第十五 四十偈集显示巴利原文
15. Cattālīsanipāto
第一章 伊西达西长老尼偈注释显示巴利原文
1. Isidāsītherīgāthāvaṇṇanā
在四十偈集中,以“nagaramhi kusumanāme”等偈颂开示的,是伊西达西长老尼的偈颂。她也曾在过去诸佛处累积功德资粮,于流转的诸生中,常以男子之身安住,积集导向出离轮回的善法。在她最后生的倒数第七世,因亲近恶友,造作了侵犯他人妻子的恶业。身坏命终后,她堕入地狱。在地狱中历经数百千年的煎熬,从彼处命终后,又接连三世投生于畜生道。从畜生道死后,她于女奴腹中,以黄门之身出生。再从彼处命终,又投生为一个贫穷车夫的女儿。当她到达适婚年龄时,一位名叫吉里达萨的商队主之子娶她为妻,并将她带回家中。然而,他原有一位妻子,是一位持戒行善的贤德女子。她因嫉妒而向丈夫进谗,离间二人。她就这样在那里度过一生,直到身坏命终。值此佛出世时,她投生于优禅尼城,成为一位具足优良家世、地方声望、持戒等功德,备受赞誉且极为富有的商主之女,取名为“伊西达西”。显示巴利原文
Cattālīsanipāte nagaramhi kusumanāmetiādikā isidāsiyā theriyā gāthā. Ayampi purimabuddhesu katādhikārā tattha tattha bhave purisattabhāve ṭhatvā vivaṭṭūpanissayaṃ kusalaṃ upacinantī carimabhavato sattame bhave akalyāṇasannissayena paradārikakammaṃ katvā, kāyassa bhedā niraye nibbattitvā tattha bahūni vassasatāni niraye paccitvā, tato cutā tīsu jātīsu tiracchānayoniyaṃ nibbattitvā tato cutā dāsiyā kucchismiṃ napuṃsako hutvā nibbatti. Tato pana cutā ekassa daliddassa sākaṭikassa dhītā hutvā nibbatti. Taṃ vayappattaṃ giridāso nāma aññatarassa satthavāhassa putto attano bhariyaṃ katvā gehaṃ ānesi. Tassa ca bhariyā atthi sīlavatī kalyāṇadhammā. Tassaṃ issāpakatā sāmino tassā viddesanakammaṃ akāsi. Sā tattha yāvajīvaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā imasmiṃ buddhuppāde ujjeniyaṃ kulapadesasīlācārādiguṇehi abhisammatassa vibhavasampannassa seṭṭhissa dhītā hutvā nibbatti, isidāsītissā nāmaṃ ahosi.
她长大成人后,父母将她嫁给一位在家族、容貌、年龄、财富等各方面门当户对的另一位富商之子。她在他家中,犹如敬奉天神一般侍奉丈夫,如此过了一个月左右。然而,由过去业力所感,丈夫逐渐对她心生冷淡与厌恶,最终将她逐出家门。这一切正如经文中所清楚记载。正是由于屡遭丈夫们的嫌弃,她生起强烈的悚惧心,在征得父亲允许后,便于胜施长老尼座下出家。她精勤修习观禅,不久便证得阿拉汉果及与之相俱的无碍解。她就这样以果定之乐与涅槃之乐安度时日。一日,她前往华氏城乞食,午后从乞食处返回,坐于大恒河岸的沙滩上。这时,一位名为菩提的长老尼,也是她的同伴,向她询问过去世的修行经历,她便以结集偈颂的方式,从“ujjeniyā puravare”这首偈颂开始,说明了一切。为显示这些问答之间的关联,说道:显示巴利原文
Taṃ vayappattakāle mātāpitaro kularūpavayavibhavādisadisassa aññatarassa seṭṭhiputtassa adaṃsu. Sā tassa gehe patidevatā hutvā māsamattaṃ vasi. Athassā kammabalena sāmiko virattarūpo hutvā taṃ gharato nīhari. Taṃ sabbaṃ pāḷito eva viññāyati. Tesaṃ tesaṃ pana sāmikānaṃ aruccaneyyatāya saṃvegajātā pitaraṃ anujānāpetvā, jinadattāya theriyā santike pabbajitvā vipassanāya kammaṃ karontī nacirasseva saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā, phalasukhena nibbānasukhena ca vītināmentī ekadivasaṃ pāṭaliputtanagare piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkantā mahāgaṅgāyaṃ vālukapuline nisīditvā bodhittheriyā nāma attano sahāyattheriyā pubbapaṭipattiṃ pucchitā tamatthaṃ gāthābandhavasena vissajjesi ‘‘ujjeniyā puravare’’tiādinā. Tesaṃ pana pucchāvissajjanānaṃ sambandhaṃ dassetuṃ –
在名为花城的华氏城,犹如大地的庄严瑰宝;
有两位比丘尼,出身于释迦族的尊贵门第,具足种种功德。
显示巴利原文 ‘‘Nagaramhi kusumanāme, pāṭaliputtamhi pathaviyā maṇḍe; Sakyakulakulīnāyo, dve bhikkhuniyo hi guṇavatiyo.
其中一位是伊西达西,第二位名叫菩提,她们皆戒行具足。
显示巴利原文 ‘‘Isidāsī tattha ekā, dutiyā bodhīti sīlasampannā ca; Jhānajjhāyanaratāyo, bahussutāyo dhutakilesāyo.
‘‘Tā piṇḍāya caritvā, bhattatthaṃ kariya dhotapattāyo; Rahitamhi sukhanisinnā, imā girā abbhudīresu’’nti. –
这三首偈颂是结集者所安立的。显示巴利原文
Imā tisso gāthā saṅgītikārehi ṭhapitā.
尊敬的圣尼,您容貌庄严,伊西达西,您的青春也未曾衰退;
您是见到了什么样的过患,而一心致力于出离?
显示巴利原文 ‘‘Pāsādikāsi ayye, isidāsi vayopi te aparihīno; Kiṃ disvāna byālikaṃ, athāsi nekkhammamanuyuttā.
