3. 经所依第三地显示巴利原文
3. Suttādhiṭṭhānatatiyabhūmi
32 32. 其中,何谓经所依?显示巴利原文
32. Tattha katamaṃ suttādhiṭṭhānaṃ?
贪所依、嗔所依、痴所依、无贪所依、无嗔所依、无痴所依、身业所依、语业所依、意业所依、信根所依、精进根所依、念根所依、定根所依、慧根所依。显示巴利原文
Lobhādhiṭṭhānaṃ dosādhiṭṭhānaṃ mohādhiṭṭhānaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ adosādhiṭṭhānaṃ amohādhiṭṭhānaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ saddhindriyādhiṭṭhānaṃ vīriyindriyādhiṭṭhānaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ.
其中,什么是贪所依?显示巴利原文
Tattha katamaṃ lobhādhiṭṭhānaṃ?
被寻思所搅动、贪欲炽盛、随观净相者;
渴爱愈加增长,这确实造作了坚固的束缚。
显示巴利原文 Vitakkamathitassa jantuno, tibbarāgassa subhānupassino; Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhati, esa kho gāḷhaṃ karoti bandhanaṃ.
“被寻思所搅动”指欲贪。“随观净相者”指欲贪的对象。“渴爱更增长”指欲渴爱。“这造成了坚固的束缚”指贪。如此,凡作为根本而安立的法,在此处即应被引出。世尊并非针对一个法去解说另一个法。所谓“他寻思”,指的正是欲寻思;所谓“有强烈贪欲者”,则指出该寻思的对象。“随观净相者,渴爱更增长”指出了该贪即是欲渴爱。“这造成了坚固的束缚”指出了该渴爱的结缚。在偈颂中,应依此理类推;在诸记说中,也是如此。显示巴利原文
Vitakkamathitassāti kāmarāgo. Subhānupassinoti kāmarāgavatthu. Bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatīti kāmataṇhā. Esa gāḷhaṃ karoti bandhananti rāgaṃ, iti yo yo dhammo mūlanikkhitto, so yevettha dhammo uggāvahitabbo . Na bhagavā ekaṃ dhammaṃ ārabbha aññaṃ dhammaṃ deseti. Yassa vitakketi kāmavitakko tameva vitakkaṃ kāmavitakkena niddisīyati. Tibbarāgassāti tasseva vitakkassa vatthuṃ niddisati. Subhānupassino bhiyyo taṇhā pavaḍḍhatīti tameva rāgaṃ kāmataṇhāti niddisati. Esa gāḷhaṃ karoti bandhananti tameva taṇhāsaṃyojanaṃ niddisati. Evaṃ gāthāsu anuminitabbaṃ. Evaṃ saveyyākaraṇesu.
其中,世尊将一法从三个方面开示:从等流、从因、从果。显示巴利原文
Tattha bhagavā ekaṃ dhammaṃ tividhaṃ niddisati, nissandato hetuto phalato.
施者受人爱戴,众人乐于亲近他,他获得美名,声誉不断增长;
他毫无羞怯地进入集会,无悭吝而具足自信。
显示巴利原文 Dadaṃ piyo hoti bhajanti naṃ bahū, kittiñca pappoti yaso ca vaḍḍhati; Amaṅkubhūto parisaṃ vigāhati, visārado hoti naro amaccharī.
“他们布施”:无论何种布施,此即布施所生的福行,这是因。“众人亲近,善名流布”:是指世间生起的美善名声,为众人所喜爱、乐见。“他无悔而命终”是等流。“身坏后生于天界”是果。这是贪所依。显示巴利原文
Dadanti yaṃ yaṃ dānaṃ, idaṃ dānamayikaṃ puññakriyaṃ. Tattha hetu. Yaṃ cetaṃ. Bhajanti naṃ bahū, kittinti yo ca kalyāṇo kittisaddo loke abbhuggacchati, yaṃ bahukassa janassa piyo bhavati manāpo ca. Yañca avippaṭisārī kālaṅkaroti ayaṃ nissando. Yaṃ kāyassa bhedā devesu upapajjatīti idaṃ phalaṃ. Idaṃ lobhādhiṭṭhānaṃ.
33 33. 什么是瞋所依?显示巴利原文
33. Tattha katamaṃ dosādhiṭṭhānaṃ?
杀生及说妄语者;
于世取不予取,及与他人妻女交往者;
耽溺于谷酒、果酒之人。
不舍五怨,即名为恶戒者;
身坏之后,劣慧者堕入地狱。
显示巴利原文 Yo pāṇamatipāteti, musāvādañca bhāsati; Loke adinnaṃ ādiyati, paradārañca gacchati; Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjati . Appahāya pañca verāni, dussīlo iti vuccati; Kāyassa bhedā duppañño, nirayaṃ sopapajjati.
