6. 经义集要地显示巴利原文
6. Suttatthasamuccayabhūmi
60 诸佛世尊的教法归纳为三类:蕴、界、处。其中,五蕴即色蕴、受蕴、想蕴、行蕴、识蕴。十色处——眼处与色处,乃至身处与触处——此即色蕴。六受身,从眼触所生受至意触所生受,此即受蕴。六想身,从色想至法想,此即想蕴。六思身,从色思至法思,此即行蕴。六识身,从眼识至意识,此即识蕴。这就是五蕴。显示巴利原文
60. Buddhānaṃ bhagavantānaṃ sāsanaṃ tividhena saṅgahaṃ gacchati, khandhesu dhātūsu āyatanesu ca. Tattha pañcakkhandhā rūpakkhandho yāva viññāṇakkhandho. Dasa rūpaāyatanāni cakkhu rūpā ca yāva kāyo phoṭṭhabbā ca, ayaṃ rūpakkhandho. Tattha cha vedanākāyā vedanākkhandho cakkhusamphassajā vedanā yāva manosamphassajā vedanā, ayaṃ vedanākkhandho. Tattha cha saññākāyā saññākkhandho, rūpasaññā yāva dhammasaññā ime cha saññākāyā, ayaṃ saññākkhandho. Tattha cha cetanākāyā saṅkhārakkhandho, rūpasañcetanā yāva dhammasañcetanā ime cha cetanākāyā, ayaṃ saṅkhārakkhandho. Tattha cha viññāṇakāyā viññāṇakkhandho, cakkhuviññāṇaṃ yāva manoviññāṇaṃ ime cha viññāṇakāyā, ayaṃ viññāṇakkhandho. Ime pañcakkhandhā.
如何遍知它们?即以无常、苦、无我而遍知。在此,什么是‘蕴’的含义?‘蕴’有坏义、聚义、堆义、总摄义。犹如土蕴、林蕴、木蕴、火蕴、水蕴、风蕴,如此,诸蕴总摄一切,这就是‘蕴’的含义。显示巴利原文
Tesaṃ kā pariññā? Aniccaṃ dukkhaṃ saññā anattāti esā etesaṃ pariññā. Tattha katamo khandhattho? Samūhattho khandhattho, puñjattho khandhattho, rāsattho khandhattho. Taṃ yathā dabbakkhandho vanakkhandho dārukkhandho aggikkhandho udakakkhandho vāyukkhandho iti evaṃ khandhesu sabbasaṅgahova evaṃ khandhattho.
此中,十八界即眼界、色界、眼识界……乃至意界、法界、意识界。这就是十八界。对它们的遍知是:以无常、苦、无我而遍知,这就是对它们的遍知。在这里,什么是界的意思?所谓部分的意思就是界的意思。部分,如眼净色即是眼界。同样,在五界中又说断贪的意思就是界的意思,因为眼界已被断除。在五界中又说依自性本然的意思就是界的意思;犹如依自性说此人是胆汁型、痰型或风型,依自性,眼界在十种可爱处及一切根中……乃至相违的意思就是界的意思。显示巴利原文
Tattha aṭṭhārasa dhātuyo cakkhudhātu rūpadhātu cakkhuviññāṇadhātu…pe… manodhātu dhammadhātu manoviññāṇadhātu. Etāyo aṭṭhārasa dhātuyo. Tāsaṃ pariññā aniccaṃ dukkhaṃ saññā anattāti esā etāsaṃ pariññā. Tattha ko dhātuattho? Vuccate avayavattho dhātuattho. Avayavoti cakkhu no pasādo cakkhudhātu. Evaṃ pañcasu dhātūsu puna rāgavavacchedattho dhātuattho. Vavacchinnā hi cakkhudhātu. Evaṃ pañcasu punarāha ekantipakatyatthena dhātuatthoti vuccate. Taṃ yathā, pakatiyā ayaṃ puriso pittiko semhiko vātiko sannipātikoti evaṃ pakaticakkhudhātu dasannaṃ piyā ca sabbesu indriyesu…pe… visabhāgattho dhātuattho.
此中,什么是十二处?即六内处与六外处。眼处乃至意处为内处,色处乃至法处为外处。这就是十二处。对它们的遍知是什么?以无常、苦、无我而遍知,这就是对它们的遍知。然而,遍知有两种:所知遍知与断遍知。在这里,所知遍知即无常、苦、无我,这是所知遍知;断遍知则是断除欲贪,这是断遍知。在这里,什么是处的意思?所谓缘的意思就是处的意思。如同金匠与劣金匠,牛由这两种缘而生;同样,心与心所的牛由业与烦恼之缘而生,以及苦法。又说,来献的意思就是处的意思。如同国王由所献的财物而被称为‘得来’,同样,来献的意思就是处的意思。显示巴利原文
Tattha dvādasāyatanāni katamāni? Cha ajjhattikāni cha bāhirāni. Cakkhāyatanaṃ yāva manāyatananti ajjhattikaṃ, rūpāyatanaṃ yāva dhammāyatananti bāhiraṃ. Etāni dvādasa āyatanāni. Etesaṃ kā pariññā? Aniccaṃ dukkhaṃ saññā anattāti, esā etesaṃ pariññā. Api ca dvidhā pariññā ñātapariññā ca pahānapariññā ca. Tattha ñātapariññā nāma aniccaṃ dukkhaṃ saññā anattāti, esā ñātapariññā. Pahānapariññā pana chandarāgappahānā, esā pahānapariññā. Tattha katamo āyatanattho? Vuccate ākārattho āyatanattho. Yathā suvaṇṇākaro dubbaṇṇākaro, yathā dvīhi tehi ākārehi te te gāvā uttiṭṭhanti. Evaṃ etehi cittacetasikā gāvā uttiṭṭhanti kammakilesā dukkhadhammā ca. Punarāha āyadānattho āyatanattho. Yathā rañño āyadānehi āyo bhavati, evaṃ āyadānattho āyatanattho.
61 四圣谛即苦、集、灭、道。苦,简言之即法随与意;集,简言之即无明与渴爱;灭,简言之即明与解脱;道,简言之即止与观。显示巴利原文
61. Cattāri ariyasaccāni dukkhaṃ samudayo nirodho maggo ca. Dukkhaṃ yathā samāsena dhammācariyaṃ mānasañca, samudayo samāsena avijjā ca taṇhā ca, nirodho samāsena vijjā ca vimutti ca, maggo samāsena samatho ca vipassanā ca.
在此,什么是三十七觉支法?从四念处乃至八支圣道,这些便是三十七觉支法。这些法令过去、未来、现在诸佛世尊、独觉佛及声闻弟子趣向涅槃,此道即是四念处。哪四种?在此,比丘于身随观身而住;正勤……乃至……;如意足……乃至……;根……乃至……;力……乃至……。于中,什么是根义?主宰性是根义,增上性是根义,净信性是根义,不共作用性是根义。什么是力义?不可动摇性是力义,坚稳性是力义,执取性是力义,资益性是力义。显示巴利原文
Tattha sattatiṃsa bodhipakkhikā dhammā katame? Cattāro satipaṭṭhānā yāva ariyo aṭṭhaṅgiko maggo, evamete sattatiṃsa bodhipakkhikā dhammā. Ye dhammā atītānāgatapaccuppannānaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ paccekabuddhānaṃ sāvakānaṃ ca nibbānāya saṃvattantīti, so maggo cattāro satipaṭṭhānā. Katame cattāro? Idha bhikkhu kāye kāyānupassī viharati, sammappadhānaṃ…pe… iddhipādaṃ…pe… indriyāni…pe… balāni…pe… tattha ko indriyattho? Indattho indriyattho, ādhipateyyattho indriyattho, pasādattho indriyattho, asādhāraṇaṃ kassa kiriyattho indriyattho anavapariyattho balattho, thāmattho balattho, upādāyattho balattho, upatthambhanattho balattho.
在此,什么是七觉支?即念觉支乃至舍觉支。在此,什么是八支圣道?即正见乃至正定。此中,八支圣道即是蕴:戒蕴、定蕴、慧蕴。其中,正语、正业、正命为戒蕴;正念、正精进、正定为定蕴;正思惟、正见为慧蕴。如是即是三学。如是依三行相而有十事……乃至……。显示巴利原文
Tattha katame satta bojjhaṅgā? Satisambojjhaṅgo yāva upekkhāsambojjhaṅgo. Tattha katamo aṭṭhaṅgiko maggo? Sammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi. Tattha aṭṭhaṅgiko maggoti khandho sīlakkhandho ca samādhikkhandho ca paññākkhandho ca. Tattha yā ca sammāvācā yo ca sammākammanto yo ca sammāājīvo, ayaṃ sīlakkhandho. Yā ca sammāsati yo ca sammāvāyāmo yo ca sammāsamādhi, ayaṃ samādhikkhandho. Yo ca sammāsaṅkappo yā ca sammādiṭṭhi, ayaṃ paññākkhandho. Evaṃ tāyo tisso sikkhā. Evaṃ tīhākārehi dasa padāni…pe….
在此,住立于戒蕴的瑜伽行者不执取嗔不善法,根除嗔随眠,拔除嗔刺,遍知苦受,超越欲界。住立于定蕴者不执取贪不善法,根除贪随眠,拔除贪刺,遍知乐受,超越色界。住立于慧蕴者不执取痴不善法,根除无明随眠,拔除痴刺与见刺,遍知不苦不乐受,超越无色界。如此,依此三蕴,不执取三不善根,拔除四种刺,遍知三种受,超越三界。显示巴利原文
Tattha yogāvacaro sīlakkhandhe ṭhito dosaṃ akusalaṃ na upādiyati, dosānusayaṃ samūhanati, dosasallaṃ uddharati, dukkhavedanaṃ parijānāti, kāmadhātuṃ samatikkamati. Samādhikkhandhe ṭhito lobhaṃ akusalaṃ na upādiyati, rāgānusayaṃ samūhanati, lobhasallaṃ uddharati, sukhavedanaṃ parijānāti, rūpadhātuṃ samatikkamati. Paññākkhandhe ṭhito mohaṃ akusalaṃ na upādiyati, avijjānusayaṃ samūhanati, mohasallaṃ diṭṭhisallañca uddharati, adukkhamasukhavedanaṃ parijānāti, arūpadhātuṃ samatikkamati. Iti tīhi khandhehi tīṇi akusalamūlāni na upādiyati, cattāri sallāni uddharati, tisso vedanā parijānāti, tedhātukaṃ samatikkamati.