她,这位善巧说法者,在无人处被这般询问时,
伊西达西这样说道:“谛听,菩提,我将述说我如何出家。”
显示巴利原文 ‘‘Evamanuyuñjiyamānā sā, rahite dhammadesanākusalā; Isidāsī vacanamabravi, suṇa bodhi yathāmhi pabbajitā.
以下是她回答的偈颂。显示巴利原文
Ito paraṃ vissajjanagāthā.
在庄严的都市邬阇尼,我的父亲是持戒严谨的富商;
我是他唯一的女儿,深受他的喜爱、令他欢喜、被他放在心上深切爱护。
显示巴利原文 ‘‘Ujjeniyā puravare, mayhaṃ pitā sīlasaṃvuto seṭṭhi; Tassamhi ekadhītā, piyā manāpā ca dayitā ca.
‘‘Atha me sāketato varakā, āgacchumuttamakulīnā; Seṭṭhī pahūtaratano, tassa mamaṃ suṇumadāsi tāto.
‘‘Sassuyā sasurassa ca, sāyaṃ pātaṃ paṇāmamupagamma; Sirasā karomi pāde, vandāmi yathāmhi anusiṭṭhā.
凡是我丈夫的姊妹、兄弟,或是随从、亲眷,
哪怕只见到其中一位,我也会惊慌地让座。
显示巴利原文 ‘‘Yā mayhaṃ sāmikassa, bhaginiyo bhātuno parijano vā; Tamekavarakampi disvā, ubbiggā āsanaṃ demi.
以食物、饮料、硬食以及家中储备的任何物品,
我供养、奉上,并将适合他的给予他。
显示巴利原文 ‘‘Annena ca pānena ca, khajjena ca yañca tattha sannihitaṃ; Chādemi upanayāmi ca, demi ca yaṃ yassa patirūpaṃ.
适时侍奉完毕,我返回家中,跨入门庭;
洗净手足,合掌走向丈夫。
显示巴利原文 ‘‘Kālena upaṭṭhahitvā, gharaṃ samupagamāmi ummāre; Dhovantī hatthpāde, pañjalikā sāmikamupemi.
‘‘Kocchaṃ pasādaṃ añjaniñca, ādāsakañca gaṇhitvā; Parikammakārikā viya, sayameva patiṃ vibhūsemi.
‘‘Sayameva odanaṃ sādhayāmi, sayameva bhājanaṃ dhovantī; Mātāva ekaputtakaṃ, tathā bhattāraṃ paricarāmi.
我清晨早起,从未懈怠,持守戒德,丈夫却对我心生厌弃。
显示巴利原文 ‘‘Evaṃ maṃ bhattikataṃ, anurattaṃ kārikaṃ nihatamānaṃ; Uṭṭhāyikaṃ analasaṃ, sīlavatiṃ dussate bhattā.
他向父母亲说:‘请您们允许,我将离去。’
我将不与伊西达西共处,瓦洽,我要独自住在一个住处,处理事务。
显示巴利原文 ‘‘So mātarañca pitarañca, bhaṇati āpucchahaṃ gamissāmi; Isidāsiyā na saha vacchaṃ, ekāgārehaṃ saha vatthuṃ.
‘儿子,莫这样说。伊西达西是位智者,聪慧而练达;’
‘她早起勤勉不懒惰,你为何对她不满意呢,儿子?’
显示巴利原文 ‘‘Mā evaṃ putta avaca, isidāsī paṇḍitā paribyattā; Uṭṭhāyikā analasā, kiṃ tuyhaṃ na rocate putta.
瓦洽啊,她不曾伤害我分毫,但我也无意再与伊西达西一起生活了。
显示巴利原文 ‘‘Na ca me hiṃsati kiñci, na cahaṃ isidāsiyā saha vacchaṃ; Dessāva me alaṃ me, apucchāhaṃ gamissāmi.
听了他的话之后,婆婆与公公便问我:
“你犯了什么过错?尽管放心,如实道来。”
显示巴利原文 ‘‘Tassa vacanaṃ suṇitvā, sassu sasuro ca maṃ apucchiṃsu; Kissa tayā aparaddhaṃ, bhaṇa vissaṭṭhā yathābhūtaṃ.
我确实不曾有过丝毫冒犯,既不伤害他,也不曾对他说过一句粗暴的话;
我能做什么呢,婆婆啊,我的丈夫就是憎恶我。
显示巴利原文 ‘‘Napihaṃ aparajjhaṃ kiñci, napi hiṃsemi na bhaṇāmi dubbacanaṃ; Kiṃ sakkā kātuyye, yaṃ maṃ viddessate bhattā.
‘‘Te maṃ pitugharaṃ paṭinayiṃsu, vimanā dukhena adhibhūtā; Puttamanurakkhamānā, jitāmhase rūpiniṃ lakkhiṃ.
‘‘Atha maṃ adāsi tāto, aḍḍhassa gharamhi dutiyakulikassa; Tato upaḍḍhasuṅkena, yena maṃ vindatha seṭṭhi.
‘‘Tassapi gharamhi māsaṃ, avasiṃ atha sopi maṃ paṭiccharayi; Dāsīva upaṭṭhahantiṃ, adūsikaṃ sīlasampannaṃ.
游行乞食时,父亲称我是‘能调御者’、‘已调伏者’;
‘你将成为我的女婿,请放下背篓与罐子吧。’
显示巴利原文 ‘‘Bhikkhāya ca vicarantaṃ, damakaṃ dantaṃ me pitā bhaṇati; Hohisi me jāmātā, nikkhipa poṭṭhiñca ghaṭikañca.
他住满半个月后,便对岳父说:“把背篓给我;
还有小罐和碗,我要再去乞食了。”
显示巴利原文 ‘‘Sopi vasitvā pakkhaṃ, atha tātaṃ bhaṇati ‘dehi me poṭṭhiṃ; Ghaṭikañca mallakañca, punapi bhikkhaṃ carissāmi’.