“若有人杀生”是指嗔怒者杀害生命。“说妄语”是指因嗔恚之害而说妄语。“以及沉溺于谷酒、果酒等诸酒类的人”是指以嗔为因。沉溺于酒类者,亦如行邪淫者,皆为自己招来怨敌。显示巴利原文
Yo pāṇamatipātetīti duṭṭho pāṇamatipāteti. Musāvādañca bhāsatīti dosopaghātāya musāvādañca bhāsati. Surāmerayapānañca, yo naro anuyuñjatīti doso nidānaṃ. Yo ca surāmerayapānaṃ anuyuñjati yathāparadāravihārī amittā janayanti.
“不舍弃五怨”,是指违犯五学处。这是一切嗔生者的施设。因此,由嗔所生之业,他被称为恶戒者。此法也应以因、等流与果来说明。显示巴利原文
Pañca verāni appahāyāti pañcannaṃ bhikkhāpadānaṃ samatikkamanaṃ sabbesaṃ dosajānaṃ sā paṇṇatti, teneva dosajanitena kammena dussīlo iti vuccati sopi dhammo hetunā niddisitabbo, nissandena phalena ca.
愚者有三种愚者相:恶语者、恶思者、恶行者。其中,以身与语造作恶行,这是他的恶行。他如何说妄语,如前所述,这是他的恶语。他如何思量意的恶行——即嗔恚,这是他的恶思。具足这三种愚者相者,会遭受三种相应的苦与忧。他或在集会中,或在众人中,谈论相应的话题。当他造作杀生等十不善业道时,由彼因缘感受苦与忧。再者,当他见到盗贼、冒犯国王者被国王捉住、剥夺生命时,他这样想:‘如果国王也知晓了我的事,国王也会捉住我、剥夺我的生命。’由彼因缘感受苦与忧。再者,当愚者坐在座位上,想到‘从此以后,我死后将去往何处’时,由彼因缘感受苦与忧。如此,愚者相为因,三种相应的苦为等流,身坏命终后堕入地狱为果。这是嗔所依。显示巴利原文
Tīṇi bālassa bālalakkhaṇāni – dubbhāsitabhāsī ca hoti, duccintitacintī ca dukkaṭakammakārī ca. Tattha yaṃ kāyena ca vācāya ca parakkamati, idamassa dukkaṭakammakārī. Tāyaṃ yathā ca musāvādaṃ bhāsati yathā pubbaniddiṭṭhaṃ , idamassa dubbhāsitā. Yañca saṅkappeti manoduccaritaṃ byāpādaṃ, idamassa duccintitacintitā. Yaṃ so imehi tīhi bālalakkhaṇehi samannāgato tīṇi tajjāni dukkhāni domanassāni anubhavati, so ca hoti sabhaggato vā parisaggato vā tajjaṃ kathaṃ kathanti. Yadā bhavati so ca pāṇātipātādidasaakusalakammapathā, so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedetīti. Puna caparaṃ yadā passati coraṃ rājāparādhikaṃ raññā gahitaṃ jīvitā voropetaṃ, tassevaṃ bhavati sace mamampi rājā jāneyya mamampi rājā gāhāpetvā jīvitā voropeyyāti, so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti. Puna caparaṃ bālo yadā bhavati āsanā samārūḷho yāva yā me gati bhavissati ito pecca paraṃ maraṇāti so tatonidānaṃ dukkhaṃ domanassaṃ paṭisaṃvedeti iti bālalakkhaṇaṃ hetu. Tīṇi tajjāni dukkhāni nissando. Kāyassa bhedā nirayesu upapajjati, idaṃ phalaṃ. Idaṃ dosādhiṭṭhānaṃ.
34 34. 其中,什么是痴所依?显示巴利原文
34. Tattha katamaṃ mohādhiṭṭhānaṃ?
纵使流转百千劫,
乃至超出此数,你们仍将从一胎入一胎。
不执取佛语,却执诸行为我;
他们能灭尽诸苦——这道理并不存在。
显示巴利原文 Satañceva sahassānaṃ, kappānaṃ saṃsarissati; Athavā pi tato bhiyyo, gabbhā gabbhaṃ gamissatha. Anupādāya buddhavacanaṃ, saṅkhāre attato upādāya; Dukkhassantaṃ karissanti, ṭhānametaṃ na vijjati.
凡流转于无始轮回、数数生死者,皆以无明为因。诸行所起的种种作用,亦以无明为缘。对佛语的无知,已在《无明经》中阐明。而执取诸行为我,便是对五蕴生起五种我见:‘这是我的,我是这个,这是我的我。’此经被归摄于无明之下,由无明所安立。如此,大师在经中依理法宣示。应当以不共的方式,在此指出那同一法,而非其余。显示巴利原文
Yo yaṃ anamataggasaṃsāraṃ samāpanno jāyate ca mīyate ca, ayaṃ avijjāhetukā. Yānipi ca saṅkhārānaṃ payojanāni, tānipi avijjāpaccayāni, yaṃ adassanaṃ buddhavacanassa, ayaṃ avijjāsutteyeva niddiṭṭhaṃ. Yo ca saṅkhāre attato harati pañcakkhandhe pañca diṭṭhiyo upagacchati. ‘‘Etaṃ mama, esohamasmi, eso me attā’’ti idaṃ suttaṃ avijjāya nikkhittaṃ, avijjāya nikkhipitaṃ. Evaṃ satthā sutte nayena dhammena niddisati. Asādhāraṇena taṃyeva tattha niddisitabbaṃ. Na aññaṃ.