62 第六十二问:其中,什么是无明?即对四圣谛的无知,应如先前在《钝刀集》中详细说明疑惑那样来理解。其中,什么是识?六识身。受、想、思、触、作意,这是名。其中,什么是色?即四大种所造,依于四大种而施设的所造色。如此,此前的名与这里的色,合称为名色。其中,六入即六内处:眼内处乃至意内处。触即六触身:眼触乃至意触,这是触。受即六受身。渴爱即六爱身,这是渴爱。取即四取:欲取、见取、戒禁取、我语取,这是取。有即三有:欲有、色有、无色有。其中,什么是生?诸蕴初次生起、诸界初次生起、诸处初次生起,即生、诞生、入胎、再生、诸蕴的显现,这是生。其中,什么是老?所谓老,即牙齿脱落、头发灰白、皮肤起皱、四大种衰败、容色衰退,即老、衰败、衰颓、寿命减损、诸根毁坏、成熟,这是老。其中,什么是死?所谓死,即于各种有情种类中,那些有情的命终、死亡、死殁、命根断绝、身体破坏,这是死。如此,此前的生与这里的死,合称为老死。显示巴利原文
62. Tattha katamā avijjā? Yaṃ catūsu ariyasaccesu aññāṇanti vitthārena yathā so pāṇasajjesu kathaṃkathā kātabbaṃ. Tattha katamaṃ viññāṇaṃ? Cha viññāṇakāyā vedanā saññā cetanā phasso manasikāro, idaṃ nāmaṃ. Tattha katamaṃ rūpaṃ? Cātumahābhūtikaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ upādāyarūpassa paññattiṃ. Iti purimakañca nāmaṃ idañca rūpaṃ tadubhayaṃ nāmarūpanti vuccati. Tattha chaḷāyatananti cha ajjhattikāni āyatanāni, cakkhu ajjhattikaṃ āyatanaṃ yāva mano ajjhattikaṃ āyatanaṃ. Phassoti cha phassakāyā cakkhusamphasso yāva manosamphassoti phasso. Cha vedanākāyā vedanā. Taṇhāti cha taṇhākāyā taṇhā. Upādānanti cattāri upādānāni kāmupādānaṃ diṭṭhupādānaṃ sīlabbatupādānaṃ attavādupādānanti upādānaṃ. Bhavoti tayo bhavā kāmabhavo rūpabhavo arūpabhavo. Tattha katamā jāti? Yā paṭhamaṃ khandhānaṃ paṭhamaṃ dhātūnaṃ paṭhamaṃ āyatanānaṃ uppatti jāti sañjāti okkanti abhinibbatti khandhānaṃ pātubhāvo, ayaṃ jāti. Tattha katamā jarā? Jarā nāma yaṃ taṃ khaṇḍiccaṃ pāliccaṃ valittacatā pavivittaṃ catunnaṃ mahābhūtānaṃ vivaṇṇataṃ bhaggo taṃ jarā hīyanā pahīyanā āyuno hāni saṃhāni indriyānaṃ paribhedo upanāho paripāko, ayaṃ jarā. Tattha katamaṃ maraṇaṃ? Maraṇaṃ nāma yaṃ tasmiṃ tasmiṃ sattanikāye tesaṃ tesaṃ sattānaṃ cuti cavanatā maraṇaṃ kālaṅkiriyā uddhumātakānaṃ bhedo kāyassa jīvitindriyassa upacchedo, idaṃ maraṇaṃ. Iti purimikā ca jarā idañca maraṇaṃ tadubhayaṃ jarāmaraṇaṃ.
其中,无明以黑暗、蒙昧、不如实了知为特相,是诸行的近因。诸行以造作为特相,现起为积聚与令再生投生,它们是识的近因。识以依于所依而了别为特相,是名色的近因。名色以多种依止为特相,是六入的近因。六入以确立诸根为特相,是触的近因。触以接触为特相,是受的近因。受以领纳为特相,是渴爱的近因。渴爱以耽著为特相,是取的近因。取以执取、不舍为特相,是有的近因。有以散播于种种趣为特相,是生的近因。生以诸蕴显现为特相,是老的近因。老以令衰败、成熟为特相,是死的近因。死以寿尽、命根断绝为特相,是苦的近因。苦以逼迫身为特相,是忧的近因。忧以逼迫心为特相,是悲的近因。悲以悲伤为特相,是号泣的近因。号泣以发出言语为特相,是恼的近因。凡此种种困乏,即是恼。显示巴利原文
Tattha andhakāratimisā yathābhūtaṃ appajānanalakkhaṇā avijjā saṅkhārānaṃ padaṭṭhānaṃ ha. Abhisaṅkharaṇalakkhaṇā saṅkhārā, upacayapunabbhavābhiropanapaccupaṭṭhānā. Te viññāṇassa padaṭṭhānaṃ. Vatthu saviññattilakkhaṇaṃ viññāṇaṃ, taṃ nāmarūpassa padaṭṭhānaṃ. Anekasannissayalakkhaṇaṃ nāmarūpaṃ, taṃ saḷāyatanassa padaṭṭhānaṃ. Indriyavavatthāpanalakkhaṇaṃ saḷāyatanaṃ, taṃ phassassa padaṭṭhānaṃ . Sannipātalakkhaṇo phasso, so vedanāya padaṭṭhānaṃ. Anubhavanalakkhaṇā vedanā, sā taṇhāya padaṭṭhānaṃ. Ajjhosānalakkhaṇā taṇhā, sā upādānassa padaṭṭhānaṃ. Ādānaparihananalakkhaṇaṃ upādānaṃ, taṃ bhavassa padaṭṭhānaṃ . Nānāgativikkhepalakkhaṇo bhavo, so jātiyā padaṭṭhānaṃ. Khandhānaṃ pātubhāvalakkhaṇā jāti, sā jarāya padaṭṭhānaṃ. Upanayaparipākalakkhaṇā jarā, sā maraṇassa padaṭṭhānaṃ. Āyukkhayajīvitauparodhalakkhaṇaṃ maraṇaṃ, taṃ dukkhassa padaṭṭhānaṃ. Kāyasampīḷanalakkhaṇaṃ dukkhaṃ, taṃ domanassassa padaṭṭhānaṃ. Cittasampīḷanalakkhaṇaṃ domanassaṃ, taṃ sokassa padaṭṭhānaṃ. Socanalakkhaṇo soko, so paridevassa padaṭṭhānaṃ. Vacīnicchāraṇalakkhaṇo paridevo, so upāyāsassa padaṭṭhānaṃ. Ye āyāsā te upāyāsā.
有九句,一切不善品皆被摄集、归入其中。哪九句?二根本烦恼、三不善根、四颠倒。其中,二根本烦恼为无明与有爱。三不善根为贪、嗔、痴。四颠倒为:于无常作常想,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于苦作乐想,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于无我作我想,是想颠倒、心颠倒、见颠倒;于不净作净想,是想颠倒、心颠倒、见颠倒。显示巴利原文
Nava padāni yattha sabbo akusalapakkho saṅgahaṃ samosaraṇaṃ gacchati. Katamāni nava padāni? Dve mūlakilesā, tīṇi akusalamūlāni, cattāro vipallāsā. Tattha dve mūlakilesā avijjā ca bhavataṇhā ca, tīṇi akusalamūlāni lobho doso moho ca. Cattāro vipallāsā – ‘‘anicce nicca’’nti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, ‘‘dukkhe sukha’’nti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, ‘‘anattani attā’’ti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso, ‘‘asubhe subha’’nti saññāvipallāso cittavipallāso diṭṭhivipallāso.
63 第六十三问:其中,无明是对四圣谛不如实了知,这称为无明。有爱是对诸有中的贪、染著、欲求、沉迷、希求、欢喜、耽著、不舍弃,这称为有爱。显示巴利原文
63. Tattha avijjā nāma catūsu ariyasaccesu yathābhūtaṃ aññāṇaṃ, ayaṃ avijjā. Bhavataṇhā nāma yo bhavesu rāgo sārāgo icchā mucchā patthanā nandī ajjhosānaṃ apariccāgo, ayaṃ bhavataṇhā.
其中,什么是不善根贪?显示巴利原文
Tattha katamo lobho akusalamūlaṃ?
贪,即于种种他人的事物、他人的财物、他人的处所、他人的资产、他人所执持之物上所起的贪求、贪著、欲求、沉迷、希求、欢喜、耽著、不舍弃,这就是不善根贪。它是什么的根?贪是贪所生的不善身业、语业、意业,以及与这些业相应的诸心、心所法的根。显示巴利原文
Lobho nāma so tesu tesu paravatthūsu paradabbesu paraṭṭhānesu parasāpateyyesu parapariggahitesu lobho lubbhanā icchā mucchā patthanā nandī ajjhosānaṃ apariccāgo, ayaṃ lobho akusalamūlaṃ. Kassetaṃ mūlaṃ? Lobho lobhajassa akusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa ca, tathā yathā taṃsampayuttānaṃ cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ.
其中,什么是瞋不善根?显示巴利原文
Tattha katamo doso akusalamūlaṃ?
即对有情生起的愤怒、不忍、不悦、恶意、恼害、欲令不利、心的排斥,这便是瞋不善根。显示巴利原文
So sattesu āghāto akkhanti appaccayo byāpādo padoso anatthakāmatā cetaso paṭighāto, ayaṃ doso akusalamūlaṃ.
此以何为根?显示巴利原文
Kassetaṃ mūlaṃ?
嗔所生的身业、语业、意业,以及与它们相应的诸心、心所法之根。显示巴利原文
Dosajassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa sampayuttānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ.
