9. 《摩犍提经义释》的注释显示巴利原文
9. Māgaṇḍiyasuttaniddesavaṇṇanā
70 在第九《摩犍提经义释》中,对于第一首偈颂:首先,在阿阇波罗尼拘律树下,魔女们变化出种种形态,为追求最上欲乐而来。世尊见后,对渴爱、不乐、贪染——乃至对淫欲的一丝欲念都不生起,更何况看见这位少女那充满屎尿的身体后还会生起呢?无论如何,连用脚碰触她都不愿意。显示巴利原文
70. Navame māgaṇḍiyasuttaniddese paṭhamagāthāya tāva ajapālanigrodhamūle nānārūpāni nimminitvā abhikāmaṃ āgataṃ māradhītaraṃ disvāna taṇhaṃ aratiṃ ragañca chandamattampi methunasmiṃ nāhosi, kimevidaṃ imissā dārikāya muttakarīsapuṇṇaṃ rūpaṃ disvā bhavissati, sabbathā pādāpi naṃ samphusituṃ na icche, kutonena saṃvasitunti.
“尿满”:由于食物和时节的作用,膀胱内充满并停留的尿液所充满,故名“尿满”。“粪满”:在称为熟脏的部位——即肚脐下方与脊柱末端之间、高约八指宽的肠末端——停留的粪便充满,故名“粪满”。“痰满”:于胃膜上,约有一片叶量的痰充满,故名“痰满”。“血满”:有两类血——一类是积集血,量约一钵,充满肝脏下方,并少许流注于心脏、肾脏、肺脏之上,湿润肾脏、心脏、肝脏、肺脏而住;另一类是循环血,除毛发、爪、齿等无肉之处以及干燥硬皮之外,通过血管网遍满全身有执受之处。由此二血充满,故名“血满”。显示巴利原文
Muttapuṇṇanti āhārautuvasena vatthipuṭantaraṃ pūretvā ṭhitamuttena pūritaṃ. Karīsapuṇṇanti pakkāsayasaṅkhāte heṭṭhānābhipiṭṭhikaṇṭakamūlānaṃ antare ubbedhena aṭṭhaṅgulamatte antāvasāne ṭhitavaccena puṇṇaṃ. Semhapuṇṇanti udarapaṭale ṭhitaekapattappamāṇena semhena pūritaṃ. Ruhirapuṇṇanti yakanassa heṭṭhābhāgaṃ pūretvā hadayavakkapapphāsānaṃ upari thokaṃ thokaṃ paggharantena vakkahadayayakanapapphāse temayamānena ṭhitena ekapattassa pūraṇamattena sannicitalohitasaṅkhātena ca kesalomanakhadantānaṃ maṃsavinimuttaṭṭhānañceva thaddhasukkhacammañca ṭhapetvā dhamanījālānusārena sabbaṃ upādiṇṇakasarīraṃ pharitvā ṭhitasaṃsaraṇalohitasaṅkhātena ca duvidhena ruhirena puṇṇaṃ.
“骨聚”:全身之中,下方有骨,上方有三百余骨聚合而成。“筋相连”:全身有九百条筋,连结诸骨而住,由这些筋相连相缚。“血肉涂”:以循环血涂抹三百余骨,并以九百片肉涂覆。“皮包裹”:那覆盖全身、位于显露细毛之上、皮肤之下的皮,以此皮包裹覆罩。或读作“cammāvanaddha”。“为皮肤所覆”:由极薄之皮肤覆盖而住。“有孔窍”:具有种种孔窍。“上涌”:从眼、口等孔窍向上涌出。“下流”:从下方部位向下流淌。“为昆虫聚所依”:为针口等多种昆虫聚所依止。“充满种种不净”:充满种种不净之物。显示巴利原文
Aṭṭhisaṅghātanti sakalasarīre heṭṭhā aṭṭhīnaṃ upariṭṭhitāni sādhikāni tīṇi aṭṭhisatāni, tehi aṭṭhīhi ghaṭitaṃ. Nhārusambandhanti sakalasarīre aṭṭhīni ābandhitvā ṭhitāni nava nhārusatāni, tehi nhārūhi sambandhaṃ ābandhaṃ. Rudhiramaṃsāvalepananti saṃsaraṇalohitena ca sādhikāni tīṇi aṭṭhisatāni anulimpetvā ṭhitena navamaṃsapesisatena ca anulittaṃ sarīraṃ. Cammavinaddhanti sakalasarīraṃ pariyonandhitvā pākaṭakilomakassa upari chaviyā heṭṭhā ṭhitaṃ cammaṃ, tena cammena vinaddhaṃ pariyonaddhaṃ. ‘‘Cammāvanaddha’’ntipi pāḷi. Chaviyā paṭicchannanti atisukhumachaviyā paṭicchannaṃ chādetvā ṭhitaṃ. Chiddāvachiddanti anekachiddaṃ. Uggharantanti akkhimukhādīhi uggharantaṃ. Paggharantanti adhobhāgena paggharantaṃ. Kimisaṅghanisevitanti sūcimukhādīhi nānāpāṇakulasamūhehi āsevitaṃ. Nānākalimalaparipūranti anekavidhehi asucikoṭṭhāsehi pūritaṃ.
71 于是,摩犍提思惟:“出家者通常舍弃人间欲乐,为求天界欲乐而出家,而此人连天界欲乐都不愿接受。此女子亦如天女宝一般,他究竟持什么见解呢?”因此说出第二首偈颂。其中,“若有如此之宝”是针对天女宝而说;“女”是指自己的女儿;“恶见、戒、禁、命”即指见、戒、禁与命;“以及你所说的有之生起是怎样的?”意思是,你所说的自身有之生起是怎样的?显示巴利原文
71. Tato māgaṇḍiyo ‘‘pabbajitā nāma mānusake kāme pahāya dibbakāmatthāya pabbajanti, ayañca dibbepi kāme na icchati, idampi itthiratanaṃ, kā nu assa diṭṭhī’’ti pucchituṃ dutiyaṃ gāthamāha. Tattha etādisaṃ ce ratananti dibbitthiratanaṃ sandhāya bhaṇati. Nārinti attano dhītaraṃ sandhāya. Diṭṭhigataṃ sīlavataṃ nu jīvitanti diṭṭhiñca sīlañca vatañca jīvitañca. Bhavūpapattiñca vadesi kīdisanti attano bhavūpapattiṃ vā tuvaṃ kīdisaṃ vadesi.