诸比丘,凡有沙门或婆罗门,不能如实了知‘此是苦’等四圣谛的详细内涵,这种不了知即是因。因不了知而造作种种诸行,这是等流。他执取‘唯此真实,余皆虚妄’的邪见,这也是等流。从而感生后有,这便是果。此法已从因、等流及果而被指出。显示巴利原文
Ye hi keci, bhikkhave, samaṇā vā brāhmaṇā vā ‘‘idaṃ dukkha’’nti nappajānanti cattāri saccāni vitthārena, yaṃ tattha appajānanā, idaṃ dukkhaṃ, ayaṃ hetu. Appajānanto vividhe saṅkhāre abhisaṅkharoti, ayaṃ nissando. Yañca diṭṭhigatāni parāmasati ‘‘idameva saccaṃ moghamañña’’nti ayaṃ nissando. Yaṃ punabbhavaṃ nibbatteti, idaṃ phalaṃ. Ayampi dhammo saniddiṭṭho hetuto ca phalato ca nissandato ca.
然而,在此诸法之中,有些是共通的。事实上,从一开始就会在经中将‘因’确立下来。譬如说:‘比丘们,有此四种邪行:因贪欲而行邪行,因瞋恚而行邪行,因怖畏而行邪行,因愚痴而行邪行。’其中,因贪欲而行邪行与因怖畏而行邪行,此即是贪,为不善根;因瞋恚而行邪行,此即是瞋;因愚痴而行邪行,此即是痴。如是,这三不善根从一开始便应被观察。应指出一处时,便指出一处;应指出二处时,便指出二处;应指出三处时,便指出三处。因为,若未在开头指出因,便无法指出其等流或果。显示巴利原文
Ettha pana keci dhammā sādhāraṇā bhavanti. Hetu khalu āditoyeva sutte nikkhipissanti. Yathā kiṃ bhave cattārimāni, bhikkhave, agatigamanāni. Tattha yañca chandāgatiṃ gacchati yañca bhayāgatiṃ gacchati, ayaṃ lobho akusalamūlaṃ. Yaṃ dosā, ayaṃ dosoyeva . Yaṃ mohā, ayaṃ mohoyeva. Evaṃ imāni tīṇi akusalamūlāni āditoyeva upaparikkhitabbāni. Yattha ekaṃ niddisitabbaṃ, tattha ekaṃ niddisīyati. Tathā dve yathā tīṇi, na hi ādīhi anikkhitte hetu vā nissando vā phalaṃ vā niddisitabbaṃ.
于此,有如下偈颂:显示巴利原文
Ayañcettha gāthā –
若人因贪欲、瞋恚、怖畏、愚痴,而违越正法,
他的名声日渐衰微,犹如黑半月的月亮。
显示巴利原文 Chandā dosā bhayā mohā, yo dhammaṃ ativattati; Nihīyati tassa yaso, kāḷapakkheva candimā.
欲与贪在何处?正如先前所说,此即愚痴之立足处。显示巴利原文
Kattha chandā ca ayaṃ lobho yathā niddiṭṭhaṃ pubbe. Idaṃ mohādhiṭṭhānaṃ.
35 三十五、其中,什么是无贪的立足处?显示巴利原文
35. Tattha katamaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ?
随观不净而安住,于诸根善加防护;
饮食知量,具足信心与勤精进;
魔王不能摧伏他,犹如风不能动摇山岳。
显示巴利原文 ‘‘Asubhānupassiṃ viharantaṃ, indriyesu susaṃvutaṃ; Bhojanamhi ca mattaññuṃ, saddhaṃ āraddhavīriyaṃ; Taṃ ve nappasahati māro, vāto selaṃva pabbata’’nti.
