十集·《摩诃劫宾那长老偈颂注》
12. 十二集义注 · 218 段
《摩诃劫宾那长老偈颂注》
3. Mahākappinattheragāthāvaṇṇanā
“以‘预先看见未来之事’等开头的那些偈颂,是尊者摩诃劫宾那长老的。他的来历是怎样的呢?据说,在莲华上佛的时代,他出生在天鹅城的一户良家。长大后,有一次在导师身边听法,看到导师把一位比丘安排在比丘教诫者中的上首位置,于是做了相应的功德,并发愿将来也能得到那个位次。
Anāgataṃyo paṭikacca passatītiādikā āyasmato mahākappinattherassa gāthā. Kā uppatti? Ayaṃ kira padumuttarabuddhakāle haṃsavatīnagare kulaghare nibbattitvā viññutaṃ patto satthu santike dhammaṃ suṇanto satthāraṃ ekaṃ bhikkhuṃ bhikkhuovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapentaṃ disvā tajjaṃ adhikārakammaṃ katvā taṃ ṭhānantaraṃ patthesi.
他在那里一辈子行善,在天界和人间之间流转。到了迦叶正等正觉佛的时代,他出生在波罗奈的一个良家,到了懂事之年成为一千人团体的首领,还让人建了一座配备有一千间僧房的大寺院。那些人也全都一辈子行善,以那位居士为首,带着妻子儿女,死后转生到天界,在整整一尊佛的间隔那么长的时间里,在天界和人间流转。他们当中的那位团体首领,在我们的导师出世之前,就先出生在一个叫鸡城的边地城市的王宫里,给他取名叫摩诃劫宾那。其余的人则出生在同一座城市的大臣家里。摩诃劫宾那王子在父亲去世后,举起王伞登基,成为摩诃劫宾那王。他因为喜欢学问,一大早就从四座城门派出快使,吩咐说:你们无论在何处看到博学多闻的人,就从那里返回告诉我。
So tattha yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā devamanussesu saṃsaranto kassapasammāsambuddhakāle bārāṇasiyaṃ kulagehe nibbattitvā viññutaṃ patto purisasahassagaṇajeṭṭhako hutvā gabbhasahassapaṭimaṇḍitaṃ mahantaṃ pariveṇaṃ kārāpesi. Te sabbepi janā yāvajīvaṃ kusalaṃ katvā taṃ upāsakaṃ jeṭṭhakaṃ katvā saputtadārā devaloke nibbattitvā ekaṃ buddhantaraṃ devamanussesu saṃsariṃsu. Tesu gaṇajeṭṭhako amhākaṃ satthu nibbattito puretarameva paccantadese kukkuṭanāmake nagare rājagehe nibbatti, tassa kappinoti nāmaṃ ahosi. Sesapurisā tasmiṃyeva nagare amaccakule nibbattiṃsu. Kappinakumāro pitu accayena chattaṃ ussāpetvā mahākappinarājā nāma jāto. So sutavittakatāya pātova catūhi dvārehi sīghaṃ dūte pesesi – ‘‘yattha bahussute passatha, tato nivattitvā mayhaṃ ārocethā’’ti.
那时,我们的导师已经出现在世间,依止舍卫城而住。当时,舍卫城的商人们带着当地出产的货物,前往那座王城,把货物安顿好后,心想“我们去拜见国王”,便手捧礼物,派人向国王通报。国王召他们进来,他们献上礼物,行礼后站在一旁。国王问:“你们从哪里来?”“从舍卫城来,大王。”“你们那里粮食充足吗?国王依法治国吗?”“是的,大王。”“你们那里现在传播什么样的法?”“大王,这事不能用没漱干净的口来说。”国王便让人用金瓶送水来。他们漱了口,面向十力者合掌,说道:“大王,我们那里出现了叫佛宝的宝物。”国王刚一听到“佛”这个字,全身就生起喜悦。于是他说:“诸位,你们再说说佛吧。”“大王,我们说的就是佛。”这样让他说了三遍后,国王对“佛”这个字生起净信,心想“佛这个字是无量的”,就为这个字布施了十万钱,又问:“再说别的。”“大王,世间出现了叫法宝的宝物。”他听了之后,同样又布施了十万钱,又问:“再说别的。”“大王,出现了叫僧宝的宝物。”他听了之后,同样又布施了十万钱,然后说:“我要到世尊那里出家。”就从那里出发了。大臣们也同样出发了。他和一千名大臣一起到了恒河边,立下真实誓愿:“如果导师是正自觉者,就让这些马连一根毛尖那么大的损伤都不要有。”然后就从水面上直接越过了整条恒河,又同样越过另一条半由旬宽的河,到了第三条名叫旃陀跋伽的大河,也凭那个真实誓愿越了过去。
Tena ca samayena amhākaṃ satthā loke uppajjitvā sāvatthiṃ upanissāya viharati. Tasmiṃ kāle sāvatthivāsino vāṇijā sāvatthiyaṃ uṭṭhānakabhaṇḍaṃ gahetvā taṃ nagaraṃ gantvā bhaṇḍaṃ paṭisāmetvā ‘‘rājānaṃ passissāmā’’ti paṇṇākārahatthā rañño ārocāpesuṃ. Te rājā pakkosāpetvā niyyāditapaṇṇākāre vanditvā ṭhite ‘‘kuto āgatatthā’’ti pucchi. ‘‘Sāvatthito, devā’’ti. ‘‘Kacci vo raṭṭhaṃ subhikkhaṃ, dhammiko rājā’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Kīdiso dhammo tumhākaṃ dese idāni pavattatī’’ti? ‘‘Taṃ, deva, na sakkā ucchiṭṭhamukhehi kathetu’’nti. Rājā suvaṇṇabhiṅgārena udakaṃ dāpesi. Te mukhaṃ vikkhāletvā dasabalābhimukhā añjaliṃ paggahetvā, ‘‘deva, amhākaṃ dese buddharatanaṃ nāma uppanna’’nti āhaṃsu. Rañño ‘‘buddho’’ti