72 此后的两首偈颂,由于是以问答方式展开,关联十分清楚。其中第一首偈颂的简要意思是:摩犍提!对于六十二种恶见,执定“唯此为真实,余皆虚妄”而如此宣说的执取,在我这里是不存在的。为什么呢?因为观察诸见过患时,我不执取任何一种见,而是分别诸谛;由于内在贪等已寂灭的状态,我见到了那称为内在寂灭的涅槃。显示巴利原文
72. Ito parā dve gāthā vissajjanapucchānayena pavattattā pākaṭasambandhāyeva. Tāsu paṭhamagāthāya saṅkhepattho – tassa mayhaṃ māgaṇḍiya dvāsaṭṭhidiṭṭhigatadhammesu nicchinitvā ‘‘idameva saccaṃ, moghamañña’’nti (ma. ni. 3.27, 301) evaṃ idaṃ vadāmīti samuggahītaṃ na hoti natthi na vijjati, kiṃ kāraṇā? Ahañhi passanto diṭṭhīsu ādīnavaṃ kañci diṭṭhiṃ aggahetvā saccāni pavicinanto ajjhattaṃ rāgādīnaṃ santibhāvena ajjhattasantisaṅkhātaṃ nibbānameva addasanti.
“过患”指灾患。“有苦”指伴有身苦。“有恼”指伴有心苦。“有忧”指伴有忧恼。“有热恼”指伴有烦热。“非为厌离”指非为于轮回生厌离。“非为离贪”指非为于轮回离贪。“非为灭”指非为轮回的灭尽。“非为寂止”指非为轮回的寂止。“非为自证”指非为于轮回自证。“非为等觉”指非为从烦恼之眠醒觉而于轮回等觉。“非为涅槃”指非为不死之涅槃。然而,此处应知:“为厌离”是指观;“为离贪”是指道;“为灭、为寂止”是指涅槃;“为自证、为等觉”是指道;“为涅槃”即指涅槃本身。如此,一处说观,三处说道,三处说涅槃,应知有此区分。不过,从不同解说的角度,所有这些词既可作道的同义词,也可作涅槃的同义词。显示巴利原文
Ādīnavanti upaddavaṃ. Sadukkhanti kāyikadukkhena sadukkhaṃ. Savighātanti cetasikadukkhena sahitaṃ. Saupāyāsanti upāyāsasahitaṃ. Sapariḷāhanti sadarathaṃ. Na nibbidāyāti na vaṭṭe nibbindanatthāya. Na virāgāyāti na vaṭṭe virāgatthāya. Na nirodhāyāti na vaṭṭassa nirodhatthāya. Na upasamāyāti na vaṭṭassa upasamatthāya. Na abhiññāyāti na vaṭṭassa abhijānanatthāya. Na sambodhāyāti na kilesaniddāvigamena vaṭṭato sambujjhanatthāya . Na nibbānāyāti na amatanibbānatthāya. Ettha pana ‘‘nibbidāyā’’ti vipassanā. ‘‘Virāgāyā’’ti maggo. ‘‘Nirodhāya upasamāyā’’ti nibbānaṃ. ‘‘Abhiññāya sambodhāyā’’ti maggo. ‘‘Nibbānāyā’’ti nibbānameva. Evaṃ ekasmiṃ ṭhāne vipassanā, tīsu maggo, tīsu nibbānaṃ vuttanti evaṃ vavatthānakathā veditabbā. Pariyāyena pana sabbānipetāni maggavevacanānipi nibbānavevacanānipi hontiyeva.
“内在贪的寂灭”:因内在贪的寂灭状态、息灭状态,而观察到那名爲“内在寂灭”的涅槃。对于内在嗔的寂灭等,也是同样的道理。“选择”:此是义释中的标示词。“择”:即增长、分别诸谛。“遍择”:即一一分别那些诸谛。有些注释者解释为“寻觅”。“观察”:即观察。“了知”:即洞彻。“触证”:即以慧触达。“通达”:即以智作现观。显示巴利原文
Ajjhattaṃ rāgassa santinti ajjhattarāgassa santabhāvena nibbutabhāvena ajjhattasantisaṅkhātaṃ nibbānaṃ olokesiṃ. Dosassa santintiādīsupi eseva nayo. Pacinanti niddesassa uddesapadaṃ. Vicinantoti saccāni vaḍḍhento vibhāvento. Pavicinantoti tāneva paccekaṃ vibhāvento . Keci ‘‘gavesanto’’ti vaṇṇayanti. Adassanti olokesiṃ. Adakkhinti vinivijjhiṃ. Aphassinti paññāya phusiṃ. Paṭivijjhinti ñāṇena paccakkhaṃ akāsiṃ.
73 第二首偈颂的略义是:那些恶见,由于被各类众生各自确定并执取,故称“确定”;又因它们是由各自的缘造作而成等,故称“所造”。牟尼不执取那些恶见法,而说“内在寂灭”——你宣说的这个义理,请为我开示:由智者所阐明的教导,智者们是如何开示的呢?他如此问道。显示巴利原文
73. Dutiyagāthāya saṅkhepattho – yānimāni diṭṭhigatāni tehi tehi sattehi vinicchinitvā gahitattā ‘‘vinicchayā’’ti ca attano paccayehi abhisaṅkhatabhāvādinā nayena ‘‘pakappitānī’’ti ca vuccanti, te ve munī diṭṭhigatadhamme aggahetvā ajjhattasantīti yametamatthaṃ brūsi, ācikkha me, kathaṃ nu dhīrehi paveditaṃ taṃ kathaṃ pakāsitaṃ dhīrehīti vadati.
这首偈颂的注释,除“究竟义”一词外,其余意义都很明了。其中,“何为究竟义”即指最上的涅槃。显示巴利原文
Imissā gāthāya niddeso uttānattho ṭhapetvā paramatthapadaṃ. Tattha yaṃ paramatthanti yaṃ uttamaṃ nibbānaṃ.