那么,什么是痴不善根?显示巴利原文
Tattha katamo moho akusalamūlaṃ?
即于四圣谛未现观、未正确把握、未通达,愚痴、迷惑、极度迷惑、极度昏昧,无明、黑暗、蒙昧、障碍、盖、遮蔽、覆盖、令远离善法——这是痴不善根。显示巴利原文
Yaṃ catūsu ariyasaccesu anabhisamayo asampajjaggāho appaṭivedho moho muyhanā sammoho sammuyhanā avijjā tamo andhakāro āvaraṇaṃ nīvaraṇaṃ chadanaṃ acchadanaṃ apasacchāgamanaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, ayaṃ moho akusalamūlaṃ.
此以何为根?显示巴利原文
Kassetaṃ mūlaṃ?
它是作为痴所生的不善身业、语业、意业,以及与他们相应的诸心、心所法之根。显示巴利原文
Mohajassa akusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa ca taṃsampayuttakānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ.
其中,应当了知颠倒,应当了知颠倒的所依。若有某种颠倒,即应了知彼颠倒。其中,有一颠倒、三颠倒、四颠倒所依。何为一颠倒?即依其对立方而执取颠倒者。显示巴利原文
Tattha vipallāsā jānitabbā, vipallāsānaṃ vatthu jānitabbaṃ. Yaṃ vipallāsaṃ siyā, taṃ jānitabbaṃ. Tattha eko vipallāso tīṇi vipallāsāni cattāri vipallāsavatthūni. Katamo eko vipallāso ca, yena paṭipakkhena vipallāsitaṃ gaṇhāti?
于无常中作常想,于苦中作乐想,于无我中作我想,于不净中作净想,这是一颠倒。显示巴利原文
‘‘Anicce nicca’’nti, ‘‘dukkhe sukha’’nti, ‘‘anattani attā’’ti, ‘‘asubhe subha’’nti, ayaṃ eko vipallāso.
什么是四颠倒所依?显示巴利原文
Katamāni cattāri vipallāsavatthūni?
身、受、心、法。这些就是四颠倒所依。显示巴利原文
Kāyo vedanā cittaṃ dhammā ca. Imāni cattāri vipallāsavatthūni.
哪三种是颠倒?显示巴利原文
Katamāni tīṇi vipallāsāni?
想颠倒、心颠倒、见颠倒。这便是三种颠倒。显示巴利原文
Saññā cittaṃ diṭṭhi ca. Imāni tīṇi vipallāsāni.
其中,对于令人愉悦的事物,在感官处或色境处,取著其相,此为想颠倒。当心安住于彼颠倒的事物上而生起认知,此为心颠倒。彼颠倒之心,对于该色法生起“于不净以净”的忍可、喜好、中舍、决断、邪见、标示、审察,此为见颠倒。依事物的差别,于身等之中有十二种颠倒:于身有三种,于受有三种,于心有三种,于法有三种;即四种想颠倒、四种心颠倒、四种见颠倒。从处所累积来说,眼识及与想相应者,于色法中有十二种颠倒;乃至意识及与想相应者,于法中有十二种颠倒,如此六组十二种,合为四种颠倒。依所缘的种种差别,于无量不可计数的众生,有无量不可计数的颠倒,并依下劣、殊胜、中等而有差别。显示巴利原文
Tattha manāpike vatthumhi indriyavatthe vaṇṇāyatane vā yo nimittassa uggāho, ayaṃ saññāvipallāso. Tattha viparītacittassa vatthumhi sati viññatti, ayaṃ cittavipallāso. Tattha viparītacittassa tamhi rūpe ‘‘asubhe subha’’nti yā khanti ruci upekkhanā nicchayo diṭṭhi nidassanaṃ santīraṇā, ayaṃ diṭṭhivipallāso. Tattha vatthubhedena kāyesu dvādasa vipallāsā bhavanti. Tayo kāye tayo vedanāya tayo citte tayo dhamme, cattāro saññāvipallāsā cattāro cittavipallāsā cattāro diṭṭhivipallāsā, āyatanūpacayato cakkhuviññāṇasaññāsamaṅgissa rūpesu dvādasa vipallāsā yāva mano saññāsamaṅgissa, dhammesu dvādasa vipallāsā cha dvādasakā cattāri vipallāsā bhavanti. Ārammaṇanānattato hi aparimitasaṅkheyyānaṃ sattānaṃ aparimitamasaṅkheyyā vipallāsā bhavanti hīnukkaṭṭhamajjhimatāya.
64 其中,五蕴构成四种自体依处:色蕴是身自体依处,受蕴是受自体依处,想蕴与行蕴是法自体依处,识蕴是心自体依处。因此,五蕴即此四种自体依处。其中,于身中生起“不净为净”的颠倒;同样,于受……乃至……于心……乃至……于法中,生起有我的颠倒。为断除这四种颠倒,世尊开示、确立了四念处:安住于身随观身者,断除“不净为净”的颠倒;同样,于受、于心、于法,亦应如此修习。显示巴利原文
64. Tattha pañcakkhandhā cattāri attabhāvavatthūni bhavanti. Yo rūpakkhandho, so kāyo attabhāvavatthu. Yo vedanākkhandho, so vedanā attabhāvavatthu. Yo saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca, te dhammā attabhāvavatthu. Yo viññāṇakkhandho, so cittaṃ attabhāvavatthu. Iti pañcakkhandhā cattāri attabhāvavatthūni. Tattha kāye ‘‘asubhe subha’’nti vipallāso bhavati. Evaṃ vedanāsu…pe… citte…pe… dhammesu ca attavipallāso bhavati. Tattha catunnaṃ vipallāsānaṃ samugghātanatthaṃ bhagavā cattāro satipaṭṭhāne deseti paññapeti kāye kāyānupassī viharato ‘‘asubhe subha’’nti vipallāsaṃ samugghāteti, evaṃ vedanāsu, citte, dhammesu ca kātabbaṃ.
其中,无明以黑暗、愚昧、不通达为相,它的近因是颠倒。渴爱以执取为相,它的近因是可爱、可意之色。贪以欺诳自心为相,它的近因是不与取。嗔以争斗为相,它的近因是杀生。痴以违逆事物为相,它的近因是邪行。常想以执取诸行不灭为相,它的近因是一切诸行。乐想以与有漏触相应为相,它的近因是我所执。我想以于法中执取为相,它的近因是我执。净想以执取颜色为相,它的近因是不守护根门。由此九句,一切不善分皆被阐明,而这唯有多闻者能知,非少闻者;唯有慧者能知,非无慧者;唯有相应者能知,非不相应者。显示巴利原文
Tattha andhakāratimisā appaṭivedhalakkhaṇā avijjā, tassā vipallāsapadaṭṭhānaṃ. Ajjhosānalakkhaṇā taṇhā, tassā piyarūpasātarūpaṃ padaṭṭhānaṃ. Attāsayavañcanālakkhaṇo lobho, tassa adinnādānaṃ padaṭṭhānaṃ. Idha vivādalakkhaṇo doso, tassa pāṇātipāto padaṭṭhānaṃ. Vatthuvippaṭipattilakkhaṇo moho, tassa micchāpaṭipatti padaṭṭhānaṃ. Saṅkhatānaṃ dhammānaṃ avināsaggahaṇalakkhaṇā niccasaññā, tassā sabbasaṅkhārā padaṭṭhānaṃ. Sāsavaphassopagamanalakkhaṇā sukhasaññā, tassā mamaṅkāro padaṭṭhānaṃ. Dhammesu upagamanalakkhaṇā attasaññā , tassā ahaṅkāro padaṭṭhānaṃ. Vaṇṇasaṅgahaṇalakkhaṇā subhasaññā, tassā indriyaasaṃvaro padaṭṭhānaṃ. Etehi navahi padehi uddiṭṭhehi sabbo akusalapakkho niddiṭṭho bhavati, so ca kho bahussutena sakkā jānituṃ no appassutena, paññavatā no duppaññena, yuttena no ayuttena.
善句有九种,一切善分皆摄集、归入其中。是哪九种句?即:止、观、无贪、无嗔、无痴、无常想、苦想、无我想、不净想。显示巴利原文
Nava padāni kusalāni yattha sabbo kusalapakkho saṅgaho samosaraṇaṃ gacchanti. Katamāni nava padāni? Samatho vipassanā alobho adoso amoho aniccasaññā dukkhasaññā anattasaññā asubhasaññā ca.
其中,什么是止?即心的安住、善住、坚住、住立、近住、现起、等持、等引、不散乱、不悔、寂静、心一境性,这称为止。显示巴利原文
Tattha katamo samatho? Yā cittassa ṭhiti saṇṭhiti avaṭṭhiti ṭhānaṃ paṭṭhānaṃ upaṭṭhānaṃ samādhi samādhānaṃ avikkhepo avippaṭisāro vūpasamo mānaso ekaggaṃ cittassa, ayaṃ samatho.