vacane sutamatteyeva sakalasarīraṃ pharamānā pīti uppajji. Tato ‘‘buddhoti, tātā, vadethā’’ti āha. ‘‘Buddhoti, deva, vadāmā’’ti. Evaṃ tikkhattuṃ vadāpetvā ‘‘buddhoti padaṃ aparimāṇa’’nti tasmiṃyeva pade pasanno satasahassaṃ datvā ‘‘aparaṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Deva, loke dhammaratanaṃ nāma uppanna’’nti. Tampi sutvā tatheva satasahassaṃ datvā ‘‘aparaṃ vadethā’’ti pucchi. ‘‘Deva, saṅgharatanaṃ nāma uppanna’’nti. Tampi sutvā tatheva satasahassaṃ datvā ‘‘buddhassa bhagavato santike pabbajissāmī’’ti tatova nikkhami. Amaccāpi tatheva nikkhamiṃsu. So amaccasahassena saddhiṃ gaṅgātīraṃ patvā ‘‘sace satthā sammāsambuddho, imesaṃ assānaṃ khuramattampi mā temetū’’ti saccādhiṭṭhānaṃ katvā udakapiṭṭheneva pūraṃ gaṅgānadiṃ atikkamitvā aparampi aḍḍhayojanavitthāraṃ nadiṃ tatheva atikkamitvā tatiyaṃ candabhāgaṃ nāma mahānadiṃ patvā tampi tāya eva saccakiriyāya atikkami.
那天,导师也在破晓时分从大悲定中出定,观察世间,看见摩诃劫宾那今天将舍弃三百由旬的王国,在一千名大臣的陪同下,来到我面前出家。于是他心想:我应当去迎接他们。清早,他整理好身体,在比丘僧团的围绕下,进入舍卫城托钵。饭后托钵回来,他便亲自以神通从空中前往,到了旃陀跋伽河岸边,在他们即将上岸的渡口正对面的一棵大榕树下,结跏趺坐,放出六色佛光。那些人从那个渡口上岸,看到佛光四处流布,又看见世尊,便想:我们正是为了这位导师才来的,这一定就是他了。仅仅凭这一见,他们就下定了决心,从看见的地方开始就躬身行礼,行最上的礼敬,走向世尊。国王双手握住世尊的双脚踝,向导师礼敬,然后和一千名大臣一起坐在一边。导师为他们说法。说法结束时,国王和随众一同证得阿拉汉果。因此,《譬喻》中这样说(《长老譬喻》2.54.66-107)——
Satthāpi taṃdivasaṃ paccūsasamayaṃyeva mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya lokaṃ volokento ‘‘ajja mahākappino tiyojanasatikaṃ rajjaṃ pahāya amaccasahassaparivāro mama santike pabbajituṃ āgamissatī’’ti disvā ‘‘mayā tesaṃ paccuggamanaṃ kātuṃ yutta’’nti pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto sayameva ākāsena gantvā candabhāgāya nadiyā tīre tesaṃ uttaraṇatitthassābhimukhaṭṭhāne mahānigrodhamūle pallaṅkena nisinno chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjesi. Te tena titthena uttarantā buddharasmiyo ito cito ca vidhāvantiyo olokento bhagavantaṃ disvā ‘‘yaṃ satthāraṃ uddissa mayaṃ āgatā, addhā so eso’’ti dassaneneva niṭṭhaṃ gantvā diṭṭhaṭṭhānato paṭṭhāya onamitvā paramanipaccākāraṃ karontā bhagavantaṃ upasaṅkamiṃsu. Rājā bhagavato gopphakesu gahetvā satthāraṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi saddhiṃ amaccasahassena. Satthā tesaṃ dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne saddhiṃ parisāya arahatte patiṭṭhāsi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 2.54.66-107) –
有一位名叫莲华上的胜者,已经彻底通达一切法。
在无云的虚空中升起,如同秋日天空中的太阳。
他以言语的光明,教导那些能够被教化的莲花。
导师用智慧的光芒,把烦恼的淤泥晒干。
他摧毁外道的名声,就像太阳盖过萤火虫的光。
他宣示真理意义的光辉,就像太阳照亮宝物。
他是功德的来源,就像大海是众宝的出处。
就像雨云用雨水滋润万物一样,他用法的雨云降下法雨。
那时我是城里的一名法官,那座城名叫天鹅。
我上前去,从名为“水生最优者”的那里听闻了法。
他是比丘们的教导者,是已经完成声闻弟子职责的;
他彰显了功德,让我的心感到满足。
听了之后满心欢喜,就邀请如来;
与弟子们一起供养了食物后,我就发愿求那个位置。
那时,佛陀像天鹅一样步伐平稳,声音像天鹅鼓一样响亮。
你们看这位大臣,他精通裁决,善于断案。
他伏倒在我脚边,身上的汗毛都竖了起来;
肤色像乌云一样,肩膀丰满圆实,眼睛和脸庞都清净明亮。
被众多随从簇拥着,带着王者的威仪,享有盛大的名声;
这位内心满怀喜悦之人,期盼着那位所作已办者的果位。
在天界享有天人的荣耀,在人间获得崇高的地位;
受用完剩余的业报后,就会证得涅槃。
“十万劫之后,将有生于甘蔗族者,
他以乔达摩为姓,将成为世间的导师。
“于彼法中,当为法嗣、亲生子、由法所化生者;
有一位名叫劫宾那的人,将成为导师的弟子。
在胜者的教法中做了善行之后,
我舍弃人身,往生兜率天。
我成百次统治了天界与人间的王位,
我出生在波罗奈附近,属于肯尼亚族姓。
我曾有一千名随从围绕,并与妻子在一起。