其中,对不净的观察,即是见欲之过患而舍离。诸根善加防护,即是为了圆满无贪,不执取“我所”的行境。于饮食知量,即是断除对味的渴爱。如此,此无贪依不净随观而安立(为所依事);此无贪即是因。依诸根护门而安立于行境,依饮食知量而安立于外境,此是缘。“魔王不能侵扰他,如风不能动摇山岳”,此是果。正是如此,最初开示的法,在中际与后际也是一样。显示巴利原文
Tattha yā asubhāya upaparikkhā, ayaṃ kāmesu ādīnavadassanena pariccāgo. Indriyesu susaṃvuto tasseva alobhassa pāripūriyaṃ mama āyatanasocitaṃ anupādāya. Bhojanamhi ca mattaññunti rasataṇhāpahānaṃ. Iti ayaṃ alobho asubhānupassitāya vatthuto dhārayati, so alobho hetu. Indriyesu guttadvāratāya gocarato dhārayati, bhojanemattaññutāya parato dhārayati, ayaṃ nissando. Taṃ ve nappasahati māro, vāto selaṃ va pabbatanti, idaṃ phalaṃ. Iti yoyeva dhammo ādimhi nikkhitto, soyeva majjhe ceva avasāne ca.
比丘们,我不见有其他任何一法,能令未生的欲贪不生、令已生的欲贪断除,能像这不净相一样。于此,作意不净相者,未生的欲贪便不生起,已生的欲贪则被断除。这是无贪的所依事。再者,未生的欲贪被断除,乃至色贪与无色贪被遍取,这是果。如此,此法亦依因、缘与果而说明。这是无贪的立足处。显示巴利原文
Nāhaṃ, bhikkhave, aññaṃ ekadhammampi samanupassāmi asamuppannassa kāmacchandassa anuppādāya uppannassa vā pahānāya, yathayidaṃ asubhanimittaṃ. Tattha asubhanimittaṃ manasikarontassa anuppanno ceva kāmacchando na uppajjati, uppanno ca kāmacchando pahīyati. Idaṃ alobhassa vatthu. Yaṃ puna anuppanno kāmarāgo pariyādiyati rūparāgaṃ arūparāgaṃ, iti phalaṃ. Iti ayampi ca dhammo niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca. Idaṃ alobhādhiṭṭhānaṃ.
那么,什么是无嗔的立足处呢?显示巴利原文
Tattha katamaṃ adosādhiṭṭhānaṃ?
即使仅对一个众生,若以无嗔害心修习慈爱,他便因此成为善者。
显示巴利原文 Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto, mettāyati kusalo tena hoti; Sabbe ca pāṇe manasānukampaṃ , pahūtamariyo pakaroti puññaṃ.
“若对一众生以无嗔心修习慈爱”——此即是无嗔。“以镇伏为味”,“他因此而成为善者”——即与那善法相应,达到法的施设。“善”——正如依智慧而称为有智者,依聪慧而称为聪慧者。“广修如圣者般的福德”——这即是彼(慈心)的异熟,属于世间,而非出世间。此中,修习慈爱是因,成为善者是缘,乃至无忧地广作福德,此是果。如此,依因、缘与果,无嗔便得到说明。显示巴利原文
Ekampi ce pāṇamaduṭṭhacitto mettāyatīti ayaṃ adoso. Nigghātena assādo, kusalo tena hotīti tena kusalena dhammena saṃyutto dhammapaññattiṃ gacchati. Kusaloti yathā paññāya pañño paṇḍiccena paṇḍito. Pahūtamariyo pakaroti puññanti tassāyeva vipāko ayaṃ lokiyassa, na hi lokuttarassa. Tattha yā mettāyanā, ayaṃ hetu. Yaṃ kusalo bhavati ayaṃ nissando. Yāva abyāpajjo bhūmiyaṃ bahupuññaṃ pasavati, idaṃ phalaṃ. Iti adoso niddiṭṭho hetuto ca nissandato ca phalato ca.
慈心解脱有十一种利益。其中,此慈心解脱即是圣法中离贪的心解脱,以世俗地为因。那未来可悦意的乐,是这十一法在人间的等流果。若未修成者生于梵天众中,这是异熟果。这是无嗔的立足处。显示巴利原文
Ekādasānisaṃsā mettāya cetovimuttiyā. Tattha yā mettācetovimutti, ayaṃ ariyadhammesu rāgavirāgā cetovimutti, lokikāya bhūmikā hetu, yaṃ sukhaṃ āyatiṃ manāpo hoti manussānaṃ, ime ekādasa dhammā nissando. Yañca akatāvī brahmakāye upapajjati. Idaṃ phalaṃ. Idaṃ adosādhiṭṭhānaṃ.
36 那么,什么是无痴的立足处?显示巴利原文
36. Tattha katamaṃ amohādhiṭṭhānaṃ?
智慧在世间实为最上,此能穿透烦恼;
依此正确了知生死的灭尽。
显示巴利原文 Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, yāyaṃ nibbedhagāminī ; Yāya sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayaṃ.
“智慧实为最上”——此是所依的事。“能穿透”——即通达导向涅槃的如实智。“正确了知生与死的灭尽”——此是无痴。智慧是因,所了知是等流,生死的灭尽是果。如此,无痴由因、等流与果而说明。显示巴利原文
Paññā hi seṭṭhāti vatthuṃ. Nibbedhagāminīti nibbānagāminiyaṃ yathābhūtaṃ paṭivijjhati. Sammā pajānāti, jātimaraṇasaṅkhayanti amoho. Paññāti hetu. Yaṃ pajānāti ayaṃ nissando. Yo jātimaraṇasaṅkhayo, idaṃ phalaṃ. Iti amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca.