于是岳父对他说:“亲爱的,我所有的亲族眷属;”
“你在这里还有什么未了之事?快说,我即刻为你办成。”
显示巴利原文 ‘‘Atha naṃ bhaṇatī tāto, ammā sabbo ca me ñātigaṇavaggo; Kiṃ te na kīrati idha, bhaṇa khippaṃ taṃ te karihiti.
如此被问,他答道:“若我自身尚能担当,于我即已足够。”
“莫让伊西达西与婆蹉同住,我也不要和她共处一屋。”
显示巴利原文 ‘‘Evaṃ bhaṇito bhaṇati, yadi me attā sakkoti alaṃ mayhaṃ; Isidāsiyā na saha vacchaṃ, ekagharehaṃ saha vatthuṃ.
他被放走后,我独自思量;
我辞别后便启程:要么赴死,要么出家。
显示巴利原文 ‘‘Vissajjito gato so, ahampi ekākinī vicintemi; Āpucchitūna gacchaṃ, marituye vā pabbajissaṃ vā.
父亲,这位持律者、多闻者、戒具足者,来到了我们家。
显示巴利原文 ‘‘Atha ayyā jinadattā, āgacchī gocarāya caramānā; Tāta kulaṃ vinayadharī, bahussutā sīlasampannā.
‘‘Taṃ disvāna amhākaṃ, uṭṭhāyāsanaṃ tassā paññāpayiṃ; Nisinnāya ca pāde, vanditvā bhojanamadāsiṃ.
‘‘Annena ca pānena ca, khajjena ca yañca tattha sannihitaṃ; Santappayitvā avacaṃ, ayye icchāmi pabbajituṃ.
那时,父亲对我说:‘孩子,你就在这里修习法吧。’
你应当以饮食令沙门与婆罗门得到满足。’
显示巴利原文 ‘‘Atha maṃ bhaṇatī tāto, idheva puttaka carāhi tvaṃ dhammaṃ; Annena ca pānena ca, tappaya samaṇe dvijātī ca.
当时,我一边流泪,一边合掌,对父亲说:
‘我曾造下恶业,如今必将以修行将它彻底消尽。’
显示巴利原文 ‘‘Athahaṃ bhaṇāmi tātaṃ, rodantī añjaliṃ paṇāmetvā; Pāpañhi mayā pakataṃ, kammaṃ taṃ nijjaressāmi.
那时,父亲对我说:‘愿你证得觉悟与无上法;’
愿你证得涅槃,那正是两足者中最胜者所亲自体证的。
显示巴利原文 ‘‘Atha maṃ bhaṇatī tāto, pāpuṇa bodhiñca aggadhammañca; Nibbānañca labhassu, yaṃ sacchikarī dvipadaseṭṭho.
向父母及一切亲族眷属敬礼之后,
我出家仅七日,便触证了三明。
显示巴利原文 ‘‘Mātāpitū abhivāda, yitvā sabbañca ñātigaṇavaggaṃ; Sattāhaṃ pabbajitā, tisso vijjā aphassayiṃ.
‘‘Jānāmi attano satta, jātiyo yassayaṃ phalavipāko; Taṃ tava ācikkhissaṃ, taṃ ekamanā nisāmehi.
在伊罗迦车城,我曾是金匠,广有财宝;
被青春骄逸迷醉,我沾染他人之妻。
显示巴利原文 ‘‘Nagaramhi erakacche, suvaṇṇakāro ahaṃ pahūtadhano; Yobbanamadena matto, so paradāraṃ asevihaṃ.
我从彼处命终之后,长久在地狱中备受煎熬;
从彼处被烹煮后又得脱身,便投入了母猴的胎中。
显示巴利原文 ‘‘Sohaṃ tato cavitvā, nirayamhi apaccisaṃ ciraṃ; Pakko tato ca uṭṭhahitvā, makkaṭiyā kucchimokkamiṃ.
在《七日本生》中,我身为大猴群的猴王,却被你阉割;
这正是他侵扰他人妻子所感得的业果。
显示巴利原文 ‘‘Sattāhajātakaṃ maṃ, mahākapi yūthapo nillacchesi; Tassetaṃ kammaphalaṃ, yathāpi gantvāna paradāraṃ.
我从彼处殁后,于信德山林命终;
我入胎于一只独眼、跛脚的母羊腹中。
显示巴利原文 ‘‘Sohaṃ tato cavitvā, kālaṃ karitvā sindhavāraññe; Kāṇāya ca khañjāya ca, eḷakiyā kucchimokkamiṃ.
十二年来,我备受鄙贱,还要养育幼子;
为何这般不祥,如同去侵犯他人的妻子一般。
显示巴利原文 ‘‘Dvādasa vassāni ahaṃ, nillacchito dārake parivahitvā; Kimināvaṭṭo akallo, yathāpi gantvāna paradāraṃ.
成为一头红铜色的牛犊,被涂上紫胶标记,历经十二个月。
显示巴利原文 ‘‘Sohaṃ tato cavitvā, govāṇijakassa gāviyā jāto; Vaccho lākhātambo, nillacchito dvādase māse.
我背负着犁,又要牵引车辆;
他便成为盲目又不祥,如同私通他人之妻。
显示巴利原文 ‘‘Voḍhūna naṅgalamahaṃ, sakaṭañca dhārayāmi; Andhovaṭṭo akallo, yathāpi gantvāna paradāraṃ.
我从那里死后,便投生在一个街头女仆的家中;
既不是女人,也不是男子,如同染指他人之妻,落得不男不女。
显示巴利原文 ‘‘Sohaṃ tato cavitvā, vīthiyā dāsiyā ghare jāto; Neva mahilā na puriso, yathāpi gantvāna paradāraṃ.
我于三十岁死去,投生为商人家族的女子;
那户人家贫穷少财,满是债主的逼迫。
显示巴利原文 ‘‘Tiṃsativassamhi mato, sākaṭikakulamhi dārikā jātā; Kapaṇamhi appabhoge, dhanikapurisapātabahulamhi.
