五集·7. 沙拘罗长老尼偈颂注释
5. 五集义注 · 299 段
7. 沙拘罗长老尼偈颂注释巴利
7. Sakulātherīgāthāvaṇṇanā
“住在家里”等偈颂,是沙拘罗长老尼的偈颂。据说,在莲华上佛的时代,她出生在天鹅城,是阿难王的女儿,也是世尊同父异母的妹妹,名叫难陀。她长大懂事以后,有一天在世尊身边听法,看到世尊把一位比丘尼列为天眼通第一,就生起了向往之心,做了种种服务善行,自己也发愿要得到那个地位。她在那一世尽形寿做了许多广大的善业,死后转生天界,之后一再在善趣中流转。到了迦叶佛的时代,她出生在婆罗门家庭,出家成为游方者,独自游行。有一天,她为了乞油而四处行乞,得到油后,就用那些油在世尊的塔庙里整夜燃灯供养。她从此处死后,转生到三十三天,具备了极其清净的天眼。在一个佛出世与下一个佛出世之间的漫长时期里,她一直在天众中流转。如今这位佛陀出世时,她出生在舍卫城的一个婆罗门家庭,名叫沙拘罗。她长大懂事以后,在世尊接受祇园精舍时生起净信,成为近事女。后来,她在一漏尽长老座前听闻法义,心生悚惧,于是出家,建立起观,努力精勤,不久便证得阿拉汉果。因此《譬喻》中这样说——巴利
Agārasmiṃvasantītiādikā sakulāya theriyā gāthā. Ayaṃ kira padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare ānandassa rañño dhītā hutvā nibbattā, satthu vemātikabhaginī nandāti nāmena. Sā viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇantī satthārā ekaṃ bhikkhuniṃ dibbacakkhukānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā ussāhajātā adhikārakammaṃ katvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthentī paṇidhānamakāsi. Sā tattha yāvajīvaṃ bahuṃ uḷāraṃ kusalakammaṃ katvā devaloke nibbattitvā aparāparaṃ sugatīsuyeva saṃsarantī kassapassa bhagavato kāle brāhmaṇakule nibbattitvā paribbājakapabbajjaṃ pabbajitvā ekacārinī vicarantī ekadivasaṃ telabhikkhāya āhiṇḍitvā telaṃ labhitvā tena telena satthu cetiye sabbarattiṃ dīpapūjaṃ akāsi. Sā tato cutā tāvatiṃse nibbattitvā suvisuddhadibbacakkhukā hutvā ekaṃ buddhantaraṃ devesuyeva saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ brāhmaṇakule nibbatti. Sakulātissā nāmaṃ ahosi. Sā viññutaṃ pattā satthu jetavanapaṭiggahaṇe paṭiladdhasaddhā upāsikā hutvā aparabhāge aññatarassa khīṇāsavattherassa santike dhammaṃ sutvā sañjātasaṃvegā pabbajitvā vipassanaṃ paṭṭhapetvā ghaṭentī vāyamantī na cirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.3.131-165) –
有一位名叫莲华上的胜者,已经彻底通达一切法。
距今十万劫前,这位导师出现于世。
“ 为了一切众生的利益与安乐,说法者中最殊胜者;
人中雄牛为了利益,与诸天神同在的世间,如是行道。
名声达到顶峰的具吉祥者,称扬与美誉已达的胜者。
为一切世间所礼敬,于一切方所广被称扬。
“ 他已超越疑惑,度脱犹豫;”
他的心愿已经圆满,证得了无上正觉。
尚未生起的道路,人中最胜者使它生起;
他宣说了未宣说的,也使未生起的生起。
了知正道、洞悉正道、宣说正道的人中牛王,
于道善巧的导师,调御众中的最上者。
具足大悲的导师,是引领众生的向导,宣说正法。
那些沉溺在欲望泥沼里的众生,他把他们救拔出来。
那时我出生在天鹅城,是刹帝利家的女儿。
容貌端正,又拥有财富,受人喜爱,且具足光彩。
阿难大王的女儿,容貌极其美丽;
我是莲华上佛的异母妹妹。
和众王女在一起,佩戴着一切装饰品。
我走近那位大雄,听闻了他说法的开示。
那时,这位世间导师确实对具天眼之比丘尼,
在大众中间称赞她,并把她安置在最高的位置上。
我听了之后非常欢喜,向导师做了布施;
供养了正自觉者之后,我发愿求得天眼。
那时,导师对我说:“难陀,你会得到你所希求的。”
布施灯与法的果报,这是被善加确定的。
“ 十万劫之后,将有生于甘蔗族者,
他以乔达摩为姓,将成为世间的导师。
于彼法中为嗣女,法所化生亲所生;
名字唤作沙拘罗,将来为世尊女弟子。
“ 以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃人身之后,我往生三十三天。
“ 以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃人身之后,我往生三十三天。
无论我投生何处,皆依彼业之力。
我无论投生到哪里,那里都有熊熊燃烧的大灯火。
穿过了墙壁,穿过了石壁,也完全越过了山岭;
我想见什么,就能看见什么,这就是供灯的果报。
我拥有清净的眼,也以名声而闪耀。
具足信仰与智慧,这就是供灯的果报。
如今在这最后一生,我出生在婆罗门家族里;
财富与谷物都很丰足,人人欢喜,国王也敬奉。
我四肢五官样样俱全,用各种饰品把自己打扮得漂漂亮亮;
善逝进城的时候,我正站在窗边。
看见他光耀夺目,名声显赫,受到天与人尊敬;
具足种种随形好,以诸相庄严。
我怀着踊跃欢喜的心,欣然选择了出家。
没过多久,我就证得了阿拉汉果。
我于诸神通得自在,并获得天耳界;
我能了知他心,是奉行大师教法者。
“ 我了知宿住,天眼已得清净;
灭尽了所有烦恼漏,我变得清净无瑕。
我已承事导师,圆满了佛陀的教法;
沉重的负担已经卸下,牵引再生的渴爱已被彻底铲除。
我为了这个目标出家,离开家过无家生活;
我的那个目标已经达成,那就是彻底断尽一切束缚。
从那以后,具足大悲的导师就把我安立为这个第一。
在天眼通的人里她是第一,名叫沙拘罗——人中最尊贵者这样说。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. ‘‘Hitāya sabbasattānaṃ, sukhāya vadataṃ varo; Atthāya purisājañño, paṭipanno sadevake. ‘‘Yasaggapatto sirimā, kittivaṇṇagato jino; Pūjito sabbalokassa, disā sabbāsu vissuto. ‘‘Uttiṇṇavicikiccho so, vītivattakathaṃkatho; Sampuṇṇamanasaṅkappo, patto sambodhimuttamaṃ. ‘‘Anuppannassa maggassa, uppādetā naruttamo; Anakkhātañca akkhāsi, asañjātañca sañjanī. ‘‘Maggaññū ca maggavidū, maggakkhāyī narāsabho; Maggassa kusalo satthā, sārathīnaṃ varuttamo. ‘‘Mahākāruṇiko satthā, dhammaṃ deseti nāyako; Nimugge kāmapaṅkamhi, samuddharati pāṇine. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā khattiyanandanā; Surūpā sadhanā cāpi, dayitā ca sirīmatī. ‘‘Ānandassa mahārañño, dhītā paramasobhanā; Vemātā bhaginī cāpi, padumuttaranāmino. ‘‘Rājakaññāhi sahitā, sabbābharaṇabhūsitā; Upāgamma mahāvīraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ. ‘‘Tadā hi so lokagaru, bhikkhuniṃ dibbacakkhukaṃ; Kittayaṃ parisāmajjhe, aggaṭṭhāne ṭhapesi taṃ. ‘‘Suṇitvā tamahaṃ haṭṭhā, dānaṃ datvāna satthuno; Pūjitvāna ca sambuddhaṃ, dibbacakkhuṃ apatthayiṃ. ‘‘Tato avoca maṃ satthā, nande lacchasi patthitaṃ; Padīpadhammadānānaṃ, phalametaṃ sunicchitaṃ. ‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Sakulā nāma nāmena, hessati satthu sāvikā. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. ‘‘Paribbājakinī āsiṃ, tadāhaṃ ekacārinī; Bhikkhāya vicaritvāna, alabhiṃ telamattakaṃ. ‘‘Tena dīpaṃ padīpetvā, upaṭṭhiṃ sabbasaṃvariṃ; Cetiyaṃ dvipadaggassa, vippasannena cetasā. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, tassa kammassa vāhasā; Pajjalanti mahādīpā, tattha tattha gatāya me. ‘‘Tirokuṭṭaṃ tiroselaṃ, samatiggayha pabbataṃ; Passāmahaṃ yadicchāmi, dīpadānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Visuddhanayanā homi, yasasā ca jalāmahaṃ; Saddhāpaññāvatī ceva, dīpadānassidaṃ phalaṃ. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātā vippakule ahaṃ; Pahūtadhanadhaññamhi, mudite rājapūjite. ‘‘Ahaṃ sabbaṅgasampannā, sabbābharaṇabhūsitā; Purappavese sugataṃ, vātapāne ṭhitā ahaṃ. ‘‘Disvā jalantaṃ yasasā, devamanussasakkataṃ; Anubyañjanasampannaṃ, lakkhaṇehi vibhūsitaṃ. ‘‘Udaggacittā sumanā, pabbajjaṃ samarocayiṃ; Na cireneva kālena, arahattamapāpuṇiṃ. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Paracittāni jānāmi, satthusāsanakārikā. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Khepetvā āsave sabbe, visuddhāsiṃ sunimmalā. ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanettisamūhatā. ‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. ‘‘Tato mahākāruṇiko, etadagge ṭhapesi maṃ; Dibbacakkhukānaṃ aggā, sakulāti naruttamo. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
她证得阿拉汉果之后,因为过去所积累的善行,在天眼智上已经修习纯熟、运用自如。因此,导师把她列为比丘尼中天眼第一。她回顾自己的修行,生起喜悦与欢欣,以感兴偈颂的方式说道:巴利
Arahattaṃ pana patvā katādhikāratāya dibbacakkhuñāṇe ciṇṇavasī ahosi. Tena naṃ satthā dibbacakkhukānaṃ bhikkhunīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Sā attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā pītisomanassajātā udānavasena –
我从前在家住的时候,听了比丘说法,
我见到了无尘的法,涅槃——不死的境地。巴利
‘‘Agārasmiṃ vasantīhaṃ, dhammaṃ sutvāna bhikkhuno; Addasaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ padamaccutaṃ.
我舍弃了儿子、女儿,还有财宝和粮食;
我把头发剃掉之后,就出了家,过上了没有家的修行生活。巴利
‘‘Sāhaṃ puttaṃ dhītarañca, dhanadhaññañca chaḍḍiya; Kese chedāpayitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ.
我作为在学尼,修习正道。
我断除了贪和嗔,以及跟它们同住的诸漏。巴利
‘‘Sikkhamānā ahaṃ santī, bhāventī maggamañjasaṃ; Pahāsiṃ rāgadosañca, tadekaṭṭhe ca āsave.
比丘尼受具足戒后,我忆起了前生;
天眼通已经清净,没有垢染,被善加修习。巴利
‘‘Bhikkhunī upasampajja, pubbajātimanussariṃ; Dibbacakkhu visodhitaṃ, vimalaṃ sādhubhāvitaṃ.
“ 把诸行看作外在异己的,它们由因而生、终将坏灭;
我断尽了一切烦恼,已经清凉,证得寂灭。”巴利
‘‘Saṅkhāre parato disvā, hetujāte palokite; Pahāsiṃ āsave sabbe, sītibhūtāmhi nibbutā’’ti. –
她说了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
那时,我还住在家里,听了法之后……意思是:过去我住在俗家时,在一位已断除烦恼的比丘面前,听闻了含摄四圣谛的法语。我见到了离垢的法、涅槃、不死的境地——所谓离垢,是因为没有贪欲等尘垢;所谓涅槃,是因为脱离了渴爱;所谓不死,是因为没有退堕,而且对已证得的人来说,它是不再死亡的原因;所谓境地,就是这被称为无为法的法。我以具足千种理趣、称为“见”的法眼,看见并洞见了它。巴利
Tattha agārasmiṃ vasantīhaṃ, dhammaṃ sutvāna bhikkhunoti ahaṃ pubbe agāramajjhe vasamānā aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno santike catusaccagabbhaṃ dhammakathaṃ sutvā. Addasaṃ virajaṃ dhammaṃ, nibbānaṃ padamaccutanti rāgarajādīnaṃ abhāvena virajaṃ, vānato nikkhantattā nibbānaṃ, cavanābhāvato adhigatānaṃ accutihetutāya ca nibbānaṃ accutaṃ, padanti ca laddhanāmaṃ asaṅkhatadhammaṃ, sahassanayapaṭimaṇḍitena dassanasaṅkhātena dhammacakkhunā addasaṃ passiṃ.
我即是如前所说的那样,是入流者(入流者)。巴利
Sāhanti sā ahaṃ vuttappakārena sotāpannā homi.
我还是在学尼的时候,出家后戒腊还没满。“修习道与迹”:因为这是中道,所以叫“迹”;它正直地生起更高的道。“与它们同分的诸漏”:就是与贪、嗔同分的诸漏,与所断同分的诸漏,以及第三道所应断的诸漏,我都已断尽、彻底根除。巴利
Sikkhamānā ahaṃ santīti ahaṃ sikkhamānāva samānā pabbajitvā vasse aparipuṇṇe eva. Bhāventī maggamañjasanti majjhimapaṭipattibhāvato añjasaṃ uparimaggaṃ uppādentī. Tadekaṭṭhe ca āsaveti rāgadosehi sahajekaṭṭhe pahānekaṭṭhe ca tatiyamaggavajjhe āsave pahāsiṃ samucchindiṃ.
受具足戒成为比丘尼:戒腊圆满后,受具足戒,成为比丘尼。无垢的:因为从无明等种种烦恼中解脱出来,所以远离了垢染;这天眼是善加修习而成的,也就是恭敬、正确地修习;或者说是由佛陀等圣者们所修习、所生起的清净天眼。应当这样联系起来理解。巴利
Bhikkhunīupasampajjāti vasse paripuṇṇe upasampajjitvā bhikkhunī hutvā. Vimalanti avijjādīhi upakkilesehi vimuttatāya vigatamalaṃ, sādhu sakkacca sammadeva bhāvitaṃ, sādhūhi vā buddhādīhi bhāvitaṃ uppāditaṃ dibbacakkhu visodhitanti sambandho.
“诸行”:指三界中的诸行。“由他”:即从无我的角度。“由因生起”:指由因缘所生。“坏灭”:以慧眼照见其坏灭的本性、脆弱易坏的本质。“我断尽了一切诸漏”:以最上之道,我断尽了所有残余的诸漏,意思是灭尽诸漏。其余部分按前面所说的方式理解。巴利
Saṅkhāreti tebhūmakasaṅkhāre. Paratoti anattato. Hetujāteti paccayuppanne. Palokiteti palujjanasabhāve pabhaṅgune paññācakkhunā disvā. Pahāsiṃ āsave sabbeti aggamaggena avasiṭṭhe sabbepi āsave pajahiṃ, khepesinti attho. Sesaṃ vuttanayameva.