比丘们,有三种根:未知当知根、已知根、具知根。其中,什么是未知当知根?比丘们,在此,有比丘为证悟尚未现观的苦圣谛,生起欲、精勤、发勤精进、摄心、策励。对四圣谛亦应如此。其中,什么是已知根?比丘们,在此,比丘如实了知“此是苦圣谛”乃至道,这就是已知根。以漏尽故成为无漏,此名为具知根。如此,此慧是因。生起欲、精勤及了知,这是等流。由彼因令诸漏尽,漏尽时所生之智与不再有生时所生之智,这也是等流。阿罗汉果是果。其中,“我生已尽,梵行已立,所作已办”——这是漏尽之智。“不再有后有”的了知——这是无生之智。如此,这些根依因、等流与果而说明了无痴。这些是不共的说明。显示巴利原文
Tīṇimāni, bhikkhave , indriyāni anaññātaññassāmītindriyaṃ aññindriyaṃ aññātāvindriyaṃ. Tattha katamaṃ anaññātaññassāmītindriyaṃ? Idha, bhikkhave, bhikkhu anabhisametassa dukkhassa ariyasaccassa abhisamayāya chandaṃ janeti vāyamati, vīriyaṃ ārabhati , cittaṃ paggaṇhāti padahati. Evaṃ catunnaṃ ariyasaccānaṃ kātabbaṃ. Tattha katamaṃ aññindriyaṃ? Idha , bhikkhave, bhikkhu ‘‘idaṃ dukkhaṃ ariyasacca’’nti yathābhūtaṃ pajānāti, yā ca maggo, idaṃ aññindriyaṃ. Āsavakkhayā anāsavo hoti, idaṃ vuccati aññātāvindriyaṃ. Tathāyaṃ paññā, ayaṃ hetu. Yaṃ chandaṃ janeti vāyamati, yā pajānāti, ayaṃ nissando. Yena sabbaso āsavānaṃ khayā hetu, yaṃ khaye ñāṇamuppajjati, anuppāde ñāṇañca, ayaṃ nissando. Yaṃ arahattaṃ, idaṃ phalaṃ. Tattha khīṇā me jāti, vusitaṃ brahmacariyaṃ, kataṃ karaṇīyanti, idaṃ khaye ñāṇaṃ. Nāparaṃ itthattāyāti pajānāmīti idaṃ anuppāde ñāṇaṃ. Iti imāni indriyāni amoho niddiṭṭho hetunā ca nissandena ca phalena ca. Imāni asādhāraṇāni niddiṭṭhāni.
于此,哪些是共通的善根?比丘们,我将为你们开示善与善根。于此,什么是善根?无贪、无嗔、无痴。于此,什么是善?八正道,从正见乃至正定。于此,那些善根是因。无贪生起三业——思惟、精进与定,这是无贪的果。无嗔是因,建立正语、正业、正命三法,这是果。无痴是因,建立二法——不颠倒见与无执著,这是果。此梵行之果,即是二种解脱:远离贪欲之心解脱,与远离无明之慧解脱,这是果。如此,这三善根已从因、果与果报的角度被阐明。应如此通达共通的善根。显示巴利原文
Tattha katamāni kusalamūlāni sādhāraṇāni? Kusalañca vo, bhikkhave, desessāmi kusalamūlañceva. Tattha katamaṃ kusalamūlaṃ? Alobho adoso amoho. Tattha katamaṃ kusalaṃ? Aṭṭha sammattāni sammādiṭṭhi yāva sammāsamādhi. Tattha yāni kusalamūlāni, ayaṃ hetu. Yañca alobho tīṇi kammāni samuṭṭhāpeti saṅkappaṃ vāyāmaṃ samādhiñca, ayaṃ alobhassa nissando. Tattha yo adoso, ayaṃ hetu. Yaṃ tayo dhamme paṭṭhapeti sammāvācaṃ sammākammantaṃ sammāājīvañca, ayaṃ nissando. Tattha yo amoho hetu, yaṃ dve dhamme upaṭṭhapeti aviparītadassanampi ca anabhilāpanaṃ, ayaṃ nissando. Imassa brahmacariyassa yaṃ phalaṃ, tā dve vimuttiyo rāgavirāgā cetovimutti avijjā virāgā ca paññāvimutti, idaṃ phalaṃ. Iti imāni tīṇi kusalamūlāni niddiṭṭhāni hetuto ca nissandato ca phalato ca. Evaṃ sādhāraṇāni kusalāni paṭivijjhitabbāni.
此处有二与三。此中有一偈颂。显示巴利原文
Yattha duve yattha tīṇi. Ayañcettha gāthā.