而后,商队首领以高额、巨大的利息借钱给我,
又强行将哭泣的我从家中拖走。
显示巴利原文 ‘‘Taṃ maṃ tato satthavāho, ussannāya vipulāya vaḍḍhiyā; Okaḍḍhati vilapantiṃ, acchinditvā kulagharasmā.
后来,在我十六岁那年,他看见我已长成妙龄少女;
那位商队首领之子,名字叫作山奴。
显示巴利原文 ‘‘Atha soḷasame vasse, disvā maṃ pattayobbanaṃ kaññaṃ; Orundhatassa putto, giridāso nāma nāmena.
他还有另一位妻子,具足戒行、品德与声望;
她对丈夫忠贞不渝,我却离间了他们。
显示巴利原文 ‘‘Tassapi aññā bhariyā, sīlavatī guṇavatī yasavatī ca; Anurattā bhattāraṃ, tassāhaṃ viddesanamakāsiṃ.
‘‘Tassetaṃ kammaphalaṃ, yaṃ maṃ apakīritūna gacchanti; Dāsīva upaṭṭhahantiṃ, tassapi anto kato mayā’’ti.
“在名为花的城中”:即以“花”这一名称所指的城市,也就是“花城”;为表明其真实名称,现在说此城即是华氏城。“大地的庄严”:指全大地的庄严之处。“释迦族的良家女”:指释迦族中的良家女子,因她们在释迦子世尊的教法中出家,故如此称呼。显示巴利原文
Tattha nagaramhi kusumanāmeti ‘‘kusumapura’’nti evaṃ kusumasaddena gahitanāmake nagare, idāni taṃ nagaraṃ pāṭaliputtamhīti sarūpato dasseti. Pathaviyā maṇḍeti sakalāya pathaviyā maṇḍabhūte. Sakyakulakulīnāyoti sakyakule kuladhītaro, sakyaputtassa bhagavato sāsane pabbajitatāya evaṃ vuttaṃ.
“其中”,指在那两位比丘尼中。“菩提”,指名为菩提的长老尼。“乐于禅那之修习”,指她好乐修习世间与出世间的禅那。“多闻”,指她因教理上的多闻而成为多闻者。“已舍断烦恼”,指她以最上道彻底断尽了烦恼。“完成饭食之事”,指结束了用斋之事。“在无人之处”,指在没有人迹、远离喧闹的地方。“安稳而坐”,指出家的快乐与远离的快乐使她安稳地坐着。“这些言语”,指当下所说的这些善语。“发问交谈”,指以提问和回答的方式互相交谈。显示巴利原文
Tatthāti tāsu dvīsu bhikkhunīsu. Bodhīti evaṃnāmikā therī. Jhānajjhāyanaratāyoti lokiyalokuttarassa jhānassa jhāyane abhiratā. Bahussutāyoti pariyattibāhusaccena bahussutā. Dhutakilesāyoti aggamaggena sabbaso samugghātitakilesā. Bhattatthaṃ kariyāti bhattakiccaṃ niṭṭhāpetvā. Rahitamhīti janarahitamhi vivittaṭṭhāne. Sukhanisinnāti pabbajjāsukhena vivekasukhena ca sukhanisinnā. Imā girāti idāni vuccamānā sukhā lāpanā. Abbhudīresunti pucchāvissajjanavasena kathayiṃsu.
菩提长老尼以提问的方式说出“你令人愉悦”等偈颂。“如此被追问”等偈颂是结集者所说的。从“在优禅尼”等开始的所有偈颂,都是伊西达西自己说的。其中,“你令人愉悦”,指因为容貌端正,令见者心生净信与欢喜。“你的青春也未衰退”,意思是你的青春并未消减,仍处于青年时期。“见到什么过失”,指你见到了在家生活中的何等过失、过患。“于是你随顺出离”,“于是”只是一个助词,意即你就这样随顺出离,出家了。显示巴利原文
‘‘Pāsādikāsī’’ti gāthā bodhittheriyā pucchāvasena vuttā. ‘‘Evamanuyuñjiyamānā’’ti gāthā saṅgītikāreheva vuttā. ‘‘Ujjeniyā’’tiādikā hi sabbāpi isidāsiyāva vuttā. Tattha pāsādikāsīti rūpasampattiyā passantānaṃ pasādāvahā asi. Vayopi te aparihīnoti tuyhaṃ vayopi na parihīno, paṭhamavaye ṭhitāsīti attho. Kiṃ disvāna byālikanti kīdisaṃ byālikaṃ dosaṃ gharāvāse ādīnavaṃ disvā. Athāsi nekkhammamanuyuttāti athāti nipātamattaṃ, nekkhammaṃ pabbajjaṃ anuyuttā asi.
“被追问”,指被询问,此处指伊西达西。“在无人之处”,指在空静、没有旁人的地方。“听啊,菩提,我如何出家”:菩提长老尼,请听听我是怎样出家的,听听这古老的故事吧。显示巴利原文
Anuyuñjiyamānāti pucchiyamānā, sā isidāsīti yojanā. Rahiteti suññaṭṭhāne. Suṇa bodhi yathāmhi pabbajitāti bodhittheri ahaṃ yathā pabbajitā amhi, taṃ taṃ purāṇaṃ suṇa suṇāhi.
‘在优禅尼的胜城’(Ujjeniyā puravare):指阿槃提国名为优禅尼的最殊胜城市。‘可爱’(piyā):因她是独生女,故被家人深深宠爱。‘可意’(manāpā):因她戒行端严、品德优良,令人心生欢喜。‘可亲’(dayitā):意为应对她慈悲怜爱。显示巴利原文
Ujjeniyā puravareti ujjenīnāmake avantiraṭṭhe uttamanagare. Piyāti ekadhītubhāvena piyāyitabbā. Manāpāti sīlācāraguṇena manavaḍḍhanakā. Dayitāti anukampitabbā.