其中,什么是观?即对于蕴、界、处、名色、缘起、缘已生法、苦、集、灭、道、善与不善法、有罪与无罪、黑与白、应修与不应修法,如实地简择、审择、思察、遍察、执取、不执取、遍执取、以心熟习、衡量、审察,这便是智、明、眼、觉、慧、智、光、明、辉、耀、剑、箭、择法觉支、正见道支,这称为观。因此,这称为观;或者说,此观有种种观,故称为观。又,此观有两种,称为法观;依此二种,观净与不净、黑与白、应修与不应修、业与果、缚与解、积集与损减、流转与还灭、杂染与清净,由此称为观。或者,‘vi’是前缀,‘passanā’是见义,故称为观。这就是观。显示巴利原文
Tattha katamā vipassanā? Khandhesu vā dhātūsu vā āyatanesu vā nāmarūpesu vā paṭiccasamuppādesu vā paṭiccasamuppannesu vā dhammesu dukkhesu vā samudayesu vā nirodhe vā magge vā kusalākusalesu vā dhammesu sāvajjaanavajjesu vā kaṇhasukkesu vā sevitabbaasevitabbesu vā so yathābhūtaṃ vicayo pavicayo vīmaṃsā paravīmaṃsā gāhanā aggāhanā pariggāhanā cittena paricitanā tulanā upaparikkhā ñāṇaṃ vijjā vā cakkhu buddhi medhā paññā obhāso āloko ābhā pabhā khaggo nārāco dhammavicayasambojjhaṅgo sammādiṭṭhi maggaṅgaṃ, ayaṃ vipassanā. Tenesā vipassanā iti vuccati vividhā vā esā vipassanāti, tasmā esā vipassanāti vuccati. Dvidhā cesā hi vipassanā dhammavipassanāti vuccati, dvidhā imāya passati subhañca asubhañca kaṇhañca sukkañca sevitabbañca asevitabbañca kammañca vipākañca bandhañca vimokkhañca ācayañca apacayañca pavattiñca nivattiñca saṃkilesañca vodānañca, evaṃ vipassanāti vuccati. Atha vā viiti upasaggo passanāti attho tasmā vipassanāti vuccate, ayaṃ vipassanā.
65 于此,众生有两种病:无明与有爱。为了消除这两种病,世尊开示了两种药:止与观。依此两种药而治疗,则能证得两种无病:离贪的离欲心解脱,与离无明的慧解脱。其中,对治渴爱之病,止是药,离贪的离欲心解脱是无病。对治无明之病,观是药,离无明的慧解脱是无病。正如世尊所说:‘有二法应遍知,即名与色;有二法应断除,即无明与有爱;有二法应修习,即止与观;有二法应证得,即明与解脱。’其中,修习止者遍知色,遍知色者断除渴爱,断除渴爱者证得离贪的离欲心解脱;修习观者遍知名,遍知名者断除无明,断除无明者证得离无明的慧解脱。当比丘遍知了二法——名与色,便断除了二法——无明与有爱,修习了二法——止与观,证得了二法——明与解脱。至此,比丘便成为所作已办者。此即有余涅槃界。当他寿尽、命根灭时,此苦灭尽,不再生起其他苦。这些蕴、界、处的灭尽、寂止,以及其他蕴、界、处不再结生、不再显现,即是无余涅槃界。显示巴利原文
65. Tattha dve rogā sattānaṃ avijjā ca bhavataṇhā ca, etesaṃ dvinnaṃ rogānaṃ nighātāya bhagavatā dve bhesajjāni vuttāni samatho ca vipassanā ca. Imāni dve bhesajjāni paṭisevento dve aroge sacchikaroti rāgavirāgaṃ cetovimuttiṃ avijjāvirāgañca paññāvimuttiṃ. Tattha taṇhārogassa samatho bhesajjaṃ, rāgavirāgā cetovimutti arogaṃ. Avijjārogassa vipassanābhesajjaṃ avijjāvirāgā paññāvimutti arogaṃ. Evañhi bhagavā cāha, ‘‘dve dhammā pariññeyyā nāmañca rūpañca, dve dhammā pahātabbā avijjā ca bhavataṇhā ca, dve dhammā bhāvetabbā samatho ca vipassanā ca, dve dhammā sacchikātabbā vijjā ca vimutti cā’’ti. Tattha samathaṃ bhāvento rūpaṃ parijānāti, rūpaṃ parijānanto taṇhaṃ pajahati, taṇhaṃ pajahanto rāgavirāgā cetovimuttiṃ sacchikaroti, vipassanaṃ bhāvento nāmaṃ parijānāti, nāmaṃ parijānanto avijjaṃ pajahati, avijjaṃ pajahanto avijjāvirāgā paññāvimuttiṃ sacchikaroti. Yadā bhikkhuno dve dhammā pariññātā bhavanti nāmañca rūpañca, tathāssa dve dhammā pahīnā bhavanti avijjā ca bhavataṇhā ca. Dve dhammā bhāvitā bhavanti samatho ca vipassanā ca, dve dhammā sacchikātabbā bhavanti vijjā ca vimutti ca. Ettāvatā bhikkhu katakicco bhavati. Esā sopādisesā nibbānadhātu. Tassa āyupariyādānā jīvitindriyassa uparodhā idañca dukkhaṃ nirujjhati, aññañca dukkhaṃ na uppajjati. Tattha yo imesaṃ khandhānaṃ dhātuāyatanānaṃ nirodho vūpasamo aññesañca khandhadhātuāyatanānaṃ appaṭisandhi apātubhāvo, ayaṃ anupādisesā nibbānadhātu.
其中,何为无贪善根?即任何界所摄的无贪、不贪着、不执取的状态、不欲求、不希冀、不喜好、不耽着,此即无贪善根。它是什么的根?它是无贪所生的善身业、语业、意业,以及与这些相应的诸心、心所法的根。又,圣八支道被称为善,此是其中三支道支的根。哪三支?即正思惟、正精进、正定。这是它们的根,因此称为善根。显示巴利原文
Tattha katamaṃ alobho kusalamūlaṃ? Yaṃdhātuko alobho alubbhanā alubbhitattaṃ anicchā apatthanā akantā anajjhosānaṃ. Ayaṃ alobho kusalamūlaṃ. Kassetaṃ mūlaṃ? Alobhajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṃsampayuttānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ. Atha vā ariyo aṭṭhaṅgiko maggo kusalanti vuccati, so tiṇṇaṃ maggaṅgānaṃ mūlaṃ. Katamesaṃ tiṇṇaṃ, sammāsaṅkappassa sammāvāyāmassa sammāsamādhissa ca imesaṃ mūlanti, tasmā kusalamūlanti vuccati.
其中,何为无嗔善根?即对于众生或诸行,无恼害、无违逆、无恶意、无嗔恚、无嗔怒、慈、慈爱、愿利益、愿安乐,以及信心清净,此即无嗔善根。它为谁的根?它为无嗔所生的善身业、语业、意业,以及与这些相应的诸心、心所法的根。又,它是三支道支的根。哪三支?即正语、正业、正命。它是这三支道支的根,因此称为善根。显示巴利原文
Tattha katamaṃ adoso kusalamūlaṃ? Yā sattesu vā saṅkhāresu vā anaghāto appaṭighāto abyāpatti abyāpādo adoso mettā mettāyanā atthakāmatā hitakāmatā cetaso pasādo, ayaṃ adoso kusalamūlaṃ. Kassetaṃ mūlaṃ? Adosajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṃsampayuttānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ. Atha vā tiṇṇaṃ maggaṅgānaṃ mūlaṃ. Katamesaṃ tiṇṇaṃ? Sammāvācāya sammākammantassa sammāājīvassa ca imesaṃ tiṇṇaṃ maggaṅgānaṃ mūlaṃ, tasmā kusalamūlanti vuccati.
其中,何为无痴善根?即对四圣谛的如实智见、现观、正通达、证悟,以及无痴、不迷乱、不愚蒙,是为明、光照、光明、无障,此即有学诸善法中的无痴善根。它是什么的根?它是无痴所生的善身业、语业、意业,以及与这些相应的诸心、心所法的根。又,它是二支道支的根。哪二支?即正见与正念。它是这二支道支的根,因此称为善根。应如此将八支道与三善根配合。显示巴利原文
Tattha katamaṃ amoho kusalamūlaṃ? Yaṃ catūsu ariyasaccesu yathābhūtaṃ ñāṇadassanaṃ abhisamayo sammā ca paccāgamo paṭivedho amoho asammuyhanā asammoho vijjāpakāso āloko anāvaraṇaṃ sekkhānaṃ kusalānaṃ dhammānaṃ, ayaṃ amoho kusalamūlaṃ. Kassetaṃ mūlaṃ? Amohajassa kusalassa kāyakammassa vacīkammassa manokammassa taṃsampayuttānañca cittacetasikānaṃ dhammānaṃ mūlaṃ. Atha vā dvinnaṃ maggaṅgānaṃ etaṃ mūlaṃ. Katamesaṃ dvinnaṃ? Sammādiṭṭhiyā ca sammāsatiyā ca imesaṃ dvinnaṃ maggaṅgānaṃ mūlaṃ, tasmā kusalamūlanti vuccati. Evaṃ imesaṃ tīhi kusalamūlehi aṭṭhaṅgiko maggo yojetabbo.
66 其中,什么是无常想?即‘一切诸行是生灭法’的想、了知、确定、执取,这称为无常想。它的果报是什么?当无常想被修习、多修习时,心于八世间法不随顺、不倾向、不确立,而安住于舍或厌离,这是它的果报。显示巴利原文
66. Tattha katamā aniccasaññā? ‘‘Sabbe saṅkhārā uppādavayadhammino’’ti ca yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṃ aniccasaññā. Tassā ko nissando? Aniccasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya aṭṭhasu lokadhammesu cittaṃ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.
其中,什么是苦想?即‘一切诸行是苦’的想、了知、确定、执取,这称为苦想。它的果报是什么?当苦想被修习、多修习时,心于懈怠、放逸、惊奇中不随顺、不倾向、不确立,而安住于舍或厌离,这是它的果报。显示巴利原文
Tattha katamā dukkhasaññā? ‘‘Sabbe saṅkhārā dukkhā’’ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṃ dukkhasaññā. Tassā ko nissando? Dukkhasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya ālasse saṃpamāde vimhaye ca cittaṃ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.
其中,什么是无我想?即‘一切法无我’的想、了知、确定、执取,这称为无我想。它的果报是什么?当无我想被修习、多修习时,我慢不随顺、不倾向,我所慢不确立,而安住于舍或厌离,这是它的果报。显示巴利原文
Tattha katamā anattasaññā? ‘‘Sabbesu dhammesu anattā’’ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṃ anattasaññā. Tassā ko nissando, anattasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya ahaṅkāro cittaṃ nānusandhati na sandhati, mamaṅkāro na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.