8. 首那长老尼偈注疏巴利
8. Soṇātherīgāthāvaṇṇanā
“生了十个儿子”等偈颂,是首那长老尼的偈颂。这位长老尼也在莲华上佛的时代,投生在天鹅城的一户良家,长大后,有一天在导师面前听法,看见导师把一位比丘尼列为“精进第一比丘尼”,便做了结缘的善行,自己也发愿要得到那个位置,终生行善积福。从那里死后,在十万劫中于天界和人间流转。到如今这尊佛出世时,她投生在舍卫城的一户良家,成年后嫁到夫家,生了十个儿女,因此被称为“多子者”。丈夫出家后,儿女们都已长大,她便安置儿女们在家过日子,把所有财产分给儿子们,自己一点也没留。可是儿女们只照顾了她几天,就开始轻慢她。她想:“我何必为了这些人住在家里受他们的轻慢呢?”于是她去到比丘尼们那里,请求出家。比丘尼们就让她出家了。她受了具足戒后,心想:“我这么老了才出家,一定要精勤不懈。”她一边履行比丘尼应尽的义务和礼仪,一边下定决心:“我要整夜修沙门法。”她在精舍底层用手扶着一根柱子,不放开,就这样修沙门法;经行时也担心“在黑暗的地方,我的头可能会撞到树木之类的东西”,便用手扶着树,不放开,就这样修沙门法。从此以后,她以精进而闻名。世尊看到她的智慧成熟,就坐在香殿里,放出光明,像坐在她面前一样示现自己,然后说:巴利
Dasa putte vijāyitvātiādikā soṇāya theriyā gāthā. Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ āraddhavīriyānaṃ bhikkhunīnaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā, adhikārakammaṃ katvā sayampi taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā, tato cutā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde sāvatthiyaṃ kulagehe nibbattitvā vayappattā patikulaṃ gatā dasa puttadhītaro labhitvā bahuputtikāti paññāyittha. Sā sāmike pabbajite vayappatte puttadhītaro gharāvāse patiṭṭhāpetvā sabbaṃ dhanaṃ puttānaṃ vibhajitvā adāsi, na kiñci attano ṭhapesi. Taṃ puttā ca dhītaro ca katipāhameva upaṭṭhahitvā paribhavaṃ akaṃsu. Sā ‘‘kiṃ mayhaṃ imehi paribhavāya ghare vasantiyā’’ti bhikkhuniyo upasaṅkamitvā pabbajjaṃ yāci. Taṃ bhikkhuniyo pabbājesuṃ. Sā laddhūpasampadā ‘‘ahaṃ mahallikākāle pabbajitvā appamattāya bhavitabba’’nti bhikkhunīnaṃ vattapaṭivattaṃ karontī ‘‘sabbarattiṃ samaṇadhammaṃ karissāmī’’ti heṭṭhāpāsāde ekathambhaṃ hatthena gahetvā taṃ avijahamānā samaṇadhammaṃ karontī caṅkamamānāpi ‘‘andhakāre ṭhāne rukkhādīsu yattha katthaci me sīsaṃ paṭihaññeyyā’’ti rukkhaṃ hatthena gahetvā taṃ avijahamānāva samaṇadhammaṃ karoti. Tato paṭṭhāya sā āraddhavīriyatāya pākaṭā ahosi. Satthā tassā ñāṇaparipākaṃ disvā gandhakuṭiyaṃ nisinnova obhāsaṃ pharitvā sammukhe nisinno viya attānaṃ dassetvā –
“ 就算活上一百年,却没能见到最上等的法,
活一天能看见最上法,也比活一百年却看不见要好。”巴利
‘‘Yo ca vassasataṃ jīve, apassaṃ dhammamuttamaṃ; Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, passato dhammamuttama’’nti. (dha. pa. 115) –
世尊诵出了这首偈颂。偈颂念完时,她证得了阿拉汉果。因此,在《譬喻》中这样说(《长老尼譬喻》2.3.220-243):巴利
Gāthaṃ abhāsi. Sā gāthāpariyosāne arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.3.220-243) –
有一位名为莲华上的胜者,已达一切法的彼岸。
距今十万劫前,这位导师出现于世。
那时我出生在长者家里,生活安乐,受人恭敬,被人喜爱。
我走近那位牟尼中的至尊,听到了甜美的话语。
胜者称赞那位比丘尼是精进第一。
听了之后,满心欢喜,便向导师恭敬行礼。
我礼敬了正自觉者,那时便发愿要证得那个果位。
大精进者随喜:愿你的誓愿成就。
“ 十万劫之后,将有生于甘蔗族者。
他以乔达摩为姓,将成为世间的导师。
她为彼法之嗣,是亲生的法子,由法所化;
名曰输那,未来当为导师的女弟子。
听了这件事以后,我心里充满欢喜,从那时起直到生命结束,对那位胜者——
我以慈心,以诸资具承事导师。
“ 以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃人身之后,我往生三十三天。
如今在这最后一生里,我出生在长者家中;
在舍卫城这座殊胜的城市里,繁荣富足,钱财丰厚。
当我到了青春年华,嫁到丈夫家之后,
我生了十个儿子,一个个都长得特别端正。
他们皆于安乐中长养,一见便令众人心悦;
纵是怨敌亦生爱乐,何况于我,他们岂不更应归我。
其后我虽不情愿,丈夫却由十子前导,
于天中之天的教法中出家。
那时我独自琢磨:我这命,活着也没啥意思了。
被丈夫和儿子们抛弃,又老又孤苦无依。
我也要去那里,到我丈夫所在的地方。
我这样想过之后,就出家过起了没有家的生活。
此后,比丘尼们前往受教诫,将我一人留在比丘尼住处;
她们临去时说:烧水吧。
那时,我把水舀起来,倒进水罐里;
把水罐在灶上放好后,我坐下来,然后令心收摄安定下来。
观察诸蕴为无常、苦、无我;
断尽一切诸漏,我证得阿拉汉果。
那时,比丘尼们来到这里,向我讨要热水;
我决意于火界之后,迅速把水烧热。
她们十分惊奇,就把这件事禀告了胜者。
导师听了这话,满心欢喜,说出这首偈颂:
如果有人懈怠、不肯努力,就算活到一百岁,
坚定地努力精进,哪怕只活一天也更好。
大雄已经因为我良好的修行而感到满意。
那位大牟尼称我为精进者中最上。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. ‘‘Tadā seṭṭhikule jātā, sukhitā pūjitā piyā; Upetvā taṃ munivaraṃ, assosiṃ madhuraṃ vacaṃ. ‘‘Āraddhavīriyānaggaṃ, vaṇṇesi bhikkhuniṃ jino; Taṃ sutvā muditā hutvā, kāraṃ katvāna satthuno. ‘‘Abhivādiya sambuddhaṃ, ṭhānaṃ taṃ patthayiṃ tadā; Anumodi mahāvīro, sijjhataṃ paṇidhī tava. ‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Soṇāti nāma nāmena, hessati satthu sāvikā. ‘‘Taṃ sutvā muditā hutvā, yāvajīvaṃ tadā jinaṃ; Mettacittā paricariṃ, paccayehi vināyakaṃ. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, jātā seṭṭhikule ahaṃ; Sāvatthiyaṃ puravare, iddhe phīte mahaddhane. ‘‘Yadā ca yobbanappattā, gantvā patikulaṃ ahaṃ; Dasa puttāni ajaniṃ, surūpāni visesato. ‘‘Sukhedhitā ca te sabbe, jananettamanoharā; Amittānampi rucitā, mama pageva te siyā. ‘‘Tato mayhaṃ akāmāya, dasaputtapurakkhato; Pabbajittha sa me bhattā, devadevassa sāsane. ‘‘Tadekikā vicintesiṃ, jīvitenālamatthu me; Cattāya patiputtehi, vuḍḍhāya ca varākiyā. ‘‘Ahampi tattha gacchissaṃ, sampatto yattha me pati; Evāhaṃ cintayitvāna, pabbajiṃ anagāriyaṃ. ‘‘Tato ca maṃ bhikkhuniyo, ekaṃ bhikkhunupassaye; Vihāya gacchumovādaṃ, tāpehi udakaṃ iti. ‘‘Tadā udakamāhitvā, okiritvāna kumbhiyā; Culle ṭhapetvā āsīnā, tato cittaṃ samādahiṃ. ‘‘Khandhe aniccato disvā, dukkhato ca anattato; Khepetvā āsave sabbe, arahattamapāpuṇiṃ. ‘‘Tadāgantvā bhikkhuniyo, uṇhodakamapucchisuṃ; Tejodhātumadhiṭṭhāya, khippaṃ santāpayiṃ jalaṃ. ‘‘Vimhitā tā jinavaraṃ, etamatthamasāvayuṃ; Taṃ sutvā mudito nātho, imaṃ gāthaṃ abhāsatha. ‘‘Yo ca vassasataṃ jīve, kusīto hīnavīriyo; Ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo, vīriyamārabhato daḷhaṃ. ‘‘Ārādhito mahāvīro, mayā suppaṭipattiyā; Āraddhavīriyānaggaṃ, mamāha sa mahāmuni. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
那时,世尊在比丘尼众的次第中,把她安置在精进者之首的位置上。有一天,她回顾自己的修行,以感兴偈的方式说道:巴利
Atha naṃ bhagavā bhikkhuniyo paṭipāṭiyā ṭhānantare ṭhapento āraddhavīriyānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Sā ekadivasaṃ attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
我在这具色身聚合中生了十个儿子,
那时我虚弱又衰老,就走到一位比丘尼那里。巴利
‘‘Dasa putte vijāyitvā, asmiṃ rūpasamussaye; Tatohaṃ dubbalā jiṇṇā, bhikkhuniṃ upasaṅkamiṃ.
“ 她为我开示了法:诸蕴、诸处、诸界。
听她讲完法之后,我就剃掉头发,出家了。巴利
‘‘Sā me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo; Tassā dhammaṃ suṇitvāna, kese chetvāna pabbajiṃ.
当我还在修学阶段时,我的天眼通就已经清净了。
我知道过去世的住处,知道我曾经在那里生活过。巴利
‘‘Tassā me sikkhamānāya, dibbacakkhu visodhitaṃ; Pubbenivāsaṃ jānāmi, yattha me vusitaṃ pure.
我修习无相,心专一境,善得安定;
我以无间的解脱,不执取而寂灭。巴利
‘‘Animittañca bhāvemi, ekaggā susamāhitā; Anantarāvimokkhāsiṃ, anupādāya nibbutā.