‘然后’(atha):指后来,当我到了适婚年龄之时。‘从娑枳多城有求婚者为我而来’(me sāketato varakā):从娑枳多城来的求婚者们,纷纷前来向我求婚。‘出身最高家族’(uttamakulīnā):指他们在那个城中属于最显贵的家族,派他们前来的那位长者拥有众多财宝。‘父亲把我给了那位长者做儿媳’(tassa mamaṃ suṇhamadāsi tāto):意思是,父亲把我嫁给了那位娑枳多长者的儿子,让我成为他的儿媳。显示巴利原文
Athāti pacchā mama vayappattakāle. Me sāketato varakāti sāketanagarato mama varakā maṃ vārentā āgacchuṃ. Uttamakulīnāti tasmiṃ nagare aggakulikā, yena te pesitā, so seṭṭhi pahūtaratano. Tassa mamaṃ suṇhamadāsi tātoti tassa sāketaseṭṭhino suṇisaṃ puttassa bhariyaṃ katvā mayhaṃ pitā maṃ adāsi.
‘朝朝暮暮’(sāyaṃ pātaṃ):指傍晚和清晨。‘我以头作礼’(paṇāmamupagamma sirasā karomi):我来到婆婆与公公面前,以头顶礼,即顶礼他们的双足。‘如我所受教’(yathāmhi anusiṭṭhā):意思是依照他们所教导我的那样去做,我依教奉行,从不逾越他们的教诲。显示巴利原文
Sāyaṃ pātanti sāyanhe pubbaṇhe ca. Paṇāmamupagamma sirasā karomīti sassuyā sasurassa ca santikaṃ upagantvā sirasā paṇāmaṃ karomi, tesaṃ pāde vandāmi. Yathāmhi anusiṭṭhāti tehi yathā anusiṭṭhā amhi, tathā karomi, tesaṃ anusiṭṭhiṃ na atikkamāmi.
“即使是对那位唯一的爱人(tamekavarakampi)”:即指即使面对那位唯一的爱人(丈夫)。“惊慌(ubbiggā)”:即感到恐惧。“我给予座位(āsanaṃ demi)”:对于任何补特伽罗,我只给予适合他的座位。显示巴利原文
Tamekavarakampīti ekavallabhampi. Ubbiggāti tasantā. Āsanaṃ demīti yassa puggalassa yaṃ anucchavikaṃ, taṃ tassa demi.
“在那里(tattha)”:指在分发食物的场所。“已准备的(sannihitaṃ)”:指已经备好、现成的东西。“我覆盖(chādemi)”:意为:我加以覆盖,覆盖后便端上前,端上后便递予;而且我在给予时,也只将适合那人的食物给予他。此是它的含义。显示巴利原文
Tatthāti parivesanaṭṭhāne. Sannihitanti sajjitaṃ hutvā vijjamānaṃ. Chādemīti upacchādemi, upacchādetvā upanayāmi ca, upanetvā demi, dentīpi yaṃ yassa patirūpaṃ, tadeva demīti attho.
“在门槛处(ummāre)”:指在门口。“洗手足(dhovantī hatthapāde)”:指我曾为他们洗净手与脚,洗净手足之后,我才进入屋内。这是语句的关联。显示巴利原文
Ummāreti dvāre. Dhovantī hatthapādeti hatthapāde dhovinī āsiṃ, dhovitvā gharaṃ samupagamāmīti yojanā.
“剃刀”(kocchaṃ)指用来刮除胡须和毛发的工具。“香粉”(pasādaṃ)指香粉等涂于面部的化妆品。另有异读作“装饰品”(pasādhana),即装饰用物。“眼药”(añjanaṃ)指眼药管。“像做侍奉工作的”(parikammakārikā viya):意为有些人即使出身最上家族、富有资财,也亲自如婢女般随侍服劳。显示巴利原文
Kocchanti massūnaṃ kesānañca ullikhanakocchaṃ. Pasādanti gandhacuṇṇādimukhavilepanaṃ. ‘‘Pasādhana’’ntipi pāṭho, pasādhanabhaṇḍaṃ. Añjaninti añjananāḷiṃ. Parikammakārikā viyāti aggakulikā vibhavasampannāpi patiparicārikā ceṭikā viya.
「我烹饪」就是我烧煮食物。「器皿」指金属容器。「洗濯」与「服侍」相关联,意思是(我)一边洗濯一边服侍。显示巴利原文
Sādhayāmīti pacāmi. Bhājananti lohabhājanañca. Dhovantī paricarāmīti yojanā.
“忠诚的”(bhattikā)指已对主人尽忠的。“爱恋的”(anurattā)指怀有爱恋之情的。“做事的”(kārikā)指凡所应作之事,便会去做。“已降伏慢的”(nihatamānā)指慢心已得除遣。“奋起的”(uṭṭhāyikā)指具足奋起与精进。“不懒惰的”(analasā)指由此而不懈怠。“有戒行的”(sīlavatī)指具足戒德与仪行的。“嗔恼”(dussate)指心生忿怒,于恼怒后出言。显示巴利原文
Bhattikatanti katasāmibhatikaṃ. Anurattanti anurattavantiṃ. Kārikanti tassa tasseva iti kattabbassa kārikaṃ. Nihatamānanti apanītamānaṃ. Uṭṭhāyikanti uṭṭhānavīriyasampannaṃ. Analasanti tato eva akusītaṃ. Sīlavatinti sīlācārasampannaṃ. Dussateti dussati, kujjhitvā bhaṇati.
他说道:“我告辞后便离去。”我的丈夫对父母说:“我向你们告辞,然后会到他处去。”若问他说了什么?他说:“我不与伊喜达西同住,我将独居另一间屋。”此处的“vacchaṃ”意为“我将居住”。显示巴利原文
Bhaṇati āpucchahaṃ gamissāmīti ‘‘ahaṃ tumhe āpucchitvā yattha katthaci gamissāmī’’ti so mama sāmiko attano mātarañca pitarañca bhaṇati. Kiṃ bhaṇatīti ce āha – ‘‘isidāsiyā na saha vacchaṃ, ekāgārehaṃ saha vatthu’’nti. Tattha vacchanti vasissaṃ.