74 接着,世尊为了说明智者开示彼道的方法及其对立面,诵出了“不因见”(na diṭṭhiyā)等偈颂。其中,“不因见”等句否定了见、闻、八定、智以及外道的戒禁。将“说清净”中的“说”字,与前面各句的否定词“不”相连,并补上前面的宾语,应当理解为:“我不说因见而得清净,我不说……”其余各句也是如此理解。所谓“不是不因见而说”,即:并非没有十事正见而说;“不是不因闻而说”,即:并非没有通过九分教的听闻而说;“不是不因智而说”,即:并非没有关于业与谛的随顺智而说;“不是不因戒而说”,即:并非没有巴帝摩卡律仪而说;“不是不因行而说”,即:并非没有头陀支的修行而说。“也不是只凭其中之一”,即:并非仅凭见等当中的某一项,我就宣说清净。“舍弃这些而不执取”:即通过断除,舍弃属于黑分(不善分)的见等法;对于属于白分(善分)的非见等法,也因不贪着而不执取。“寂静、不依着、不希求生”:由此行道,平息了贪等烦恼而寂静,显示巴利原文
74. Athassa bhagavā yathā yena upāyena taṃ padaṃ dhīrehi pakāsitaṃ, taṃ upāyaṃ sapaṭipakkhaṃ dassento ‘‘na diṭṭhiyā’’ti gāthamāha. Tattha na diṭṭhiyātiādīhi diṭṭhisutiaṭṭhasamāpattiñāṇabāhirasīlabbatāni paṭikkhipati. ‘‘Suddhimāhā’’ti ettha vuttaṃ āha-saddaṃ sabbattha nakārena saddhiṃ yojetvā purimapadattayaṃ netvā ‘‘diṭṭhiyā suddhiṃ nāha na kathemī’’ti evamattho veditabbo. Yathā cettha, evaṃ uttarapadesupi. Tattha ca adiṭṭhiyā nāhāti dasavatthukaṃ sammādiṭṭhiṃ vinā na kathemi. Tathā assutiyāti navaṅgaṃ savanaṃ vinā. Añāṇāti kammassakatasaccānulomikañāṇaṃ vinā. Asīlatāti pātimokkhasaṃvaraṃ vinā. Abbatāti dhutaṅgavataṃ vinā. Nopi tenāti tesu ekamekena diṭṭhiādimattenāpi na kathemīti evamattho veditabbo. Ete ca nissajja anuggahāyāti ete ca purimadiṭṭhiādibhede kaṇhapakkhike dhamme samugghātakaraṇena nissajja, pacchime adiṭṭhiādibhede sukkapakkhikepi atammayatāpajjanena anuggahāya. Santo anissāya bhavaṃ na jappeti imāya paṭipattiyā rāgādivūpasamena santo cakkhādīsu kañci dhammaṃ anissāya ekampi bhavaṃ na jappe, apihetuṃ apatthetuṃ samattho siyā, ayamassa ajjhattasantīti adhippāyo.
“听闻也是应希求的”:通过经教等而听闻,也是值得向往的。“这些法是资粮”:这些正见等法,由于能起到资助的作用,故为资粮。“黑分者的”:指属于不善部分的那些法。“应以断除而舍弃”:即应以彻底断除的方式而舍弃。“于三界善法中”:在欲界、色界、无色界三地的善法,由善巧所生的善法中。“不贪着”:指没有渴爱的状态。显示巴利原文
Savanampi icchitabbanti suttādivasena suṇanampi ākaṅkhitabbaṃ. Sambhārā ime dhammāti sammādiṭṭhiādikā ime dhammā upakāraṭṭhena sambhārā honti . Kaṇhapakkhikānanti akusalapakkhe bhavānaṃ. Samugghātato pahānaṃ icchitabbanti sammā hananato samucchedato pahānaṃ ākaṅkhitabbaṃ. Tedhātukesu kusalesu dhammesūti kāmarūpārūpasaṅkhātesu tebhūmakesu kosallasambhūtesu. Atammayatāti nittaṇhabhāvo.
75 世尊这样说时,摩犍提未能理解其中的含义,便诵出“他确实不是说……”等偈颂。偈中的“见”等词,含义如前所述,然而此处仅针对黑分(不善分)而言。将“说”字与“不是说”相连,应理解为:“他确实不是宣说……,他确实不是开示……。”“极愚”:极其愚痴,或是令人迷惑的。“他们了知”:意思是他们知道。此偈颂的解释明白易懂。显示巴利原文
75. Evaṃ vutte vacanatthaṃ asallakkhento māgaṇḍiyo ‘‘no ce kirā’’ti gāthamāha. Tattha diṭṭhādīni vuttanayāneva. Kaṇhapakkhikāniyeva pana sandhāya ubhayatrāpi āha. Āha-saddaṃ pana ‘‘no ce’’ti saddena yojetvā no ce kira āha no ce kira kathesīti evaṃ attho daṭṭhabbo. Momūhanti atimūḷhaṃ, mohanaṃ vā. Paccentīti jānanti. Imissāpi gāthāya niddeso uttāno.
76 接着,世尊否定了那位基于见而提问的提问,诵出“依着见……”等偈颂。其意为:摩犍提,你依着见而一再提问,对你所执取的种种恶见,正是在那些执取中你产生了迷惑。对于我所说的内在寂静的修行与教法,你连一丝“合理想”都见不到,因此你才以极为愚钝的眼光来看待这个法。显示巴利原文
76. Athassa bhagavā taṃ diṭṭhiṃ nissāya pucchaṃ paṭikkhipanto ‘‘diṭṭhiñca nissāyā’’ti gāthamāha. Tassattho – tvaṃ māgaṇḍiya diṭṭhiṃ nissāya punappunaṃ pucchamāno yāni te diṭṭhigatāni samuggahitāni, tesveva samuggahītesu pamohaṃ āgato tvaṃ ito ca mayā vuttaajjhattasantito paṭipattito dhammadesanato vā aṇumpi yuttasaññaṃ na passasi, tena kāraṇena tvaṃ imaṃ dhammaṃ momūhato passasīti.
“依着执着而执着”:即依着见的执着,紧抓见的执着。“束缚”:指见的束缚。“障碍”:指见的障碍。显示巴利原文
Lagganaṃ nissāya laggananti diṭṭhilagganaṃ allīyitvā diṭṭhilagganaṃ. Bandhananti diṭṭhibandhanaṃ. Palibodhanti diṭṭhipalibodhaṃ.