五蕴已遍知,虽住而根已断;
呸,衰老啊,可鄙的衰老!如今再也没有来生了。她诵出了这些偈颂。巴利
‘‘Pañcakkhandhā pariññātā, tiṭṭhanti chinnamūlakā; Dhi tavatthu jare jamme, natthi dāni punabbhavo’’ti. – imā gāthā abhāsi;
在这里,“色的积聚”指的是被称为色的聚集。因为“色”这个词,在“缘于眼和诸色,眼识生起”这类经文里,指的是色处;在“凡是任何色,无论过去、未来、现在”这类经文里,指的是色蕴;在“对可爱的色、悦意的色生起贪染”这类经文里,指的是自性;在“在外见诸色”这类经文里,指的是遍处;在“有色者见诸色”这类经文里,指的是色界禅那;在“依靠骨、依靠筋、依靠肉、依靠皮,虚空被包围起来,这就被称为色”这类经文里,指的是色身。在这里,也应该理解为色身。“积聚”这个词也是骨骼、身体的同义词。在“有情是积聚”这类经文里,是骨聚之身的同义词;在“难陀,你看这病苦的、不净的、腐烂的积聚”这类经文里,指的是身体。在这里,也应该看作身体。所以说“色的积聚”,意思是:在被称为色的聚集里,也就是在身体中。这里省略了“安住”这个词。完整的意思是:安住在这个色的积聚中,依靠这个色身,生了十个儿子。“由此”是指由于生十个儿子这个原因。她过了第一个年龄段之后,一个接一个地生儿子,身体渐渐变得虚弱,也因衰老而衰败。因此说“由此我虚弱、衰老”。巴利
Tattha rūpasamussayeti rūpasaṅkhāte samussaye. Ayañhi rūpasaddo ‘‘cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’ntiādīsu (saṃ. ni. 4.60) rūpāyatane āgato. ‘‘Yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppanna’’ntiādīsu (a. ni. 4.181) rūpakkhandhe. ‘‘Piyarūpe sātarūpe rajjatī’’tiādīsu (ma. ni. 1.409) sabhāve. ‘‘Bahiddhā rūpāni passatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.338; a. ni. 1.427-434) kasiṇāyatane. ‘‘Rūpī rūpāni passatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.339; a. ni. 1.435-442) rūpajhāne. ‘‘Aṭṭhiñca paṭicca nhāruñca paṭicca maṃsañca paṭicca cammañca paṭicca ākāso parivārito rūpantveva saṅkhaṃ gacchatī’’tiādīsu (ma. ni. 1.306) rūpakāye. Idhāpi rūpakāyeva daṭṭhabbo. Samussayasaddopi aṭṭhīnaṃ sarīrassa pariyāyo. ‘‘Satanti samussayā’’tiādīsu aṭṭhisarīrapariyāye. ‘‘Āturaṃ asuciṃ pūtiṃ, passa nande samussaya’’ntiādīsu (theragā. 19) sarīre. Idhāpi sarīre eva daṭṭhabbo. Tena vuttaṃ – ‘‘rūpasamussaye’’ti, rūpasaṅkhāte samussaye sarīreti attho. Ṭhatvāti vacanaseso. Asmiṃ rūpasamussayeti hi imasmiṃ rūpasamussaye ṭhatvā imaṃ rūpakāyaṃ nissāya dasa putte vijāyitvāti yojanā. Tatoti tasmā dasaputtavijāyanahetu. Sā hi paṭhamavayaṃ atikkamitvā puttake vijāyantī anukkamena dubbalasarīrā jarājiṇṇā ca ahosi. Tena vuttaṃ ‘‘tatohaṃ dubbalā jiṇṇā’’ti.
这里的“她的”,是指“从那时起”,或者指“在她跟前”。后面再次出现的“她的”是表示行为者的属格,意思是“以她”。所谓“正在修学”,是说她正在修学三种修学,也就是增上戒学、增上心学、增上慧学。巴利
Tassāti tato, tassāti vā tassā santike. Puna tassāti karaṇe sāmivacanaṃ, tāyāti attho. Sikkhamānāyāti tissopi sikkhā sikkhamānā.
“我成为无间解脱者”的意思是:我成了紧接最高道——阿拉汉道之后生起的解脱者。因为像“有色者见诸色”等八种解脱,并不叫无间解脱。确实,在道之后无间证得的果解脱,即使在果等至时持续生起,也是因为从初道之后便即刻生起,依此而称为无间解脱,正如道定被称为无间定一样。“无取执而寂灭”是指:不执取色等任何事物,通过烦恼的般涅槃而成为寂灭者。巴利
Anantarāvimokkhāsinti aggamaggassa anantarā uppannavimokkhā āsiṃ. Rūpī rūpāni passatītiādayo hi aṭṭhapi vimokkhā anantaravimokkhā nāma na honti. Maggānantaraṃ anuppattā hi phalavimokkhā phalasamāpattikāle pavattamānāpi paṭhamamaggānantarameva samuppattito taṃ upādāya anantaravimokkhā nāma, yathā maggasamādhi ānantarikasamādhīti vuccati. Anupādāya nibbutāti rūpādīsu kiñcipi aggahetvā kilesaparinibbānena nibbutā āsiṃ.
这样阐明三明之后,她以阿拉汉果为顶点发出赞叹。现在,为了呵责这长久以来被衰老折磨的身体,并借这件事说明自己已经彻底超越了它,便说出结尾的偈颂:“五蕴已被遍知。”其中,“呸!这可鄙的衰老啊”的意思是:衰老啊,因为你让肢体变得松弛衰败等等,你是可鄙的、低劣的、下贱的,愿你被唾弃!“现在不再有后有”的意思是:因此,你已经被我超越、被我征服了。这就是这句话的要点。巴利
Evaṃ vijjāttayaṃ vibhāvetvā arahattaphalena kūṭaṃ gaṇhantī udānetvā, idāni jarāya cirakālaṃ upaddutasarīraṃ vigarahantī saha vatthunā tassa samatikkantabhāvaṃ vibhāvetuṃ ‘‘pañcakkhandhā pariññātā’’ti osānagāthamāha. Tattha dhi tavatthu jare jammeti aṅgānaṃ sithilabhāvakaraṇādinā jare jamme lāmake hīne tava tuyhaṃ dhi atthu dhikāro hotu. Natthi dāni punabbhavoti tasmā tvaṃ mayā atikkantā abhibhūtāsīti adhippāyo.
第9篇 跋陀军陀罗拘夷萨长老尼偈颂的注疏巴利
9. Bhaddākuṇḍalakesātherīgāthāvaṇṇanā
“拔发者”等偈颂,是跋陀·军陀罗拘夷萨长老尼的偈颂。这位长老尼也是在莲华上佛的时代,出生在天鹅城的一个良家。长大后,有一天她在世尊面前听法,看见世尊把一位比丘尼安立在“速疾证通第一”的位置上,就修了殊胜的功德,发愿将来也得到那个位置。她一生行善,在十万劫中于天界和人间流转。迦叶佛时,她投生在吉吉迦尸王家中,成为七位公主之一,两万年中受持十戒,修习童贞梵行,并为僧团建造了住处。此后隔了一佛之期,她都只在善趣中流转。到了现在这位佛出世时,她投生在王舍城的一个富贵之家,名叫跋陀。她在众多眷属的围绕中长大,成年后,就在那座城里,国师之子——名叫萨度迦的盗贼,被城防官奉王命捆绑着押往刑场处死。她从狮窗望见了他,一见倾心,心想:“如果能得到他,我就活下去;如果得不到,我就去死。”于是面朝下卧倒在床上。巴利
Lūnakesītiādikā bhaddāya kuṇḍalakesāya theriyā gāthā. Ayampi padumuttarassa bhagavato kāle haṃsavatīnagare kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patvā ekadivasaṃ satthu santike dhammaṃ suṇantī satthāraṃ ekaṃ bhikkhuniṃ khippābhiññānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā, adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthetvā yāvajīvaṃ puññāni katvā kappasatasahassaṃ devamanussesu saṃsaritvā kassapabuddhakāle kikissa kāsirañño gehe sattannaṃ bhaginīnaṃ abbhantarā hutvā, vīsati vassasahassāni dasa sīlāni samādāya komāribrahmacariyaṃ carantī saṅghassa vasanapariveṇaṃ kāretvā, ekaṃ buddhantaraṃ sugatīsuyeva saṃsaritvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahe seṭṭhikule nibbatti. Bhaddātissā nāmaṃ ahosi. Sā mahatā parivārena vaḍḍhamānā vayappattā, tasmiṃyeva nagare purohitassa puttaṃ sattukaṃ nāma coraṃ sahoḍḍhaṃ gahetvā rājāṇāya nagaraguttikena māretuṃ āghātanaṃ niyyamānaṃ, sīhapañjarena olokentī disvā paṭibaddhacittā hutvā sace taṃ labhāmi, jīvissāmi; no ce, marissāmīti sayane adhomukhī nipajji.
