第三十九品《阿瓦答果品》
39. Avaṭaphalavaggo
九、首那·拘提维思长老的譬喻注释
9. Soṇakoṭivīsattheraapadānavaṇṇanā
第九譬喻以“毗婆尸世尊的教法”等为开端,是具寿首那·拘提维思长老的譬喻。这位长老过去于诸佛教法中已广积善行,又在种种生命形态中流转时,不断积累趋向解脱的福德资粮。毗婆尸世尊住世时,他出生于巨富的长者家庭,成年后继承家业,成为大富长者。后来,他与一些在家信众一同前往寺院,听闻导师说法,心生净信。于是,他在世尊的经行处用石灰粉刷平整,又另外修建了一座石窟,并以各种鲜艳布料铺满石窟地面,上方张挂天盖华幔。随后,他将此精舍供养四方比丘僧伽,连续七日举行盛大布施法会,发下誓愿,导师也为之随喜赞叹。以此善业,他在天界与人间流转受生,享尽了两种世间成就。于此贤劫,迦叶十力尊般涅槃后,我们的世尊尚未出世期间,他投生于波罗奈城一个良善家庭。成年后,他在恒河岸边搭建草屋,值遇一位正在安居的独觉佛,便怀着恭敬之心,以衣物、饮食、卧具、汤药等四种资具,整整侍奉了三个月。
Navamāpadāne pana vipassino pāvacanetiādikaṃ āyasmato soṇassa koṭivīsattherassa apadānaṃ. Ayampi thero purimabuddhesu katādhikāro tattha tattha bhave vivaṭṭūpanissayāni puññāni upacinanto vipassissa bhagavato kāle mahāvibhave seṭṭhikule nibbatto vuddhippatto seṭṭhi hutvā upāsakehi saddhiṃ vihāraṃ gantvā satthu dhammadesanaṃ sutvā pasannamānaso bhagavato caṅkamanaṭṭhāne sudhāya parikammaṃ kāretvā ekañca leṇaṃ kāretvā nānāvirāgavatthehi leṇabhūmiyā santharitvā upari vitānañca katvā cātuddisassa saṅghassa niyyādetvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā paṇidhānaṃ akāsi. Satthā anumodanaṃ akāsi. So tena kusalakammena devamanussesu saṃsaranto ubhayasampattiyo anubhavitvā imasmiṃ kappe parinibbute kassapadasabale anuppanne amhākaṃ bhagavati bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto gaṅgātīre paṇṇasālaṃ karitvā vasantaṃ ekaṃ paccekabuddhaṃ temāsaṃ catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi. Paccekabuddho vuṭṭhavasso paripuṇṇaparikkhāro gandhamādanameva agamāsi. Sopi kulaputto yāvajīvaṃ tattha puññāni katvā tato cavitvā devamanussesu saṃsaranto amhākaṃ bhagavato kāle campānagare aggaseṭṭhissa gehe paṭisandhiṃ gaṇhi. Tassa paṭisandhiggahaṇakālato paṭṭhāya seṭṭhissa mahābhogakkhandho abhivaḍḍhi. Tassa mātukucchito nikkhamanadivase sakalanagare mahālābhasakkārasammāno ahosi, tassa pubbe paccekabuddhassa satasahassagghanikarattakambalapariccāgena suvaṇṇavaṇṇo sukhumālataro ca attabhāvo ahosi, tenassa soṇoti nāmaṃ akaṃsu. So mahatā parivārena abhivaḍḍhi. Tassa hatthapādatalāni bandhujīvakapupphavaṇṇāni ahesuṃ, tesaṃ satavāraṃ vihatakappāsaṃ viya mudusamphasso ahosi. Pādatalesu maṇikuṇḍalāvaṭṭavaṇṇalomāni jāyiṃsu. Vayappattassa tassa tiṇṇaṃ utūnaṃ anucchavike tayo pāsāde kārāpetvā nāṭakitthiyo upaṭṭhāpesuṃ. So tattha mahatiṃ sampattiṃ anubhavanto devakumāro viya paṭivasati.