我曾侍奉过五百位独觉佛。
供养他们三个月饮食后,我们随后布施了三衣。
从那里死后,我们都投生到了三十三天。
后来,我们从那里死后,又都投生为人;
往昔生于雪山附近的鸡城。
我曾经名叫劫宾那,是一位名声显赫的王子。
出生在其余大臣家族的人,也都只围绕着我、追随我。
我得到了做大国王的快乐,一切欲望都圆满具足。
我从商人们那里听说了佛陀出世这件大事。
佛陀出现在世间,是无可比拟的独一无二之人。
他宣说正法,那是不死的、最殊胜的安乐。
他的弟子们善加调伏,也善得解脱,无漏;
听了他们那些善意的话,我对商人们表达了敬意。
我舍弃了王位,与大臣们一起离家出家,成了敬奉佛陀的人。
看见一条大河,汹涌澎湃,河水满盈,与岸齐平。
没有立足点,没有可抓靠的东西,很难渡过去,水流又急又快。
忆念佛陀的功德后,我平安地渡过了。
如果佛陀已度脱有流,到达世间尽头,是智者;
凭这句真实语,愿我此行顺利成功。
若道路是趣向寂静者,解脱即是究竟乐;
以此谛语真实力,愿我行程得成就。
如果僧团已越三险,就是无上的功德福田;
凭这句真实语,愿我此行顺利成功。
真实的誓言一说出,水就从道路上退去了。
于是,我快乐地渡了过去,来到令人心旷神怡的河岸边。
我看见佛陀安坐着,像升起的太阳一样放出光明。
就像燃烧的金山,又像被点亮的灯树。
如同伴有群星的月亮,被弟子们簇拥在前。
就像帝释天神降雨一样,从教法的云层中洒下甘霖。
我和同伴一起顶礼之后,退到一边坐下。
那时,佛陀知道了我们的心愿,就为我们宣说佛法。
听了无垢的法之后,我们对胜者这样说:
大雄啊,请让我们出家吧!我们已经厌离了生死轮回中的存在。
比丘们,法已经善说,就是为了让你们灭尽苦。
你们要修梵行,这是最殊胜的牟尼所说。
随着话语,我们全都成了穿着比丘衣的人。
我们受了具足戒,并且在教法中证得了入流果。
之后,导师去了祇园,就教导我们;
我受了胜者的教导,证得了阿拉汉果。
胜者对那个功德感到欢喜,就把我安立在第一的位置上。
在大众中,劫宾那被称为教诫比丘中最上者。
我在十万劫里造下的业,它的果报已经在我身上显现了。
就像箭一样快地解脱出来,我烧尽了自己的烦恼。
“我的烦恼已烧尽……(中略)……佛陀之教已奉行。”
‘‘Padumuttaro nāma jino, sabbadhammāna pāragū; Udito ajaṭākāse, ravīva saradambare. ‘‘Vacanābhāya bodheti, veneyyapadumāni so; Kilesapaṅkaṃ soseti, matiraṃsīhi nāyako. ‘‘Titthiyānaṃ yase hanti, khajjotābhā yathā ravi; Saccatthābhaṃ pakāseti, ratanaṃva divākaro. ‘‘Guṇānaṃ āyatibhūto, ratanānaṃva sāgaro; Pajjunnoriva bhūtāni, dhammameghena vassati. ‘‘Akkhadasso tadā āsiṃ, nagare haṃsasavhaye; Upecca dhammamassosiṃ, jalajuttamanāmino. ‘‘Ovādakassa bhikkhūnaṃ, sāvakassa katāvino; Guṇaṃ pakāsayantassa, tappayantassa me manaṃ. ‘‘Sutvā patīto sumano, nimantetvā tathāgataṃ; Sasissaṃ bhojayitvāna, taṃ ṭhānamabhipatthayiṃ. ‘‘Tadā haṃsasamabhāgo, haṃsadundubhinissano; Passathetaṃ mahāmattaṃ, vinicchayavisāradaṃ. ‘‘Patitaṃ pādamūle me, samuggatatanūruhaṃ; Jīmūtavaṇṇaṃ pīṇaṃsaṃ, pasannanayanānanaṃ. ‘‘Parivārena mahatā, rājayuttaṃ mahāyasaṃ; Eso katāvino ṭhānaṃ, pattheti muditāsayo. ‘‘Iminā paṇipātena, cāgena paṇidhīhi ca; Kappasatasahassāni, nupapajjati duggatiṃ. ‘‘Devesu devasobhaggaṃ, manussesu mahantataṃ; Anubhotvāna sesena, nibbānaṃ pāpuṇissati. ‘‘Satasahassito kappe, okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘‘Tassa dhammesu dāyādo, oraso dhammanimmito; Kappino nāma nāmena, hessati satthu sāvako. ‘‘Tatohaṃ sukataṃ kāraṃ, katvāna jinasāsane; Jahitvā mānusaṃ dehaṃ, tusitaṃ agamāsahaṃ. ‘‘Devamānusarajjāni, sataso anusāsiya; Bārāṇasiyamāsanne, jāto keṇiyajātiyaṃ. ‘‘Sahassaparivārena, sapajāpatiko ahaṃ; Pañcapaccekabuddhānaṃ, satāni samupaṭṭhahiṃ. ‘‘Temāsaṃ bhojayitvāna, pacchādamha ticīvaraṃ; Tato cutā mayaṃ sabbe, ahumha tidasūpagā. ‘‘Puno sabbe manussattaṃ, agamimha tato cutā; Kukkuṭamhi pure jātā, himavantassa passato. ‘‘Kappino nāmahaṃ āsiṃ, rājaputto mahāyaso; Sesāmaccakule jātā, mameva parivārayuṃ. ‘‘Mahārajjasukhaṃ patto, sabbakāmasamiddhimā; Vāṇijehi samakkhātaṃ, buddhuppādamahaṃ suṇiṃ. ‘‘Buddho loke samuppanno, asamo ekapuggalo; So pakāseti saddhammaṃ, amataṃ sukhamuttamaṃ. ‘‘Suyuttā tassa sissā ca, sumuttā ca anāsavā; Sutvā nesaṃ suvacanaṃ, sakkaritvāna vāṇije. ‘‘Pahāya rajjaṃ sāmacco, nikkhamiṃ buddhamāmako; Nadiṃ disvā mahācandaṃ, pūritaṃ samatittikaṃ. ‘‘Appatiṭṭhaṃ anālambaṃ, duttaraṃ sīghavāhiniṃ; Guṇaṃ saritvā buddhassa, sotthinā samatikkamiṃ. ‘‘Bhavasotaṃ sace buddho, tiṇṇo lokantagū vidū; Etena saccavajjena, gamanaṃ me samijjhatu. ‘‘Yadi santigamo maggo, mokkho caccantikaṃ sukhaṃ; Etena saccavajjena, gamanaṃ me samijjhatu. ‘‘Saṅgho ce tiṇṇakantāro, puññakkhetto anuttaro; Etena saccavajjena, gamanaṃ me samijjhatu. ‘‘Saha kate saccavare, maggā apagataṃ jalaṃ; Tato sukhena uttiṇṇo, nadītīre manorame. ‘‘Nisinnaṃ addasaṃ buddhaṃ, udentaṃva pabhaṅkaraṃ; Jalantaṃ hemaselaṃva, dīparukkhaṃva jotitaṃ. ‘‘Sasiṃva tārāsahitaṃ, sāvakehi purakkhataṃ; Vāsavaṃ viya vassantaṃ, desanājaladantaraṃ. ‘‘Vanditvāna sahāmacco, ekamantamupāvisiṃ; Tato no āsayaṃ ñatvā, buddho dhammamadesayi. ‘‘Sutvāna dhammaṃ vimalaṃ, avocumha mayaṃ jinaṃ; Pabbājehi mahāvīra, nibbindāmha mayaṃ bhave. ‘‘Svakkhāto bhikkhave dhammo, dukkhantakaraṇāya vo; Caratha brahmacariyaṃ, iccāha munisattamo. ‘‘Saha vācāya sabbepi, bhikkhuvesadharā mayaṃ; Ahumha upasampannā, sotāpannā ca sāsane. ‘‘Tato jetavanaṃ gantvā, anusāsi vināyako; Anusiṭṭho jinenāhaṃ, arahattamapāpuṇiṃ. ‘‘Tato bhikkhusahassāni, anusāsimahaṃ tadā; Mamānusāsanakarā, tepi āsuṃ anāsavā. ‘‘Jino tasmiṃ guṇe tuṭṭho, etadagge ṭhapesi maṃ; Bhikkhuovādakānaggo, kappinoti mahājane. ‘‘Satasahasse kataṃ kammaṃ, phalaṃ dassesi me idha; Pamutto saravegova, kilese jhāpayiṃ mama. ‘‘Kilesā jhāpitā mayhaṃ…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
证得阿拉汉果之后,他们全都向导师请求出家。导师对他们说:“来吧,比丘们!”这一句话就成了他们的出家与具足戒。导师带着那一千位比丘,从空中前往祇园。有一天,世尊对劫宾那长老的弟子比丘们说:“比丘们,劫宾那有没有为比丘们说法?”他们回答:“世尊,他不说法。他安闲少事,乐于安住在当下的安乐中,连一句教诫都不给。”世尊叫人把长老唤来,问:“劫宾那,听说你连一句教诫都不给弟子们,是真的吗?”长老回答:“是真的,世尊。”世尊说:“婆罗门,不要这样。从今天起,你要为前来的人说法。”长老恭敬地领受世尊的话,说:“好的,世尊。”他仅凭一次教诫,就让一千位沙门安立在阿拉汉果中。因此,世尊在依次安排自己声闻长老弟子的位次时,把他放在教诫比丘的第一位。又有一天,长老在教诫比丘尼时——
Arahattaṃ patvā pana te sabbeva satthāraṃ pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthā te ‘‘etha, bhikkhavo’’ti āha. Sā eva tesaṃ pabbajjā upasampadā ca ahosi. Satthā taṃ bhikkhusahassaṃ ādāya ākāsena jetavanaṃ agamāsi. Athekadivasaṃ bhagavā tassantevāsike bhikkhū āha – ‘‘kacci, bhikkhave, kappino bhikkhūnaṃ dhammaṃ desetī’’ti? ‘‘Na, bhagavā, deseti . Appossukko diṭṭhadhammasukhavihāramanuyutto viharati, ovādamattampi na detī’’ti. Satthā theraṃ pakkosāpetvā – ‘‘saccaṃ kira tvaṃ, kappina, antevāsikānaṃ ovādamattampi na desī’’ti? ‘‘Saccaṃ, bhagavā’’ti. ‘‘Brāhmaṇa, mā evaṃ kari, ajja paṭṭhāya upagatānaṃ dhammaṃ desehī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti thero satthu vacanaṃ sirasā sampaṭicchitvā ekovādeneva samaṇasahassaṃ arahatte patiṭṭhāpesi. Tena naṃ satthā paṭipāṭiyā attano sāvake there ṭhānantare ṭhapento bhikkhuovādakānaṃ aggaṭṭhāne ṭhapesi. Athekadivasaṃ thero bhikkhuniyo ovadanto –
能预先看清未来,并且辨明什么是有益、什么是有害这两方面;
怀有敌意的人也好,真心为他好的人也好,仔细打量,都看不出他有什么破绽。
‘‘Anāgataṃ yo paṭikacca passati, hitañca atthaṃ ahitañca taṃ dvayaṃ; Viddesino tassa hitesino vā, randhaṃ na passanti samekkhamānā.