“可厌的”(dessā)即不可爱的。“我已足够”(alaṃ me):意思是“我已不需要那个女人”。“我告辞后便离去”(apucchāhaṃ gamissāmi):如果你们想让我与她一起生活,我便向你们告辞,远赴他国。显示巴利原文
Dessāti appiyā. Alaṃ meti payojanaṃ me tāya itthīti attho . Apucchāhaṃ gamissāmīti yadi me tumhe tāya saddhiṃ saṃvāsaṃ icchatha, ahaṃ tumhe apucchitvā videsaṃ pakkamissāmi.
“对她”(tassā):指对我的丈夫。“什么”(kissā):即对你的丈夫,你做了什么?你对他犯了过错,做了伤害他的事。显示巴利原文
Tassāti mama bhattuno. Kissāti kiṃ assa tava sāmikassa. Tayā aparaddhaṃ byālikaṃ kataṃ.
“我并没有犯错”(napihaṃ aparajjhiṃ):即我未对他犯下任何过失。也可如此读。“我也不伤害”(napi hiṃsemi):即我未曾恼害他。“恶语”(dubbacanaṃ)指粗暴的言语。“能做什么呢”(kiṃ sakkā kātuyye):意思是“圣尊啊,我能做什么呢?”“因为丈夫厌恶我”(yaṃ maṃ viddessate bhattā):指丈夫毫无缘由地对我生起厌恶,心中生起恼怒。显示巴利原文
Napihaṃ aparajjhanti napi ahaṃ tassa kiñci aparajjhiṃ. Ayameva vā pāṭho. Napi hiṃsemīti napi bādhemi. Dubbacananti duruttavacanaṃ. Kiṃ sakkā kātuyyeti kiṃ mayā kātuṃ ayye sakkā. Yaṃ maṃ viddessate bhattāti yasmā akāraṇeneva bhattā mayhaṃ viddessate viddessaṃ cittappakopaṃ karoti.
「忧戚的」指忧愁的。「为守护儿子」指为了守护她的儿子——也就是我的丈夫,出于爱护其心而守护。‘我们已被美貌的吉祥女神所征服’:我们被征服了,确实被征服了;我们被化现为人形的吉祥女神所舍弃了,这就是它的含义。显示巴利原文
Vimanāti domanassikā. Puttamanurakkhamānāti attano puttaṃ mayhaṃ sāmikaṃ cittamanurakkhaṇena anurakkhantā. Jitāmhase rūpiniṃ lakkhinti jitā amhase jitā vatāmha rūpavatiṃ siriṃ, manussavesena carantiyā siridevatāya parihīnā vatāti attho.
“在富者家中,作为第二家人”(aḍḍhassa gharamhi dutiyakulikassa):相对于第一任丈夫,我被送给第二位富有的善男子(kulaputta)家中;给予时,是以第一笔聘礼一半的价钱而给予。“那位富豪以那笔聘礼得到我”(yena maṃ vindatha seṭṭhī):那位富豪最初以那笔聘礼得到我、获得我,如今则以一半的价钱得到。这是关联解释。显示巴利原文
Aḍḍhassa gharamhi dutiyakulikassāti paṭhamasāmikaṃ upādāya dutiyassa aḍḍhassa kulaputtassa gharamhi maṃ adāsi, dento ca tato paṭhamasuṅkato upaḍḍhasuṅkena adāsi. Yena maṃ vindatha seṭṭhīti yena suṅkena maṃ paṭhamaṃ seṭṭhi vindatha paṭilabhi, tato upaḍḍhasuṅkenāti yojanā.
「他也是」:指第二任丈夫也是如此。
「把我赶出」:意思是把我驱赶出去,他从家中将我逐出。
「正在服侍」:意思是像女奴一样服侍着,正在做伺候人的活计。
「无过失」:意思是不伤害他人。显示巴利原文
Sopīti dutiyasāmikopi. Maṃ paṭiccharayīti maṃ nīhari, so maṃ gehato nikkaḍḍhi. Upaṭṭhahantinti dāsī viya upaṭṭhahantiṃ upaṭṭhānaṃ karontiṃ. Adūsikanti adubbhanakaṃ.
「调伏者」:以悲悯等为依处,能调伏他人之心。也就是说,他如是思惟:“他人或许会施舍些什么”,于是先调伏、平息自身的身业与语业,然后依他人所施的乞食而度日的人。
「女婿」:指女儿的丈夫。
「放下碎布片和头盖骨吧」:把你所披的破布片和用作乞食的头盖骨都丢弃。显示巴利原文
Damakanti kāruññādhiṭṭhānatāya paresaṃ cittassa damakaṃ. Yathā pare kiñci dassanti, evaṃ attano kāyaṃ vācañca dantaṃ vūpasantaṃ katvā paradattabhikkhāya vicaraṇakaṃ. Jāmātāti duhitupati. Nikkhipa poṭṭhiñca ghaṭikañcāti tayā paridahitaṃ pilotikākhaṇḍañca bhikkhākapālañca chaḍḍehi.
「他也住了半个月然后离开了」:那位乞食者也跟我一起住了大约半个月,便离开了。显示巴利原文
Sopi vasitvā pakkhanti sopi bhikkhako puriso mayā saddhiṃ addhamāsamattaṃ vasitvā pakkāmi.
「于是,父亲称他为‘亲爱的’」:我的父亲、母亲以及我所有的亲戚,成群地这样对那位乞食者说。怎么说的呢?“这里有什么事没为你办的吗?还有什么事没为你做成、没为你办好的?快说出来!那件事我们会为你办成。”意思就是:那件事会替你办好。显示巴利原文
Atha naṃ bhaṇatī tātoti taṃ bhikkhakaṃ mama pitā mātā sabbo ca me ñātigaṇo vaggavaggo hutvā bhaṇati. Kathaṃ? Kiṃ te na kīrati idha tuyhaṃ kiṃ nāma na kirati na sādhiyati, bhaṇa khippaṃ. Taṃ te karihitīti taṃ tuyhaṃ karissati.