后来,当我们的世尊证得一切知智、转起无上法轮,于王舍城附近住时,受频婆娑罗王迎请。首那便与八万名村长一同来到王舍城,前往导师座前闻法,得坚固信心,遂请求父母允许出家。父母许可后,即于世尊座下出家并受具足戒。在导师处受取禅修业处后,为避喧闹,便住于寒林(尸陀林)。住彼时,他思忖:‘我的身体如此细软,不可能单凭舒适的方式证得安乐。哪怕让身体受些劳苦,也当修此沙门法。’于是他决意唯以站立、经行精勤用功。纵使脚掌磨起水泡,也仅以旁观的态度忍受这些苦受,坚毅策励。然而因精进过度,反而未能生起殊胜证悟。此时他又想:‘我如此勤苦,竟连道果都未能证得,出家有何用?不如还俗回家,既可享财富,又能继续行善积福。’世尊觉知他的心思,便来到他这里,以弹琴的譬喻开导之(《大品》243),开示了应以不紧不松的‘平等精进’来用功的方法。
Atha amhākaṃ bhagavati sabbaññutaṃ patvā pavattitavaradhammacakke rājagahaṃ upanissāya viharante bimbisāraraññā pakkosāpito tehi asītiyā gāmikasahassehi saddhiṃ rājagahaṃ āgato satthu santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā paṭiladdhasaddho mātāpitaro anujānāpetvā bhagavato santike pabbajitvā laddhūpasampado satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā janasaṃsaggapariharaṇatthaṃ sītavane vihāsi. So tattha vasanto ‘‘mama sarīraṃ sukhumālaṃ, na ca sakkā sukheneva sukhaṃ adhigantuṃ, kāyaṃ kilametvāpi samaṇadhammaṃ kātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā ṭhānacaṅkamameva adhiṭṭhāya padhānamanuyuñjanto pādatalesu phoṭesu uṭṭhitesupi vedanaṃ ajjhupekkhitvā daḷhaṃ vīriyaṃ karonto accāraddhavīriyatāya visesaṃ nibbattetuṃ asakkonto ‘‘evaṃ ahaṃ vāyamantopi maggaphalāni nibbattetuṃ na sakkomi, kiṃ me pabbajjāya, hīnāyāvattitvā bhoge ca bhuñjāmi, puññāni ca karissāmī’’ti cintesi. Atha satthā tassa cittācāraṃ ñatvā tattha gantvā vīṇopamovādena (mahāva. 243) ovaditvā vīriyasamatāyojanavidhiṃ dassento kammaṭṭhānaṃ sodhetvā gijjhakūṭaṃ gato. Soṇopi kho satthu santikā ovādaṃ labhitvā vīriyasamataṃ yojetvā vipassanaṃ ussukkāpetvā arahatte patiṭṭhāsi.
49他成为阿拉汉后,忆念起自己过去的行为,心生喜悦,为开示自己过去所行之殊胜事迹,便诵出“毗婆尸世尊的教法”等偈颂。其中,“毗婆尸”:意谓以殊胜或种种方式观见者。“教法”:即三藏经典,以种种方式宣说。“毗婆尸世尊的教法”意为:在那位毗婆尸世尊的教法中。“窟”:众生在其中隐匿、潜藏,故称为窟,即指寺院精舍。“于槃头摩王都”:亲属因家族传承而联结,故称“般度”(亲族)。亲族所居之处即是“槃头摩”,即“众亲族之地”。国王所居称为“王都”,槃头摩亦是王都,故合称“槃头摩王都”。整句话的意思是:“在那槃头摩王都中,由我所建造的精舍”。其余文义皆容易理解。
49. So arahā hutvā attano pubbakammaṃ saritvā somanassajāto pubbacaritāpadānaṃ pakāsento vipassino pāvacanetiādimāha. Tattha vipassīti visesena, vividhaṃ vā passatīti vipassī. Pāvacaneti pakārena vuccatīti pāvacanaṃ, piṭakattayaṃ. Tassa vipassino tasmiṃ pāvacaneti attho. Leṇanti linante nilīyante etthāti leṇaṃ vihāraṃ. Bandhumārājadhāniyāti bandhanti kulaparamparāya vasena aññamaññaṃ sambajjhantīti bandhū, ñātakā. Te ettha paṭivasantīti bandhumā, bandhu assa atthīti vā bandhumā. Rājūnaṃ vasanaṭṭhānanti rājadhānī, bandhumā ca sā rājadhānī ceti bandhumārājadhānī, tassā bandhumārājadhāniyā, leṇaṃ mayā katanti sambandho. Sesamettha uttānatthamevāti.
