一种上。于《分别》中,为显示诤事的分类,故说“诤事有四种”等。其余文句连同起源等,是明显的。显示巴利原文
715. Aṭṭhame – kismiñcideva adhikaraṇeti catunnaṃ aññatarasmiṃ. Padabhājane pana kevalaṃ adhikaraṇavibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘adhikaraṇaṃ nāma cattāri adhikaraṇānī’’tiādi vuttaṃ. Sesaṃ uttānameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.
第九桑喀地谢沙学处释义显示巴利原文
9. Navamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
723 第九学处中,“交往”意为混在一起。“以不随顺的方式”是指以出家人不应随顺的身业和语业而交往。“交往”也指与在家人以捣米、煮饭、研磨香料、编织花环等身业,以及传递教言、回话、做媒等语业而交往。因有恶名声故,称为“恶声”;因有恶称誉,即邪命之誉故,称为“恶称誉”。其余文句连同起源等,是明显的。显示巴利原文
723. Navame – saṃsaṭṭhāti missībhūtā. Ananulomikenāti pabbajitānaṃ ananulomena kāyikavācasikena. Saṃsaṭṭhāti gihīnaṃ koṭṭanapacanagandhapisanamālāganthanādinā kāyikena sāsanapaṭisāsanāharaṇasañcarittādinā vācasikena ca saṃsaṭṭhā. Pāpo kittisaddo etāsanti pāpasaddā. Pāpo ājīvasaṅkhāto siloko etāsanti pāpasilokā. Sesaṃ uttānameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.
第十桑喀地谢沙学处释义显示巴利原文
10. Dasamasaṅghādisesasikkhāpadavaṇṇanā
727 第十条学处中的“如是行者”,意为具有如此行持之人,即:你们的行持如何,便是那样的行持。此理于一切处皆然。“以轻蔑”,是指以鄙视,将对方贬低之后的认识。“以凌辱”,是指以“她们能做什么”这样的方式轻视之后的认识。“以不忍”,是不能忍受之意,也就是嗔怒。“以夸耀”,是指以强横的言语状态,即通过显示自己的力量来施加威吓。“以显示弱小”,是指以你们的弱小状态。于一切处,皆应视作“以轻蔑和以凌辱”这样互相关联的意义。“你们离开吧”,意为你们散去吧。其余的文句及其由来等,都是明显可知的。显示巴利原文
727. Dasame – evācārāti evaṃācārā. Yādiso tumhākaṃ ācāro, tādisā ācārāti attho. Esa nayo sabbattha. Uññāyāti avaññāya nīcaṃ katvā jānanāya. Paribhavenāti kiṃ imā karissantīti evaṃ paribhavitvā jānanena. Akkhantiyāti asahanatāya; kodhenāti attho. Vebhassiyāti balavabhassabhāvena; attano balappakāsanena samutrāsanenāti attho. Dubbalyāti tumhākaṃ dubbalabhāvena. Sabbattha uññāya ca paribhavena cāti evaṃ samuccayattho daṭṭhabbo. Viviccathāti vinā hotha. Sesaṃ uttānameva saddhiṃ samuṭṭhānādīhīti.
“尊者尼们,十七桑喀地谢沙法已诵出”这一句中,应如此了知:在六条初罪之后,紧接着是“作媒”学处,以及“二重罪”学处——这三条学处是从《大分别》中移入的,由此成为九条初罪;在四条“乃至三次”之后,也从《大分别》中移入四条“乃至三次”,由此成为八条“乃至三次”。因此,此处应知的意义是:尊者尼们,这十七桑喀地谢沙法,都是依诵出巴帝摩卡的次第而诵出的。其余的文句都是明显的,只有“覆藏别住”除外,而这将在《犍度》中详细解释。显示巴利原文
Uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesāti ettha channaṃ paṭhamāpattikānaṃ anantarā sañcarittaṃ, dve duṭṭhadosāti imāni tīṇi sikkhāpadāni mahāvibhaṅgato pakkhipitvā nava paṭhamāpattikā, catunnaṃ yāvatatiyakānaṃ anantarā mahāvibhaṅgatopi cattāro yāvatatiyake pakkhipitvā aṭṭha yāvatatiyakā veditabbā. Evaṃ sabbepi pātimokkhuddesamaggena uddiṭṭhā kho ayyāyo sattarasa saṅghādisesā dhammāti evamettha attho daṭṭhabbo. Sesaṃ uttānameva aññatra pakkhamānattā. Taṃ pana khandhake vitthārena vaṇṇayissāmāti.