她的父亲听说了这件事,因为只有这一个独生女,心里生起强烈的疼爱,就拿出一千金,用计谋把那个盗贼赎放出来,用香水给他沐浴,让他戴上各种首饰,然后把他送到楼上去。跋陀也如愿以偿,用格外华丽的装饰打扮自己,去侍奉他。萨度迦过了几天,对她的首饰起了贪心,就说:“跋陀,我之前刚被城防官抓住的时候,曾向那盗贼崖的守护天神祈愿:‘如果我能保住性命,就为您献上祭品。’所以,你现在帮我准备好祭品吧。”她想:“我要满足他的心愿。”于是备好了祭品,佩戴着全部首饰,和丈夫一起坐上同一辆车,说是要去给天神献祭,就这样开始登上那盗贼崖。巴利
Athassā pitā taṃ pavattiṃ sutvā ekadhītutāya balavasineho sahassalañjaṃ datvā upāyeneva coraṃ vissajjāpetvā gandhodakena nhāpetvā sabbābharaṇapaṭimaṇḍitaṃ kāretvā pāsādaṃ pesesi. Bhaddāpi paripuṇṇamanorathā atirekālaṅkārena alaṅkaritvā taṃ paricarati. Sattuko katipāhaṃ vītināmetvā tassā ābharaṇesu uppannalobho bhadde, ahaṃ nagaraguttikena gahitamattova corapapāte adhivatthāya devatāya ‘‘sacāhaṃ jīvitaṃ labhāmi, tuyhaṃ balikammaṃ upasaṃharissāmī’’ti patthanaṃ āyāciṃ, tasmā balikammaṃ sajjāpehīti. Sā ‘‘tassa manaṃ pūressāmī’’ti balikammaṃ sajjāpetvā sabbābharaṇavibhūsitā sāmikena saddhiṃ ekaṃ yānaṃ abhiruyha ‘‘devatāya balikammaṃ karissāmī’’ti corapapātaṃ abhiruhituṃ āraddhā.
萨度迦心里盘算:“要是大家都跟着上山,我就没法拿走她的首饰了。”于是他把随行的人都留在原地,只让他自己拿着那个祭品篮。上山的一路上,他不再跟她说亲热话。她从他的一举一动里就看出了他的心思。萨度迦说:“夫人,把你的上衣脱下来,把身上戴的首饰包成一包。”她说:“夫君,我到底做错了什么?”他说:“蠢女人,你以为我是真来祭祀的吗?我是借着祭祀的名义,来拿你首饰的!”她问:“主人,这首饰是谁的?我又是谁的?”他说:“我可不管什么你的我的。”她说:“好吧,主人,那你就满足我一个心愿:让我穿戴整齐,抱你一下。”他答应道:“好。”她知道他答应了,就先上前抱住他,接着装作要从背后再抱,顺势把他推下了山崖。他摔下去,粉身碎骨。住在山上的天神看到她这番惊人的举动,赞叹她的机智,说出了这些偈颂:巴利
Sattuko cintesi – ‘‘sabbesu abhiruhantesu imissā ābharaṇaṃ gahetuṃ na sakkā’’ti parivārajanaṃ tattheva ṭhapetvā tameva balibhājanaṃ gāhāpetvā pabbataṃ abhiruhanto tāya saddhiṃ piyakathaṃ na kathesi. Sā iṅgiteneva tassādhippāyaṃ aññāsi. Sattuko, ‘‘bhadde, tava uttarasāṭakaṃ omuñcitvā kāyārūḷhapasādhanaṃ bhaṇḍikaṃ karohī’’ti. Sā, ‘‘sāmi, mayhaṃ ko aparādho’’ti? ‘‘Kiṃ nu maṃ, bāle,‘balikammatthaṃ āgato’ti saññaṃ karosi? Balikammāpadesena pana tava ābharaṇaṃ gahetuṃ āgato’’ti. ‘‘Kassa pana, ayya, pasādhanaṃ, kassa aha’’nti? ‘‘Nāhaṃ etaṃ vibhāgaṃ jānāmī’’ti . ‘‘Hotu, ayya, ekaṃ pana me adhippāyaṃ pūrehi, alaṅkataniyāmena ca āliṅgituṃ dehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchi. Sā tena sampaṭicchitabhāvaṃ ñatvā purato āliṅgitvā pacchato āliṅgantī viya pabbatapapāte pātesi. So patitvā cuṇṇavicuṇṇaṃ ahosi. Tāya kataṃ acchariyaṃ disvā pabbate adhivatthā devatā kosallaṃ vibhāventī imā gāthā abhāsi –
确实,不是在所有情况下,男人都是智者;
女人同样可以成为智者,在方方面面都能明辨洞察。
“ 确实,男人并非在所有情况下都是智者。
女人也能成为智者,能很快地思考义理。”巴利
‘‘Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā. ‘‘Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthavicintikā’’ti. (apa. therī. 2.3.31-32);
于是跋陀心想:“我没法按这个规矩回家,不如就从这里离开,去出家修行。”她便前往尼干陀园,向尼干陀们请求出家。他们问她:“你想按什么规矩出家?”她说:“你们出家法里最高规格的那种,就照那样做吧。”他们说:“好。”就用棕榈叶梗把她的头发连根拔掉,让她出了家。后来头发重新长出来时,卷成了一环一环的样子。从那时起,她就得名“卷发女”。她在那里把该学的教义和辩论之道都学会了,心想:“他们懂的也就这么多,再没有更高的了。”于是离开那里,凡是听说哪里有智者,就到哪里去学他们的学问和技艺,却始终找不到能和自己对辩的人。她每进一个村庄或城镇,就在城门口堆一堆沙子,插上一根阎浮树枝,交代旁边的孩子们:“谁能驳倒我的主张,就来把这根树枝踩碎。”然后才回住处。哪怕过了七天,只要那根阎浮树枝还照样立着,她就取下树枝离开。巴利
Tato bhaddā cintesi – ‘‘na sakkā mayā iminā niyāmena gehaṃ gantuṃ, itova gantvā ekaṃ pabbajjaṃ pabbajissāmī’’ti nigaṇṭhārāmaṃ gantvā nigaṇṭhe pabbajjaṃ yāci. Atha naṃ te āhaṃsu – ‘‘kena niyāmena pabbajjā hotū’’ti? ‘‘Yaṃ tumhākaṃ pabbajjāya uttamaṃ, tadeva karothā’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti tassā tālaṭṭhinā kese luñcitvā pabbājesuṃ. Puna kesā vaḍḍhantā kuṇḍalāvaṭṭā hutvā vaḍḍhesuṃ. Tato paṭṭhāya sā kuṇḍalakesāti nāma jātā. Sā tattha uggahetabbaṃ samayaṃ vādamaggañca uggahetvā ‘‘ettakaṃ nāma ime jānanti, ito uttari viseso natthī’’ti ñatvā tato apakkamitvā yattha yattha paṇḍitā atthi, tattha tattha gantvā tesaṃ jānanasippaṃ uggahetvā attanā saddhiṃ kathetuṃ samatthaṃ adisvā yaṃ yaṃ gāmaṃ vā nigamaṃ vā pavisati, tassa dvāre vālukārāsiṃ katvā tattha jambusākhaṃ ṭhapetvā ‘‘yo mama vādaṃ āropetuṃ sakkoti, so imaṃ sākhaṃ maddatū’’ti samīpe ṭhitadārakānaṃ saññaṃ datvā vasanaṭṭhānaṃ gacchati. Sattāhampi jambusākhāya tatheva ṭhitāya taṃ gahetvā pakkamati.
那时,我们的世尊出现在世间,转动了殊胜的法轮之后,次第游行,来到舍卫城,依止祇园精舍而住。卷发女也像前面说的那样,游历于村落、小镇和王都之间,到了舍卫城后,在城门口堆起一堆沙子,插上阎浮树枝,交代给孩子们,就进了舍卫城。巴利
Tena ca samayena amhākaṃ bhagavā loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakko anupubbena sāvatthiṃ upanissāya jetavane viharati. Kuṇḍalakesāpi vuttanayena gāmanigamarājadhānīsu vicarantī sāvatthiṃ patvā nagaradvāre vālukārāsimhi jambusākhaṃ ṭhapetvā dārakānaṃ saññaṃ datvā sāvatthiṃ pāvisi.
