六十集·桑基恰本生注释第二
19. 六十集义注 · 239 段
桑基恰本生注释第二
[530] 2. Saṃkiccajātakavaṇṇanā
看见坐在那里的国王——这是导师住在耆婆芒果园时，围绕阿阇世杀父之事而说的。原来，阿阇世依止提婆达多，听他的话杀了父亲。提婆达多分裂僧团，他的徒众最终离散之后，提婆达多生了病，心想：“我要去请求如来原谅。”他乘着轿子前往舍卫城，在祇园门口陷入地下。阿阇世听说此事后，想道：“提婆达多成了正自觉者的对头，陷入地下，投生到无间地狱；我也是依止他，杀害了如法的法王父亲，我难道也会陷入地下吗？”他这样害怕，对王权的富贵享受不到一点快乐。他想：“我稍微睡一会儿。”刚一入睡，就在这九由旬厚的大地上摔倒，像被铁桩捶打一样，像被群狗撕咬啃食一样，发出恐怖的叫声惊醒过来。
Disvā nisinnaṃ rājānanti idaṃ satthā jīvakambavane viharanto ajātasattussa pitughātakammaṃ ārabbha kathesi. So hi devadattaṃ nissāya tassa vacanena pitaraṃ ghātāpetvā devadattassa saṅghabhedāvasāne bhinnaparisassa roge uppanne ‘‘tathāgataṃ khamāpessāmī’’ti mañcasivikāya sāvatthiṃ gacchantassa jetavanadvāre pathaviṃ paviṭṭhabhāvaṃ sutvā ‘‘devadatto sammāsambuddhassa paṭipakkho hutvā pathaviṃ pavisitvā avīciparāyaṇo jāto, mayāpi taṃ nissāya pitā dhammiko dhammarājā ghātito, ahampi nu kho pathaviṃ pavisissāmī’’ti bhīto rajjasiriyā cittassādaṃ na labhi, ‘‘thokaṃ niddāyissāmī’’ti niddaṃ upagatamattova navayojanabahalāyaṃ ayamahāpathaviyaṃ pātetvā ayasūlehi koṭṭiyamāno viya sunakhehi luñjitvā khajjamāno viya bheravaravena viravanto uṭṭhāti.
有一天，在迦提月白莲花盛开、雨季四个月圆满的斋日，阿阇世被一群大臣簇拥着，看着自己的荣华富贵，心里想：“我父王的荣华比这还要大得多，像那样一位法王，我却听信提婆达多的话把他害死了。”他正这样想着，身上就发起烧来，整个身体汗湿淋漓。于是他心想：“谁能帮我消除这种恐惧呢？”他明白：“除了十力世尊，再没有别人了。”又想：“我对如来犯下了大罪，谁能带我去见他呢？”想来想去，他意识到除了耆婆再没有别人，便让人把耆婆叫来，商量前去的办法。他脱口说出感兴语：“哎呀，这澄明的月夜真是可爱！”接着说：“今天咱们该去拜访哪位沙门或婆罗门呢？”富兰那的弟子等人纷纷称赞富兰那等人的功德，他不听那些话，转而问耆婆。耆婆讲述了如来的功德，对他说：“请陛下前去亲近那位世尊吧。”于是他命人备好象车，前往耆婆芒果园，走到如来跟前，顶礼如来。如来与他亲切交谈后，他请教现见的沙门果。他听了如来甘美的沙门果法谈，在说法结束时表明自己成为近事男，请求如来原谅后便离开了。从那时起，他布施、持戒，与如来交往亲近，听闻甘美的法谈，依靠善知识的交往，恐惧消除了，汗毛直竖的惊怖也没有了，获得了内心的喜悦，安乐地行持四种威仪。
Athekadivasaṃ komudiyā cātumāsiniyā amaccagaṇaparivuto attano yasaṃ oloketvā ‘‘mama pitu yaso ito mahantataro, tathārūpaṃ nāma ahaṃ dhammarājānaṃ devadattaṃ nissāya ghātesi’’nti cintesi. Tassevaṃ cintentasseva kāye ḍāho uppajji, sakalasarīraṃ sedatintaṃ ahosi. Tato ‘‘ko nu kho me imaṃ bhayaṃ vinodetuṃ sakkhissatī’’ti cintetvā ‘‘ṭhapetvā dasabalaṃ añño natthī’’ti ñatvā ‘‘ahaṃ tathāgatassa mahāparādho, ko nu kho maṃ netvā dassessatī’’ti cintento ‘‘na añño koci aññatra jīvakā’’ti sallakkhetvā tassa gahetvā gamanūpāyaṃ karonto ‘‘ramaṇīyā vata, bho, dosinā rattī’’ti udānaṃ udānetvā ‘‘kaṃ nu khvajja samaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā payirupāseyyāmī’’ti vatvā pūraṇasāvakādīhi pūraṇādīnaṃ guṇe kathite tesaṃ vacanaṃ anādiyitvā jīvakaṃ paṭipucchitvā tena tathāgatassa guṇaṃ kathetvā ‘‘taṃ devo bhagavantaṃ payirupāsatū’’ti vutto hatthiyānāni kappāpetvā jīvakambavanaṃ gantvā tathāgataṃ upasaṅkamitvā vanditvā tathāgatena katapaṭisanthāro sandiṭṭhikaṃ sāmaññaphalaṃ pucchitvā tathāgatassa madhuraṃ sāmaññaphaladhammadesanaṃ (dī. ni. 1.150 ādayo) sutvā suttapariyosāne upāsakattaṃ paṭiveditvā tathāgataṃ khamāpetvā pakkāmi. So tato paṭṭhāya dānaṃ dento sīlaṃ rakkhanto tathāgatena saddhiṃ saṃsaggaṃ katvā madhuradhammakathaṃ suṇanto kalyāṇamittasaṃsaggena pahīnabhayo vigatalomahaṃso hutvā cittassādaṃ paṭilabhitvā sukhena cattāro iriyāpathe kappesi.
有一天，在法堂里，大家提起了话头：“贤友们，阿阇世造了杀父之业后，陷入了恐惧，依仗王权的荣华也得不到心的喜悦，在一切行住坐卧的姿态中都感受着痛苦；如今他亲近了如来，靠着与善知识的交往，恐惧已经消除，正安享着自在之乐呢。”导师来了之后，问道：“诸比丘，你们现在聚在一起，是在谈论什么话题呢？”当被告知“是在谈这些内容”后，导师说：“诸比丘，不只是现在，过去他也曾造下杀父之业，依止我才得以安稳入睡。”说完，便讲起了过去的事情。
Athekadivasaṃ dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘āvuso, ajātasattu pitughātakammaṃ katvā bhayappatto ahosi, rajjasiriṃ nissāya cittassādaṃ alabhanto sabbairiyāpathesu dukkhaṃ anubhoti, so dāni tathāgataṃ āgamma kalyāṇamittasaṃsaggena vigatabhayo issariyasukhaṃ anubhotī’’ti. Satthā āgantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa pitughātakammaṃ katvā maṃ nissāya sukhaṃ sayī’’ti vatvā atītaṃ āhari.
过去，在波罗奈，梵授王治理国家时，得了一个儿子，名叫梵授王子。那时，菩萨投生在国师家里，刚一出生，大家就给他取名叫桑基洽童子。这两个孩子一起在王宫里长大，成了好朋友。成年后，他们一起去塔迦尸喇，学通了所有技艺，然后回来。后来，国王把副王之位给了自己的儿子，菩萨也一直跟在副王身边。有一天，副王看到父王去御花园游玩时那盛大的排场，心里生起了贪欲，他想：我的父亲跟我兄弟差不多，如果我等着看他死，等我老了才能得到王位，到那时候就算得到王位，又有什么用？不如杀了父王，直接把王位夺过来。于是他把这个想法告诉了菩萨。菩萨劝他说：朋友，杀父这种事太重了，是通往地狱的路，不能这么做，你别干。可是副王一次又一次地提起，被菩萨劝到第三次，他就去找自己的亲信随从商量。那些人也答应了，开始谋划杀害国王的办法。菩萨知道这件事后，心想：我不能跟这些人待在一起了。他连父母都没告诉，就从正门出去，进入雪山，出家做了仙人，修成了禅那和神通，住在森林里，以野果和树根为食。
Atīte bārāṇasiyaṃ brahmadatto rajjaṃ kārento brahmadattakumāraṃ nāma puttaṃ paṭilabhi. Tadā bodhisatto purohitassa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi, jātassevassa ‘‘saṃkiccakumāro’’ti nāmaṃ kariṃsu. Te ubhopi rājanivesane ekatova vaḍḍhiṃsu. Aññamaññaṃ sahāyakā hutvā vayappattā takkasilaṃ gantvā sabbasippāni uggaṇhitvā paccāgamiṃsu. Atha rājā puttassa uparajjaṃ adāsi. Bodhisattopi uparājasseva santike ahosi. Athekadivasaṃ uparājā pitu uyyānakīḷaṃ gacchantassa mahantaṃ yasaṃ disvā tasmiṃ lobhaṃ uppādetvā ‘‘mayhaṃ pitā mama bhātikasadiso, sace etassa maraṇaṃ olokessāmi, mahallakakāle rajjaṃ labhissāmi, tadā laddhenapi rajjena ko attho, pitaraṃ māretvā rajjaṃ gaṇhissāmī’’ti cintetvā bodhisattassa tamatthaṃ ārocesi. Bodhisatto, ‘‘samma, pitughātakammaṃ nāma bhāriyaṃ, nirayamaggo, na sakkā etaṃ kātuṃ, mā karī’’ti paṭibāhi. So punappunampi kathetvā yāvatatiyaṃ tena paṭibāhito pādamūlikehi saddhiṃ mantesi. Tepi sampaṭicchitvā rañño māraṇūpāyaṃ vīmaṃsiṃsu. Bodhisatto taṃ pavattiṃ ñatvā ‘‘nāhaṃ etehi saddhiṃ ekato bhavissāmī’’ti mātāpitaro anāpucchitvāva aggadvārena nikkhamitvā himavantaṃ pavisitvā isipabbajjaṃ pabbajitvā jhānābhiññā nibbattetvā vanamūlaphalāhāro vihāsi.