对于他,入出息念已圆满、善修习;
按照佛陀所教导的方式,循序渐进地修习;
就像月亮从云里脱出来,照亮了此世间。
‘‘Ānāpānasatī yassa, paripuṇṇā subhāvitā; Anupubbaṃ paricitā, yathā buddhena desitā; Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā.
我的心确实清净洁白,无量善修。
它已被穿透并已高举,照耀着一切方向。
‘‘Odātaṃ vata me cittaṃ, appamāṇaṃ subhāvitaṃ; Nibbiddhaṃ paggahītañca, sabbā obhāsate disā.
具智慧者,纵使财物耗尽,仍得以存活;
没有智慧,就算拥有财富,也活不出真正的生命。
‘‘Jīvate vāpi sappañño, api vittaparikkhayo; Paññāya ca alābhena, vittavāpi na jīvati.
慧能辨别所闻之法,慧能增长名声与赞誉。
有智慧的人在这世上,即使身处种种苦难之中,也能找到快乐。
‘‘Paññā sutavinicchinī, paññā kittisilokavaddhanī; Paññāsahito naro idha, api dukkhesu sukhāni vindati.
这个法并不是今天才有的,也不稀奇,更不是什么未曾有的事。
哪里有生,哪里有死,那又有什么好奇怪的。
‘‘Nāyaṃ ajjatano dhammo, nacchero napi abbhuto; Yattha jāyetha mīyetha, tattha kiṃ viya abbhutaṃ.
刚出生的众生,死亡必定紧随其后。
有生就有死,众生的法则就是这样。
‘‘Anantarañhi jātassa, jīvitā maraṇaṃ dhuvaṃ; Jātā jātā marantīdha, evaṃ dhammā hi pāṇino.
人死了,别人为了活命而做的事,对他并没有什么意义。
为死者哭泣,既带不来名声,也带不来世间的利益,更不会被沙门和婆罗门称赞。
‘‘Na hetadatthāya matassa hoti, yaṃ jīvitatthaṃ paraporisānaṃ; Matamhi ruṇṇaṃ na yaso na lokyaṃ, na vaṇṇitaṃ samaṇabrāhmaṇehi.
眼睛和身体因此受损,容貌、体力与意念也随之衰退;
他的敌人会感到欢喜,想利益他的人也得不到安乐。
‘‘Cakkhuṃ sarīraṃ upahanti tena, nihīyati vaṇṇabalaṃ matī ca; Ānandino tassa disā bhavanti, hitesino nāssa sukhī bhavanti.
“因此,应当希求住在家族中的智者与多闻者;
他们依靠智慧带来的广大受用,完成该做的事,就像乘船渡过涨满的河流一样。”
‘‘Tasmā hi iccheyya kule vasante, medhāvino ceva bahussute ca; Yesañhi paññāvibhavena kiccaṃ, taranti nāvāya nadiṃva puṇṇa’’nti. –
他说了这些偈颂。
Imā gāthā abhāsi.
这里,“未到来”就是还没有来、还没有发生,这是它的意思。“事先”就是提前。“看”就是观察。“义”就是应做的事。“那两者”就是有利和有害。“怀敌意者”就是敌人。“怀善意者”就是朋友。“漏洞”就是过失。“四处察看”就是寻找。这段话的意思是:如果有人能像我一样,用智慧的眼睛提前看到、审视、思择自己未来还没有到来的、能带来利益、带来损害以及二者兼有的事——那么,无论敌人怀着伤害的心思,还是朋友怀着利益的心思,四处寻找他的过失,都找不到。这样的有慧者,生活没有漏洞。因此,你们也应该成为这样的人。
Tattha anāgatanti na āgataṃ, avindanti, attho. Paṭikaccāti putetaraṃyeva. Passatīti oloketi. Atthanti kiccaṃ. Taṃ dvayanti hitāhitaṃ. Viddesinoti amittā. Hitesinoti mittā. Randhanti chiddaṃ. Samekkhamānāti gavesantā. Idaṃ vuttaṃ hoti – yo puggalo attano hitāvahaṃ ahitāvahaṃ tadubhayañca atthaṃ kiccaṃ anāgataṃ asampattaṃ puretaraṃyeva paññācakkhunā ahaṃ viya passati vīmaṃsati vicāreti, tassa amittā vā ahitajjhāsayena mittā vā hitajjhāsayena randhaṃ gavesantā na passanti, tādiso paññavā puggalo acchiddavutti, tasmā tumhehi tathārūpehi bhavitabbanti.