「如果我的‘我’能自主」:意思是,如果我的自我是自主的、独立的,那么我对于那个伊西达西便了无所需,再没有那个必要了。因此,我不愿与她共住,不愿与她一起生活;我不愿与她同处一室。这是关联的解释。显示巴利原文
Yadi me attā sakkotīti yadi mayhaṃ attā attādhīno bhujisso ca hoti, alaṃ mayhaṃ isidāsiyā tāya payojanaṃ natthi, tasmā na saha vacchaṃ na saha vasissaṃ, ekaghare ahaṃ tāya saha vatthunti yojanā.
「蒙他释放后离去」:那位乞食者得到父亲的许可,便随心所欲地离开了。「独自一人」:就是孤身一人。「我告别之后离去」:我辞别父亲后就离去。「以求一死」:就是为了去赴死。「或」:这是表示选择义的虚词。显示巴利原文
Vissajjito gato soti so bhikkhako pitarā vissajjito yathāruci gato. Ekākinīti ekikāva. Āpucchitūna gacchanti mayhaṃ pitaraṃ vissajjetvā gacchāmi. Marituyeti marituṃ. Vāti vikappatthe nipāto.
「为行境」:意即为了乞食,故说「他来到了父亲的家」。应如此连结理解。显示巴利原文
Gocarāyāti bhikkhāya, tāta-kulaṃ āgacchīti yojanā.
「她」:指那位吉那达塔长老尼。「起身为她铺设座位」:意即我起身后,为那位长老尼铺设了座位。显示巴利原文
Tanti taṃ jinadattattheriṃ. Uṭṭhāyāsanaṃ tassā paññāpayinti uṭṭhahitvā āsanaṃ tassā theriyā paññāpesiṃ.
「就在这里」:指就站在这间屋子里。「孩子啊」:这是以通用的称呼,出于对女儿的怜悯而这样呼唤她。「你去修行法吧」:意即你出家后,应当去修习梵行等应行之法。「再生族」:指婆罗门种姓。显示巴利原文
Idhevāti imasmiṃ eva gehe ṭhitā. Puttakāti sāmaññavohārena dhītaraṃ anukampento ālapati. Carāhi tvaṃ dhammanti tvaṃ pabbajitvā caritabbaṃ brahmacariyādidhammaṃ cara. Dvijātīti brāhmaṇajātī.
“我将使之耗尽”(Nijjaressāmīti)的意思是:让它用尽、让它消散、把它灭掉。显示巴利原文
Nijjaressāmīti jīrāpessāmi vināsessāmi.
“觉”(Bodhinti):指对圣谛的完全觉悟,也就是道智。“最上法”(Aggadhammanti):指果法,即阿拉汉果。“证得后,两足者之最上”整句的解释是:两足者中最尊贵的正自觉者,亲自证得了名为道、果、涅槃的出世间法,愿你也能获得它。显示巴利原文
Bodhinti saccābhisambodhiṃ, maggañāṇanti attho. Aggadhammanti phaladhammaṃ, arahattaṃ. Yaṃ sacchikarīdvipadaseṭṭhoti yaṃ maggaphalanibbānasaññitaṃ lokuttaradhammaṃ dvipadānaṃ seṭṭho sammāsambuddho sacchi akāsi, taṃ labhassūti yojanā.
“出家七日”(Sattāhaṃ pabbajitāti):指出家后,在七日之内。“触证了”(Aphassayinti):指我触及、亲自证得了。显示巴利原文
Sattāhaṃ pabbajitāti pabbajitā hutvā sattāhena. Aphassayinti phusiṃ sacchākāsiṃ.
「谁的这异熟之果」(Yassayaṃ phalavipākoti):这里的“谁的”是指那恶业而言;“这”是指属于造业者自身的、性质不可爱的等流果异熟。「我将告诉你那事」(Taṃ tava ācikkhissanti):我将为你讲说那桩业。「那事」(Tanti):指正在被讲说的那个业,也可以指我的话语。「专一其心」(Ekamanāti):指心专注一处。这就是此处的读法。显示巴利原文
Yassayaṃ phalavipākoti yassa pāpakammassa, ayaṃ sāmikassa amanāpabhāvasaṅkhāto nissandaphalabhūto vipāko. Taṃ tava ācikkhissanti taṃ kammaṃ tava kathessāmi. Tanti ācikkhiyamānaṃ tameva kammaṃ, taṃ vā mama vacanaṃ. Ekamanāti ekaggamanā. Ayameva vā pāṭho.
「在伊罗迦车城」(Nagaramhi erakaccheti):在以此命名的城中。「那个我曾侵犯他人之妻」(So paradāraṃ asevihanti):即那个我,曾侵犯了他人之妻。显示巴利原文
Nagaramhi erakaccheti evaṃnāmake nagare. So paradāraṃ asevihanti so ahaṃ parassa dāraṃ aseviṃ.
「长时间被烧煮」(Ciraṃ pakkoti):指长时间被焚烧,在许多个十万年间被地狱之火焚烧。「从那里出来后」(Tato ca uṭṭhahitvāti):即从那个地狱死后脱离出来。「在母猴的腹中结生」(Makkaṭiyā kucchimokkaminti):我在一只雌猴的子宫中结生。显示巴利原文
Ciraṃ pakkoti bahūni vassasatasahassāni nirayagginā daḍḍho. Tato ca uṭṭhahitvāti tato nirayato vuṭṭhito cuto. Makkaṭiyā kucchimokkaminti vānariyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhiṃ.
「猴群首领」(Yūthapoti):即猴群之王。「扯出了男根」(Nillacchesīti):指他扯出、拔除了作为男子相标志的男根。「此即是那业的果报」(Tassetaṃ kammaphalanti):指这是我过去所造业的果报。「如同侵犯他人之妻后」(Yathāpi gantvāna paradāranti):即如同与他人之妻私通后。显示巴利原文
Yūthapoti yūthapati. Nillacchesīti purisabhāvassa lakkhaṇabhūtāni bījakāni nillacchesi nīhari. Tassetaṃ kammaphalanti tassa mayhaṃ etaṃ atīte katassa kammassa phalaṃ. Yathāpi gantvāna paradāranti yathā taṃ paradāraṃ atikkamitvā.