王子也在那人离开后，杀了父亲，享受了极大的荣华。听说“桑基洽童子已经出家做了仙人”，许多良家子弟也纷纷离家，到他跟前出家。他被一大群仙人簇拥着，住在那里。这些人全都证得了等至。国王杀了父亲之后，只享受了很短一段时间的王权之乐，从那时起就活在恐惧中，得不到内心的安乐，就像在地狱里受刑罚一样。他忆念菩萨，心想：“我那位朋友曾劝阻我说‘杀父的业很重，别做’，他没能让我听进去，自己却清清白白地离开了。如果他当时在这里，就不会让我犯下杀父之业，也能替我除掉这份恐惧。他现在到底住在哪里呢？要是能知道他的住处，我就把他请来。可谁能告诉我他的住处呢？”从那时起，无论是在后宫还是在朝堂上，他都只称赞菩萨的德行。
Rājakumāropi tasmiṃ gate pitaraṃ mārāpetvā mahantaṃ yasaṃ anubhavi. ‘‘Saṃkiccakumāro kira isipabbajjaṃ pabbajito’’ti sutvā bahū kulaputtā nikkhamitvā tassa santike pabbajiṃsu. So mahatā isigaṇena parivuto tattha vasi. Sabbepi samāpattilābhinoyeva. Rājāpi pitaraṃ māretvā appamattakaṃyeva kālaṃ rajjasukhaṃ anubhavitvā tato paṭṭhāya bhīto cittassādaṃ alabhanto niraye kammakaraṇappatto viya ahosi. So bodhisattaṃ anussaritvā ‘‘sahāyo me ‘pitughātakammaṃ bhāriyaṃ, mā karī’ti paṭisedhetvā maṃ attano kathaṃ gāhāpetuṃ asakkonto attānaṃ niddosaṃ katvā palāyi. Sace so idha abhavissa , na me pitughātakammaṃ kātuṃ adassa, idampi me bhayaṃ hareyya, kahaṃ nu kho so etarahi viharati. Sace tassa vasanaṭṭhānaṃ jāneyyaṃ, pakkosāpeyyaṃ, ko nu kho me tassa vasanaṭṭhānaṃ āroceyyā’’ti cintesi. So tato paṭṭhāya antepure ca rājasabhāyañca bodhisattasseva vaṇṇaṃ bhāsati.
时光流转，菩萨心想：“国王还在惦记着我。我应当去他那里，为他说法，让他不再恐惧，然后再回来。”于是他在雪山住了五十年，由五百位苦行者围绕，从空中飞来，降落在名叫“林边”的御花园里，在众仙人的围绕下，坐在一块平整的石板上。守园人看见他，问道：“尊者，请问这位众仙之师叫什么名字？”听说叫“桑基洽智者”后，他自己也认了出来，便说：“尊者，等我去把国王请来，请您先留在这里，我们的国王很想见您。”说完就急忙赶到王宫，把菩萨到来的消息禀告了国王。国王来到菩萨面前，献上应有的供养，然后提出了自己的疑问。为了说明其中的道理，导师说了下面的话——
Evaṃ addhāne gate bodhisatto ‘‘rājā maṃ sarati, mayā tattha gantvā tassa dhammaṃ desetvā taṃ nibbhayaṃ katvā āgantuṃ vaṭṭatī’’ti paṇṇāsa vassāni himavante vasitvā pañcasatatāpasaparivuto ākāsenāgantvā dāyapasse nāma uyyāne otaritvā isigaṇaparivuto silāpaṭṭe nisīdi. Uyyānapālo taṃ disvā ‘‘bhante, gaṇasatthā konāmo’’ti pucchitvā ‘‘saṃkiccapaṇḍito nāmā’’ti ca sutvā sayampi sañjānitvā ‘‘bhante, yāvāhaṃ rājānaṃ ānemi, tāva idheva hotha, amhākaṃ rājā tumhe daṭṭhukāmo’’ti vatvā vegena rājakulaṃ gantvā tassa āgatabhāvaṃ rañño ārocesi. Rājā tassa santikaṃ gantvā kattabbayuttakaṃ upahāraṃ katvā pañhaṃ pucchi. Tamatthaṃ pakāsento satthā āha –
看见梵授王坐在那里，他是车乘中的最胜者；
那时，那位一直悲悯他的人，向他禀告了。
‘‘Disvā nisinnaṃ rājānaṃ, brahmadattaṃ rathesabhaṃ; Athassa paṭivedesi, yassāsi anukampako.
这位桑基洽已经到来，他被众仙人一致尊为善士；
你以急切的样子动身出发，赶快去见那位大仙。
‘‘Saṃkiccāyaṃ anuppatto, isīnaṃ sādhusammato; Taramānarūpo niyyāhi, khippaṃ passa mahesinaṃ.
于是国王急忙登上备好的战车，
被朋友和大臣们簇拥着，这位战车之王出发了。
‘‘Tato ca rājā taramāno, yuttamāruyha sandanaṃ; Mittāmaccaparibyūḷho, agamāsi rathesabho.
他放下了五种王权标志，这位让迦尸国繁荣的人；
牦牛尾拂尘、头巾、宝剑、伞盖和鞋子。
‘‘Nikkhippa pañca kakudhāni, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhano; Vālabījanimuṇhīsaṃ, khaggaṃ chattañcupāhanaṃ.
国王从车上下来，把车篷收好；
有人走近坐在林园一侧的桑基洽。
‘‘Oruyha rājā yānamhā, ṭhapayitvā paṭicchadaṃ; Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, saṃkiccamupasaṅkami.
那位国王走上前去，和仙人互相欢喜地问候。
说完那些话后，他坐到一边。
‘‘Upasaṅkamitvā so rājā, sammodi isinā saha; Taṃ kathaṃ vītisāretvā, ekamantaṃ upāvisi.
‘‘Ekamantaṃ nisinnova, atha kālaṃ amaññatha; Tato pāpāni kammāni, pucchituṃ paṭipajjatha.
我们要请教仙人僧吉遮，他为众仙人所公认；
他坐在达雅园中，为仙人众所围绕。
‘‘Isiṃ pucchāma saṃkiccaṃ, isīnaṃ sādhusammataṃ; Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, isisaṅghapurakkhataṃ.
“违越正法之人，命终趣往何道？
我已违越此法，既受我问，请为我宣说。”
‘‘Kaṃ gatiṃ pecca gacchanti, narā dhammāticārino; Aticiṇṇo mayā dhammo, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
比丘们，这里“看见”的意思是：那个守园人看见国王坐在王宫里的大殿上，就向他报告。他说的“你一向慈悯的那位”就是在禀告，这就是这句话的意思。“你一向慈悯的那位”是说：大王，您一向对他心怀慈悯、心地柔软，您常常称赞他的德行，这位桑基洽仙人，在众仙人当中被公认为得到了善好的认可，如今已经来到您的园林里，坐在石板上，被一群仙人围绕着，像一尊金像一样端坐着。“急忙的样子”是说：大王，出家修行的人不会执著于家族或团体，您还在路上走的时候，他们随时都可能离开。所以请您赶快动身，快点出发吧！因为他们在寻求戒等种种广大功德，所以被称为大仙，请您去看看这些大仙吧。
Tattha disvāti, bhikkhave, so uyyānapālo rājānaṃ rājasabhāyaṃ nisinnaṃ disvā athassa paṭivedesi, ‘‘yassāsī’’ti vadanto ārocesīti attho. Yassāsīti, mahārāja, yassa tvaṃ anukampako muducitto ahosi, yassa abhiṇhaṃ vaṇṇaṃ payirudāhāsi, so ayaṃ saṃkicco isīnaṃ antare sādhu laddhakoti sammato anuppatto tava uyyāne silāpaṭṭe isigaṇaparivuto kañcanapaṭimā viya nisinno. Taramānarūpoti, mahārāja, pabbajitā nāma kule vā gaṇe vā alaggā tumhākaṃ gacchantānaññeva pakkameyyuṃ, tasmā taramānarūpo khippaṃ niyyāhi, mahantānaṃ sīlādiguṇānaṃ esitattā passa mahesinaṃ.
比丘们，关于“Tato”这个词：那位国王听了他的话之后，紧接着，就是从那一番话之后。所谓“放下”（Nikkhippā），就是放下之后。据说他刚走到园林门口，心里就这样想：“出家人是受人敬重的，以不庄重的样子去见桑基洽苦行僧，是不合适的。”于是他把这五件国王的庄严饰物卸了下来：镶嵌摩尼珠的金柄拂尘、金制的头巾带、精心收存的吉祥剑、白伞盖和金鞋。因此经文说“放下”。“Paṭicchada”是指他把那些国王的庄严饰物放好后，交给司库者手中。“Dāyapassa”是指在名叫这名字的园林中。“Atha kālaṃ amaññathā”是指他这时知道：“现在是我提问的时候了。”但在巴利经文中则作“yathākālaṃ”，意思是随顺时机提问。“Paṭipajjatha”就是实行。“Pecca”是指前往之后，或者这是指他方世界，因此“paraloka”就是他方世界的意思。“Mayā”是指：“尊者，我违越了善行之法，作了杀父之业，请为我宣说此事：杀父者趣向何处？他们在哪一地狱中受苦？”他这样问。
Tatoti, bhikkhave, so rājā tassa vacanaṃ sutvā tato tassa vacanato anantarameva. Nikkhippāti nikkhipitvā tassa kira uyyānadvāraṃ patvāva etadahosi – ‘‘pabbajitā nāma garuṭṭhāniyā, saṃkiccatāpasassa santikaṃ uddhatavesena gantuṃ ayutta’’nti. So maṇicittasuvaṇṇadaṇḍaṃ vālabījaniṃ, kañcanamayaṃ uṇhīsapaṭṭaṃ, suparikkhittaṃ maṅgalakhaggaṃ, setacchattaṃ , sovaṇṇapādukāti imāni pañca rājakakudhabhaṇḍāni apanesi. Tena vuttaṃ ‘‘nikkhippā’’ti. Paṭicchadanti tameva rājakakudhabhaṇḍaṃ ṭhapayitvā bhaṇḍāgārikassa hatthe datvā. Dāyapassasminti evaṃnāmake uyyāne. Atha kālaṃ amaññathāti atha so idāni me pañhaṃ pucchituṃ kāloti jāni. Pāḷiyaṃ pana ‘‘yathākāla’’nti āgataṃ, tassa kālānurūpena pañhapucchanaṃ amaññathāti attho. Paṭipajjathāti paṭipajji. Peccāti paṭigantvā, paralokassa vā nāmetaṃ, tasmā paraloketi attho. Mayāti, bhante, mayā sucaritadhammo aticiṇṇo pitughātakammaṃ kataṃ, taṃ me akkhāhi, kaṃ gatiṃ pitughātakā gacchanti, katarasmiṃ niraye paccantīti pucchati.