这时,法将尊者独自一人进城,看见那根树枝,想折服她,就问孩子们:“这根树枝为什么这样放着?”孩子们把原因告诉了他。长老说:“既然这样,你们把它踩碎吧。”孩子们就把它踩碎了。卷发女办完吃饭的事,从城里出来,看见树枝被踩碎,就问:“这是谁踩碎的?”她得知是长老让人踩碎的,就说:“没有对手的辩论不光彩。”于是她进了舍卫城,一条街一条街地走着,高声喊道:“大家来看看,我要和释迦子的沙门们辩论!”众人簇拥着她,来到坐在一棵树下的法将尊者面前,互相问候之后,站在一旁,问道:“是你们让人踩碎我的阎浮树枝吗?”长老说:“是的,是我让人踩碎的。”她说:“既然这样,那就和我辩论吧。”长老说:“好啊,贤女。”她问:“谁提问,谁回答?”长老说:“提问是我们的事,你知道什么就问什么吧。”她就把自己知道的论题全都提了出来。长老一一解答。她再往上问,就不知道了,只好沉默不语。于是长老对她说:“你问了很多,我也问你一个问题。”她说:“请问吧,尊者。”长老就问:“什么叫做‘一’?”卷发女既看不到这个问题的开头,也看不到它的结尾,就像陷入了黑暗一样,说:“我不知道,尊者。”长老说:“你连这么一点都不知道,还能知道别的什么呢?”说完就为她说法。她扑倒在长老脚下,说:“尊者,我皈依您。”长老说:“贤女,不要皈依我,你要皈依那位在有天人的世间中最殊胜的世尊。”她说:“我会这样做的,尊者。”傍晚说法的时候,她来到世尊那里,以五体投地礼敬后,站在一旁。世尊知道她的智慧已经成熟,就——巴利
Athāyasmā dhammasenāpati ekakova nagaraṃ pavisanto taṃ sākhaṃ disvā taṃ dametukāmo dārake pucchi – ‘‘kasmāyaṃ sākhā evaṃ ṭhapitā’’ti? Dārakā tamatthaṃ ārocesuṃ. Thero ‘‘yadi evaṃ imaṃ sākhaṃ maddathā’’ti āha. Dārakā taṃ maddiṃsu. Kuṇḍalakesā katabhattakiccā nagarato nikkhamantī taṃ sākhaṃ madditaṃ disvā ‘‘kenidaṃ maddita’’nti pucchitvā therena maddāpitabhāvaṃ ñatvā ‘‘apakkhiko vādo na sobhatī’’ti sāvatthiṃ pavisitvā vīthito vīthiṃ vicarantī ‘‘passeyyātha samaṇehi sakyaputtiyehi saddhiṃ mayhaṃ vāda’’nti ugghosetvā mahājanaparivutā aññatarasmiṃ rukkhamūle nisinnaṃ dhammasenāpatiṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā ekamantaṃ ṭhitā ‘‘kiṃ tumhehi mama jambusākhā maddāpitā’’ti pucchi. ‘‘Āma, mayā maddāpitā’’ti. ‘‘Evaṃ sante tumhehi saddhiṃ mayhaṃ vādo hotū’’ti. ‘‘Hotu, bhadde’’ti. ‘‘Kassa pucchā, kassa vissajjanā’’ti? ‘‘Pucchā nāma amhākaṃ pattā, tvaṃ yaṃ attano jānanakaṃ pucchā’’ti. Sā sabbameva attano jānanakaṃ vādaṃ pucchi. Thero taṃ sabbaṃ vissajjesi. Sā upari pucchitabbaṃ ajānantī tuṇhī ahosi. Atha naṃ thero āha – ‘‘tayā bahuṃ pucchitaṃ, mayampi taṃ ekaṃ pañhaṃ pucchāmā’’ti. ‘‘Pucchatha, bhante’’ti. Thero ‘‘ekaṃ nāma ki’’nti imaṃ pañhaṃ pucchi. Kuṇḍalakesā neva antaṃ na koṭiṃ passantī andhakāraṃ paviṭṭhā viya hutvā ‘‘na jānāmi, bhante’’ti āha. ‘‘Tvaṃ ettakampi ajānantī aññaṃ kiṃ jānissasī’’ti vatvā dhammaṃ desesi. Sā therassa pādesu patitvā, ‘‘bhante, tumhe saraṇaṃ gacchāmī’’ti āha. ‘‘Mā maṃ tvaṃ, bhadde, saraṇaṃ gaccha, sadevake loke aggapuggalaṃ bhagavantameva saraṇaṃ gacchā’’ti. ‘‘Evaṃ karissāmi, bhante’’ti sā sāyanhasamaye dhammadesanāvelāyaṃ satthu santikaṃ gantvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Satthā tassā ñāṇaparipākaṃ ñatvā –
“ 就算有上千首偈颂,如果它们只是些没有意义的词句堆在一起,
一句偈颂,听过之后能让人彻底平静下来,这样的一句偈颂更好。”巴利
‘‘Sahassamapi ce gāthā, anatthapadasaṃhitā; Ekaṃ gāthāpadaṃ seyyo, yaṃ sutvā supasammatī’’ti. –
她说完这首偈颂。偈颂刚一结束,她就站在原地,连同四无碍解一起证得了阿拉汉果。因此,《譬喻经》中这样说:巴利
Imaṃ gāthamāha. Gāthāpariyosāne yathāṭhitāva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. therī 2.3.1-54) –
有一位名叫莲华上的胜者,已经彻底通达一切法;
距今十万劫前,这位导师出现于世。
那时我出生在天鹅城的一个富商家庭里。
我身处种种珍宝的光辉之中,具足大乐。
“ 我亲近那位大雄,听闻了正法的开示;
从那以后,我生起了清净的信心,便皈依了那位胜者。
那时,有一位名叫莲华上、具足大悲的佛。
他把善比丘尼安立为速证神通者中的第一。
听了这件事以后,我心里很欢喜,就向那位大仙献上布施。
我以头顶礼他的双足,然后发愿求取那个境地。
大雄随喜道:贤女,你心中所热切期盼的。
这一切都会实现,愿你快乐,愿你得到寂灭。
“ 十万劫之后,将有生于甘蔗族者。
他以乔达摩为姓,将成为世间的导师。
他的法的继承人,是亲生的、由法所化现的。
有一位名叫跋陀·军陀罗拘夷萨的,将成为导师的女弟子。
“ 以此善作之业,以及思与誓愿,
舍弃人身之后,我往生三十三天。
从彼处命终,我往生夜摩天;又从彼处,我往生兜率天;
从那里命终后,又往生到化乐天;从那里再往生到他化自在天城。
无论我投生何处,皆依彼业之力。
就在那些地方,我做了诸王的王后。
在天界和人间享受了种种福报之后,
无论投生到哪里都享有安乐,我曾在无数劫中轮回流转。
在这个贤劫里,有一位具大名声的梵天族亲;
他名叫迦叶,出身于那个种姓,是说法者中最殊胜的人,降生到了世上。
那时,人主是那位大仙的侍者。
迦尸国的国王名叫基基,住在波罗奈这座最殊胜的城里。
我是他的第四个女儿,以比丘施之名而闻名。
听闻胜者之法后,我欣然出家。
父亲那时未应允我们,我们便留在家中;
两万年里,我们毫不懈怠地生活。
我们以童女之身修梵行,是养尊处优的王室公主。
喜欢服侍佛陀、满心欢喜的七位公主。
沙门尼、沙门护,比丘尼、施比丘女;
法女与妙法女,第七为施僧女。
差摩与莲华色,其时我作波咤左罗;
翅舍乔达弥、法乐,毗舍佉居第七。
因为那些善造的业,以及思与愿。
舍弃人身之后,我往生三十三天。
而如今在这最后一生,我投生在最为殊胜的吉利婆阇。
我出生在富裕的长者之家,正当青春年华。
见盗贼被押赴刑场,我于彼处心生贪恋;
父亲以千金将他赎回,使他免于死难。
父亲明白了我的心意,就把我嫁给了他。
我曾是他所信任的人,是他极其心爱的、真心善待的人。
他因为贪图我的首饰,心里盘算着要索取财物,就成了我的仇人。
他把我带到盗贼崖,打算在那里杀了我。
那时我向那盗贼合掌躬身,
为了保护自己的性命,我说了这句话:
这是一个金臂钏,许多珍珠和琉璃。
尊者,请将这一切带走,并宣告:‘我是您的女奴。’
善女子,放下吧,不要哭得这么厉害。
我不记得有过不杀(对方)而取来财物的事。
自从我有记忆、能够辨识以来,
我不记得还有谁比你更让我喜爱。
来吧,在向你右绕行礼之后,我要拥抱你。
可是如今,你我再也没有相聚的机会了。
确实,不是在所有情况下,一个人都是智者;
女人也能成为智者,在方方面面都明察秋毫。
确实,不是在所有场合,男人都是智者;
女人也能成为智者,能迅速思考义理。
我竟然这么快、这么近就把它想清楚了。
正如用羊毛杀死鹿一样,那时我杀死了那个盗贼。
如果有人能对已经生起的事情迅速领悟,
他便能从仇敌的围逼中脱身,犹如那时我从萨突卡手中脱身一样。
尔时我将萨图卡掷落山崖险处,
趋至白衣者前,我即出家。
那时,他们用镊子把我头发全部拔光;
出家之后,他们便不断地向我讲说教义。
从那以后,我学了它,就独自一人坐下来;
那时我这样想着:一只狗叼着人的手。
他抓起那截断手,丢在我近旁,随即离去;
见那只蛆虫攒动的手,我获得了(不净)相。
于是,我从那里起身,心中惊惧不安,便去问同修们:
他们说:释迦族的比丘们明白那个道理。
我前往佛陀的弟子们那里之后,将要问这件事。
他们带着我一起走,来到最胜佛陀的面前。
他为我开示了法:蕴、处、界。
导师教导:不净、无常、苦,还有无我。
我听他说法之后,净化了法眼。
从那以后,我明白了正法,就出家并受了具足戒。
那时,导师应我的请求说道:来吧,贤善者。
那时我已经受了具足戒,看见了一点儿水。
我借着洗脚,看清了它的生起和灭去;
那时,我这样思惟一切诸行也是如此。
从那时起,我的心彻底解脱了,不再执取任何东西。
那时,胜者为我指出了速证神通的修行之道。
我于诸神通得自在,以天耳界。
我能了知他心,是奉行大师教法者。
“ 我了知宿住,天眼已得清净。
灭尽了一切烦恼漏,我变得清净,极其无垢。
我已承事导师,圆满了佛陀的教法;
沉重的担子已经卸下,能牵引再生的渴爱已经被连根拔除。
为了这个目的而出家,从在家生活走向无家生活;
我的那个目标已经达成,那就是灭尽一切结缚。
在义、法、词这三方面,以及同样在辩才方面,
我的智慧已无垢、清净,在无上佛陀的教法中。
“ 我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”巴利
‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako. ‘‘Tadāhaṃ haṃsavatiyaṃ, jātā seṭṭhikule ahuṃ; Nānāratanapajjote, mahāsukhasamappitā. ‘‘Upetvā taṃ mahāvīraṃ, assosiṃ dhammadesanaṃ; Tato jātappasādāhaṃ, upesiṃ saraṇaṃ jinaṃ. ‘‘Tadā mahākāruṇiko, padumuttaranāmako; Khippābhiññānamagganti, ṭhapesi bhikkhuniṃ subhaṃ. ‘‘Taṃ sutvā muditā hutvā, dānaṃ datvā mahesino; Nipacca sirasā pāde, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. ‘‘Anumodi mahāvīro, bhadde yaṃ tebhipatthitaṃ; Samijjhissati taṃ sabbaṃ, sukhinī hohi nibbutā. ‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘‘Tassa dhammesu dāyādā, orasā dhammanimmitā; Bhaddākuṇḍalakesāti, hessati satthu sāvikā. ‘‘Tena kammena sukatena, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Tato cutā yāmamagaṃ, tatohaṃ tusitaṃ gatā; Tato ca nimmānaratiṃ, vasavattipuraṃ tato. ‘‘Yattha yatthūpapajjāmi, tassa kammassa vāhasā; Tattha tattheva rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. ‘‘Tato cutā manussesu, rājūnaṃ cakkavattinaṃ; Maṇḍalīnañca rājūnaṃ, mahesittamakārayiṃ. ‘‘Sampattiṃ anubhotvāna, devesu mānusesu ca; Sabbattha sukhitā hutvā, nekakappesu saṃsariṃ. ‘‘Imamhi bhaddake kappe, brahmabandhu mahāyaso; Kassapo nāma gottena, uppajji vadataṃ varo. ‘‘Upaṭṭhāko mahesissa, tadā āsi narissaro; Kāsirājā kikī nāma, bārāṇasipuruttame. ‘‘Tassa dhītā catutthāsiṃ, bhikkhudāyīti vissutā; Dhammaṃ sutvā jinaggassa, pabbajjaṃ samarocayiṃ. ‘‘Anujāni na no tāto, agāreva tadā mayaṃ; Vīsavassasahassāni, vicarimha atanditā. ‘‘Komāribrahmacariyaṃ, rājakaññā sukhedhitā; Buddhopaṭṭhānaniratā, muditā satta dhītaro. ‘‘Samaṇī samaṇaguttā ca, bhikkhunī bhikkhudāyikā; Dhammā ceva sudhammā ca, sattamī saṅghadāyikā. ‘‘Khemā uppalavaṇṇā ca, paṭācārā ahaṃ tadā; Kisāgotamī dhammadinnā, visākhā hoti sattamī. ‘‘Tehi kammehi sukatehi, cetanāpaṇidhīhi ca; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsamagacchahaṃ. ‘‘Pacchime ca bhave dāni, giribbajapuruttame; Jātā seṭṭhikule phīte, yadāhaṃ yobbane ṭhitā. ‘‘Coraṃ vadhatthaṃ nīyantaṃ, disvā rattā tahiṃ ahaṃ; Pitā me taṃ sahassena, mocayitvā vadhā tato. ‘‘Adāsi tassa maṃ tāto, viditvāna manaṃ mama; Tassāhamāsiṃ visaṭṭhā, atīva dayitā hitā. ‘‘So me bhūsanalobhena, balimajjhāsayo diso; Corappapātaṃ netvāna, pabbataṃ cetayī vadhaṃ. ‘‘Tadāhaṃ paṇamitvāna, sattukaṃ sukatañjalī; Rakkhantī attano pāṇaṃ, idaṃ vacanamabraviṃ. ‘‘Idaṃ suvaṇṇakeyūraṃ, muttā veḷuriyā bahū; Sabbaṃ harassu bhaddante, mañca dāsīti sāvaya. ‘‘Oropayassu kalyāṇī, mā bāḷhaṃ paridevasi; Na cāhaṃ abhijānāmi, ahantvā dhanamābhataṃ. ‘‘Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ; Na cāhaṃ abhijānāmi, aññaṃ piyataraṃ tayā. ‘‘Ehi taṃ upagūhissaṃ, katvāna taṃ padakkhiṇaṃ; Na ca dāni puno atthi, mama tuyhañca saṅgamo. ‘‘Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, tattha tattha vicakkhaṇā. ‘‘Na hi sabbesu ṭhānesu, puriso hoti paṇḍito; Itthīpi paṇḍitā hoti, lahuṃ atthavicintikā. ‘‘Lahuñca vata khippañca, nikaṭṭhe samacetayiṃ; Migaṃ uṇṇā yathā evaṃ, tadāhaṃ sattukaṃ vadhiṃ. ‘‘Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, na khippamanubujjhati; So haññate mandamati, corova girigabbhare. ‘‘Yo ca uppatitaṃ atthaṃ, khippameva nibodhati; Muccate sattusambādhā, tadāhaṃ sattukā yathā. ‘‘Tadāhaṃ pātayitvāna, giriduggamhi sattukaṃ; Santikaṃ setavatthānaṃ, upetvā pabbajiṃ ahaṃ. ‘‘Saṇḍāsena ca kese me, luñcitvā sabbaso tadā; Pabbajitvāna samayaṃ, ācikkhiṃsu nirantaraṃ. ‘‘Tato taṃ uggahetvāhaṃ, nisīditvāna ekikā; Samayaṃ taṃ vicintesiṃ, suvāno mānusaṃ karaṃ. ‘‘Chinnaṃ gayha samīpe me, pātayitvā apakkami; Disvā nimittamalabhiṃ, hatthaṃ taṃ puḷavākulaṃ. ‘‘Tato uṭṭhāya saṃviggā, apucchiṃ sahadhammike; Te avocuṃ vijānanti, taṃ atthaṃ sakyabhikkhavo. ‘‘Sāhaṃ tamatthaṃ pucchissaṃ, upetvā buddhasāvake; Te mamādāya gacchiṃsu, buddhaseṭṭhassa santikaṃ. ‘‘So me dhammamadesesi, khandhāyatanadhātuyo; Asubhāniccadukkhāti, anattāti ca nāyako. ‘‘Tassa dhammaṃ suṇitvāhaṃ, dhammacakkhuṃ visodhayiṃ; Tato viññātasaddhammā, pabbajjaṃ upasampadaṃ. ‘‘Āyācito tadā āha, ehi bhaddeti nāyako; Tadāhaṃ upasampannā, parittaṃ toyamaddasaṃ. ‘‘Pādapakkhālanenāhaṃ, ñatvā saudayabbayaṃ; Tathā sabbepi saṅkhāre, īdisaṃ cintayiṃ tadā. ‘‘Tato cittaṃ vimucci me, anupādāya sabbaso; Khippābhiññānamaggaṃ me, tadā paññāpayī jino. ‘‘Iddhīsu ca vasī homi, dibbāya sotadhātuyā; Paracittāni jānāmi, satthusāsanakārikā. ‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Khepetvā āsave sabbe, visuddhāsiṃ sunimmalā. ‘‘Pariciṇṇo mayā satthā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ; Ohito garuko bhāro, bhavanetti samūhatā. ‘‘Yassatthāya pabbajitā, agārasmānagāriyaṃ; So me attho anuppatto, sabbasaṃyojanakkhayo. ‘‘Atthadhammaniruttīsu, paṭibhāne tatheva ca; Ñāṇaṃ me vimalaṃ suddhaṃ, buddhaseṭṭhassa sāsane. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,她立刻请求出家。导师允许了她出家。她前往比丘尼寺院出家,之后便以果位的安乐和涅槃的安乐度过时日。她省察自己的修行实践,以感兴语说道:巴利
Arahattaṃ pana patvā tāvadeva pabbajjaṃ yāci. Satthā tassā pabbajjaṃ anujāni. Sā bhikkhunupassayaṃ gantvāna pabbajitvā phalasukhena nibbānasukhena ca vītināmentī attano paṭipattiṃ paccavekkhitvā udānavasena –
过去我曾剃光头发、身披泥垢,只穿一件衣服四处游走;
把没过失的看成有过失,把有过失的又看成没过失。巴利
‘‘Lūnakesī paṅkadharī, ekasāṭī pure cariṃ; Avajje vajjamatinī, vajje cāvajjadassinī.