其中,什么是不净想?对于“七行是不净”的想、了知、确定、执取,这就是不净想。其果报为何?当不净想被修习、多修习时,心于净相便不随顺、不倾向、不安住,而安住于舍或厌离,这就是它的果报。显示巴利原文
Tattha katamā asubhasaññā? ‘‘Satta saṅkhārā asubhā’’ti yā saññā sañjānanā vavatthapanā uggāho, ayaṃ asubhasaññā. Tassā ko nissando? Asubhasaññāya bhāvitāya bahulīkatāya subhanimitte cittaṃ nānusandhati na sandhati na saṇṭhahati, upekkhā vā paṭikkūlatā vā saṇṭhahati, ayamassā nissando.
其中,世尊宣说了对五蕴的遍知:于此,不净想旨在遍知色蕴,苦想旨在遍知受蕴,无我想旨在遍知想蕴与行蕴,无常想旨在遍知识蕴。其中,以止断除渴爱,以观断除无明,以无嗔断除嗔,以无痴断除痴,以无常想断除常想,以苦想断除乐想,以无我想断除我想,以不净想断除净想。显示巴利原文
Tattha pañcannaṃ khandhānaṃ pariññā bhagavatā desitā, yo tattha asubhasaññā rūpakkhandhassa pariññattaṃ, dukkhasaññā vedanākkhandhassa pariññattaṃ, anattasaññā saññākkhandhassa saṅkhārakkhandhassa pariññattaṃ, aniccasaññā viññāṇakkhandhassa pariññattaṃ. Tattha samathena taṇhaṃ samugghāteti, vipassanā avijjaṃ samugghāteti, adosena dosaṃ samugghāteti, amohena mohaṃ samugghāteti, aniccasaññāya niccasaññaṃ samugghāteti, dukkhasaññāya sukhasaññaṃ samugghāteti, anattasaññāya attasaññaṃ samugghāteti, asubhasaññāya subhasaññaṃ samugghāteti.
止具有收摄散乱之心的特相,其近因是诸禅那。观具有如实通达一切法的特相,其近因是一切应所知法。无贪具有收摄贪欲的特相,其近因是离不与取。无嗔具有无恼害的特相,其近因是离杀生。无痴具有不为事物所障碍的特相,其近因是正行。无常想具有把握诸行坏灭的特相,其近因是生灭。苦想具有了知有漏触的特相,其近因是受。无我想具有不执取一切法的特相,其近因是法想。不净想具有总持青瘀、脓烂、膨胀等相的特相,其近因是厌离。这九个部分一经开示,一切善法聚即被开示,而此唯有博闻者能知,非寡闻者;唯有具慧者能知,非劣慧者;唯有如理行者能知,非不如理行者。显示巴利原文
Cittavikkhepapaṭisaṃharaṇalakkhaṇo samatho, tassa jhānāni padaṭṭhānaṃ. Sabbadhammaṃ yathābhūtaṃ paṭivedhalakkhaṇā vipassanā, tassā sabbaneyyaṃ padaṭṭhānaṃ. Icchāpaṭisaṃharaṇalakkhaṇo alobho, tassa adinnādānā veramaṇī padaṭṭhānaṃ. Abyāpādalakkhaṇo adoso, tassa pāṇātipātā veramaṇī padaṭṭhānaṃ. Vatthuappaṭihatalakkhaṇo amoho, tassa sammāpaṭipatti padaṭṭhānaṃ. Saṅkhatānaṃ dhammānaṃ vināsaggahaṇalakkhaṇā aniccasaññā, tassā udayabbayo padaṭṭhānaṃ. Sāsavaphassasañjānanalakkhaṇā dukkhasaññā, tassā vedanā padaṭṭhānaṃ. Sabbadhammaanupagamanalakkhaṇā anattasaññā, tassā dhammasaññā padaṭṭhānaṃ. Vinīlakavipubbakauddhumātakasamuggahaṇalakkhaṇā asubhasaññā, tassā nibbidā padaṭṭhānaṃ. Imesu navasu padesu upadiṭṭhesu sabbo kusalapakkho upadiṭṭho bhavati, so ca bahussutena sakkā jānituṃ no appassutena, paññavatā no duppaññena, yuttena no ayuttenāti.
67 其中,对于那些心向常想的人,若不以正念随观心念的相续流转,无常想便不会现起;对于那些在五种欲功德上倾向于乐味的人,若不随观威仪路的无常变易,苦想便不会现起;对于那些在蕴、界、处中执取有我的倾向者,若不以种种界、无量界的分析来随观,无我想便不会现起;对于那些喜爱色泽相貌、对身体持有净想的人,若不随观其中所隐藏的不净,不净想便不会现起。显示巴利原文
67. Tattha niccasaññādhimuttassa aparāparaṃ cittaṃ paṇāmento satimapaccavekkhato aniccasaññā na upaṭṭhāti, pañcasu kāmaguṇesu sukhassādādhimuttassa iriyāpathassa agatimapaccavekkhato dukkhasaññā na upaṭṭhāti, khandhadhātuāyatanesu attādhimuttassa nānādhātuanekadhātuvinibbhogamapaccavekkhato anattasaññā na upaṭṭhāti, vaṇṇasaṇṭhānābhiratassa kāye subhādhimuttassa ca vippaṭicchannā asubhasaññā na upaṭṭhāti.
信的特相为无追悔,以信解为现起,它的近因是四预流支。正如世尊所说:‘诸比丘,信根应于何处见?应于四预流支这些善法中见。’显示巴利原文
Avippaṭisāralakkhaṇā saddhā, saddahanā paccupaṭṭhānaṃ. Tassa cattāri sotāpattiyaṅgāni padaṭṭhānaṃ. Evañhi vuttaṃ bhagavatā saddhindriyaṃ bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu sotāpattiyaṅgesu kusalesu dhammesu.
精进根具有勇悍坚持的特相,以精进根的发勤为现起,它的近因是四正勤。正如世尊所说:‘诸比丘,精进根应于何处见?应于四正勤中见。’显示巴利原文
Sūrāapaṭikkhepanalakkhaṇaṃ vīriyindriyaṃ, vīriyindriyārambho paccupaṭṭhānaṃ. Tassa atītā cattāro sammappadhānā padaṭṭhānaṃ. Yathā vuttaṃ bhagavatā vīriyindriyaṃ, bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu sammappadhānesu.
念以忆持为特相,以不痴迷为现起,它的近因是过去所修习的四念处。如世尊所说:“诸比丘,念根应于何处见?应于四念处中见。”显示巴利原文
Sati saraṇalakkhaṇā, asammohapaccupaṭṭhānā. Tassa atītā cattāro satipaṭṭhānā padaṭṭhānaṃ. Yathā vuttaṃ bhagavatā satindriyaṃ bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu satipaṭṭhānesu.
定以心一境性为特相,以不散乱为现起,它的近因是四智。如世尊所说:“诸比丘,定根应于何处见?应于四禅那中见。”显示巴利原文
Ekaggalakkhaṇo samādhi, avikkhepapaccupaṭṭhāno, tassa cattāri ñāṇāni padaṭṭhānaṃ. Yathā vuttaṃ bhagavatā samādhindriyaṃ, bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu jhānesu.
慧以了知为特相,以审察真实义为现起,它的近因是四圣谛。如世尊所说:“诸比丘,慧根应于何处见?应于四圣谛中见。”显示巴利原文
Pajānanalakkhaṇā paññā, bhūtatthasantīraṇā paccupaṭṭhānā, tassa cattāri ariyasaccāni padaṭṭhānaṃ. Yathā vuttaṃ bhagavatā paññindriyaṃ, bhikkhave, kuhiṃ daṭṭhabbaṃ, catūsu ariyasaccesu.
有四轮:住适宜处为一轮,亲近善士为一轮,自正如愿为一轮,宿世善业为一轮。其中,住适宜处,其相为亲近圣者,是亲近善士的近因。亲近善士,其相为亲近圣者,是自正如愿的近因。自正如愿,其相为正行,是善业的近因。善业,其相为善法增长,是一切成就的近因。显示巴利原文
Cattāri cakkāni patirūpadesavāso cakkaṃ, sappurisūpanissayo cakkaṃ, attasammāpaṇidhānaṃ cakkaṃ, pubbe katapuññatā cakkaṃ. Tattha ariyasannissayalakkhaṇo patirūpadesavāso, so sappurisūpanissayassa padaṭṭhānaṃ. Ariyasannissayalakkhaṇo sappurissūpanissayo, so attasammāpaṇidhānassa padaṭṭhānaṃ. Sammāpaṭipattilakkhaṇaṃ attasammāpaṇidhānaṃ, taṃ puññānaṃ padaṭṭhānaṃ. Kusaladhammopacayalakkhaṇaṃ puññaṃ, taṃ sabbasampattīnaṃ padaṭṭhānaṃ.
有十一种以戒为根之法:具戒者生起无追悔……乃至……他以解脱智见而了知‘不再有此后有’。其中,戒,其相为远离,是无追悔的近因。无追悔,其相为不自责,是喜悦的近因。喜悦,其相为欢喜,是喜的近因。喜,其相为心满足,是轻安的近因。轻安,其相为适业性,是乐的近因。乐,其相为无嗔害,是定的近因。定,其相为不散乱,是如实智见的近因。慧,其相为无颠倒审察,是厌离的近因。厌离,其相为无执着,是离欲的近因。离欲,其相为无杂染,是解脱的近因。解脱,其相为远离不善法,是解脱清净的近因。显示巴利原文
Ekādasasīlamūlakā dhammā sīlavato avippaṭisāro bhavati…pe… so vimuttiñāṇadassanaṃ ‘‘nāparaṃ itthattāyā’’ti pajānanā. Tattha veramaṇilakkhaṇaṃ sīlaṃ, taṃ avippaṭisārassa padaṭṭhānaṃ. Na attānuvādalakkhaṇo avippaṭisāro, so pāmojjassa padaṭṭhānaṃ. Abhippamodanalakkhaṇaṃ pāmojjaṃ, taṃ pītiyā padaṭṭhānaṃ. Attamanalakkhaṇā pīti , sā passaddhiyā padaṭṭhānaṃ. Kammaniyalakkhaṇā passaddhi, sā sukhassa padaṭṭhānaṃ. Abyāpādalakkhaṇaṃ sukhaṃ, taṃ samādhino padaṭṭhānaṃ. Avikkhepanalakkhaṇo samādhi, so yathābhūtañāṇadassanassa padaṭṭhānaṃ. Aviparītasantīraṇalakkhaṇā paññā, sā nibbidāya padaṭṭhānaṃ anālayanalakkhaṇā nibbidā, sā virāgassa padaṭṭhānaṃ. Asaṃkilesalakkhaṇo virāgo, so vimuttiyā padaṭṭhānaṃ. Akusaladhammavivekalakkhaṇā vimutti, sā vimuttino vodānassa padaṭṭhānaṃ.