菩萨听完他的话，就说：“那就这样吧，大王，请听。”然后先给了他一番教导。导师为了阐明这件事的含义，说道：
Taṃ sutvā bodhisatto ‘‘tena hi, mahārāja, suṇohī’’ti vatvā ovādaṃ tāva adāsi. Satthā tamatthaṃ pakāsento āha –
仙人桑基洽对迦尸国增盛者说：
大王，请听安坐于园林中的我。
‘‘Isī avaca saṃkicco, kāsīnaṃ raṭṭhavaḍḍhanaṃ; Āsīnaṃ dāyapassasmiṃ, mahārāja suṇohi me.
有人走在错误的路上时，如果有人给他指示正确的道路；
如果有人听从他的话，他的路上就不会有荆棘。
‘‘Uppathena vajantassa, yo maggamanusāsati; Tassa ce vacanaṃ kayirā, nāssa maggeyya kaṇṭako.
“有人教导行为不正的人去行正法，
如果有人照他的话去做，那个人就不会堕入恶趣。”
‘‘Adhammaṃ paṭipannassa, yo dhammamanusāsati; Tassa ce vacanaṃ kayirā, na so gaccheyya duggati’’nti.
在这里，“非道”指的是被盗贼占据的道路。“教示正道”就是说明安稳的道路。“他的路上就不会有刺”是说：那个接受教诫的人，眼前不会出现盗贼这根刺。所谓“法”，指的是善行之法。“他不会”是说那个人不会堕入地狱等各种恶趣。大王，确实，非法就像非道，善行之法就像安稳的道路。可是你之前对我说“我要杀了父王，自己当国王”，我劝阻过你，你却不听我的话，杀了父王，现在才忧愁。不听从智者教诫的人，就像走上盗贼之路，会遭遇大灾难。
Tattha uppathenāti corehi pariyuṭṭhitamaggena. Maggamanusāsatīti khemamaggaṃ akkhāti. Nāssa maggeyya kaṇṭakoti tassa ovādakarassa purisassa mukhaṃ corakaṇṭako na passeyya. Yo dhammanti yo sucaritadhammaṃ. Na soti so puriso nirayādibhedaṃ duggatiṃ na gaccheyya. Uppathasadiso hi, mahārāja, adhammo, khemamaggasadiso sucaritadhammo, tvaṃ pana pubbe ‘‘pitaraṃ ghātetvā rājā homī’’ti mayhaṃ kathetvā mayā paṭibāhito mama vacanaṃ akatvā pitaraṃ ghātetvā idāni socasi, paṇḍitānaṃ ovādaṃ akaronto nāma coramaggapaṭipanno viya mahābyasanaṃ pāpuṇātīti.
这样给了他教诫之后，接着为他说法时，说道：
Evamassa ovādaṃ datvā upari dhammaṃ desento āha –
大王，法是正道，非法则是邪道；
非法把人带向地狱，法把人引向善趣。
‘‘Dhammo patho mahārāja, adhammo pana uppatho; Adhammo nirayaṃ neti, dhammo pāpeti suggatiṃ.
大王，那些行为违背正法、以不正当方式谋生的人，
他们死后会投生到哪里去，请听我说，他们会堕入地狱。
‘‘Adhammacārino rāja, narā visamajīvino; Yaṃ gatiṃ pecca gacchanti, niraye te suṇohi me.
等活地狱、黑绳地狱、众合地狱，还有两处号叫地狱；
接着还有无间大地狱、焦热地狱和大焦热地狱。
‘‘Sañjīvo kāḷasutto ca, saṅghāto dve ca roruvā; Athāparo mahāvīci, tāpano ca patāpano.
这八种地狱，被宣说为极难度越。
那些残酷的狱卒和刑具遍布其中，每一座大地狱各有十六个增盛之处。
‘‘Iccete aṭṭha nirayā, akkhātā duratikkamā; Ākiṇṇā luddakammehi, paccekā soḷasussadā.
焰焰炽火焚悭吝，大可怖畏极惊惶；
其相能令毛发竖，可畏可惧苦无量。
‘‘Kadariyatāpanā ghorā, accimanto mahabbhayā; Lomahaṃsanarūpā ca, bhesmā paṭibhayā dukhā.
它有四个角、四扇门，各部分划分清楚，尺寸也量得准确；
四周以铁墙为边界，被铁倒扣覆盖。
‘‘Catukkaṇṇā catudvārā, vibhattā bhāgaso mitā; Ayopākārapariyantā, ayasā paṭikujjitā.
‘‘Tesaṃ ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā; Samantā yojanasataṃ, phuṭā tiṭṭhanti sabbadā.
此辈头下脚上，颠倒堕入地狱，
侵慢苦行自制之仙人。
‘‘Ete patanti niraye, uddhaṃpādā avaṃsirā; Isīnaṃ ativattāro, saññatānaṃ tapassinaṃ.
那些杀生者被煎熬，就像被剖开的鱼一样。
在数不清的岁月里，那些造恶的人。
‘‘Te bhūnahuno paccanti, macchā bilakatā yathā; Saṃvacchare asaṅkheyye, narā kibbisakārino.
此身常被焚烧，内外无有间断；
欲出地狱者，找不到门。
‘‘Ḍayhamānena gattena, niccaṃ santarabāhiraṃ; Nirayā nādhigacchanti, dvāraṃ nikkhamanesino.
他们朝东边跑，接着又朝西边跑；
他们向北奔跑，然后又向南奔跑。
他们走向哪一道门，那道门就被关上。
‘‘Puratthimena dhāvanti, tato dhāvanti pacchato; Uttarenapi dhāvanti, tato dhāvanti dakkhiṇaṃ; Yaṃ yañhi dvāraṃ gacchanti, taṃ tadeva pidhīyare.
无数千年里，人们走向地狱；
他们举起双臂痛哭，遭受了极大的痛苦。
‘‘Bahūni vassasahassāni, janā nirayagāmino; Bāhā paggayha kandanti, patvā dukkhaṃ anappakaṃ.
犹如激怒之毒蛇，威势猛盛难可逾；
慎勿触犯善相者，自调苦行之行者。
‘‘Āsīvisaṃva kupitaṃ, tejassiṃ duratikkamaṃ; Na sādhurūpe āsīde, saññatānaṃ tapassinaṃ.
体格魁梧、大弓手的阿周那，是凯卡迦的国王；
那千臂者因冒犯乔达摩仙人而被诛灭。
‘‘Atikāyo mahissāso, ajjuno kekakādhipo; Sahassabāhu ucchinno, isimāsajja gotamaṃ.
丹达基王把尘土撒向无尘的瓦恰仙人，那消瘦的修行者；
那位国王就像一棵从根部被砍断的棕榈树，彻底归于毁灭。
‘‘Arajaṃ rajasā vacchaṃ, kisaṃ avakiriya daṇḍakī; Tālova mūlato chinno, sa rājā vibhavaṅgato.
摩阇以害心，对付那位享有盛誉的摩登伽仙人；
他和他的随从一起被彻底消灭，那时那里变成了一片森林。
‘‘Upahacca manaṃ majjho, mātaṅgasmiṃ yasassine; Sapārisajjo ucchinno, majjhāraññaṃ tadā ahu.
黑岛衍那仙人被安达卡维努人侵犯后，
他们互相用杵打死了对方，最后落到了阎魔王的惩罚之地。
‘‘Kaṇhadīpāyanāsajja, isiṃ andhakaveṇḍayo; Aññoññaṃ musalā hantvā, sampattā yamasādhanaṃ.
那时，这个众生过去曾被仙人诅咒，在虚空中行走。
提耶（Cecca）因为心性卑劣，钻入了大地，只没到钵口那么深。
‘‘Athāyaṃ isinā satto, antalikkhacaro pure; Pāvekkhi pathaviṃ cecco, hīnatto pattapariyāyaṃ.
所以，智者确实不称赞随顺贪欲而行。
要以没有嗔害的心说话，说出与真实相应的话。
‘‘Tasmā hi chandāgamanaṃ, nappasaṃsanti paṇḍitā; Aduṭṭhacitto bhāseyya, giraṃ saccūpasaṃhitaṃ.
如果有人用带着恶意的心去看一位牟尼，
往诣明行具足者，那人将向下堕入地狱。
‘‘Manasā ce paduṭṭhena, yo naro pekkhate muniṃ; Vijjācaraṇasampannaṃ, gantā so nirayaṃ adho.
凡以粗暴之行凌辱长者，
彼等无子无嗣，如断棕榈之桩。
‘‘Ye vuḍḍhe paribhāsanti, pharusūpakkamā janā; Anapaccā adāyādā, tālavatthu bhavanti te.
如果有人杀害了出家修行、已经完成修行任务的大圣者，
他就在黑绳地狱里，长夜被烈火焚烧。
‘‘Yo ca pabbajitaṃ hanti, katakiccaṃ mahesinaṃ; Sa kāḷasutte niraye, cirarattāya paccati.
如果国王不依法行事，他就是毁坏国土的野兽。
折磨了国土百姓之后，死后就在灼热处被烧煮。
‘‘Yo ca rājā adhammaṭṭho, raṭṭhaviddhaṃsano mago; Tāpayitvā janapadaṃ, tāpane pecca paccati.
他将被烈火烧烤一百个一千年，也就是整整十万个天界年。
他被火焰聚团缠住，感受着痛苦的感受。
‘‘So ca vassasahassāni, sataṃ dibbāni paccati; Accisaṅghapareto so, dukkhaṃ vedeti vedanaṃ.
炽亮火焰从他的身体喷出，
从食火者的肢体、毛发与指甲喷出。
‘‘Tassa aggisikhā kāyā, niccharanti pabhassarā; Tejobhakkhassa gattāni, lomehi ca nakhehi ca.
身体被持续焚烧，内外都一起烧着。
被痛苦逼得大声哀嚎，就像被刺棒扎伤的大象。
‘‘Ḍayhamānena gattena, niccaṃ santarabāhiraṃ; Dukkhābhitunno nadati, nāgo tuttaṭṭito yathā.
如果有人因为贪心或嗔怒而杀害父亲，这个卑劣的人，
他就在黑绳地狱里，长夜被烈火焚烧。
‘‘Yo lobhā pitaraṃ hanti, dosā vā purisādhamo; Sa kāḷasutte niraye, cirarattāya paccati.
这样的人就在铜锅里被煮，煮熟之后，又被标枪刺那没有皮的身体。
把他弄瞎，让他吃粪尿，再把这样的人按进碱水里。
‘‘Sa tādiso paccati lohakumbhiyaṃ, pakkañca sattīhi hananti nittacaṃ; Andhaṃ karitvā muttakarīsabhakkhaṃ, khāre nimujjanti tathāvidhaṃ naraṃ.