“ 从日间住处出来后,我在灵鹫山上;
我看见远离尘垢的佛陀,被比丘僧团簇拥在前。巴利
‘‘Divāvihārā nikkhamma, gijjhakūṭamhi pabbate; Addasaṃ virajaṃ buddhaṃ, bhikkhusaṅghapurakkhataṃ.
我弯下膝盖礼拜,然后在他面前合掌致敬。
他对我说“来吧,贤善者”,那对我而言就是立即的具足戒。巴利
‘‘Nihacca jāṇuṃ vanditvā, sammukhā añjaliṃ akaṃ; Ehi bhaddeti maṃ avaca, sā me āsūpasampadā.
我曾游历鸯伽、摩揭陀、跋耆、迦尸和憍萨罗。
五十年中,我无债地享用着国人的施食。巴利
‘‘Ciṇṇā aṅgā ca magadhā, vajjī kāsī ca kosalā; Anakā paṇṇāsa vassāni, raṭṭhapiṇḍaṃ abhuñjahaṃ.
“ 这位近事男确实积聚了广大福德,他确实具足智慧;
那位把袈裟布施给已从一切结缚中彻底解脱的跋陀的人。”巴利
‘‘Puññaṃ vata pasavi bahuṃ, sappañño vatāyaṃ upāsako; Yo bhaddāya cīvaraṃ adāsi, vippamuttāya sabbaganthehī’’ti. –
他说了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
这里,“剃发者”是指:头发已被剃掉、拔除,所以叫剃发者;也就是在尼干陀教派出家时,用棕榈骨片把头发拔掉的人,这里是针对她说的。“持垢者”是指:因为不嚼齿木,牙齿上积着污垢,所以叫持垢者。“一衣者”是指:按照尼干陀的行持规矩,只穿一件衣服。“往昔游历”是指:过去身为尼干陀女时,曾这样游历。“于无过见有过”是指:对于沐浴、涂香、嚼齿木等本来没有过失的事,却认为是过失。“于有过见无过”是指:对于骄慢、覆藏、责难、颠倒等实际有过失的事,却认为是无过失。巴利
Tattha lūnakesīti lūnā luñcitā kesā mayhanti lūnakesī, nigaṇṭhesu pabbajjāya tālaṭṭhinā luñcitakesā, taṃ sandhāya vadati. Paṅkadharīti dantakaṭṭhassa akhādanena dantesu malapaṅkadhāraṇato paṅkadharī. Ekasāṭīti nigaṇṭhacārittavasena ekasāṭikā. Pure carinti pubbe nigaṇṭhī hutvā evaṃ vicariṃ. Avajje vajjamatinīti nhānucchādanadantakaṭṭhakhādanādike anavajje sāvajjasaññī. Vajje cāvajjadassinīti mānamakkhapalāsavipallāsādike sāvajje anavajjadiṭṭhī.
从日间住处出来:指从自己的日间住处离开。她也是在正午时分站着与长老相遇,由于长老为她解答问题并说法,她的骄慢与愚钝被摧破,心生净信,想要前去亲近世尊。于是她先回到自己的住处,在日间坐息的地方坐下,到了傍晚时分,便前去亲近世尊。巴利
Divāvihārā nikkhammāti attano divāvihāraṭṭhānato nikkhamitvā. Ayampi ṭhitamajjhanhikavelāyaṃ therena samāgatā tassa pañhassa vissajjanena dhammadesanāya ca nihatamānadabbā pasannamānasā hutvā satthu santikaṃ upasaṅkamitukāmāva attano vasanaṭṭhānaṃ gantvā divāṭṭhāne nisīditvā sāyanhasamaye satthu santikaṃ upasaṅkamitvā.
双膝跪地而敬礼:把双膝跪在地上、稳稳贴地之后,以五体投地的方式敬礼。在世尊面前合掌:在世尊面前,十指并拢、明净光洁地合掌行礼。“来,跋陀”,他这样对我说,那便是我的具足戒:当我证得阿拉汉果之后,请求出家与具足戒、站在那里时,世尊对我说、命令我——“来,跋陀,到比丘尼住处去,在比丘尼众面前出家,受具足戒。”导师的这一教令,因为是我获得具足戒的原因,所以就成了我的具足戒。巴利
Nihacca jāṇuṃ vanditvāti jāṇudvayaṃ pathaviyaṃ nihantvā patiṭṭhapetvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā. Sammukhā añjaliṃ akanti satthu sammukhā dasanakhasamodhānasamujjalaṃ añjaliṃ akāsiṃ. Ehi, bhaddeti maṃ avaca, sā me āsūpasampadāti yaṃ maṃ bhagavā arahattaṃ patvā pabbajjañca upasampadañca yācitvā ṭhitaṃ ‘‘ehi, bhadde, bhikkhunupassayaṃ gantvā bhikkhunīnaṃ santike pabbaja upasampajjassū’’ti avaca āṇāpesi. Sā satthu āṇā mayhaṃ upasampadāya kāraṇattā upasampadā āsi ahosi.
我曾行……等两首偈颂,是知识说明的偈颂。其中,“我曾行于鸯伽、摩揭陀诸国”的意思是:从前,穿着粗麻衣、靠托钵乞食为生的我,曾在鸯伽、摩揭陀、跋耆、迦尸、憍萨罗这些地方游历、走过。自从与导师相遇以来,我成了无债、无过、远离烦恼的人,此后五十年间,我一直受用该国托钵施舍。巴利
Ciṇṇātiādikā dve gāthā aññābyākaraṇagāthā. Tattha ciṇṇā aṅgā ca magadhāti ye ime aṅgā ca magadhā ca vajjī ca kāsī ca kosalā ca janapadā pubbe sāṇāya mayā raṭṭhapiṇḍaṃ bhuñjantiyā ciṇṇā caritā, tesuyeva satthārā samāgamato paṭṭhāya anaṇā niddosā apagatakilesā hutvā paññāsa saṃvaccharāni raṭṭhapiṇḍaṃ abhuñjiṃ ahaṃ.
那位内心充满净信的近事男布施了自己的衣服,以称扬他这份殊胜功德的方式,接着又记说:“他确实生起了广大的功德。”这首偈颂的意思很容易理解。巴利
Yena abhippasannamānasena upāsakena attano cīvaraṃ dinnaṃ, tassa puññavisesakittanamukhena aññaṃ byākarontī ‘‘puññaṃ vata pasavī bahu’’nti osānagāthamāha. Sā suviññeyyāva.
1 2 3