68 68. 四圣地即四沙门果。其中,如实了知,是为见地。彼如实了知已生厌离,此为薄贪欲、薄嗔恚的近因,即斯陀含果。微细离欲,为离欲贪之心解脱,即阿那含果。从无明离欲而得解脱,是为所作地,即阿罗汉果。所谓沙门果,其义云何?圣八支道是沙门性,这些是彼之果,故称沙门果。何故称梵行果?圣八支道是梵行,这些是彼之果,故称梵行果。显示巴利原文
68. Catasso ariyabhūmiyo cattāri sāmaññaphalāni. Tattha yo yathābhūtaṃ pajānāti, esā dassanabhūmi. Sotāpattiphalañca so yathābhūtaṃ pajānitvā nibbindati, idaṃ tanukāmarāgassa padaṭṭhānaṃ byāpādānaṃ. Sakadāgāmiphalañca saṇhaṃ virajjati, ayaṃ rāgavirāgā cetovimutti. Anāgāmiphalañca yaṃ avijjāvirāgā vimuccati, ayaṃ katābhūmi. Arahattañca sāmaññaphalānīti ko vacanattho, ariyo aṭṭhaṅgiko maggo sāmaññaṃ, tassetāni phalāni sāmaññaphalānīti vuccati. Kissa brahmaññaphalānīti vuccante? Brahmaññaariyo aṭṭhaṅgiko maggo, tassa tāni phalānīti brahmaññaphalānīti vuccante.
其中,如何是须陀洹?圣弟子于现观圣谛时,断除三结——有身见、疑、戒禁取。由于此三结的断除与灭尽,圣弟子成为须陀洹,得不堕恶趣法,乃至穷尽苦际。显示巴利原文
Tattha sotāpanno kathaṃ hoti? Saha saccābhisamayā ariyasāvakassa tīṇi saṃyojanāni pahīyanti sakkāyadiṭṭhi vicikicchā sīlabbataparāmāso ca, imesaṃ tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ pahānā parikkhayā ariyasāvako hoti sotāpanno avinipātadhammo yāva dukkhassantaṃ karoti.
其中,什么是有身见?未听闻圣法的愚痴凡夫,不通晓圣法,他观察色是我,乃至观察识是我,对这五蕴执取为我或执取为我的,认为:‘这是我的,我是独一的、有主宰力的、被赋予的、受扶持的、随眠的、肢节相连的。’对此状态之认可、欢喜、审察、观察、思惟推度、见之审虑、净信,即称为有身见。显示巴利原文
Tattha katamā sakkāyadiṭṭhi? Assutavā bālo puthujjano yāva ariyadhamme akovido, so rūpaṃ attato samanupassati yāva viññāṇasmiṃ attānaṃ, so imesu pañcasu khandhesu attaggāho vā attaniyaggāho vā esohamasmi ekasmiṃ vasavattiko pakkhitto anuggaho anusayanto aṅgamaṅganti parati. Yā tathābhūtassa khanti ruci pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā abhippasannā, ayaṃ vuccate sakkāyadiṭṭhīti.
其中,五种见偏向断灭见。哪五种?观察色是我,乃至观察识是我。这五种偏向断灭见,其余十五种偏向常见。如此,由于有身见的断除,六十二种邪见便得断除。既已断除,便不偏向断灭见,也不偏向常见。如是,由于断灭了断见与常见,圣弟子无任何邪见,唯除出世间的正见。然而,如何没有有身见?于此,圣弟子是多闻者,一切善法皆应修作,乃至精通圣法,观察色是无我,乃至观察识是无我……如此观察者,有身见便不存在。显示巴利原文
Tattha pañca diṭṭhiyo ucchedaṃ bhajanti. Katamāyo pañca? Rūpaṃ attato samanupassati, yāva viññāṇaṃ attato samanupassati, imāyo pañca ucchedaṃ bhajanti, avasesāyo pannarasa sassataṃ bhajanti. Iti sakkāyadiṭṭhipahānā dvāsaṭṭhidiṭṭhigatāni pahīyanti. Pahānā ucchedaṃ sassatañca na bhajati. Iti ucchedasassatappahānā ariyasāvakassa na kiñci diṭṭhigataṃ bhavati, aññā vā lokuttarāya sammādiṭṭhiyā. Kathaṃ pana sakkāyadiṭṭhi na bhavati? Idha ariyasāvako sutavā hoti, sabbo sukkapakkho kātabbo, yāva ariyadhammesu kovido rūpaṃ anattato samanupassati, yāva viññāṇaṃ…pe… evamassa samanupassantassa sakkāyadiṭṭhi na bhavati.
如何方无疑惑?在此,圣弟子于佛不怀疑、不犹豫,全然净信——“彼世尊是……”等一切功德。于法不怀疑、不犹豫……乃至“此即渴爱灭尽、离欲、灭、涅槃”,他具足这第二种可期望的法。于僧不怀疑……乃至“是诸天与人的应供养者”,他具足这第三种可期望的法。显示巴利原文
Kathaṃ vicikicchā na bhavati? Idha ariyasāvako buddhe na kaṅkhati, na vicikicchati abhippasīdati, itipi so bhagavāti sabbaṃ. Dhamme na kaṅkhati na vicikicchati sabbaṃ. Yāva taṇhakkhayo virāgo nirodho nibbānanti, iminā dutiyena ākaṅkhiyena dhammena samannāgato hoti. Saṅghe na kaṅkhati…pe… yāva pūjā devānañca manussānañcāti, iminā tatiyena ākaṅkhiyena dhammena samannāgato hoti.
“一切行是苦”——于此不怀疑、不犹豫,决意信解,全然净信。“渴爱是苦之集”——于此不怀疑、不犹豫。“渴爱灭则苦灭”——于此不怀疑、不犹豫。“圣八支道是导向苦灭之行道”——于此不怀疑、不犹豫,决意信解,全然净信。凡对佛、法、僧,对苦、集、灭、道的疑惑、犹豫、怀疑、歧路、徘徊、踌躇、不确立、不决定、非一向、非一向性,这些在他已断除、被驱除、根绝,如截顶之棕榈树,成非有,于未来不再生起。显示巴利原文
Sabbe saṅkhārā dukkhāti na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati abhippasīdati. Taṇhā dukkhasamudayoti na kaṅkhati na vicikicchati. Taṇhānirodhā dukkhanirodhoti na kaṅkhati na vicikicchati. Ariyo aṭṭhaṅgiko maggo dukkhanirodhagāminī paṭipadāti na kaṅkhati na vicikicchati adhimuccati abhippasīdati. Yāva buddhe vā dhamme vā saṅghe vā dukkhe vā samudaye vā nirodhe vā magge vā kaṅkhāyanā vimati vicikicchā dvedhāpathā āsappanā parisappanā anavaṭṭhānaṃ adhiṭṭhāgamanaṃ anekaṃso anekaṃsikatā, te tassa pahīnā bhavanti paṇunnā ucchinnamūlā tālāvatthukatā anabhāvaṃkatā āyatiṃ anuppādadhammā.
69 其中,戒禁取有两种——对戒的执取与对清净的执取。于中,对戒的戒禁取是:“我借此戒,或借此禁制,或借此苦行,或借此梵行,将成为天神或某类天神,在那里与鸽足天女一同游戏、享乐、侍奉。”所谓“如实见”,是指喜好解脱、贪染、被贪染所转的见之形貌及观察,这是不满足者的戒禁取。于此,什么是对清净的戒禁取?世间有人执取戒,认为“由戒而清净,由戒而导出,由戒而解脱,超越乐,超越苦,超越乐苦而达到更上”。他执取此两种戒禁,以为“由这两种戒禁而清净、解脱、导出,超越乐,超越苦,超越乐苦而达到”。对于并非清净法、并非解脱法而执为清净、解脱者,对于如此存在者的认可、喜好、解脱、观察、思惟推度、见之审虑与观察,这便是对清净的戒禁取。圣弟子已断除这两种执取,乃至未来不再生起。他成为具戒者,具足圣者所爱的戒,无毁坏……乃至导向寂止。多闻圣弟子因断除此三种结,成为须陀洹,不堕恶趣,决定、确立,趋向正等觉。显示巴利原文
69. Tattha sīlabbataparāmāso dvidhā – sīlassa vā suddhassa vā. Tattha sīlassa sīlabbataparāmāso imināhaṃ sīlena vā vatena vā tapena vā brahmacariyena vā devo vā bhavissāmi devaññataro vā tattha kapotapādāhi accharāhi saddhiṃ kīḷissāmi ramissāmi paricarissāmīti. Yathābhūtadassananti rucivimutti rāgo rāgaparivattakā diṭṭhirūpanā passanā asantussitassa sīlabbataparāmāso. Tattha katamo suddhassa sīlabbataparāmāso? Idhekacco sīlaṃ parāmasati, sīlena sujjhati, sīlena nīyati, sīlena muccati, sukhaṃ vītikkamati, dukkhaṃ vītikkamati, sukhadukkhaṃ vītikkamati anupāpuṇāti uparimena. Tadubhayaṃ sīlavataṃ parāmasati tadubhayena sīlavatena sujjhanti muccanti nīyanti, sukhaṃ vītikkamanti, dukkhaṃ vītikkamanti, sukhadukkhaṃ vītikkamanti, anupāpuṇantīti avisucikaraṃ dhammaṃ avimuttikaraṃ dhammaṃ visucito vimuttito paccāgacchantassa yā tathābhūtassa khanti ruci mutti pekkhanā ākāraparivitakko diṭṭhinijjhāyanā passanā, ayaṃ suddhassa sīlabbataparāmāso. Ete ubho parāmāsā ariyasāvakassa pahīnā bhavanti yāva āyatiṃ anuppādadhammā, so sīlavā bhavati ariyakantehi sīlehi samannāgato akkhaṇḍehi yāva upasamasaṃvattanikehi. Imesaṃ tiṇṇaṃ saṃyojanānaṃ pahānā sutavā ariyasāvako bhavati sotāpanno avinipātadhammo, sabbaṃ.