“你跃入了黑暗”:你进入了极深重的黑暗。“合理想”:对沙门法的合理认知。“获得想”:对沙门法已证得的想。“执着想”:对所执取之事的想。“因想”:即理由想。“处想”:也就是因想。“你不获得”:你无法获得。“从何而有智?”:那道智又如何能获得呢?“无常”:因为生起之后即归消灭,所以五取蕴是无常的。“随顺无常想”:生起了“五蕴无常”的想,这称为无常想;能随顺这种想而不相违逆,便是随顺无常想。那是什么呢?就是观智。对于“随顺苦想”和“随顺无我想”的两种观智,道理也是同样的。显示巴利原文
Andhakāraṃ pakkhandosīti bahalandhakāraṃ paviṭṭhosi. Yuttasaññanti samaṇadhamme yuttasaññaṃ. Pattasaññanti samaṇadhamme paṭiladdhasaññaṃ. Lagganasaññanti sañjānitasaññaṃ. Kāraṇasaññanti hetusaññaṃ. Ṭhānasaññanti kāraṇasaññaṃ. Na paṭilabhasīti na vindasi. Kuto ñāṇanti maggañāṇaṃ pana kena kāraṇena labhissasi. Aniccaṃ vāti hutvā abhāvaṭṭhena pañcakkhandhā aniccaṃ. Aniccasaññānulomaṃ vāti ‘‘pañcakkhandhā aniccā’’ti uppannā saññā aniccasaññā, tāya saññāya anulomaṃ appaṭikkūlaṃ aniccasaññānulomaṃ. Kiṃ taṃ? Vipassanāñāṇaṃ. Dvinnaṃ vipassanāñāṇānaṃ dukkhānattasaññānulomānampi eseva nayo.
77 如此,在揭示了因对所执取之法迷惑而使摩犍提陷入争论后,为了显示自己于那些法及其他法已离迷惑、无有争论的状态,世尊诵出了「胜等」(samo visesī)等偈颂。它的意思是:若有人以这三种方式——由慢,由见,或由“人”——而生起“我胜、我等、我劣”之想,他就会因那种慢、那种见或那种“人”而起争论。而我这样的人,于这三种方式皆不动摇,既无“胜”想,也无“等”想,更无“劣”想。这首偈的释义也是显而易见的。显示巴利原文
77. Evaṃ samuggahitesu pamohena māgaṇḍiyassa vivādāpattiṃ dassetvā idāni tesu aññesu ca dhammesu vigatappamohassa attano nibbivādataṃ dassento ‘‘samo visesī’’ti gāthamāha. Tassattho – yo evaṃ tidhā mānena vā diṭṭhiyā vā puggalena vā maññati, so tena mānena tāya vā diṭṭhiyā tena vā puggalena vivadeyya. Yo pana amhādiso imāsu tīsu vidhāsu avikampamāno, samo visesīti na tassa hoti, na ca hīnoti pāṭhaseso. Imissāpi gāthāya niddeso uttānova.
78 再者:「那是真理……」(saccanti so)等偈颂。它的意思是:一个已断除慢与见的人,怎么会声称‘像我这样的人,依“已除去恶”等方式便是婆罗门,唯此是真理’呢?他又依什么理由、什么原因而说,或依什么慢、什么见、什么“人”而起争论,说出‘我的真理,你的虚妄’呢?对于像我这样的漏尽者,不会有‘我与等同’之类的想,既没有‘等’想,也没有‘不等’想。既然于等、不等等处皆无想,还会与谁争论、反驳呢?这首偈的释义也是显而易见的。显示巴利原文
78. Kiñca bhiyyo – ‘‘saccanti so’’ti gāthā. Tassattho – so evarūpo pahīnamānadiṭṭhiko ‘‘mādiso ‘bāhitapāpattā’dinā nayena brāhmaṇo, idameva sacca’’nti kiṃ vadeyya kiṃ vatthuṃ bhaṇeyya, kena vā kāraṇena bhaṇeyya, ‘‘mayhaṃ saccaṃ, tuyhaṃ musā’’ti vā kena mānena diṭṭhiyā puggalena vā vivadeyya. Yasmiṃ mādise khīṇāsave ‘‘sadisohamasmī’’ti pavattiyā samaṃ vā, itaradvayabhāvena pavattiyā visamaṃ vā maññitaṃ natthi, samānādīsu kena vādaṃ paṭisaṃyujeyya paṭipphareyyāti. Imissāpi gāthāya niddeso uttāno.
79 岂非确实有这样的人吗?「舍弃家……」(okaṃ pahāya)等偈颂。其中,“舍弃家”:指舍弃识的住处——色界等,通过断除对其中的欲贪而舍弃。“无住处而行”:指不因渴爱而执取色相、住处等而行。“牟尼在村落不结亲近”:指在村落中不与在家者建立亲昵。“离诸欲”:因对诸欲无欲贪,故远离一切欲。“不期望”:指不再产生未来的有身。“怎会与世人争论”:即不与世人作争论之语。显示巴利原文
79. Nanu ekaṃseneva evarūpo puggalo? ‘‘Okaṃ pahāyā’’ti gāthā. Tattha okaṃ pahāyāti rūpadhātvādiviññāṇassokāsaṃ tatra chandarāgappahānena chaḍḍetvā. Aniketasārīti rūpanimittaniketādīni taṇhāvasena asaranto. Gāme akubbaṃ muni santhavānīti gāme gihisanthavāni akaronto. Kāmehi rittoti kāmesu chandarāgābhāvena sabbakāmehi puthubhūto. Apurakkharānoti āyatiṃ attabhāvaṃ anabhinibbattento. Kathaṃ na viggayha janena kayirāti janena saddhiṃ viggāhikakathaṃ na katheyya.
「哈梨达迦那」:这位居士的名字如此。「尊者大迦旃延前往那里」一句中,“yena”一词在此是表示处所的具格。因此应这样理解:大迦旃延在何处,他便前往何处。或者,可以这样理解:大迦旃延因何缘由而为天、人所亲近,他便以同样的缘由前去亲近。大迦旃延为何会为人亲近呢?因为怀着欲证种种殊胜功德之心,以及欲享美好果实之心,就像那棵常年硕果累累、群鸟围绕的大树一般。「前往」即是“去”的意思。「前往后」表示亲近之行已完成。或者可以理解为,如此前往之后,再进到大迦旃延近处的场所。显示巴利原文
Hāliddakānīti evaṃnāmako gahapati. Yenāyasmā mahākaccāno tenupasaṅkamīti yenāti bhummatthe karaṇavacanaṃ. Tasmā yattha mahākaccāno, tattha upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo. Yena vā kāraṇena mahākaccāno devamanussehi upasaṅkamitabbo, tena kāraṇena upasaṅkamīti evamettha attho daṭṭhabbo. Kena ca kāraṇena mahākaccāno upasaṅkamitabbo? Nānappakāraguṇavisesādhigamādhippāyena, sāduphalūpabhogādhippāyena dijagaṇehi niccaphalitamahārukkho viya. Upasaṅkamīti ca gatoti vuttaṃ hoti. Upasaṅkamitvāti upasaṅkamanapariyosānadīpanaṃ. Atha vā evaṃ gato tato āsannataraṃ ṭhānaṃ mahākaccānassa samīpasaṅkhātaṃ gantvātipi vuttaṃ hoti.