十、往昔业行片录佛陀的譬喻注释
10. Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā
64在第十个譬喻中,“阿耨达湖岸边”:“阿耨达”:因群山遮蔽,日月之光热不能令此水变热,故名“无热”(阿耨达)。“湖”:诸大河发源、奔流、汇聚于此,故称“湖”。从狮子口等处流出的大河,先绕湖三匝,再流向各自出口,犹如水在奔走,故“湖”亦有“奔流”之义。既无热,又是湖,故名“阿耨达湖”。其近旁处即是“阿耨达湖岸边”,意谓靠近阿耨达湖岸边处。“可悦意”:此是天、阿修罗、乾闼婆、紧那罗、龙、佛、独觉佛等所欢喜依止之处,故称“可悦意”,亦指此可悦意之处。“石坪”:即整块山岩构成的平坦石板地。“耀众宝光”:指红莲宝石、猫眼石、琉璃等种种宝石,各自闪耀辉光。“种种香林之间”:指旃檀、沉香、樟脑、他玛拉、底罗迦、无忧树、龙树、普那伽、凯塔迦等种种香花形成的密林之间,与前述“石坪”在文法上前后关联。
64. Dasamāpadāne anotattasarāsanneti pabbatakūṭehi paṭicchannattā candimasūriyānaṃ santāpehi otattaṃ uṇhaṃ udakaṃ ettha natthīti anotatto. Saranti gacchanti pabhavanti sandanti etasmā mahānadiyoti saro. Sīhamukhādīhi nikkhantā mahānadiyo tikkhattuṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā nikkhantanikkhantadisābhāgena saranti gacchantīti attho. Anotatto ca so saro cāti anotattasaro . Tassa āsannaṃ samīpaṭṭhānanti anotattasarāsannaṃ, tasmiṃ anotattasarāsanne, samīpeti attho. Ramaṇīyeti devadānavagandhabbakinnaroragabuddhapaccekabuddhādīhi ramitabbaṃ allīyitabbanti ramaṇīyaṃ, tasmiṃ ramaṇīye. Silātaleti ekagghanapabbatasilātaleti attho. Nānāratanapajjoteti padumarāgaveḷuriyādinānāanekehi ratanehi pajjote pakārena jotamāne. Nānāgandhavanantareti nānappakārehi candanāgarukappūratamālatilakāsokanāgapunnāgaketakādīhi anekehi sugandhapupphehi gahanībhūtavanantare silātaleti sambandho.
65所谓“大”,是就德行伟大与数量众多而言。“为大比丘僧伽所围拥”:指那位遍知世间、为三界导师的正自觉者佛陀,坐于彼处石座上,将自己过去生的种种业行详细明白地宣说出来。其余文义,因后文“佛陀譬喻”中已说,且义理本身亦浅显明白,故极易理解。不过,纵然“佛陀譬喻”中已包含此内容,为在此譬喻中显明善与不善业的关联,并依品目收录整理,结集法的长老们仍将其在此诵出。
65. Guṇamahantatāya saṅkhyāmahantatāya ca mahatā bhikkhusaṅghena, pareto parivuto lokanāyako lokattayasāmisammāsambuddho tattha silāsane nisinno attano pubbāni kammāni byākarī visesena pākaṭamakāsīti attho. Sesamettha heṭṭhā buddhāpadāne (apa. thera 1.1.1 ādayo) vuttattā uttānatthattā ca suviññeyyameva. Buddhāpadāne antogadhampi idhāpadāne kusalākusalaṃ kammasaṃsūcakattā vaggasaṅgahavasena dhammasaṅgāhakattherā saṅgāyiṃsūti.
往昔所行业之碎布——《佛陀譬喻》的注释,至此结束。
Pubbakammapilotikabuddhaapadānavaṇṇanā samattā.