“俱时现观”,此语是何义?有四种现观:遍知现观、断现观、证现观、修习现观。显示巴利原文
Sahasaccābhisamayā, iti ko vacanattho? Cattāro abhisamayā, pariññābhisamayo pahānābhisamayo sacchikiriyābhisamayo bhāvanābhisamayo.
其中,圣弟子以遍知现观而现观苦,以断现观而现观集,以证现观而现观灭,以修习现观而现观道。何以故?苦乃是遍知现观,集乃是断现观,灭乃是证现观,道乃是修习现观。如何以止观现观?将心系缚于所缘后,观见五蕴为苦。其中,那种系缚即是止;那种洞察即是观。当观见五蕴为苦时,对五蕴的喜爱、欲求、亲近、执著、意欲、迷恋、爱乐、希求便皆断除。其中,五蕴即是苦;其中那种喜爱、欲求、亲近、执著、意欲、迷恋、爱乐、希求,即是集;那种断除,即是灭;止与观,即是道。如此,对四圣谛的现观在同一时、同一刹那、同一心中,非前非后地发生。因此,世尊说:“由于俱时现观,圣弟子的三结得以断除。”显示巴利原文
Tattha ariyasāvako dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti, samudayaṃ pahānābhisamayena abhisameti, nirodhaṃ sacchikiriyābhisamayena abhisameti, maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti. Kiṃ kāraṇaṃ? Dukkhassa pariññābhisamayo, samudayassa pahānābhisamayo, nirodhassa sacchikiriyābhisamayo, maggassa bhāvanābhisamayo. Samathavipassanāya kathaṃ abhisameti? Ārammaṇe cittaṃ upanibandhetvā pañcakkhandhe dukkhato passati. Tattha yo upanibandho, ayaṃ samatho. Yā pariyogāhanā, ayaṃ vipassanā. Pañcakkhandhe dukkhāti passato yo pañcakkhandhesu ālayo nikanti upagamanaṃ ajjhosānā icchā mucchā paṇidhi patthanā pahīyati. Tattha pañcakkhandhā dukkhaṃ. Yo tattha ālayo nikanti upagamanaṃ ajjhosānaṃ icchā mucchā paṇidhi patthanā, ayaṃ samudayo. Yaṃ tassa pahānaṃ, so nirodho samatho vipassanā ca maggo, evaṃ tesaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ ekakāle ekakkhaṇe ekacitte apubbaṃ acarimaṃ abhisamayo bhavati. Tenāha bhagavā ‘‘sahasaccābhisamayā ariyasāvakassa tīṇi saṃyojanāni pahīyantī’’ti.
70 七十。其中,止观双运而行时,于同一时、同一刹那、同一心中,完成四种作用:以遍知现观而现观苦,乃至以修习现观而现观道。何以故?苦是遍知现观,乃至道是修习现观。譬喻如此:犹如船行于水中,完成四种作用——抵达彼岸、舍弃此岸、承载货物、截断水流;同样地,止观双运而行时,于同一时、同一刹那、同一心中,完成四种作用:以遍知现观而现观苦,乃至以修习现观而现观道。又如太阳升起时,于同一时,非前非后,完成四种作用——驱散黑暗、令光明显现、令色显现、消除寒冷;同样地,止观双运而行时,于同一时……(中略)……又如灯火燃烧时,于同一时,非前非后,完成四种作用——驱散黑暗、令光明显现、令色显现、耗尽燃料;同样地,止观双运而行时,于同一时……(中略)……应知。显示巴利原文
70. Tattha samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle ekakkhaṇe ekacitte cattāri kiccāni karoti, dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti, yāva maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti. Kiṃ kāraṇā? Dukkhaṃ pariññābhisamayo, yāva maggaṃ bhāvanābhisamayo. Evaṃ diṭṭhanto yathā nāvā jalaṃ gacchantī cattāri kiccāni karoti, pārimaṃ tīraṃ pāpeti, orimaṃ tīraṃ jahati, bhāraṃ vahati, sotaṃ chindati; evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle ekakkhaṇe ekacitte cattāri kiccāni karoti , dukkhaṃ pariññābhisamayena abhisameti, yāva maggaṃ bhāvanābhisamayena abhisameti. Yathā vā sūriyo udayanto ekakāle apubbaṃ acarimaṃ cattāri kiccāni karoti, andhakāraṃ vidhamati, ālokaṃ pātukaroti, rūpaṃ nidassīyati, sītaṃ pariyādiyati; evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle…pe… yathā padīpo jalanto ekakāle apubbaṃ acarimaṃ cattāri kiccāni karoti, andhakāraṃ vidhamati, ālokaṃ pātukaroti, rūpaṃ nidassīyati, upādānaṃ pariyādiyati; evameva samathavipassanā yuganaddhā vattamānā ekakāle…pe….
当圣弟子成为须陀洹,成为不堕恶趣者、决定者,直至作苦之边际,这是见地。证得须陀洹果并安住于须陀洹果者,更向上修习止观,止观双运,以欲贪与瞋恚的多分断除而成为圣弟子。斯陀含圆满故,唯一次来此世间而作苦之边际,这是薄地。显示巴利原文
Yadā ariyasāvako sotāpanno bhavati avinipātadhammo niyato yāva dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ dassanabhūmi. Sotāpattiphalañca sotāpattiphale ṭhito uttari samathavipassanaṃ bhāvento yuganaddhā vattamānā kāmarāgabyāpādānaṃ yebhuyyena pahānā ariyasāvako hoti. Sakadāgāmi pariniṭṭhitattā sakideva imaṃ lokaṃ āgantvā dukkhassantaṃ karoti, ayaṃ tanubhūmi.
证得斯陀含果并安住于斯陀含果者,修习观,将尚有随眠的欲贪与瞋恚无余断除。当欲贪与瞋恚无余断除时,五下分结即断:有身见、戒禁取、疑、欲贪、瞋恚。由此五下分结断除,圣弟子成为阿那含,于彼处般涅槃,得不还法,不还此世间,这是离欲地。显示巴利原文
Sakadāgāmiphalañca yo sakadāgāmiphale ṭhito vipassanaṃ bhāvento kāmarāgabyāpāde sānusaye anavasesaṃ pajahati, kāmarāgabyāpādesu anavasesaṃ pahīnesu pañcorambhāgiyāni saṃyojanāni pahīnāni bhavanti sakkāyadiṭṭhi sīlabbataparāmāso vicikicchā kāmacchando byāpādo ca, imesaṃ pañcannaṃ orambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānā ariyasāvako hoti anāgāmī tattha parinibbāyī anāvattidhammo tasmā lokā, ayaṃ vītarāgabhūmi.
证得阿那含果并安住于阿那含果者,更向上修习止观,断除五上分结:色贪、无色贪、慢、掉举、无明。由此五上分结断除,圣弟子成为阿罗汉、漏尽者,梵行已立,以正智解脱,有结已尽,所作已办,这是所作地。显示巴利原文
Anāgāmiphalañca anāgāmiphale ṭhito uttari samathavipassanaṃ bhāvento pañca uddhambhāgiyāni saṃyojanāni pajahati rūparāgaarūparāgamānauddhaccaavijjañca. Imesaṃ pañcannaṃ uddhambhāgiyānaṃ saṃyojanānaṃ pahānā ariyasāvako arahā bhavati, khīṇāsavo vusitavā sammadaññā vimutto parikkhīṇabhavasaṃyojano anuppattasadattho, ayaṃ katābhūmi.
此阿拉汉即是有余涅槃界。当其寿尽、命根灭时,此苦灭尽,余苦不生。此苦之灭尽、寂止,及余苦之不现起,即是无余涅槃界。此为二涅槃界。如是,诸谛已宣说,谛之通达已宣说,烦恼之断定已宣说,断除已宣说,诸地已宣说,诸果已宣说,涅槃界已宣说。如此宣说之时,一切菩提已宣说。于此应当精勤努力。显示巴利原文
Arahantova ayaṃ sopādisesā nibbānadhātu. Tassa āyukkhayā jīvitindriyāparodhā idañca dukkhaṃ nirujjhati, aññañca dukkhaṃ na uppajjati. Yo imassa dukkhassa nirodho vūpasamo, aññassa ca apātubhāvo, ayaṃ anupādisesā nibbānadhātu. Imā dve nibbānadhātuyo. Iti saccāni vuttāni. Saccābhisamayo vutto, kilesavavatthānaṃ vuttaṃ, pahānaṃ vuttaṃ, bhūmiyo vuttā, phalāni vuttāni, nibbānadhātuyo vuttā. Evamimesu vuttesu sabbabodhi vuttā bhavati. Ettha yogo karaṇīyo.
71 71. 其中,何等为九次第定?即四禅、四无色定与灭尽定。其中,何等为四禅?诸比丘,于此,比丘离诸欲……(广说应作)。其中,何等为四无色定?应说为离色者,乃至灭尽定(广说应作)。此即九次第定。显示巴利原文
71. Tattha katamāyo nava anupubbasamāpattiyo? Cattāri jhānāni catasso ca arūpasamāpattiyo nirodhasamāpatti ca. Tattha cattāri jhānāni katamāni? Idha, bhikkhave, bhikkhu vivicceva kāmehīti vitthārena kātabbāni. Tattha katamā cattāro arūpasamāpattiyo? Virāgino vata vattabbo, yāva nirodhasamāpatti vitthārena kātabbā. Imāyo nava anupubbasamāpattiyo.