“平等、不平等及生起,牟尼已舍弃有行;
内心喜悦,得定,破除了如铠甲的自生。
显示巴利原文 ‘‘Tulamatulañca sambhavaṃ, bhavasaṅkhāramavassaji muni; Ajjhattarato samāhito, abhindi kavacamivattasambhava’’nti.
“平等与不平等之生起”:意指由平等所构成与由不平等所构成。其中,那些有为的平等,即乐味与过患二法,被加以衡量。“欲乐中有这些乐味,这些过患,此为出离”,如此了知涅槃。由二因故为不平等:不可衡量。“此有如此多,此非最胜”,故为不平等。又,获得后作珍宝想,以稀有性故为不平等。其中,对善的完全通达、了知与观见,此是无痴。其中,对已了知的诸行之舍弃,此是无贪。“内心喜悦、得定”即收摄散乱,此是无嗔。如此,这三者是善根。“平等与不平等之生起”此是无痴。对有行的汇集、对正定乐味的贪,此是因。“内心喜悦”即破除无明卵壳,此是果。在此流转中,这三善根已从因、果与果报的角度被阐明。显示巴利原文
Tulamatulañca sambhavanti tulasaṅkhataṃ atulasaṅkhataṃ. Tattha ye saṅkhatā tulaṃ, te dve dhammā assādo ca ādīnavo ca tulitā bhavanti. Ettako kāmesu assādo. Ettako ādīnavo imassa, idaṃ nissaraṇanti iti nibbānaṃ pajānāti. Dvīhi kāraṇehi atulaṃ na ca sakkā tulayituṃ. Ettakaṃ etaṃ netaṃ paramatthīti tena atulaṃ. Atha pāpuṇā ratanaṃ karitvā acchariyabhāvena atulaṃ. Tattha kusalassa ca abhisambhavā jānanā passanā, ayaṃ amoho. Yaṃ tattha ñātā osiraṇā bhavasaṅkhārānaṃ, ayaṃ alobho. Yaṃ ajjhattarato samāhitoti vikkhepapaṭisaṃharaṇā, ayaṃ adoso. Iti imāni tīṇi kusalamūlāni. Tulamatulasambhavanti ayaṃ amoho. Yo bhavasaṅkhārānaṃ samosaraṇaṃ lobho sammāsamādhīnaṃ assādo, ayaṃ hetu. Yaṃ ajjhattarato avijjaṇḍakosaṃ sambhedo, ayaṃ nissando. Sā pavatti imāni tīṇi niddiṭṭhāni kusalamūlāni hetuto ca nissandato ca phalato ca.
至此,此流转与还灭:依不善根而流转,依善根而还灭。以此三者,一切不善根皆归入。彼于法或言说中被阐明为:渴爱、或嗔怒、或不正知、或随眠、或覆、或恼、或不信、或嫉妒、或悭吝、或无明等;其所依处亦应被阐明。凡由这二语及法句所阐明者,没有烦恼不在此九处中归入、汇集。此是烦恼,而非贪、非嗔、非痴。显示巴利原文
Ettāvatā esā pavatti ca nivatti ca akusalamūlehi pavattati, kusalamūlehi nivattatīti imehi ca tīhi sabbaṃ akusalamūlaṃ samosaraṇaṃ gacchati. So dhamme vā vacanato niddiṭṭho taṇhāti vā kodhoti vā asampajaññanti vā anusayoti vā makkhoti vā paḷāsoti vā assatīti vā issāti vā macchariyanti vā aññāṇanti vā, tehi ye ca vatthūhi niddisitabbaṃ. Yassimāni dve vacanāni dhammapadāni niddiṭṭhāni na so atthi kilesā, yo imesu navasu padesu samodhānaṃ samosaraṇaṃ gacchati. Ayaṃ kileso, na ca lobho, na ca doso, na ca moho.
如同不善根,善根也应以遮遣的方式加以阐明。显示巴利原文
Yathā akusalamūlāni, evaṃ kusalāni paṭikkhepena niddisitabbāni.
37 37. 其中,什么是身业依处?显示巴利原文
37. Tattha katamaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ?
Kāyena kusalaṃ kare, assa kāyena saṃvuto; Kāyaduccaritaṃ hitvā, kāyena sucaritaṃ care.
诸比丘,有此三善行:离杀生、离不与取、离欲邪行,此即身业之依处。显示巴利原文
Tīṇimāni, bhikkhave, sucaritāni . Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī, idaṃ kāyakammādhiṭṭhānaṃ.
那么,何为语业之依处?显示巴利原文
Tattha katamaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ?
善士们赞叹:‘善说为最上’;应说正法,不说非法,此为第二;
应说悦耳之语,不说刺耳之语,此为第三;应说真实之语,不说虚妄之语,此为第四。
显示巴利原文 Subhāsitaṃ uttamamāhu santo, dhammaṃ bhaṇe nādhammaṃ taṃ dutiyaṃ; Piyaṃ bhaṇe nāppiyaṃ taṃ tatiyaṃ, saccaṃ bhaṇe nālikaṃ taṃ catutthaṃ.