现在,为了说明入出息念修习的功德,并把它和那里(的偈颂)连接起来,诵出第二首偈颂:“入出息念,若有……”。其中,āna 是吸气,apāna 是呼气。以吸气、呼气的相为所缘的念,就是入出息念。这里是以“念”为代表,实际指的是与念相应的定的修习。yassa 是指那位瑜伽行者。paripuṇṇā subhāvitā(圆满、善修习):因为四念处的圆满和十六种行相的圆满而完全圆满,因为七觉支以及明与解脱的圆满而善加修习、增长。anupubbaṃ paricitā(次第熟习):就像世尊所教导的“他正念地吸气……”等等那样,按照世尊所教导的方式,次第地、循序渐进地熟悉、练习、修习。so maṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimā(他照耀此世间,如月脱出云翳):这位修习瑜伽的人,就像脱离云翳等随烦恼的月亮以月光照耀这片空间世间一样;他脱离无明等随烦恼之后,也以智慧之光,照耀由自身相续与他身相续所摄的行世间,使其显现、明朗。因此,意思是:你们应当修习入出息念。
Idāni ānāpānasatibhāvanāya guṇaṃ dassento tattha tāni yojetuṃ ‘‘ānāpānasatī yassā’’ti dutiyaṃ gāthamāha. Tattha ānanti assāso. Apānanti passāso. Assāsapassāsanimittārammaṇā sati ānāpānasati. Satisīsena cettha taṃsampayuttasamādhibhāvanā adhippetā. Yassāti, yassa yogino. Paripuṇṇā subhāvitāti catunnaṃ satipaṭṭhānānaṃ soḷasannañca ākārānaṃ pāripūriyā sabbaso puṇṇā sattannaṃ bojjhaṅgānaṃ vijjāvimuttīnañca pāripūriyā suṭṭhu bhāvitā vaḍḍhitā. Anupubbaṃ paricitā, yathā buddhena desitāti ‘‘so satova assasatī’’tiādinā (dī. ni. 2.374; ma. ni. 1.107) yathā bhagavatā desitā, tathā anupubbaṃ anukkamena paricitā āsevitā bhāvitā. Somaṃ lokaṃ pabhāseti, abbhā muttova candimāti so yogāvacaro yathā abbhādiupakkilesā vimutto cando candālokena imaṃ okāsalokaṃ pabhāseti, evaṃ avijjādiupakkilesavimutto ñāṇālokena attasantānapatitaṃ parasantānapatitañca saṅkhāralokaṃ pabhāseti pakāseti. Tasmā tumhehi ānāpānasatibhāvanā bhāvetabbāti adhippāyo.
现在,他以自己为例,说明修习精进的成果,诵出第三首偈颂:“我的心确实洁白。”它的意思是:由于去除了五盖的污垢,我的心确实洁白、清净。就像有限的贪等烦恼已被断除,无量的涅槃已被现证,同样,因为经过修习,心变得无量且善加修习。正因为如此,四圣谛被透彻通达,从一切烦恼那边彻底脱离,并且由于超越了对过去等方向的疑惑,对一切法没有迷乱,所以能在苦等诸法、过去等各方面放光照耀。因此,他开示说:你们也应当这样修心。
Idāni attānaṃ nidassanaṃ katvā bhāvanābhiyogassa saphalataṃ dassento ‘‘odātaṃ vata me citta’’nti tatiyaṃ gāthamāha. Tassattho – nīvaraṇamalavigamato odātaṃ suddhaṃ vata mama cittaṃ. Yathā pamāṇakarā rāgādayo pahīnā, appamāṇañca nibbānaṃ paccakkhaṃ kataṃ ahosi, tathā bhāvitattā appamāṇaṃ subhāvitaṃ, tato eva catusaccaṃ nibbiddhaṃ paṭivijjhitaṃ, sakalasaṃkilesapakkhato paggahitañca hutvā dukkhādikā pubbantādikā ca disā obhāsate tattha vitiṇṇakaṅkhattā sabbadhammesu vigatasammohattā ca. Tasmā tumhehipi evaṃ cittaṃ bhāvetabbanti dasseti.
就像由修习所成的慧能净化心的污垢等,对人有很大利益一样,其他的慧也同样如此。为了说明这一点,诵出了第四首偈颂:“有智慧的人即使……也能活下去。”它的意思是:即使财产已经耗尽,只要生来就有智慧,就能凭随遇而安的知足,以没有过失的方式维持生活。对他来说,这样的生活才真正叫作活着。所以世尊说:“以慧而活的人,他们的生活被称为最好的。”反之,愚笨的人因为没有智慧,会错失今生的利益和来世的利益,即使拥有财富,也不算是真正活着;因为遭到指责等,他虽然活着,但对他而言并不算活着。又或者因为不懂得正确的方法,把已经得到的财富败光,甚至连命都保不住。因此,不放逸的你们也应当具足守护的智慧——这就是这段话的意趣。
Yathā bhāvanāmayā paññā cittamalavisodhanādinā purisassa bahupakārā, evaṃ itarāpīti dassento ‘‘jīvate vāpi sappañño’’ti catutthagāthamāha. Tassattho – parikkhīṇadhanopi sappaññajātiko itarītarasantosena santuṭṭho anavajjāya jīvikāya jīvatiyeva. Tassa hi jīvitaṃ jīvitaṃ nāma. Tenāha bhagavā – ‘‘paññājīviṃ jīvitamāhu seṭṭha’’nti (saṃ. ni. 1.73, 246; su. ni. 184). Dummedhapuggalo pana paññāya alābhena diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca atthaṃ virādhento vittavāpi na jīvati, garahādippattiyā jīvanto nāma na tassa hoti, anupāyaññutāya vā yathādhigataṃ dhanaṃ nāsento jīvitampi sandhāretuṃ na sakkotiyeva, tasmā pārihāriyapaññāpi tumhehi appamattehi sampādetabbāti adhippāyo.