炽热沸腾的铁丸，烈火久煅的长铁犁；
罗刹以刑具与缚索，闯入那张开的口中。
‘‘Tattaṃ pakkuthitamayoguḷañca, dīghe ca phāle cirarattatāpite; Vikkhambhamādāya vibandharajjubhi, vivaṭe mukhe sampavisanti rakkhasā.
黑犬、斑犬与秃鹫，群鸦及铁喙之鸟；
群聚争噬彼挣扎者，剖舌而啖血肉之食。
‘‘Sāmā ca soṇā sabalā ca gijjhā, kākolasaṅghā ca dijā ayomukhā; Saṅgamma khādanti vipphandamānaṃ, jivhaṃ vibhajja vighāsaṃ salohitaṃ.
罗刹们捶打着那已被烧焦如棕榈树、肢体碎裂者，四处游走；
他们以此为乐，而受苦者唯有更增痛苦，就住在这般地狱中。
凡是在这世上杀害父亲的人。
‘‘Taṃ daḍḍhatālaṃ paribhinnagattaṃ, nippothayantā anuvicaranti rakkhasā; Ratī hi tesaṃ dukhino panītare, etādisasmiṃ niraye vasanti; Ye keci loke idha pettighātino.
儿子杀了母亲之后，从这里离开，去到阎魔的住处；
他深深地陷入痛苦，承受着自己业行的果报。
‘‘Putto ca mātaraṃ hantvā, ito gantvā yamakkhayaṃ; Bhusamāpajjate dukkhaṃ, attakammaphalūpago.
非人极其强大，对那杀害母亲的人，
用铁刺一次又一次地折磨。
‘‘Amanussā atibalā, hantāraṃ janayantiyā; Ayomayehi vālehi, pīḷayanti punappunaṃ.
那是流出的血，从自己的身体流出，从自身产生的血。
就像把熔化的红铜烧得滚烫，他们逼着杀母者喝下去。
‘‘Tamassavaṃ sakā gattā, rudhiraṃ attasambhavaṃ; Tambalohavilīnaṃva, tattaṃ pāyenti mattighaṃ.
可厌腐尸，腐烂恶臭如粪泥；
入于脓血之池，浸立其中。
‘‘Jigucchaṃ kuṇapaṃ pūtiṃ, duggandhaṃ gūthakaddamaṃ; Pubbalohitasaṅkāsaṃ, rahadamogayha tiṭṭhati.
那些身躯巨大的铁嘴虫，就在那里，
它们撕开皮肤，贪婪地吞食血肉。
‘‘Tamenaṃ kimayo tattha, atikāyā ayomukhā; Chaviṃ bhetvāna khādanti, saṃgiddhā maṃsalohite.
他到了那个地狱，就沉进那百人深的地方；
腐烂的尸体臭气飘散，周围百由旬内都能闻到。
‘‘So ca taṃ nirayaṃ patto, nimuggo sataporisaṃ; Pūtikaṃ kuṇapaṃ vāti, samantā satayojanaṃ.
即使是有眼睛的人，也会因那气味而以眼睛被毁灭。
梵授啊，杀母的人就会得到这样的苦。
‘‘Cakkhumāpi hi cakkhūhi, tena gandhena jīyati; Etādisaṃ brahmadatta, mātugho labhate dukhaṃ.
沿着锋利难行的刀刃前行，
堕胎的人会掉进那条险恶难渡的灰河。
‘‘Khuradhāramanukkamma, tikkhaṃ durabhisambhavaṃ; Patanti gabbhapātiyo, duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ.
铁制的辛婆利树，长着十六指长的刺；
从两边垂挂在难以渡越的灰河之上。
‘‘Ayomayā simbaliyo, soḷasaṅgulakaṇṭakā; Ubhato abhilambanti, duggaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ.
那些燃烧者矗立着，如同远处的火聚。
被火点燃，向上升起一由旬。
‘‘Te accimanto tiṭṭhanti, aggikkhandhāva ārakā; Ādittā jātavedena, uddhaṃ yojanamuggatā.
这些人会走向炽热、布满尖刺的地狱。
女人们越轨偷情，男人们也和别人的妻子通奸。
‘‘Ete vajanti niraye, tatte tikhiṇakaṇṭake; Nāriyo ca aticārā, narā ca paradāragū.
他们头朝下栽倒，翻滚着，被击碎，四处散落。
他们倒卧着，肢体被刺穿，日日夜夜始终清醒不眠。
‘‘Te patanti adhokkhandhā, vivattā vihatā puthū; Sayanti vinividdhaṅgā, dīghaṃ jagganti sabbadā.
夜尽天破晓，彼等堕入大如山岳之铜锅，
锅中沸液滚烫，灼热犹如火聚。
‘‘Tato ratyā vivasāne, mahatiṃ pabbatūpamaṃ; Lohakumbhiṃ pavajjanti, tattaṃ aggisamūdakaṃ.
就像这样，无论白天还是夜晚，无道德的人被愚痴所笼罩；
他们承受自己造下的业，那是过去自己做的恶行。
‘‘Evaṃ divā ca ratto ca, dussīlā mohapārutā; Anubhonti sakaṃ kammaṃ, pubbe dukkaṭamattano.
用钱财买来的妻子，如果轻视丈夫，
或者轻视婆婆，或者轻视公公，或者轻视丈夫的兄长，或者轻视小姑子。
‘‘Yā ca bhariyā dhanakkītā, sāmikaṃ atimaññati; Sassuṃ vā sasuraṃ vāpi, jeṭṭhaṃ vāpi nanandaraṃ.
狱卒用钩子把她的舌尖连着舌根一起拽出来。
她看见自己身上有一条一寻长的、爬满蛆虫的舌头。
她没法让别人明白，死后就在灼热地狱里被烧煮。
‘‘Tassā vaṅkena jivhaggaṃ, nibbahanti sabandhanaṃ; Sa byāmamattaṃ kiminaṃ, jivhaṃ passati attani; Viññāpetuṃ na sakkoti, tāpane pecca paccati.
杀羊的、杀猪的、捕鱼的、猎鹿的，
盗贼、屠牛者、凶残的人，还有把恶行说成善行的人。
‘‘Orabbhikā sūkarikā, macchikā migabandhakā; Corā goghātakā luddā, avaṇṇe vaṇṇakārakā.
用长矛、铁锤、利剑和箭矢，
被砍杀着，他们头朝下栽进碱河。
‘‘Sattīhi lohakūṭehi, nettiṃsehi usūhi ca; Haññamānā khāranadiṃ, papatanti avaṃsirā.
早上和晚上都干欺诈勾当的人，会被铁锤砸打；
从那以后，恶人们总是吃别人吐出来的脏东西。
‘‘Sāyaṃ pāto kūṭakārī, ayokūṭehi haññati; Tato vantaṃ durattānaṃ, paresaṃ bhuñjare sadā.
乌鸦、胡狼、秃鹫，还有铁喙的乌鸦；
它们啄食那个挣扎翻滚、造作恶业的人。
‘‘Dhaṅkā bheraṇḍakā gijjhā, kākolā ca ayomukhā; Vipphandamānaṃ khādanti, naraṃ kibbisakārakaṃ.
“有人用鹿去猎杀鹿，或者用鸟去猎杀鸟；
那些不善的人被尘垢覆盖，将堕入地狱的增盛处。”
‘‘Ye migena migaṃ hanti, pakkhiṃ vā pana pakkhinā; Asanto rajasā channā, gantā te nirayussada’’nti.
在这里，“法道”指的是十善业道法，它是安稳、没有恐惧的善趣之道。“以非法谋生的人”，是指靠不正当手段维持生活的人。“他们在地狱里”——我要讲的就是这些人投生的地狱。“请听我说”：这位大士虽然被国王问到弑父者投生的地狱，但他一开始并没有直接显示那个地狱，而是先显示八个大地狱和十六个增盛地狱。为什么呢？因为如果一开始就显示那个地狱，国王的心脏会当场爆裂，当场死去。但如果他看到这些地狱里受苦的众生，就会随着所见而生起这样的想法：“像我这样造恶的人还有很多，我也会和他们一起受报。”由此得到内心的支撑，就能恢复健康。所以大士在显示那些地狱时，先用神通力把大地分成两半，然后才显示出来。
Tattha dhammo pathoti dasakusalakammapathadhammo khemo appaṭibhayo sugatimaggo. Visamajīvinoti adhammena kappitajīvikā. Niraye teti te etesaṃ nibbattaniraye kathemi. Suṇohi meti mahāsatto raññā pitughātakānaṃ nibbattanirayaṃ pucchitopi pathamaṃ taṃ adassetvā aṭṭha mahāniraye soḷasa ca ussadaniraye dassetuṃ evamāha. Kiṃkāraṇā? Paṭhamañhi tasmiṃ dassiyamāne rājā phalitena hadayena tattheva mareyya, imesu pana nirayesu paccamānasatte disvā diṭṭhānugatiko hutvā ‘‘ahaṃ viya aññepi bahū pāpakammino atthi, ahaṃ etesaṃ antare paccissāmī’’ti sañjātupatthambho arogo bhavissatīti te pana niraye dassento mahāsatto paṭhamaṃ iddhibalena pathaviṃ dvidhā katvā pacchā dassesi.