此四种语善行,即是语业之依处。显示巴利原文
Cattārimāni ca vacīsucaritāni idaṃ vācākammādhiṭṭhānaṃ.
其中,什么是意业的依处?显示巴利原文
Tattha katamaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ?
Manena kusalaṃ kammaṃ, manasā saṃvuto bhave; Manoduccaritaṃ hitvā, manasā sucaritaṃ care.
有三种意善行:无贪、无瞋、正见,这便是意业之依处。这些是各别不共的经典。显示巴利原文
Tīṇimāni manosucaritāni, anabhijjhā, abyāpādo, sammādiṭṭhi, idaṃ manokammādhiṭṭhānaṃ. Imāni asādhāraṇāni suttāni.
其中,哪些是共通经典?显示巴利原文
Tattha katamāni sādhāraṇāni suttāni?
Vācānurakkhī manasā susaṃvuto, kāyena ca nākusalaṃ kayirā ; Ete tayo kammapathe visodhaye, ārādhaye maggamisippaveditaṃ.
比丘们,有三种清净:身业清净、语业清净、意业清净。显示巴利原文
Tisso imā, bhikkhave, pārisuddhiyo – kāyakammapārisuddhi, vācākammapārisuddhi, manokammapārisuddhi.
何谓身业清净?远离杀生,远离不与取,远离欲邪行。何谓语业清净?远离妄语……乃至……远离杂秽语。何谓意业清净?无贪、无嗔、正见。此为共通经典。显示巴利原文
Tattha katamā kāyakammapārisuddhi? Pāṇātipātā veramaṇī, adinnādānā veramaṇī, kāmesumicchācārā veramaṇī. Tattha katamā vacīkammapārisuddhi? Musāvādā veramaṇī…pe… samphappalāpā veramaṇī. Tattha katamā manokammapārisuddhi? Anabhijjhā abyāpādo sammādiṭṭhi. Idaṃ sādhāraṇasuttaṃ.
如此,共通的经典与不共通的经典应当通达。通达之后,应以言语和身行阐明经义。显示巴利原文
Iti sādhāraṇāni ca suttāni asādhāraṇāni ca suttāni paṭivijjhitabbāni. Paṭivijjhitvā vācāya kāyena ca suttassa attho niddisitabbo.
38 38. 其中,何为信根之依处?显示巴利原文
38. Tattha katamaṃ saddhindriyādhiṭṭhānaṃ?
若人于如来起信,不动摇,善安立;
若人戒行善美,为圣者所爱、所称叹;
若于僧团有净信,且见解正直;
他被称为不贫穷,他的生命不空过。
信实是喜乐、是成就,而非彼之信;
于一切应有义,对世尊生起如是法之净信。
显示巴利原文 Yassa saddhā tathāgate, acalā suppatiṭṭhitā; Sīlañca yassa kalyāṇaṃ, ariyakantaṃ pasaṃsitaṃ. Saṅghe pasādo yassatthi, ujubhūtañca dassanaṃ; Adaliddoti taṃ āhu, amoghaṃ tassa jīvitaṃ. Saddhā ve nandikā ārādhiko, no tassa saddhoti; Sabbaṃ siyāti bhagavantaṃ, tathārūpo dhammasampasādo.
此中,什么为精进之依处?显示巴利原文
Tattha katamaṃ vīriyādhiṭṭhānaṃ?
应当振奋而起,应当勇猛精进,应当致力于佛陀的教法;
应当摧破死魔大军,犹如大象摧毁芦苇所造之屋。
显示巴利原文 Ārambhatha nikkamatha, yuñjatha buddhasāsane; Dhunātha maccuno senaṃ, naḷāgāraṃva kuñjaro.
比丘们,有此四正勤,这便是精进的依止处。显示巴利原文
Cattārome, bhikkhave, sammappadhānā, idaṃ vīriyādhiṭṭhānaṃ.
其中,什么是念根之依处?显示巴利原文
Tattha katamaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ?
Satīmato sadā bhaddaṃ, bhaddamatthu satīmato; Satīmato sadā seyyo, satīmā sukhamedhati.
四念处应广作修习,此即念根之依处。显示巴利原文
Cattāro satipaṭṭhānā vitthārena kātabbā, idaṃ satindriyādhiṭṭhānaṃ.
其中,何等为定根之依处?显示巴利原文
Tattha katamaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ?
调御丈夫,对希求者而言,诸天与人心中所思惟者;
以一切智了知一切众生,修习寂静、无诤的定者。
显示巴利原文 Ākaṅkhato te naradammasārathi, devā manussā manasā vicintitaṃ; Sabbena jaññā kasiṇāpi pāṇino, santaṃ samādhiṃ araṇaṃ nisevato.