「从那里」(Tatoti):指从猴胎。「在辛头国的阿兰若处」(Sindhavāraññeti):指在辛头国境内的阿兰若处。「母山羊」(Eḷakiyāti):指母山羊。显示巴利原文
Tatoti makkaṭayonito. Sindhavāraññeti sindhavaraṭṭhe araññaṭṭhāne. Eḷakiyāti ajiyā.
「驮着男孩们」(Dārake parivahitvāti):指让男孩们骑在背上,驮着他们走。「被虫遍满而痛苦」(Kimināvaṭṭoti):指在疮口处为虫所遍满,痛苦煎熬。「生病」(Akalloti):指患病,此处应补充‘他变得病弱’之意。显示巴利原文
Dārake parivahitvāti piṭṭhiṃ āruyha kumārake vahitvā. Kimināvaṭṭoti abhijātaṭṭhāne kimiparigatova hutvā aṭṭo aṭṭito. Akalloti gilāno, ahosīti vacanaseso.
“Govāṇijakassāti”指以卖牛为生的牛贩子。“Lākhātamboti”指具有如紫胶液般红铜色的毛发。显示巴利原文
Govāṇijakassāti gāviyo vikkiṇitvā jīvakassa. Lākhātamboti lākhārasarattehi viya tambehi lomehi samannāgato.
“Voḍhūnāti”指承载之后。“Naṅgalanti”指犁,同时也表示“我拉车”的意思。“Andhovaṭṭoti”指变成盲人后遭受压迫。显示巴利原文
Voḍhūnāti vahitvā. Naṅgalanti sīraṃ, sakaṭañca dhārayāmīti attho . Andhovaṭṭoti kāṇova hutvā aṭṭo pīḷito.
“Vīthiyāti”指在城中的街道上。“Dāsiyā ghare jātoti”指在女奴家中出生,即从家内女奴的腹中所生。也有称作“肤色女奴”(Vaṇṇadāsī)的说法。“Neva mahilā na purisoti”意为既非女人也非男子,即生来就是非男非女(无性人)。显示巴利原文
Vīthiyāti nagaravīthiyaṃ. Dāsiyā ghare jātoti gharadāsiyā kucchimhi jāto. ‘‘Vaṇṇadāsiyā’’tipi vadanti. Neva mahilā na purisoti itthīpi purisopi na homi, jātinapuṃsakoti attho.
“Tiṃsativassamhimatoti”意为成为非男非女者后,在三十岁时死去。“Sākaṭikakulamhīti”意为在车夫家族中。“Dhanikapurisapātabahulamhīti”意为众多债主常来催逼之处,即被众多债主所迫之处。显示巴利原文
Tiṃsativassamhimatoti napuṃsako hutvā tiṃsavassakāle mato. Sākaṭikakulamhīti sūtakakule. Dhanikapurisapātabahulamhīti iṇāyikānaṃ purisānaṃ adhipatanabahule bahūhi iṇāyikehi abhibhavitabbe.
“Ussannāyāti”意为累积的。“Vipulāyāti”意为广大的。“Vaḍḍhiyāti”指债息的增长。“Okaḍḍhatīti”意为拖拽。“Kulagharasmāti”指从我出生的家族宅院。显示巴利原文
Ussannāyāti upacitāya. Vipulāyāti mahatiyā. Vaḍḍhiyāti iṇavaḍḍhiyā. Okaḍḍhatīti avakaḍḍhati. Kulagharasmāti mama jātakulagehato.
“Orundhatassa putto”意为那个商队首领的儿子,他倾心于我,名叫吉利达萨,将我拘禁,当作私有财产安置在家中。显示巴利原文
Orundhatassa puttoti assa satthavāhassa putto, mayi paṭibaddhacitto nāmena giridāso nāma avarundhati attano pariggahabhāvena gehe karoti.
‘Anurattā bhattāraṃ’意为顺随丈夫的妻子。‘Tassāhaṃ viddesanamakāsiṃ’是说,我对那位丈夫的妻子——即她的情敌,行了离间之事。‘Yathā taṃ so kujjhati, evaṃ paṭipajjiṃ’即我依令他生起对她瞋怒的方式而行。显示巴利原文
Anurattā bhattāranti bhattāraṃ anuvattikā. Tassāhaṃ viddesanamakāsinti tassa bhattuno taṃ bhariyaṃ sapattiṃ viddesanakammaṃ akāsiṃ. Yathā taṃ so kujjhati, evaṃ paṭipajjiṃ.
‘Yaṃ maṃ apakirītūna gacchanti’意谓:我原本如婢女般恭敬侍奉,他们却在各个丈夫那里将我抛弃、弃舍,毫无顾念地离去。这就是我往昔所行与他人丈夫私通及离间情敌之业的果报。‘Tassapi anto kato mayā’是说,此恶行的终结,已由证得无上道的我彻底断尽,从此再无任何苦。未予详释的中间部分,依前所说,义已显明。显示巴利原文
Yaṃmaṃ apakīritūna gacchantīti yaṃ dāsī viya sakkaccaṃ upaṭṭhahantiṃ maṃ tattha tattha patino apakiritvā chaḍḍetvā anapekkhā apagacchanti. Etaṃ tassā mayhaṃ tadā katassa paradārikakammassa sapattiṃ viddesanakammassa ca nissandaphalaṃ. Tassapi anto kato mayāti tassapi tathā anunayapāpakakammassa dāruṇassa pariyanto idāni mayā aggamaggaṃ adhigacchantiyā kato, ito paraṃ kiñci dukkhaṃ natthīti. Yaṃ panettha antarantarā na vibhattaṃ, taṃ vuttanayattā uttānatthameva.