现在,为了显示慧的功德,说出第五首偈颂:“慧能判定所闻。”其中,“慧能判定所闻”是说:这慧能对所闻之法作出判定,对随所听闻、已进入耳门的义理,生起这样的判定:“这是不善,这是善,这是有过,这是无过”等等。“增长称扬与名声”是说:慧能增长当面的称赞——称扬,以及广为流传的名声,因为只有具慧的人,才因被智者赞叹而获得称扬等。“具慧者”是指具备守护慧和观慧的人。“虽在众苦中,也能获得诸乐”是说:在纯粹是苦的蕴、处等当中,通过正确修行、如实了知它们的自性,也能获得无染的安乐。
Idāni paññāya ānisaṃse dassetuṃ ‘‘paññā sutavinicchinī’’ti pañcamaṃ gāthamāha. Tattha paññā sutavinicchinīti paññā nāmesā sutassa vinicchayinī, yathāsute sotapathamāgate atthe ‘‘ayaṃ akusalo, ayaṃ kusalo, ayaṃ sāvajjo, ayaṃ anavajjo’’tiādinā vinicchayajananī. Kittisilokavaddhanīti kittiyā sammukhā pasaṃsāya silokassa patthaṭayasabhāvassa vaddhanī, paññavatoyeva hi kittiādayo viññūnaṃ pāsaṃsabhāvato. Paññāsahitoti pārihāriyapaññāya, vipassanāpaññāya ca yutto. Api dukkhesu sukhāni vindatīti ekantadukkhasabhāvesu khandhāyatanādīsu sammāpaṭipattiyā yathābhūtasabhāvāvabodhena nirāmisānipi sukhāni paṭilabhati.
现在,为了对那些比丘尼宣说与无常相应、能带来坚定心的法,他诵出剩下的偈颂:“此法并非今天才有的……”等等。这里的大意是:众生的生与死的本性——这个法并不是今天才出现、不是刚刚才来的,因为它反复不断地发生,所以并不稀奇;因为并非前所未有,所以也不奇妙。因此,无论在哪里出生,就在那里死去;在这个世间,众生一旦出生,就一定会死去。这有什么好奇怪的?因为死是必然的本性——刹那间的死亡不需要任何其他原因。因为出生之后紧接着就是死亡,对已出生的人来说,死是确定的;已生起的诸蕴必定会坏灭。然而,世间上说他“还活着”这种说法,是因为执取依赖于许多条件,所以并不确定。正因为如此,所以说“生者在此处死去,这就是众生的本性”——意思是:已生者必然归于死,这就是众生的法尔本性。这是在说明生与死紧密相随。
Idāni tāsaṃ bhikkhunīnaṃ aniccatāpaṭisaṃyuttaṃ dhīrabhāvāvahaṃ dhammaṃ kathento ‘‘nāyaṃ ajjatano dhammo’’tiādinā sesagāthā abhāsi. Tatrāyaṃ saṅkhepattho – yvāyaṃ sattānaṃ jāyanamīyanasabhāvo, ayaṃ dhammo ajjatano adhunāgato na hoti, abhiṇhapavattikatāya na acchariyo, abbhutapubbatābhāvato nāpi abbhuto. Tasmā yattha jāyetha mīyetha, yasmiṃ loke satto jāyeyya, so ekaṃsena mīyetha, tattha kiṃ viya? Kiṃ nāma abbhutaṃ siyā? Sabhāvikattā maraṇassa – na hi khaṇikamaraṇassa kiñci kāraṇaṃ atthi. Yato anantarañhi jātassa, jīvitā maraṇaṃ dhuvaṃ jātassa jātisamanantaraṃ jīvitato maraṇaṃ ekantikaṃ uppannānaṃ khandhānaṃ ekaṃsena bhijjanato. Yo panettha jīvatīti lokavohāro, so tadupādānassa anekapaccayāyattatāya anekantiko, yasmā etadevaṃ, tasmā jātā marantīdha, evaṃdhammā hi pāṇinoti ayaṃ sattānaṃ pakati, yadidaṃ jātānaṃ maraṇanti jātiyā maraṇānubandhanataṃ āha.
现在,因为那些比丘尼当中有人内心被忧伤缠住,所以为了排解她们的忧伤,才说了“这不是为了死者……”等等这些话。其中,“这不是为了死者的利益”:别人、其他人为死者哭——为了死者的活命、为了死者的生命迹象而哭——这种哭对那个死者、那个有情来说,连活命这一点都谈不上有什么利益,对任何人都没有利益。而那些哭的人,对着死者、以那个死去的人为对象而哭,这种哭不会带来名声,不会带来世间的名声,也不会带来清净。“不被沙门婆罗门称赞”:也不会被智者称赞,反而正是被智者责备。这就是这句话的意思。
Idāni yasmā tāsu bhikkhunīsu kāci sokabandhitacittāpi atthi, tasmā tāsaṃ sokavinodanaṃ kātuṃ ‘‘na hetadatthāyātiādi vuttaṃ. Tattha na hetadatthāya matassa hotīti yaṃ matassa jīvitatthaṃ jīvitanimittaṃ paraporisānaṃ parapuggalānaṃ ruṇṇaṃ, etaṃ tassa matassa sattassa jīvitatthaṃ tāva tiṭṭhatu, kassacipi atthāya na hoti, ye pana rudanti, tesampi matamhi matapuggalanimittaṃ ruṇṇaṃ, na yaso na lokyaṃ yasāvahaṃ visuddhāvahañca na hoti . Na vaṇṇitaṃ samaṇabrāhmaṇehīti viññuppasaṭṭhampi na hoti, atha kho viññugarahitamevāti attho.