诸比丘,有三种定:有寻有伺、无寻唯伺、无寻无伺。这就是定根的所依处。显示巴利原文
Tayome , bhikkhave, samādhī – savitakko savicāro, avitakko vicāramatto, avitakko avicāro. Idaṃ samādhindriyādhiṭṭhānaṃ.
其中,什么是慧根的所依处?显示巴利原文
Tattha katamaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ?
“慧实为世间最胜”等,广说。显示巴利原文
Paññā hi seṭṭhā lokasminti vitthārena.
诸比丘,有三种慧:闻所成慧、思所成慧、修所成慧。此即慧根所依止之经。这些根所依止之经,是不共之经。显示巴利原文
Tisso imā, bhikkhave, paññā – sutamayī, cintāmayī, bhāvanāmayī, idaṃ paññindriyādhiṭṭhānaṃ suttaṃ, imāni indriyādhiṭṭhānāni asādhāraṇāni suttāni.
39 39. 其中,哪些是共通的根所依止之经?显示巴利原文
39. Tattha katamāni sādhāraṇāni indriyādhiṭṭhānāni suttāni?
未离欲贪者,其五根柔软;
信、念、精进,止与观;
若冒犯如是比丘,则先自损害。
显示巴利原文 Avītarāgo kāmesu, yassa pañcindriyā mudū; Saddhā sati ca vīriyaṃ, samatho ca vipassanā; Tādisaṃ bhikkhumāsajja, pubbeva upahaññati.
有此五根。应视为信根等根。于三不坏净信,当以广说的经来说明。这些是诸根共通依止的经典。凡是与善或不善相关的,便应依其依止指出那部经,不应指出其他法。其中,共通的善既非纯善,也非不善;犹如共通的善根与共通的不善根,能断除已生起的欲寻……乃至……四正勤,属于善与不善。显示巴利原文
Pañcimāni indriyāni. Saddhindriyādiindriyaṃ daṭṭhabbaṃ. Tīsu aveccappasāde vitthārena suttaṃ kātabbaṃ. Imāni sādhāraṇāni indriyādhiṭṭhānāni suttāni. Yaṃ yassa sambandhaṃ kusalassa vā akusalassa vā tena tena adhiṭṭhānena taṃ suttaṃ niddisitabbaṃ, natthañño dhammo niddisitabbo. Tattha sādhāraṇaṃ kusalaṃ nāpi kusalaṃ akusalaṃ yathā sādhāraṇāni ca kusalamūlāni sādhāraṇāni ca akusalamūlāni uppannaṃ kāmavitakkaṃ pajahati…pe… cattāro sammappadhānā kusalaṃ akusalañca.
于此有摄颂偈显示巴利原文
Tatthimā uddānagāthā
“寻实为我之利”,如是,乐于施与之人便是可爱的;
若人杀害生命,他便有三种愚人之相。
纵有百千之数,以及沙门、婆罗门;
因欲、因瞋、因怖、因痴,以此四非行。
安住于不净随观者,于诸相中亦见不净;
纵使生命仅有一可爱,若友善说;
慧于世间实为最上,随许三根;
善不善根,及平等与不平等之生起。
应当以身行善,及三种善行;
寂静者说:善说最上,及语善行。
于如来有净信,及于所教说的缘起;
“应发勤,应奋起”,及正勤之性。
具念者恒常吉祥,修习念处;
有志求者与无无明者,及三种定;
慧为世间最胜,三种慧悉皆显了;
对于尚未离欲贪者,五根也是如此。
显示巴利原文 Vitakko hi mamatthiko , dadaṃ piyo naro iti; Yo pāṇamatipāteti, tīṇi tassa bālalakkhaṇaṃ. Satañceva sahassānaṃ, ye ca samaṇabrāhmaṇā; Chandā dosā bhayā mohā, catūhi agatīhi ca. Asubhānupassiṃ viharantaṃ, nimittesu asubhā ca; Ekampi ce piyaṃ pāṇaṃ, mittā sace subhāsitā. Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, anuññā tīṇi indriyāni; Kusalākusalamūlāni ca, tulamatulañca sambhavaṃ. Kāyena kusalaṃ kare, tīṇi sucaritāni ca; Subhāsitaṃ uttamamāhu, santo vacīsucaritāni ca. Kāyena ca kusalaṃ kayirā, manoduccaritāni ca; Kāyānurakkhī ca sadā, tisso ca pārisuddhiyo. Yassa saddhā tathāgate, samuppāde ca desito; Ārambhatha nikkamatha, yā ca sammappadhānatā. Satīmato sadā bhaddaṃ, satipaṭṭhānabhāvanā; Ākaṅkhato ca anaññāṇaṃ, ye ca tīṇi samādhayo. Paññā hi seṭṭhā lokasmiṃ, tisso paññā pakāsitā; Avītarāgo kāmesu, tatheva pañcindriyā.