这些地狱名称的词义是这样的：等活地狱——地狱卒拿着各种燃烧的武器，把地狱众生砍成一块一块、切成一片一片，可他们在那儿一次又一次地活过来，所以叫等活。黑绳地狱——地狱卒们一遍又一遍地吼叫、咆哮，拿着各种燃烧的武器，在燃烧的铁地上不停地追赶、击打地狱众生；等他们倒在燃烧的铁地上，就抛下燃烧的黑绳，举起燃烧的斧头，自己大声吼叫，发出巨大而凄厉的惨号声，把他们砍削成八角、十六角，所以叫黑绳。众合地狱——那里有巨大的燃烧铁山把众生碾碎。据说，他们把众生塞进燃烧的铁地，那片铁地有九由旬广，一直没到腰部，让他们动弹不得。然后，东边升起一座燃烧的铁山，像雷劈一样呼啸着冲过来，像在石板上磨芝麻一样碾过那些众生，然后停在西边；从西边升起的铁山也同样碾过来，停在东边。接着两座山同时合拢，像榨甘蔗一样把众生挤压。就这样，他们在那里受了几百千年的苦。
Tesaṃ vacanattho – nirayapālehi pajjalitāni nānāvudhāni gahetvā khaṇḍākhaṇḍikaṃ chinnā hīraṃ hīraṃ katā nerayikasattā punappunaṃ sañjīvanti etthāti sañjīvo. Nirayapālā punappunaṃ nadantā vaggantā pajjalitāni nānāvudhāni gahetvā jalitāya lohapathaviyaṃ nerayike satte aparāparaṃ anubandhitvā paharitvā jalitapathaviyaṃ patite jalitakāḷasuttaṃ pātetvā jalitapharasuṃ gahetvā sayaṃ unnadantā mahantena aṭṭassarena viravante aṭṭhaṃse soḷasaṃse karontā ettha tacchantīti kāḷasutto. Mahantā jalitaayapabbatā ghātenti etthāti saṅghāto. Tattha kira satte navayojanāya jalitāya ayapathaviyā yāva kaṭito pavesetvā niccale karonti. Atha puratthimato jalito ayapabbato samuṭṭhāya asani viya viravanto āgantvā te satte saṇhakaraṇiyaṃ tile pisanto viya gantvā pacchimadisāya tiṭṭhati, pacchimadisato samuṭṭhitopi tatheva gantvā puratthimadisāya tiṭṭhati. Dve pana ekato samāgantvā ucchuyante ucchukhaṇḍāni viya pīḷenti. Evaṃ tattha bahūni vassasatasahassāni dukkhaṃ anubhonti.
两种号叫地狱，就是火焰号叫地狱和烟号叫地狱。其中，火焰号叫地狱里充满了一整劫都不熄灭的红热铁火焰网；烟号叫地狱里则充满了辛辣的浓烟。在这两种地狱里，火焰号叫地狱的众生，火焰从他们身上的九处疮口钻进去，焚烧他们的身体；烟号叫地狱的众生，辛辣的浓烟从九处疮口钻进去，像粉末般将他们的身体蒸熟。这两种情形下，受苦的众生都发出巨大的号叫，所以这两种都叫“号叫”。所谓“无间”，是说那里的火焰没有间隙，或者受苦的众生没有间隙，或者痛苦没有间断；它大的那个就叫“大无间地狱”。在那里，从东面等墙壁生起的火焰，撞到西面等墙壁上，穿过墙壁之后还向前延烧一百由旬。从下方生起的火焰撞向上方，从上方生起的又撞向下方。这样，那里的火焰确实没有间隙。而它内部方圆一百由旬的地方，就像装满乳藤种子的竹筒一样，被众生塞得密密麻麻，连一点空隙都没有。这些众生以行、住、坐、卧四种姿势受苦，身量都一样，也不会互相妨碍，各自在自己的位置上受苦。这样，那里众生也没有间隙。又好比在舌尖上放六滴蜜，第七滴是红铜液；因为红铜液灼烧的力量太猛，前面六滴就尝不出来了；同样，那里灼烧的力量太猛，其余六种不善异熟的舍受也显不出来，只有苦不间断地显现。这样，那里的苦也没有间隙。这个地狱连同四壁，横量十八又四分之三由旬，周围量五十四又九分之四由旬，连同外围共一万由旬。应当知道它的广大就是如此。
Dve ca roruvāti jālaroruvo, dhūmaroruvo cāti dve. Tattha jālaroruvo kappena saṇṭhitāhi rattalohajālāhi puṇṇo, dhūmaroruvo khāradhūmena puṇṇo. Tesu jālaroruve paccantānaṃ navahi vaṇṇamukhehi jālā pavisitvā sarīraṃ dahanti, dhūmaroruve paccantānaṃ navahi vaṇamukhehi khāradhūmo pavisitvā piṭṭhaṃ viya sarīraṃ sedeti. Ubhayatthapi paccantā sattā mahāviravaṃ viravantīti dvepi ‘‘roruvā’’ti vuttā. Jālānaṃ vā paccanasattānaṃ vā tesaṃ dukkhassa vā vīci antaraṃ natthi etthāti avīci, mahanto avīci mahāvīci. Tattha hi puratthimādīhi bhittīhi jālā uṭṭhahitvā pacchimādīsu paṭihaññati, tā ca bhittiyo vinivijjhitvā purato yojanasataṃ gaṇhāti. Heṭṭhā uṭṭhitā jālā upari paṭihaññati, upari uṭṭhitā heṭṭhā paṭihaññati. Evaṃ tāvettha jālānaṃ vīci nāma natthi. Tassa pana anto yojanasataṃ ṭhānaṃ khīravallipiṭṭhassa pūritanāḷi viya sattehi nirantaraṃ pūritaṃ catūhi iriyāpathehi paccantānaṃ sattānaṃ pamāṇaṃ natthi, na ca aññamaññaṃ byābādhenti, sakaṭṭhāneyeva paccanti. Evamettha sattānaṃ vīci nāma natthi. Yathā pana jivhagge cha madhubindūni sattamassa tambalohabinduno anudahanabalavatāya abbohārikāni honti, tathā tattha anudahanabalavatāya sesā cha akusalavipākupekkhā abbohārikā honti, dukkhameva nirantaraṃ paññāyati. Evamettha dukkhassa vīci nāma natthi. Svāyaṃ saha bhittīhi vikkhambhato aṭṭhārasādhikatiyojanasato, āvaṭṭato pana catupaṇṇāsādhikanavayojanasato, saha ussadehi dasa yojanasahassāni. Evamassa mahantatā veditabbā.
让无法动弹的众生受灼烧，所以叫“热地狱”；极度灼烧，所以叫“大热地狱”。其中，先说热地狱：狱卒把众生按坐在像多罗树干那么粗大的燃烧铁桩上。这时，下方的大地在燃烧，铁桩在燃烧，众生也在燃烧。就这样，这座地狱灼烧着无法动弹的众生。至于大热地狱，狱卒用燃烧的武器击打投生到那里的众生，然后逼他们爬上燃烧的铁山。当他们站在山顶时，业缘所生的风猛烈吹来。他们站不住脚，就头朝下、脚朝上地坠落。这时，下方燃烧的铁地上有燃烧的铁桩冒出来。他们的头正好撞上这些铁桩，身体被穿透，燃烧着承受果报。就这样，这座地狱极度灼烧。
Niccale satte tapatīti tāpano. Ativiya tāpetīti patāpano. Tattha tāpanasmiṃ tāva satte tālakkhandhappamāṇe jalitaayasūle nisīdāpenti. Tato heṭṭhā pathavī jalati, sūlāni jalanti, sattā jalanti. Evaṃ so nirayo niccale satte tapati. Itarasmiṃ pana nibbattasatte jalantehi āvudhehi paharitvā jalitaṃ ayapabbataṃ āropenti. Tesaṃ pabbatamatthake ṭhitakāle kammapaccayo vāto paharati. Te tattha saṇṭhātuṃ asakkontā uddhaṃpādā adhosirā patanti. Atha heṭṭhā ayapathavito jalitāni ayasūlāni uṭṭhahanti. Te tāni matthakeneva paharitvā tesu vinividdhasarīrā jalantā paccanti. Evamesa ativiya tāpetīti.
菩萨在展示这些地狱的时候，先展示了等活地狱。在那里看见正在受苦的地狱众生之后，大众生起了极大的恐惧，他就让等活地狱消失；然后又把大地裂开，展示了黑绳地狱。在那里也看见正在受苦的众生之后，大众又生起了极大的恐惧，他也让黑绳地狱消失了。就这样按顺序一一展示。接着他召唤国王，说道：“大王，您看见这八大地狱中正在受苦的众生之后，应当精勤不放逸。”说完之后，为了进一步说明这些大地狱本身的情形，他又说了“这些……”等话。其中，“已说”是指：我已经为你讲过，古人也早已讲过。“遍满”是指充满。“各有十六近边地狱”是指：这些地狱每一个都有四道门，每一道门各有四座地狱，这样每一个地狱各有十六座近边地狱。于是全部加起来，就是一百二十八座近边地狱和八座大地狱，合计一百三十六座地狱。“煎熬吝啬者”是指：所有这些地狱都是对吝啬者的煎熬。因为痛苦极其猛烈，所以是“可怖的”；因为有业力所生的火焰，所以是“带焰的”；因为恐惧极其巨大，所以是“大恐怖的”。仅仅看见或仅仅听到，就会让人毛发竖立，所以是“令人毛发竖立的”。因为令人恐惧，所以是“可怕的”；因为能引发恐惧，所以是“令人胆寒的”。因为没有安乐，所以是“苦的”。“四角”是指：所有这些地狱都像四方形的箱子一样。“划分”是指：按四道门来划分。“按份量划分”是指：按门和通道来安立各个部分。“以铁覆盖”是指：所有这些地狱都被九由旬大的铁盖覆盖着。“遍满而住”是指：所有这些地狱都遍满这样大的区域而存在着。
Bodhisatto pana ete niraye dassento paṭhamaṃ sañjīvaṃ dassetvā tattha paccante nerayikasatte disvā mahājanassa mahābhaye uppanne taṃ antaradhāpetvā puna pathaviṃ dvidhā katvā kāḷasuttaṃ dassesi, tatthapi paccamāne satte disvā mahājanassa mahābhaye uppanne tampi antaradhāpesīti evaṃ paṭipāṭiyā dassesi. Tato rājānaṃ āmantetvā, ‘‘mahārāja, tayā imesu aṭṭhasu mahānirayesu paccamāne satte disvā appamādaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti vatvā puna tesaññeva mahānirayānaṃ kiccaṃ kathetuṃ ‘‘iccete’’tiādimāha. Tattha akkhātāti mayā ca tuyhaṃ kathitā, porāṇakehi ca kathitāyeva. Ākiṇṇāti paripuṇṇā. Paccekā soḷasussadāti etesaṃ nirayānaṃ ekekassa catūsu dvāresu ekekasmiṃ cattāro cattāro katvā soḷasa soḷasa ussadanirayāti sabbepi sataṃ aṭṭhavīsati ca ussadanirayā aṭṭha ca mahānirayāti chattiṃsanirayasataṃ. Kadariyatāpanāti sabbete kadariyānaṃ tāpanā. Balavadukkhatāya ghorā. Kammanibbattānaṃ accīnaṃ atthitāya accimanto. Bhayassa mahantatāya mahabbhayā. Diṭṭhamattā vā sutamattā vā lomāni haṃsantīti lomahaṃsanarūpā ca. Bhīsanatāya bhesmā. Bhayajananatāya paṭibhayā. Sukhābhāvena dukhā. Catukkaṇṇāti sabbepi caturassamañjūsasadisā. Vibhattāti catudvāravasena vibhattā. Bhāgaso mitāti dvāravīthīnaṃ vasena koṭṭhāse ṭhapetvā mitā. Ayasā paṭikujjitāti sabbepi navayojanikena ayakapālena paṭicchannā. Phuṭā tiṭṭhantīti sabbepi ettakaṃ ṭhānaṃ anupharitvā tiṭṭhanti.