「敬礼了」(Abhivādetvā)意为,以五体投地的方式顶礼之后。这时,那位为了询问自己前来亲近大迦旃延的缘由的居士,将十指合拢、明净闪耀的合掌置于头顶,退坐一面。「于一面」(ekamantaṃ):这是一个中性抽象名词的用法,正如《增支部》中“日月天子以不均等的方式运转”(visamaṃ candimasūriyā parivattanti)的表述一样。因此应理解为:他如此坐下,便成就了“于一面而坐”之态,他即这样安坐。或者,此处的“于一面”是表示处所的受格用语。「他坐下了」(nisīdi)意为:他安坐下来。因为明智的天、人,前往应受尊敬者之处时,由于善知座席礼仪,会退坐一面。这位居士正是其中之一,故他退坐一面。显示巴利原文
Abhivādetvāti pañcapatiṭṭhitena vanditvā. Idāni yenatthena mahākaccānassa upaṭṭhānaṃ āgato, taṃ pucchitukāmo dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ sirasi patiṭṭhāpetvā ekamantaṃ nisīdi. Ekamantanti bhāvanapuṃsakaniddeso ‘‘visamaṃ candimasūriyā parivattantī’’tiādīsu (a. ni. 4.7) viya. Tasmā yathā nisinno ekamantaṃ nisinno hoti, evaṃ nisīdīti evamettha attho daṭṭhabbo. Bhummatthe vā etaṃ upayogavacanaṃ. Nisīdīti nisajjaṃ kappesi. Paṇḍitā hi devamanussā garuṭṭhāniyaṃ upasaṅkamitvā āsanakusalatāya ekamantaṃ nisīdanti. Ayañca gahapati tesaṃ aññataro, tasmā ekamantaṃ nisīdi.
那么,如何坐才算「于一面而坐」呢?即避开六种坐姿的过失。哪六种?过远、过近、上风处、高耸处、过前、过后。若坐得过远,想说话时便不得不提高声音;坐得过近,则会相互碰触;坐于上风处,体味会令对方不适;坐于高耸处,则显不恭敬;坐得过前,若要看向对方,便不得不眼眼对视;坐得过后,若要看向对方,便不得不伸长脖颈观望。因此,这位居士也避开了这六种坐姿的过失而坐了下来,所以说“他退坐一面”。显示巴利原文
Kathaṃ nisinno ca pana ekamantaṃ nisinno hotīti? Cha nisajjadose vajjetvā. Seyyathidaṃ? Atidūraṃ accāsannaṃ uparivātaṃ unnatappadesaṃ atisammukhaṃ atipacchāti. Atidūre nisinno hi sace kathetukāmo hoti, uccāsaddena kathetabbaṃ hoti. Accāsanne nisinno saṅghaṭṭanaṃ karoti. Uparivāte nisinno sarīragandhena bādhati. Unnatappadese nisinno agāravaṃ pakāseti. Atisammukhā nisinno sace daṭṭhukāmo hoti, cakkhunā cakkhuṃ āhacca daṭṭhabbaṃ hoti. Atipacchā nisinno sace daṭṭhukāmo hoti, gīvaṃ pasāretvā daṭṭhabbaṃ hoti. Tasmā ayampi ete cha nisajjadose vajjetvā nisīdi. Tena vuttaṃ – ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’ti.
“说了此”(Etadavoca):即“说了这个”(etaṃ avoca)。居士说:“迦旃延尊者,这是世尊在《八颂品·摩犍提问》中所说”——《八颂品》中有一篇名为《摩犍提问》的经文,正是在那个提问中世尊作了此说。显示巴利原文
Etadavocāti etaṃ avoca. Vuttamidaṃ bhante kaccāna bhagavatā aṭṭhakavaggiye māgaṇḍiyapañheti aṭṭhakavaggiyamhi māgaṇḍiyapañho nāma atthi, tasmiṃ pañhe.
“色界”:指色蕴。“被色界的染着所系缚”:即被对色界的染着所束缚。“识”:指业识。“有家行”:意为行于家(gehasārī)、行于执着处(ālayasārī)。那么,为何此处不直接说“居士,识界……”呢?是为了破除迷惑。因为“家”(oko)在意义上是指缘。在先的业识对在后的业识和果报识为缘,而果报识对果报识和业识也为缘。因此,如果只说“识界”,可能会生起“这里所说的识究竟是哪一种”这样的迷惑。为了消除这种迷惑,所以不取“识”这一总称,而作了不混杂的开示。此外还有一个理由:为了彰显之前所说“通过果报与所缘而有四种造作识的安立”,所以此处未取“识”。显示巴利原文
Rūpadhātūti rūpakkhandho adhippeto. Rūpadhāturāgavinibandhanti rūpadhātumhi rāgena vinibaddhaṃ. Viññāṇanti kammaviññāṇaṃ. Okasārīti gehasārī ālayasārī. Kasmā panettha ‘‘viññāṇadhātu kho gahapatī’’ti na vuttanti? Sammohavighātatthaṃ. ‘‘Oko’’ti hi atthato paccayo vuccati, purejātañca kammaviññāṇaṃ pacchājātassa kammaviññāṇassapi vipākaviññāṇassapi, vipākaviññāṇañca vipākaviññāṇassapi kammaviññāṇassapi paccayo hoti, tasmā ‘‘kataraṃ nu kho idha viññāṇa’’nti sammoho bhaveyya. Tassa vighātatthaṃ taṃ aggahetvā asambhinnāva desanā katāti. Apica vipākaārammaṇavasena catasso abhisaṅkhāraviññāṇaṭṭhitiyoti vuttāti tā dassetumpi idha viññāṇaṃ na gahitaṃ.