其中,何等为初禅?离五支、具五支。离何等五支?离五盖。其中,何等为五盖?即欲贪等(应广说)。其中,何等为欲贪?即于五种欲功德中的欲贪、喜爱、亲爱、耽着、欲求、迷醉、希求、不舍、随眠、缠缚,此即欲贪盖。其中,何等为瞋恚盖?即于有情及诸行中的瞋怒……乃至……如于瞋中所说,此即瞋恚盖。其中,何等为昏沉?即心的迟钝、沉重、不适业性、沉滞,以及睡眠、瞌睡、点头、点头状、点头而行,此即昏沉。其中,何等为睡眠?即身的懈怠、迟钝、沉重、不轻安,此即睡眠。如是,此睡眠与前述之昏沉,二者合称昏沉睡眠盖。其中,何等为掉举?即心的不寂静,此即掉举。其中,何等为恶作?即心的散乱、不安、纷扰、心的划痕、追悔,此即恶作。如是,此恶作与前述之掉举,二者合称掉举恶作盖。其中,何等为疑盖?即于佛、或法、或僧……乃至……此即疑。复次,有五种疑:等无间障疑、处障疑、定障疑、道障疑、天障疑,此为五种疑。此处则是指定障疑。此即五盖。显示巴利原文
Tattha katamaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Pañcaṅgavippayuttaṃ pañcaṅgasamannāgataṃ. Katamehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṃ? Pañcahi nīvaraṇehi. Tattha katamāni pañca nīvaraṇāni? Kāmacchandoti vitthāretabbo. Tattha katamo kāmacchando? Yo pañcasu kāmaguṇesu chandarāgo pemaṃ nikanti ajjhosānaṃ icchā mucchā patthanā apariccāgo anusayo pariyuṭṭhānaṃ, ayaṃ kāmacchandanīvaraṇaṃ. Tattha katamaṃ byāpādanīvaraṇaṃ? Yo sattesu saṅkhāresu ca āghāto…pe… yathā dose tathā nioṭṭhānā, ayaṃ byāpādo nīvaraṇaṃ. Tattha katamaṃ middhaṃ? Yā cittassa jaḷatā cittassa garuttaṃ cittassa akammanīyatā cittassa nikkhepo niddāyanā pacalikatā pacalāyanā pacalāyanaṃ, idaṃ middhaṃ. Tattha katamaṃ thinaṃ ? Yā kāyassa thinatā jaḷatā kāyassa garuttā kāyassa appassaddhi, idaṃ thinaṃ. Iti idañca thinaṃ purimakañca middhaṃ tadubhayaṃ thinamiddhanīvaraṇanti vuccati. Tattha katamaṃ uddhaccaṃ? Yo avūpasamo cittassa, idaṃ uddhaccaṃ. Tattha katamaṃ kukkuccaṃ? Yo cetaso vilekho alañcanā vilañcanā hadayalekho vippaṭisāro, idaṃ kukkuccaṃ. Iti idañca kukkuccaṃ purimakañca uddhaccaṃ tadubhayaṃ uddhaccakukkuccanīvaraṇanti vuccati. Tattha katamaṃ vicikicchānīvaraṇaṃ? Yo buddhe vā dhamme vā saṅghe vā…pe… ayaṃ vicikicchā. Api ca kho pana pañca vicikicchāyo samanantarāyikā desantarāyikā samāpattantarāyikā maggantarāyikā saggantarāyikā, imāyo pañca vicikicchāyo . Idha pana samāpattantarāyikā vicikicchā adhippetā. Ime pañca nīvaraṇā.
其中,所谓“盖”者,是何语义?又从何而遮止?答曰:它们从一切善法方面遮止。如何遮止呢?欲贪由不净遮止,嗔恚由慈遮止,睡眠由轻安遮止,昏沉由精进策励遮止,掉举由奢摩他遮止,恶作由不追悔遮止,疑由慧、由缘起遮止。显示巴利原文
Tattha nīvaraṇānīti ko vacanattho, kuto nivārayantīti? Sabbato kusalapakkhikā nivārayanti. Kathaṃ nivārayanti? Kāmacchando asubhato nivārayati, byāpādo mettāya nivārayati, thinaṃ passaddhito nivārayati, middhaṃ vīriyārambhato nivārayati, uddhaccaṃ samathato nivārayati, kukkuccaṃ avippaṭisārato nivārayati, vicikicchā paññāto paṭiccasamuppādato nivārayati.
另一说法:欲贪遮止无贪善根,嗔恚遮止无嗔善根,惛沉睡眠遮止定,掉举恶作遮止念住,疑遮止无痴善根。显示巴利原文
Aparo pariyāyo. Kāmacchando alobhato kusalamūlato nivārayati, byāpādo adosato nivārayati, thinamiddhaṃ samādhito nivārayati, uddhaccakukkuccaṃ satipaṭṭhānehi nivārayati, vicikicchā amohato kusalamūlato nivārayati.
另一说法:有三种住处——天住、梵住、圣住。天住即四禅,梵住即四无量,圣住即三十七菩提分法。其中,欲贪、掉举、恶作遮止天住;嗔恚遮止梵住;惛沉睡眠与疑遮止圣住。显示巴利原文
Aparo pariyāyo. Tayo vihārā dibbavihāro brahmavihāro ariyavihāro. Dibbavihāro cattāri jhānāni, brahmavihāro cattāri appamāṇāni, ariyavihāro sattatiṃsa bodhipakkhiyā dhammā. Tattha kāmacchando uddhaccaṃ kukkuccañca dibbavihāraṃ nivārayati, byāpādo brahmavihāraṃ nivārayati, thinamiddhaṃ vicikicchā ca ariyavihāraṃ nivārayati.
另一说法:贪欲、嗔恚、掉举恶作障碍止,昏沉睡眠与疑障碍观,因此称为“盖”。初禅即远离此五支。显示巴利原文
Aparo pariyāyo. Kāmacchando byāpādo uddhaccakukkuccañca samathaṃ nivārayanti, thinamiddhaṃ vicikicchā ca vipassanaṃ nivārayanti, ato nīvaraṇanti vuccante. Imehi pañcahi aṅgehi vippayuttaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ.
初禅与哪五支相应?即寻、伺、喜、乐、心一境性。此五支的生起、获得、具足与实现,名为证得初禅。生起此五支而安住,故称“具足住于初禅”,即以天住而住。显示巴利原文
Katamehi pañcahi aṅgehi sampayuttaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ? Vitakkavicārehi pītiyā sukhena ca cittekaggatāya ca. Imesaṃ pañcannaṃ aṅgānaṃ uppādapaṭilābhasamannāgamo sacchikiriyaṃ paṭhamaṃ jhānaṃ paṭiladdhanti vuccati. Imāni pañca aṅgāni uppādetvā viharatīti, tena vuccate paṭhamaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti dibbena vihārena.
第二禅具足四支,即喜、乐、心一境性与内心澄净。生起并成就此四支而安住,故称“具足住于第二禅”。显示巴利原文
Tattha dutiyaṃ jhānaṃ caturaṅgasamannāgataṃ pītisukhena cittekaggatāya ajjhattaṃ sampasādanena imāni cattāri aṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati dutiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti.
其中,具足五支的第三禅:以念、正知、乐、心一境性与舍——生起并成就这五支而住,即名为“具足住于第三禅”。显示巴利原文
Tattha pañcaṅgasamannāgataṃ tatiyaṃ jhānaṃ satiyā sampajaññe sukhena cittekaggatāya upekkhāya imāni pañcaṅgāni uppādetvā sampādetvā viharati, tena vuccati tatiyaṃ jhānaṃ upasampajja viharatīti.
其中,具足四支的第四禅:舍、念清净、不苦不乐受与心一境性。具足此四支者,即是第四禅。如此,这四支的生起、获得、具足与现证,便称为证得第四禅。生起、成就、具足此四禅而住,故称“住于天住”。显示巴利原文
Tattha catutthaṃ jhānaṃ caturaṅgasamannāgataṃ upekkhāya satipārisuddhiyā adukkhamasukhāya vedanāya cittekaggatā ca, imehi catūhaṅgehi samannāgataṃ catutthaṃ jhānaṃ. Iti imesaṃ catunnaṃ aṅgānaṃ uppādo paṭilābho samannāgamo sacchikiriyā catutthaṃ jhānaṃ paṭiladdhanti vuccati. Imāni cattāri jhānāni uppādetvā sampādetvā upasampajja viharati, tena vuccati dibbena vihārena viharatīti.
其中,什么是无常义?压迫义是无常义,破坏义、达成义、离贪义也是无常义。这就是无常义。显示巴利原文
Tattha katamo aniccaṭṭho? Pīḷanaṭṭho aniccaṭṭho pabhaṅgaṭṭho sampāpanaṭṭho vivekaṭṭho aniccaṭṭho, ayaṃ aniccaṭṭho.
其中,什么是苦义?逼迫义是苦义,逼恼义、悚惧义、疾病义,这即是苦义。显示巴利原文
Tattha katamo dukkhaṭṭho? Pīḷanaṭṭho dukkhaṭṭho sampīḷanaṭṭho saṃvegaṭṭho byādhinaṭṭho, ayaṃ dukkhaṭṭho.
其中,什么是空义?无执取义是空义,不共住义、离去义、空缺义,这即是空义。显示巴利原文
Tattha katamo suññaṭṭho? Anupalitto suññaṭṭho, asambhājanaṭṭho gatapaṭṭho vivaṭṭaṭṭho, ayaṃ suññaṭṭho.
其中,什么是无我义?无主宰义是无我义,不能自在转义、不随欲起义、为他所限义,这即是无我义。显示巴利原文
Tattha katamo anattaṭṭho? Anissariyaṭṭho anattaṭṭho, avasavattanaṭṭho, akāmakāriṭṭho parividaṭṭho, ayaṃ anattaṭṭhoti.