“脚朝上、头朝下”，这是针对那些在各自地狱里这样翻来滚去、一次又一次堕落的有情说的。“越过而说者”，是指用粗恶语冒犯、伤害别人的人。据说，在诸大地狱里受苦的，大多数都是对如法的沙门、婆罗门犯了过错的人，所以才这样说。“他们是坏增者”，是指那些越过仙人的人，因为毁坏了自己的增长，就像被切成碎块的鱼一样受煎熬。“不可计数”，就是无法计算。“造重罪者”，就是造作残酷恶业的人。“想出去的人”，是指他们虽然寻找、寻求出离地狱，也无法到达出离之门。“东门”，是说当那门开着时，他们便朝那里奔去，他们的皮肤等在那里被烧焦；而到达门附近的他们，那门便关闭了，西门却好像开着一样。此理于一切处皆同。“不应亲近”，是说像对待如前所说的蛇一样，不应亲近具德仙人，不应以粗恶语或身业触恼而靠近。为什么呢？因为触恼了自制苦行者，就要在八大地狱中承受大苦。
Uddhaṃpādā avaṃsirāti evaṃ tesu tesu nirayesu samparivattitvā punappunaṃ patamāne sandhāyāha. Ativattāroti pharusavācāhi atikkamitvā vattāro. Mahānirayesu kira yebhuyyena dhammikasamaṇabrāhmaṇesu katāparādhāva paccanti, tasmā evamāha. Te bhūnahunoti te isīnaṃ ativattāro attano vuḍḍhiyā hatattā bhūnahuno koṭṭhāsakatā macchā viya paccanti. Asaṅkheyyeti gaṇetuṃ asakkuṇeyye. Kibbisakārinoti dāruṇakammakārino. Nikkhamanesinoti nirayā nikkhamanaṃ esantāpi gavesantāpi nikkhamanadvāraṃ nādhigacchanti. Puratthimenāti yadā taṃ dvāraṃ apārutaṃ hoti, atha tadabhimukhā dhāvanti, tesaṃ tattha chaviādīni jhāyanti. Dvārasamīpaṃ pattānañca tesaṃ taṃ pidhīyati, pacchimadvāraṃ apārutaṃ viya khāyati. Esa nayo sabbattha. Na sādhurūpeti vuttappakāraṃ sappaṃ viya sādhurūpe isayo na āsīde, na pharusavacanena kāyakammena vā ghaṭṭento upagaccheyya. Kiṃkāraṇā? Saññatānaṃ tapassīnaṃ āsāditattā aṭṭhasu mahānirayesu mahādukkhassa anubhavitabbattā.
现在，为了说明那些国王是因为冒犯了这样的仙人而遭受那种痛苦，世尊说了“身形巨大”等话。其中，“身形巨大”指力气大、身材魁梧。“大弓术师”指大弓箭手。“凯迦之主”指凯迦国的国王。“千臂”指五百个弓箭手合起来就是一千条手臂，而他有能力拉开需要千臂之力才能拉开的弓，所以叫千臂。“财富已尽”指已经走向毁灭。这些故事在《獐子本生》里有详细讲述。“以恶心伤害”指污染了自己的心。“对摩登伽”指对摩登伽智者。故事在《摩登伽本生》里有说明。“冒犯黑提婆延那”指冒犯了黑提婆延那。“阎魔的治罚处”指地狱卒之王执行命令的地方。故事在《加塔智者本生》里有详细讲述。“被仙人”指被黄褐色苦行者。“进入”指进去了。“窃提耶”指窃提耶王。“卑劣之身”指身体衰败、神通消失。“到了临终之时”指到了死亡的时候。故事在《塔庙本生》里有说明。
Idāni ye rājāno tathārūpe āsādetvā taṃ dukkhaṃ pattā, te dassetuṃ ‘‘atikāyo’’tiādimāha. Tattha atikāyoti balasampanno mahākāyo. Mahissāsoti mahādhanuggaho. Kekakādhipoti kekakaraṭṭhādhipati. Sahassabāhūti pañcahi dhanuggahasatehi bāhusahassena āropetabbaṃ dhanuṃ āropanasamatthatāya sahassabāhu. Vibhavaṅgatoti vināsaṃ patto. Vatthūni pana sarabhaṅgajātake (jā. 2.17.50 ādayo) vitthāritāni. Upahacca mananti attano cittaṃ padūsetvā. Mātaṅgasminti mātaṅgapaṇḍite. Vatthu mātaṅgajātake (jā. 1.15.1 ādayo) vaṇṇitaṃ. Kaṇhadīpāyanāsajjāti kaṇhadīpāyanaṃ āsajja. Yamasādhananti nirayapālakarañño āṇāpavattaṭṭhānaṃ. Vatthu ghaṭapaṇḍitajātake (jā. 1.10.165 ādayo) vitthāritaṃ . Isināti kapilatāpasena. Pāvekkhīti paviṭṭho. Ceccoti cetiyarājā. Hīnattoti parihīnattabhāvo antarahitaiddhi. Pattapariyāyanti pariyāyaṃ maraṇakālaṃ patvā. Vatthu cetiyajātake (jā. 1.8.45 ādayo) kathitaṃ.
因此确实：因为被心控制而冒犯了仙人，就会在八大地狱里被烧煮受苦，所以才这样说。从欲而行：指随顺欲望等四种不应行之处而行。以嗔恚心：就是以愤怒之心。彼赴下界地狱：他因为那导向下界的业，就必定走向下界地狱。不过原典中写作赴近边地狱，意思是前往近边地狱。于尊长：指年龄上的长者和功德上的长者。无后嗣：意思是即使在来生也得不到子嗣或继承人。如多罗树桩：指在现世便如同被砍断根的多罗树一般，遭遇大毁灭后又堕入地狱。凡杀出家者：指若有愚人杀害沙门。长时：指很长的时间。
Tasmāhīti yasmā cittavasiko hutvā isīsu aparajjhitvā aṭṭhasu mahānirayesu paccati, tasmā hi. Chandāgamananti chandādicatubbidhampi agatigamanaṃ. Paduṭṭhenāti kuddhena. Gantā so nirayaṃ adhoti so tena adhogamaniyena kammena adhonirayameva gacchati. Pāḷiyaṃ pana ‘‘nirayussada’’nti likhitaṃ, tassa ussadanirayaṃ gacchatīti attho. Vuḍḍheti vayovuḍḍhe ca guṇavuḍḍhe ca. Anapaccāti bhavantarepi apaccaṃ vā dāyādaṃ vā na labhantīti attho. Tālavatthūti diṭṭhadhammepi chinnamūlatālo viya mahāvināsaṃ patvā niraye nibbattanti. Yo ca pabbajitaṃ hantīti yo bālajano samaṇaṃ hanati. Cirarattāyāti ciraṃ kālaṃ.
大士这样展示了迫害仙人们所受的地狱之苦后，接着要展示非法国王们所受的地狱之苦，于是说出了“若有人……”等话。其中，“颠覆国家者”：指因为贪欲等而前往，导致国家被毁坏的人。“被火焰群包围”：指被成群的火焰团团围住。“吞食火焰者”：指那吞食火焰本身的人。“诸肢体”：指在那长达三牛呼的身体上，所有的大肢和小肢。“连同毛发与指甲”：意思是连同这些在内，整个身体都变成了一团火焰。“如被刺棒刺中的象一般号叫”：就像被弄得无法动弹、被刺棒刺中的大象那样，发出号叫。
Evaṃ mahāsatto isiviheṭhakānaṃ paccananiraye dassetvā upari adhammikarājūnaṃ paccananiraye dassento ‘‘yo cā’’tiādimāha. Tattha raṭṭhaviddhaṃsanoti chandādivasena gantvā raṭṭhassa viddhaṃsano. Accisaṅghaparetoti accisamūhaparikkhitto. Tejobhakkhassāti aggimeva khādantassa. Gattānīti tigāvute sarīre sabbaṅgapaccaṅgāni. Lomehi ca nakhehi cāti etehi saddhiṃ sabbāni ekajālāni honti. Tuttaṭṭītoti āneñjakāraṇaṃ kāriyamāno tuttehi viddho nāgo yathā nadati.
大士这样展示了非法国王们各自的地狱之后，现在为了展示弑父者等人各自的地狱，而说了“若因贪……”等话。其中，“因贪”：是因为贪图名声和财富。“或因嗔”：是因为心怀嗔恨。“剥皮”：在铁锅里煮了许多千年后，把那三俱卢舍长的身体取出来，剥掉皮，扔在燃烧的铁地上，用锋利的铁桩捣碎，打成粉末。“弄瞎后”：大王，地狱卒把那个弑父者仰面扔在燃烧的铁地上，用燃烧的铁桩打碎他的眼睛，把他弄瞎，然后往他嘴里灌入滚烫的屎尿，像翻稻草垫一样把他翻来翻去，再把他沉入经过一劫才形成的碱水铁水里。“还有炽热沸腾的铁丸”：然后又逼他吞下沸腾的粪泥和燃烧的铁丸。可是那人看见这些东西被拿来时，就闭上嘴。于是狱卒用又长又久经烧灼、正在燃烧的铁犁头，撬开他的嘴，把嘴撑开，抛进绑着绳子的铁钩，拉出他的舌头，在那张开的嘴里，把那铁丸滚进去、塞进去。“罗刹”：指地狱卒。
Evaṃ mahāsatto adhammikarājūnaṃ paccananiraye dassetvā idāni pitughātakādīnaṃ paccananiraye dassetuṃ ‘‘yo lobhā’’tiādimāha. Tattha lobhāti yasadhanalobhena. Dosā vāti duṭṭhacittatāya vā. Nittacanti lohakumbhiyaṃ bahūni vasasahassāni pakkaṃ nīharitvā tigāvutamassa sarīraṃ nittacaṃ katvā jalitāya lohapathaviyaṃ pātetvā tiṇhehi ayasūlehi koṭṭetvā cuṇavicuṇṇaṃ karonti. Andhaṃ karitvāti, mahārāja, taṃ pitughātakaṃ nirayapālā jalitalohapathaviyaṃ uttānaṃ pātetvā jalitehi ayasūlehi akkhīni bhinditvā andhaṃ karitvā mukhe uṇhaṃ muttakarīsaṃ pakkhipitvā palālapīṭhaṃ viya naṃ parivattetvā kappena saṇṭhite khāre lohaudake nimujjāpenti. Tattaṃ pakkuthitamayoguḷañcāti puna pakkuthitaṃ gūthakalalañceva jalitaayoguḷañca khādāpenti. So pana taṃ āhariyamānaṃ disvā mukhaṃ pidheti. Athassa dīghe ciratāpite jalamāne phāle ādāya mukhaṃ vikkhambhetvā vivaritvā rajjubaddhaṃ ayabalisaṃ khipitvā jivhaṃ nīharitvā tasmiṃ vivaṭe mukhe taṃ ayoguḷaṃ sampavisanti pakkhipanti. Rakkhasāti nirayapālā.