“两种近取与四种取”:即依爱近取和见近取而有二种近取,以及欲取等四种取。“心之依止、倾向、随眠”:指它们成为不善心的依止、倾向和随眠。“对于如来”:即对于正自觉者。虽然所有漏尽者都已断除这些,但由于世尊的漏尽状态在世间极为昭著,故以最上程度而说。“于识界”:为何此处又取“识”呢?是为了显示烦恼的断除。因为烦恼并非仅在四蕴中被断除,在五蕴中也都可被断除,所以取“识”以明烦恼之断。“居士如此便是无家行者”:意谓通过业识而不执取于家,如此不行于家,故称为无家行者。显示巴利原文
Upayupādānāti taṇhūpayadiṭṭhūpayavasena dve upayā, kāmupādānādīni cattāri upādānāni ca. Cetaso adhiṭṭhānābhinivesānusayāti akusalacittassa adhiṭṭhānabhūtā ceva abhinivesabhūtā ca anusayabhūtā ca. Tathāgatassāti sammāsambuddhassa. Sabbesampi hi khīṇāsavānaṃ ete pahīnāva, satthu pana khīṇāsavabhāvo loke atipākaṭoti uparimakoṭiyā evaṃ vuttaṃ. Viññāṇadhātuyāti idha viññāṇaṃ kasmā gahitaṃ? Kilesappahānadassanatthaṃ. Kilesā hi na kevalaṃ catūsuyeva khandhesu pahīnā pahīyanti, pañcasupi pahīyantiyevāti kilesappahānadassanatthaṃ gahitaṃ. Evaṃ kho gahapati anokasārī hotīti evaṃ kammaviññāṇena okaṃ asarantena anokasārī nāma hoti.
“色相巢窟之散慢与系缚”:色本身因为作为烦恼的缘而称为“相”,又因具有所缘作用而具住处义,故称为“巢窟”,合为“色相巢窟”。它由“散漫”与“系缚”构成,分别指烦恼的蔓延状态与束缚状态。“于色相巢窟之散漫与系缚”即“色相巢窟之散漫与系缚”,意为在色相巢窟中生起的烦恼散漫与烦恼系缚。“依巢窟而行者”:同样因具有所缘作用而具住处义,故称其为依巢窟而行者。“已断除”:指那些于色相巢窟中生起的烦恼散漫与系缚已被断除。显示巴利原文
Rūpanimittaniketavisāravinibandhāti rūpameva kilesānaṃ paccayaṭṭhena nimittaṃ, ārammaṇakiriyasaṅkhātena nivāsaṭṭhena niketanti rūpanimittaniketaṃ. Visāro ca vinibandho ca visāravinibandhā. Ubhayenapi hi kilesānaṃ patthaṭabhāvo ca vinibandhanabhāvo ca vutto, rūpanimittanikete visāravinibandhāti rūpanimittaniketavisāravinibandhā, tasmā rūpanimittaniketamhi uppannena kilesavisārena ceva kilesavinibandhanena cāti attho. Niketasārīti vuccatīti ārammaṇakaraṇavasena nivāsaṭṭhānaṭṭhena niketasārīti vuccati. Pahīnāti te rūpanimittanikete kilesavisāravinibandhā pahīnā.
为何此处将五取蕴说为“家”,而将六种所缘说为“巢窟”呢?这是由欲贪的强弱不同所致。两者虽有同为执著境域之义,但“家”是纯粹直接指世俗的家;“巢窟”则是指约定好“今日我们去某处游玩”的住处,如园林等。其中,于充满儿女、钱财、谷物的世俗之家,欲贪强烈;于内在的五蕴,欲贪同样强烈。而于园林等处,欲贪较前者为弱;于外在的六种所缘,欲贪也同样更弱。应知正是因欲贪有此强弱之别,方有此开示。显示巴利原文
Kasmā panettha pañcakkhandhā ca ‘‘okā’’ti vuttā, cha ārammaṇāni ‘‘niketa’’nti? Chandarāgassa balavadubbalatāya. Samānepi hi etesaṃ ālayaṭṭhena visayabhāve okoti nippariyāyena suddhaṃ gehameva vuccati, niketanti ‘‘ajja asukaṭṭhāne kīḷissāmā’’ti katasaṅketānaṃ nivāsanaṭṭhānaṃ uyyānādi. Tattha yathā puttadāradhanadhaññapuṇṇagehe chandarāgo balavā hoti, evaṃ ajjhattikesu khandhesu. Yathā pana uyyānaṭṭhānādīsu tato dubbalataro hoti, evaṃ bāhiresu chasu ārammaṇesūti chandarāgassa balavadubbalatāya evaṃ desanā katāti veditabbā.
“侍从快乐时他也快乐”:当侍从们因获得钱财谷物等而快乐时,他便心想“现在我将得到合意的衣服、合意的食物了”,从而耽于世俗居家的快乐,仿佛自己也在同享他们所得的成就。“侍从痛苦时他也痛苦”:当那些人因某种原因而生起痛苦时,他自己便陷入加倍的痛苦。“在应当做的事情上”:指在那些称为“事务”的应做之事上。“亲自投入”:他亲自参与,承担起执行那些事务的责任。显示巴利原文
Sukhitesu sukhitoti upaṭṭhākesu dhanadhaññalābhādivasena sukhitesu ‘‘idānāhaṃ manāpaṃ cīvaraṃ manāpaṃ bhojanaṃ labhissāmī’’ti gehassitasukhena sukhito hoti, tehi pattasampattiṃ attanā anubhavamāno viya carati. Dukkhitesu dukkhitoti tesaṃ kenacideva kāraṇena dukkhe uppanne sayaṃ dviguṇena dukkhena dukkhito hoti. Kiccakaraṇīyesūti kiccasaṅkhātesu karaṇīyesu. Voyogaṃ āpajjatīti upayogaṃ sayaṃ tesaṃ kiccānaṃ kattabbataṃ āpajjati.
“于诸欲中”:是指于事欲中。“居士如此便不染着于诸欲”:如此,即不染着于烦恼欲。显示巴利原文
Kāmesūti vatthukāmesu. Evaṃ kho gahapati kāmehi aritto hotīti evaṃ kilesakāmehi aritto hoti.
应知:因内有诸欲而充实不虚,名为“满”;因无诸欲而空虚,名为“空”,此乃就善分而言。显示巴利原文
Anto kāmānaṃ bhāvena atuccho. Sukkapakkho tesaṃ abhāvena ritto tucchoti veditabbo.