大王，“黑褐色的”是指：那个弑父者的舌头被铁钩拉出来，被铁钉钉在地上，黑褐色、有斑纹的狗，铁嘴的秃鹫，成群的乌鸦，还有其他各种飞禽，都聚拢过来，像用武器切割一样，把舌头割成一块一块，像乌鸦脚印那样分开，然后吞吃那还在挣扎、带着血的肉块，就像在吃众生一样，这就是这段话的意思。“那就像被烧的棕榈树”：是说那个弑父者身体燃烧着，像一棵正在燃烧的棕榈树。“肢体破碎”：是说身体各处都破裂分散。“捶打者”：是指用燃烧的铁锤捶打。“因为对它们来说有乐趣”：是说对那些地狱狱卒来说，那是他们的乐趣和游戏。“然而其余受苦”：是说其他地狱众生则是受苦的。“弑父者”：即杀父之人。如此，国王见到这弑父者的地狱后，惊恐战栗。
Sāmā cāti, mahārāja, tassa pitughātakassa jivhaṃ balisena nikkaḍḍhitvā ayasaṅkūhi pathaviyaṃ nīhataṃ jivhaṃ sāmā soṇā sabalavaṇṇā sunakhā ca lohatuṇḍā gijjhā ca kākolasaṅghā ca aññe ca nānappakārā sakuṇā samāgantvā āvudhehi chindantā viya vibhajja kākapadākārena koṭṭhāse katvā vipphandamānaṃ salohitaṃ vighāsaṃ khādantā viya satte bhakkhayantīti attho. Taṃ daḍḍhatālanti taṃ pitughātakaṃ jhāyamānatālaṃ viya jalitasarīraṃ. Paribhinnagattanti tattha tattha paribhinnagattaṃ. Nippothayantāti jalitehi ayamuggarehi paharantā. Ratī hi tesanti tesaṃ nirayapālānaṃ sā rati kīḷā hoti. Dukhino panītareti itare pana nerayikasattā dukkhitā honti. Pettighātinoti pitughātakā. Iti imaṃ pitughātakānaṃ paccananirayaṃ disvā rājā bhītatasito ahosi.
这时，大士安慰了他，然后给他展示了弑母者所堕的对应地狱。“阎魔的住处”就是阎魔的居所，也就是地狱。“随自业果而去”是指被自己的业果牵引而去。“非人”指地狱的狱卒。“对杀害母亲的人”指针对弑母者。“用马毛绳”是指用阎魔的马毛绳把他缠住，再用铁轮碾压。他被碾压时，血流出来，灌满了铁钵。然后狱卒把他从铁轮上取下来，他的身体立刻恢复原样。狱卒让他仰面躺在地上，把像熔化的铜一样沸腾的血灌进他嘴里。“沉入其中”是指在铁轮下碾压千百年后，把他丢进可厌、恶臭、令人作呕的巨大粪泥坑中，他沉陷于此，困居其中。“身量极大”是指身体大如单槽之船。“铁口”是指嘴如同铁针。“破皮乃至”是指从皮肤等开始，乃至破骨，连骨髓也吃掉。“执着”是指贪婪迷恋。他们不仅吃掉，还从下方等入口钻入，从口等出来，从左侧等钻入，从右侧等出来，使整个身体满是孔洞，他就在那里被极度痛苦所逼，号叫着受煎熬。“而他”是指那弑母者堕入百仞深的地狱，头朝下沉陷，那尸身在方圆百由旬内腐烂发臭。“弑母者”指杀害母亲的人。
Atha naṃ mahāsatto samassāsetvā mātughātakānaṃ paccananirayaṃ dassesi. Yamakkhayanti yamanivesanaṃ, nirayanti attho. Attakammaphalūpagoti attano kammaphalena upagato. Amanussāti nirayapālā. Hantāraṃ janayantiyāti mātughātakaṃ. Vālehīti ayamakacivālehi veṭhetvā ayayantena pīḷayanti. Tanti taṃ mātughātakaṃ. Pāyentīti tassa pīḷiyamānassa ruhiraṃ gaḷitvā ayakapallaṃ pūreti. Atha naṃ yantato nīharanti, tāvadevassa sarīraṃ pākatikaṃ hoti. Taṃ pathaviyaṃ uttānaṃ nipajjāpetvā vilīnaṃ tambalohaṃ viya pakkuthitaṃ lohitaṃ pāyenti. Ogayha tiṭṭhatīti taṃ bahūni vassasahassāni ayayantehi pīḷetvā jegucche duggandhe paṭikūle mahante gūthakalalaāvāṭe khipanti, so taṃ rahadaṃ ogayha ogāhitvā tiṭṭhati. Atikāyāti ekadoṇikanāvappamāṇasarīrā. Ayomukhāti ayasūcimukhā. Chaviṃ bhetvānāti chavimādiṃ katvā yāva aṭṭhimpi bhetvā aṭṭhimiñjampi khādanti. Saṃgiddhāti gadhitā mucchitā. Na kevalañca khādanteva, adhomaggādīhi pana pavisitvā mukhādīhi nikkhamanti, vāmapassādīhi pavisitvā dakkhiṇapassādīhi nikkhamanti, sakalampi sarīraṃ chiddāvachiddaṃ karonti, so tattha atidukkhapareto viravanto paccati. So cāti so mātughātako ca taṃ sataporisaṃ nirayaṃ patto sasīsako nimuggova hoti, tañca kuṇapaṃ samantā yojanasataṃ pūtikaṃ hutvā vāyati. Mātughoti mātughātako.
大士这样开示了弑母者各自所堕的地狱之后，接着为了开示堕胎者各自所堕的地狱，又说了一首偈颂。“越过刀锋之后”：意思是越过了刀锋地狱。据说在那里，地狱卒把一柄柄极大的刀刃朝上铺在地上，那些喝下猛烈堕胎药而堕掉胎儿的女人，被燃烧的兵器击打驱赶着。她们在锋利的刀刃上被切成一块一块，又一次次重新站起来，迈步越过那极难越过的刀锋地狱。越过之后，她们仍被地狱卒追赶，坠入那条难行、难以越过、崎岖险恶的灰河。此处的业力运作，将在《尼弥王本生》等中清楚显现。
Evaṃ mahāsatto mātughātakānaṃ paccananirayaṃ dassetvā puna gabbhapātakānaṃ paccananirayaṃ dassento gāthamāha. Khuradhāramanukkammāti khuradhāranirayaṃ atikkamitvā. Tattha kira nirayapālā mahantamahante khure upari dhāre katvā santharanti, tato yāhi gabbhapātanakharabhesajjāni pivitvā gabbhā pātitā, tā gabbhapātiniyo itthiyo jalitehi āvudhehi pothentā anubandhanti, tā tikhiṇakhuradhārāsu khaṇḍākhaṇḍikā hutvā punappunaṃ uṭṭhāya taṃ durabhisambhavaṃ khuradhāranirayaṃ akkamantiyo atikkamitvā nirayapālehi anubaddhā duggaṃ duratikkamaṃ visamaṃ vetaraṇiṃ nadiṃ patanti. Tattha kammakāraṇaṃ nimijātake (jā. 2.22.421 ādayo) āvi bhavissati.
这样，大士开示了堕胎女子们所堕的地狱之后，为了开示邪淫者和不贞女子堕落受苦的地方——针刺木棉树地狱，便说出“铁制的”等话。其中，“两边垂下”是指灰河两岸那些木棉树的枝条垂挂下来。“他们带着火焰”是指那些身体燃烧的众生，身上带着火焰站在那里。“一由旬”是说他们的身体有三牛呼那么长，再加上从身上燃起的火焰，总高度达到一由旬。“他们爬上去”是指那些邪淫的众生被各种武器抽打着，爬上这木棉树地狱。“他们坠落”是指他们在枝条上燃烧了许多千年后，又被地狱卒以武器击打，身体翻转，头足倒置，直坠而下。“众多”是指为数极多。“肢体被洞穿”是指当他们坠下时，下方铁地竖起尖桩，贯穿他们头顶，再从下身透出，他们就这样身体被尖桩刺穿，长久地躺着。“长久”是指在梦中也不得睡眠，长久醒着的意思。“在夜尽时”是指经过了漫漫的长夜，极其久远之后。“掉入”是指被地狱卒投入六十由旬高、燃烧的、以劫之久而存在的、充满燃烧的铜液的大铁镬中受煮。“破戒的人”是指行邪淫者。
Evaṃ gabbhapātinīnaṃ nirayaṃ dassetvā mahāsatto yattha paradārikā ca aticāriniyo ca patantā paccanti, taṃ kaṇṭakasimbalinirayaṃ dassento ‘‘ayomayā’’tiādimāha. Tattha ubhato abhilambantīti vetaraṇiyā ubhosu tīresu tāsaṃ simbalīnaṃ sākhā olambanti. Te accimantoti te pajjalitasarīrā sattā accimanto hutvā tiṭṭhanti. Yojananti tigāvutaṃ tesaṃ sarīraṃ, tato uṭṭhitajālāya pana saddhiṃ yojanaubbedhā honti. Ete vajantīti te paradārikā sattā nānāvidhehi āvudhehi koṭṭiyamānā ete simbaliniraye abhiruhanti. Te patantīti te bahūni vassasahassāni rukkhaviṭapesu laggā jhāyitvā puna nirayapālehi āvudhehi vihatā vivattā hutvā parivattitvā adhosīsakā patanti. Puthūti bahū. Vinividdhaṅgāti tesaṃ tato patanakāle heṭṭhā ayapathavito sūlāni uṭṭhahitvā tesaṃ matthakaṃ paṭicchanti, tāni tesaṃ adhomaggena nikkhamanti, te evaṃ sūlesu viddhasarīrā cirarattā sayanti. Dīghanti supinepi niddaṃ alabhantā dīgharattaṃ jaggantīti attho. Ratyā vivasāneti rattīnaṃ accayena, cirakālātikkamenāti attho . Pavajjantīti saṭṭhiyojanikaṃ jalitaṃ lohakumbhiṃ kappena saṇṭhitaṃ jalitatambaloharasapuṇṇaṃ lohakumbhiṃ nirayapālehi khittā paccanti. Dussīlāti paradārikā.
大士这样显示了邪淫者和不贞女人所堕的木棉树地狱之后，接着为了说明那些不尽侍奉丈夫、侍奉公婆等义务的女人受苦的地方，就说了“那女人……”等话。其中，“轻慢”是指：像《畏怖本生》等所说的那样，不履行侍奉丈夫的义务，反而越轨轻视对方。“长兄”就是丈夫的兄长。“难难陀”就是丈夫的姊妹。因为不履行对这些人中某一位的手脚背按摩、洗浴、饮食等种种侍奉义务，在他们当中不现起惭愧，就是轻慢他们，她也就生于地狱。“弯曲的”是指：对那位不尽侍奉丈夫等义务的女人，地狱狱卒们把辱骂、责骂了丈夫等人之后生于地狱的她，放在铁地上，用铁钩把嘴撬开，用鱼钩把舌尖拉出来，用绳绑着到处拖。“虫”是指充满虫的。这里说的是：大王，那个地狱众生就这样被拉出来的自己的张臂之量的舌头，在被武器砍击砍击之处所生的像大盆那样大的虫充满，他看到了。不能乞求是指：即使想向地狱狱卒乞求，也什么都不能说。“燃烧”是指：她这样在那里被烧了许多千年之后，又在大燃烧地狱中被烧。
Evaṃ mahāsatto paradārikaaticārikānaṃ paccanasimbalinirayaṃ dassetvā ito paraṃ sāmikavattasassusasuravattādīni apūrentīnaṃ paccanaṭṭhānaṃ pakāsento ‘‘yā cā’’tiādimāha. Tattha atimaññatīti bhisajātake (jā. 1.14.78 ādayo) vuttaṃ sāmikavattaṃ akarontī atikkamitvā maññati. Jeṭṭhaṃ vāti sāmikassa jeṭṭhabhātaraṃ. Nanandaranti sāmikassa bhaginiṃ. Etesampi hi aññatarassa hatthapādapiṭṭhiparikammanhāpanabhojanādibhedaṃ vattaṃ apūrentī tesu hirottappaṃ anupaṭṭhapentī te atimaññati nāma, sāpi niraye nibbatti. Vaṅkenāti tassā sāmikavattādīnaṃ aparipūrikāya sāmikādayo akkositvā paribhāsitvā niraye nibbattāya lohapathaviyaṃ nipajjāpetvā ayasaṅkunā mukhaṃ vivaritvā balisena jivhaggaṃ nibbahanti, rajjubandhanena sabandhanaṃ kaḍḍhanti. Kiminanti kimibharitaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, so nerayikasatto evaṃ nikkaḍḍhitaṃ attano byāmena byāmamattaṃ jivhaṃ āvudhehi koṭṭitakoṭṭitaṭṭhāne sañjātehi mahādoṇippamāṇehi kimīhi bharitaṃ passati. Viññāpetuṃ na sakkotīti nirayapāle yācitukāmopi kiñci vattuṃ na sakkoti. Tāpaneti evaṃ sā tattha bahūni vassasahassāni paccitvā puna tāpanamahāniraye paccati.
大士这样显示了那些不履行对丈夫、公婆等义务的女人所堕的地狱之后，接着要显示屠猪者等人所堕的地狱，于是说出“屠羊者”等话。其中，“对无德者说成有德”是指搬弄是非的人。“灰河”是说，这些屠羊者等人被刀剑等武器砍杀，掉进灰河，这就是意思。其余屠羊者等人受苦的地方，将在《尼弥王本生》中显现。“作伪者”这话，是针对那些作不公正判决的人，以及用假秤等作弊的人说的。其中，作不公正判决者、作伪证者、虚假估价者所受的地狱，将在《尼弥王本生》中显现。“呕吐”是指吐出来的东西。“恶趣者”是指生于恶趣的有情。这里说的是：大王，那些生于恶趣的有情，当铁锤砸碎他们的头时，他们呕吐，然后狱卒用燃烧的铁锅把那些呕吐物投进他们中一些人的嘴里，这样他们就是在吃别人的呕吐物。“胡狼”是指豺狼。“挣扎”是指被头朝下放置、舌头被拉出、四处挣扎。“鹿”是指水边栖息的鹿。“鸟”是指同类的。“去者”就是那些去者。“地狱增盛”是指增盛地狱。但在巴利文中写作“地狱在下”。这个地狱将在《尼弥王本生》中显现。
Evaṃ mahāsatto sāmikavattasassusasuravattādīni apūrentīnaṃ paccananirayaṃ dassetvā idāni sūkarikādīnaṃ paccananiraye dassento ‘‘orabbhikā’’tiādimāha . Tattha avaṇṇe vaṇṇakārakāti pesuññakārakā. Khāranadinti ete orabbhikādayo etehi sattiādīhi haññamānā vetaraṇiṃ nadiṃ patantīti attho. Sesāni orabbhikādīnaṃ paccanaṭṭhānāni nimijātake āvi bhavissanti. Kuṭakārīti kūṭavinicchayassa ceva tulākūṭādīnañca kārake sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tattha kūṭavinicchayakūṭaṭṭakārakakūṭaagghāpanikānaṃ paccananirayā nimijātake āvi bhavissanti. Vantanti vamitakaṃ. Durattānanti duggatattabhāvānaṃ. Idaṃ vuttaṃ hoti – mahārāja, te durattabhāvā sattā ayakūṭehi matthake bhijjamāne vamanti, tato taṃ vantaṃ jalitaayakapallehi tesu ekaccānaṃ mukhe khipanti , iti te paresaṃ vantaṃ bhuñjanti nāma. Bheraṇḍakāti siṅgālā. Vipphandamānanti adhomukhaṃ nipajjāpitaṃ nikkaḍḍhitajivhaṃ ito cito ca vipphandamānaṃ. Migenāti okacārakamigena. Pakkhināti tathārūpeneva. Gantā teti gantāro te. Nirayussadanti ussadanirayaṃ. Pāḷiyaṃ pana ‘‘nirayaṃ adho’’ti likhitaṃ. Ayaṃ pana nirayo nimijātake āvi bhavissatīti.
大士这样展示了那么多地狱之后，现在又为了把天界的情形讲清楚、向国王显示天界，便说道：
Iti mahāsatto ettake niraye dassetvā idāni devalokavivaraṇaṃ katvā rañño devaloke dassento āha –
已寂静的人凭着在此世好好修下的业，向上方而去；
请看善行带来的果报：与帝释天神和梵天众同在的天人们。
‘‘Santo ca uddhaṃ gacchanti, suciṇṇenidha kammunā; Suciṇṇassa phalaṃ passa, saindā devā sabrahmakā.
“大王，我对你说：一国之主应当依法而行。
大王，你要这样行持正法：让这善行以后不会让你后悔。”
‘‘Taṃ taṃ brūmi mahārāja, dhammaṃ raṭṭhapatī cara; Tathā rāja carāhi dhammaṃ, yathā taṃ suciṇṇaṃ nānutappeyya pacchā’’ti.
这里，“寂静者”是指以身等而寂静的人。“向上”是指天界。“与帝释天神同在”是指在各处与帝释天神们在一起。大士为了让他看见四大天王天等诸天神，说道：“大王，请看四大天王天的诸天神，请看四大天王，请看三十三天，请看帝释天神。”就这样让他看见了所有与帝释天神和梵天共处的诸天神，并开示说：“这也是善行的果报，这也是果报。”“因此我这样说”，就是因此我才说那件事。“法”是指：从今以后，舍弃杀生等五种怨业，修习布施等福德。“如此善行，日后你不会懊悔”，意思是：布施等福德业就是善行；由于这份善行能够遮盖因杀父之业而生的追悔，所以你日后不会懊悔；你应当这样去行善，多积福德——这就是这句话的含义。
Tattha santoti kāyādīhi upasantā. Uddhanti devalokaṃ. Saindāti tattha tattha indehi saddhiṃ. Mahāsatto hissa cātumahārājādike deve dassento, ‘‘mahārāja, cātumahārājike deve passa, cattāro mahārājāno passa, tāvatiṃse passa, sakkaṃ passā’’ti evaṃ sabbepi saindake sabrahmake ca deve dassento ‘‘idampi suciṇṇassa phalaṃ idampi phala’’nti dassesi. Taṃ taṃ brūmīti tasmā taṃ bhaṇāmi. Dhammanti ito paṭṭhāya pāṇātipātādīni pañca verāni pahāya dānādīni puññāni karohīti. Yathā taṃ suciṇṇaṃ nānutappeyyāti yathā taṃ dānādipuññakammaṃ suciṇṇaṃ pitughātakammapaccayaṃ vippaṭisāraṃ paṭicchādetuṃ samatthatāya taṃ nānutappeyya, tathā taṃ suciṇṇaṃ cara, bahuṃ puññaṃ karohīti attho.
他听完菩萨说的法之后，从那时起就得到了安慰。菩萨在那里住了一段时间，就回到了自己住的地方。
So mahāsattassa dhammakathaṃ sutvā tato paṭṭhāya assāsaṃ paṭilabhi. Bodhisatto pana kiñci kālaṃ tattha vasitvā attano vasanaṭṭhānaññeva gato.
导师讲完这段法义开示后，说道：“比丘们，不只是现在，过去他也曾被我这样安慰过。”然后总结本生故事说：“那时的国王是阿阇世，那群仙人是佛陀的弟子众，而散基洽智者就是我。”
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘na, bhikkhave, idāneva, pubbepesa mayā assāsitoyevā’’ti vatvā jātakaṃ samodhānesi ‘‘tadā rājā ajātasattu ahosi, isigaṇo buddhaparisā, saṃkiccapaṇḍito pana ahameva ahosi’’nti.
那么，在《六十集》中，请听我说的话；
名为本生，最为殊胜；又名首那迦阿林达马。
同样，如所说的，人中雄师、金寂中的最胜者，它说。
Atha saṭṭhinipātamhi, suṇātha mama bhāsitaṃ; Jātakasavhayano pavaro, soṇakaarindamasavhayano; Tathā vuttarathesabhakiccavaroti.