“置前而行”:即将轮回置于前方而行。于“如是色者”等句中:于长、短、黑、白等色中,他希求“愿我得成如是色”;于乐等诸受中,希求得成“如是受者”;于青想等诸想中,希求得成“如是想者”;于福行等诸行中,希求得成“如是行者”;于眼识等诸识中,希求得成“如是识者”。显示巴利原文
Purakkharānoti vaṭṭaṃ purato kurumāno. Evaṃrūpo siyantiādīsu dīgharassakāḷodātādīsu rūpesu evaṃrūpo nāma bhaveyyanti pattheti. Sukhādīsu vedanāsu evaṃvedano nāma. Nīlasaññādīsu saññāsu evaṃsañño nāma. Puññābhisaṅkhārādīsu saṅkhāresu evaṃsaṅkhāro nāma. Cakkhuviññāṇādīsu viññāṇesu evaṃviññāṇo nāma bhaveyyanti pattheti.
'不置前而行':指不将轮回放在前面而行。'我的说法善巧,你的不善巧':你的言辞不善巧、不流畅;我的言辞善巧、流畅、甘美,如同饮下甘美的饮品。'你所熟悉的已经颠倒':你长久熟习、善巧掌握的那些,一遇到我的论说,顷刻间全部颠倒、退转。'你的过失已被我揭示':你的错误已被我指出。'去求脱此论吧':去参访各位师长,寻求更优胜的,为了从这论点中解脱而四处游方。'或者,若你能够,请在此处反驳':若你自认能做到,就在这里反驳吧。显示巴利原文
Apurakkharānoti vaṭṭaṃ purato akurumāno. Sahitaṃ me, asahitaṃ teti tuyhaṃ vacanaṃ asahitaṃ asiliṭṭhaṃ, mayhaṃ sahitaṃ siliṭṭhaṃ madhuraṃ madhurapānasadisaṃ. Adhiciṇṇaṃ te viparāvattanti yaṃ tuyhaṃ dīghena kālena paricitaṃ suppaguṇaṃ, taṃ mama vādaṃ āgamma sabbaṃ khaṇena viparāvattaṃ nivattaṃ. Āropito te vādoti tuyhaṃ doso mayā āropito. Cara vādappamokkhāyāti taṃ taṃ ācariyaṃ upasaṅkamitvā uttaraṃ pariyesanto imassa vādassa mokkhāya cara āhiṇḍa. Nibbeṭhehi vā sace pahosīti atha sayameva pahosi, idheva nibbeṭhehīti.
80 80. 正如那首偈颂所说:'以何为远离……'。其中,'以何'即通过何种恶见等而远离。'应远离而游':指解脱之后游行。'龙象不执取而说':意为依循'不作恶'等道理(《小部·跋陀罗弗达摩那婆问经释》70;《彼岸道随喜经释》102),龙象不执取那些恶见而游行。'Elambuja':指生于名为Elambuja的水中、带刺的花茎植物,即莲花。犹如莲花不被水与泥所染着,同样,这位宣说内在寂静的牟尼是'无贪'的,因为他已断除贪欲,故称无贪。他于欲与世间无染着:于两种欲,以及以恶趣等为开端的世间,因远离了两种执著,而不会被染污。显示巴利原文
80. So evarūpo ‘‘yehi vivitto’’ti gāthā. Tattha yehīti yehi diṭṭhigatādīhi. Vivitto vicareyyāti ritto careyya. Na tāniuggayha vadeyya nāgoti ‘‘āguṃ na karotī’’tiādinā (cūḷani. bhadrāvudhamāṇavapucchāniddesa 70; pārāyanānugītiniddesa 102) nayena nāgo tāni diṭṭhigatāni uggahetvā na careyya. Elambujanti elasaññite ambumhi jātaṃ kaṇṭakanāḷaṃ vārijaṃ, padumanti vuttaṃ hoti. Yathā jalena paṅkena canūpalittanti taṃ padumaṃ yathā jalena ca paṅkena ca anupalittaṃ hoti. Evaṃ muni santivādo agiddhoti evaṃ ajjhattasantivādo muni gedhābhāvena agiddho. Kāme ca loke ca anūpalittoti duvidhepi kāme apāyādike ca loke dvīhi silesehi anupalitto hoti.
‘不行恶’指不做任何不善等过错。‘不行’指不因非行处而行动。‘不近’指不接近已经被断除的烦恼。‘恶’指低劣的。‘不善’指从缺乏善巧而产生的东西。‘不再至那些烦恼’:那些已断除的烦恼,不会再来。‘不返’指不再返回。‘不再转回’指不再退转回去。显示巴利原文
Āguṃ na karotīti akusalādidosaṃ na karoti. Na gacchatīti agativasena na gacchati. Nāgacchatīti pahīnakilese na upeti. Pāpakāti lāmakā. Akusalāti akosallasambhūtā. Te kilese na punetīti ye kilesā pahīnā, te kilese puna na eti. Na paccetīti paṭi na upeti. Na paccāgacchatīti puna na nivattati.
‘粗茎’:粗糙的叶与茎,即粗恶之茎。‘已舍贪’:已放舍的贪。‘已吐贪’:已吐出的贪。‘已解脱贪’:已切断系缚的贪。‘已断贪’:已弃除的贪。‘已遣出贪’:为使贪不再于心中生起而如此遣出的贪。对于‘离贪’等词,其用法亦同此。所有这些词语,皆是‘已释放执取’的同义语。显示巴利原文
Kharadaṇḍoti kharapattadaṇḍo pharusadaṇḍo. Cattagedhoti vissaṭṭhagedho. Vantagedhoti vamitagedho. Muttagedhoti chinnabandhanagedho. Pahīnagedhoti pajahitagedho. Paṭinissaṭṭhagedhoti yathā na puna cittaṃ āruhati, evaṃ paṭivissajjitagedho. Upari vītarāgādīsupi eseva nayo. Sabbāneva tāni gahitaggahaṇassa vissaṭṭhabhāvavevacanāni.
81 81. 复次——“非吠陀者”偈。其中,“非吠陀者以见而行”:具四道之吠陀者(如我者)并非以见而行者,不是依见而行,也不是以此作为实义而执取。此处词义为:“行”故,为行者。依具格说“以见而行”,故称“以见而行者”;依目的义之属格,亦指“以见而行”。“他不以量起慢”:对于所量之色等,他不起慢。“非彼所成者”:由渴爱与邪见之力而成为彼所成、以彼为归趣者,但他并非如此。“不以业、不以闻而被引”:不因福行等业,也不因“闻即清净”等之闻而被引导。“他不被引入诸住着”:由于已断除两种取,于一切渴爱与邪见之住着中,他皆不被引入。显示巴利原文
81. Kiñca bhiyyo – ‘‘na vedagū’’ti gāthā. Tattha na vedagū diṭṭhiyāyakoti catumaggavedagū mādiso diṭṭhiyāyako na hoti, diṭṭhiyā gacchanto vā, taṃ sārato paccento vā na hoti. Tattha vacanattho – yāyatīti yāyako. Karaṇavacanena diṭṭhiyā yāyatīti diṭṭhiyāyako. Upayogatthe sāmivacanenapi diṭṭhiyā yātītipi diṭṭhiyāyako. Na mutiyā sa mānametīti mutarūpādibhedāya mutiyāpi so mānaṃ na eti. Na hi tammayo soti taṇhādiṭṭhivasena tammayo hoti tapparāyaṇo, ayaṃ pana na tādiso. Na kammunā nopisutena neyyoti puññābhisaṅkhārādinā kammunā vā, sutasuddhiādinā sutena vā so netabbo na hoti. Anūpanīto sa nivesanesūti so dvinnampi upayānaṃ pahīnattā sabbesu taṇhādiṭṭhinivesanesu anupanīto.
“或以所量色”:此处,所量色,即香、味、触。“不起慢”:不生起我慢。“不近”:不接近。“不靠近”:不靠近而安住。“彼所成”:即以彼为本质者。显示巴利原文
Mutarūpena vāti ettha mutarūpaṃ nāma gandharasaphoṭṭhabbāni. Mānaṃ netīti asmimānaṃ na eti. Na upetīti samīpaṃ na eti. Na upagacchatīti upagantvā na tiṭṭhati. Tammayoti tappakato.
82 对于如此之人,有“已离想者”一偈。其中,“已离想者”:以出离想为先导而修习,已断除欲想等想者。此句意指俱分解脱的止乘者。“慧解脱者”:以观为先导而修习,从一切烦恼中解脱者。此句意指干观者。“凡执取想与见者,他们于世中相诤而行”:凡执取欲想等想者,特指在家众因欲事而相诤;凡执取见者,特指出家众因法事而相诤,如是相诤而行。显示巴利原文
82. Tassa ca evaṃvidhassa ‘‘saññāvirattassā’’ti gāthā. Tattha saññāvirattassāti nekkhammasaññāpubbaṅgamāya bhāvanāya pahīnakāmādisaññassa. Iminā padena ubhatobhāgavimutto samathayāniko adhippeto. Paññāvimuttassāti vipassanāpubbaṅgamāya bhāvanāya sabbakilesehi vimuttassa. Iminā sukkhavipassako adhippeto. Saññañca diṭṭhiñca ye aggahesuṃ, te ghaṭṭamānā vicaranti loketi ye pana kāmasaññādikaṃ saññaṃ aggahesuṃ, te visesato gahaṭṭhā kāmādhikaraṇaṃ, ye ca diṭṭhiṃ aggahesuṃ, te visesato pabbajitā dhammādhikaraṇaṃ aññamaññaṃ ghaṭṭentā vicarantīti.
“若人修习以止为先导之圣道”:若有人以止为先导、为前驱,结合观而修习圣道,即先令定生起,然后令与观结合的圣道生起,这就是它的含义。“从此开始”:从彼人的初禅等开始。“依、缘”:即缘、依止。“结缚被镇伏”:结缚被远离。当证得阿拉汉果时,于阿拉汉果确立者,结缚与痴等一切烦恼已断。显示巴利原文
Yo samathapubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāvetīti yo puggalo samathapubbaṅgamaṃ purecārikaṃ katvā sahavipassanaṃ ariyamaggaṃ bhāveti, paṭhamaṃ samādhiṃ uppādetvā pacchā sahavipassanaṃ ariyamaggaṃ uppādetīti attho. Tassa āditoti tassa puggalassa paṭhamajjhānādito. Upādāyāti paṭicca āgamma. Ganthā vikkhambhītā hontīti ganthā dūrīkatā bhavanti. Arahatte patteti arahattaphalaṃ patte. Arahatoti arahattaphale ṭhitassa. Ganthā ca mohā cātiādayo sabbe kilesā pahīnā honti.
“若人修习以观为先导之圣道”:若有人以观为先导、为前驱而修习圣道,即先令观生起,然后修习与圣道相应的定,这是它的含义。“从此开始”:从彼人的观开始,缘于观。“痴被镇伏”:此处“镇伏”者,依想而令远离。“诤斗”:凡执取欲想等者,依想而逼迫。“碰撞”:于处处逼迫。为显示诤斗,今以“国王与国王等诤论”等方式详述。“相互以手掌攻击”:此处,相互以手掌打击。“以土块”:以陶片。“以杖”:以短杖。“以刀”:以双刃刀。显示巴利原文
Yo vipassanāpubbaṅgamaṃ ariyamaggaṃ bhāvetīti yo puggalo vipassanaṃ pubbaṅgamaṃ purecārikaṃ katvā ariyamaggaṃ bhāveti, paṭhamaṃ vipassanaṃ uppādetvā pacchā ariyamaggasampayuttaṃ samādhiṃ bhāvetīti attho. Tassa ādito upādāyāti tassa puggalassa vipassanato paṭṭhāya vipassanaṃ paṭicca. Mohā vikkhambhitā hontīti ettha vikkhambhitāti dūraṃ pāpitā saññāvasena. Ghaṭṭentīti ye kāmasaññādiṃ gaṇhanti, te saññāvasena pīḷenti. Saṅghaṭṭentīti tato tato pīḷenti . Idāni ghaṭṭente dassetuṃ ‘‘rājānopirājūhi vivadantī’’tiādinā nayena vitthāro vutto. Aññamaññaṃ pāṇīhipi upakkamantīti ettha aññamaññaṃ hatthehi paharanti. Leḍḍūhīti kapālakhaṇḍehi. Daṇḍehīti aḍḍhadaṇḍakehi. Satthehīti ubhatodhārehi satthehi.
“诸行未被断除”:由于福行等诸行未被断除。“于趣中受逼迫”:在所应往的依止趣中,遭受逼迫、触恼。地狱等中也是如此。此处余文,依前所说之理,甚为明了。显示巴利原文
Abhisaṅkhārānaṃ appahīnattāti puññādiabhisaṅkhārānaṃ appahīnabhāvena. Gatiyā ghaṭṭentīti gantabbāya patiṭṭhābhūtāya gatiyā pīḷenti ghaṭṭanaṃ āpajjanti. Nirayādīsupi eseva nayo. Sesamettha vuttanayattā uttānameva.