不只是这些哭泣的过患,还有其他过患。为了说明这一点,先说了“损害眼与身体……”这首偈颂,接着又说最后那首以“因此”开头的偈颂,目的是让她们远离忧伤等不利之事,引导她们亲近善知识。其中,“因此”的意思是:哭泣会损害、伤害哭泣者的眼睛和身体,由于这哭泣,他的容貌、力量和智慧都会减退、衰退;而怨敌对头看到这人哭泣,就会欢喜、高兴、充满喜悦;关心他利益的朋友则会痛苦、难过。所以,智者具备法生之慧,为了圆满与现世等利益相关的多闻,应当希望、期待那些多闻者住于自己家中,让他们成为家中的常客。那些智者、多闻者、有智慧的人,凭借智慧的广大和智慧的力量,就像乘船渡过满水的大河一样,善男子们依靠他们,度过自己的事务,到达彼岸。这就是“应当希望住在家中的人”这句话的连接解释。
Na kevalameteva ye rudato ādīnavā, atha kho imepīti dassento ‘‘cakkhuṃ sarīraṃ upahantī’’ti gāthaṃ vatvā tato paraṃ sokādianatthapaṭibāhanatthaṃ kalyāṇamittapayirupāsanāyaṃ tā niyojento ‘‘tasmā’’tiādinā osānagāthamāha. Tattha tasmāti yasmā ruṇṇaṃ rudantassa puggalassa cakkhuṃ sarīrañca upahanti vibādhati, tena ruṇṇena vaṇṇo balaṃ mati ca nihīyati parihāyati, tassa rudantassa puggalassa disā sapattā ānandino pamodavanto pītivanto bhavanti. Hitesino mittā dukkhī dukkhitā bhavanti tasmā dhammojapaññāya samannāgatattā medhāvino diṭṭhadhammikādiatthasannissitassa bāhusaccassa pāripūriyā bahussute, attano kule vasante iccheyya pāṭikaṅkheyya kulūpake kareyya. Yesanti yesaṃ medhāvīnaṃ bahussutānaṃ paṇḍitānaṃ paññāvibhavena paññābalena yathā mahoghassa puṇṇaṃ nadiṃ nāvāya taranti, evaṃ kulaputtā attano atthakiccaṃ taranti pāraṃ pāpuṇanti. Te iccheyya kule vasanteti yojanā.
长老这样为那些比丘尼说法之后,就让她们回去了。她们依照长老的教诫去做,消除了忧伤,如理修行,最终圆满了自己的利益。
Evaṃ thero tāsaṃ bhikkhunīnaṃ dhammaṃ kathetvā vissajjesi. Tā therassa ovāde ṭhatvā sokaṃ vinodetvā yoniso paṭipajjantiyo sadatthaṃ paripūresuṃ.
4. 周利槃陀伽长老偈颂注释
4. Cūḷapanthakattheragāthāvaṇṇanā
“我的领悟是迟钝的”等偈颂,是具寿周利槃陀伽长老的偈颂。它的缘起是什么?这里按事缘应当说的内容,在《八集》中摩诃槃陀伽事里已经说过了。不过,这里有一个不同之处——摩诃槃陀伽长老证得阿拉汉果后,安住在最高果位的快乐中,心想:“怎样才能让周利槃陀伽也安立在这种快乐中呢?”于是他去见自己的祖父——那位大富商,说道:“大富商,如果允许的话,我想让周利槃陀伽出家。”“尊者,请让他出家吧。”长老就让他出了家。他安住在十戒中之后,在兄长身边——
Dandhāmayhaṃ gatītiādikā āyasmato cūḷapanthakattherassa gāthā. Kā uppatti? Yadettha aṭṭhuppattivasena vattabbaṃ, taṃ aṭṭhakanipāte mahāpanthakavatthusmiṃ (theragā. aṭṭha. 2.mahāpanthakattheragāthāvaṇṇanā) vuttameva. Ayaṃ pana viseso – mahāpanthakatthero arahattaṃ patvā aggaphalasukhena vītināmento cintesi – ‘‘kathaṃ nu kho sakkā cūḷapanthakampi imasmiṃ sukhe patiṭṭhapetu’’nti? So attano ayyakaṃ dhanaseṭṭhiṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘sace, mahāseṭṭhi, anujānātha , ahaṃ cūḷapanthakaṃ pabbājeyya’’nti. ‘‘Pabbājetha, bhante’’ti. Thero taṃ pabbājesi. So dasasu sīlesu patiṭṭhito bhātu santike –
“就像一朵清晨盛开、香气未散的红莲花,颜色鲜红,香味芬芳;
看那位鸯耆罗沙光芒闪耀,像太阳在天空中炽热照耀。”
‘‘Padumaṃ yathā kokanadaṃ sugandhaṃ, pāto siyā phullamavītagandhaṃ; Aṅgīrasaṃ passa virocamānaṃ, tapantamādiccamivantalikkhe’’ti. (saṃ. ni. 1.123; a. ni. 5.195) –
他背诵这首偈颂,过了四个月还是记不住,刚记住的词句在心里也留不住。于是摩诃槃陀伽对他说:“槃陀伽,你在这教法里没法成就,四个月连一首偈颂都记不住。出家该做的事,你又怎么能完成呢?离开这里吧。”他被长老赶走后,站在门楼旁边哭着。
Gāthaṃ uggaṇhanto catūhi māsehi gahetuṃ nāsakkhi, gahitagahitaṃ padaṃ hadaye na tiṭṭhati. Atha naṃ mahāpanthako āha – ‘‘panthaka, tvaṃ imasmiṃ sāsane abhabbo, catūhi māsehi ekagāthampi gahetuṃ na sakkosi. Pabbajitakiccaṃ pana tvaṃ kathaṃ matthakaṃ pāpessasi? Nikkhama ito’’ti. So therena paṇāmito dvārakoṭṭhakasamīpe rodamāno aṭṭhāsi.
那时,导师正住在耆婆的芒果园里。于是耆婆派了一个人去邀请:“请导师和五百位比丘一起来应供。”那时,具寿摩诃槃陀伽正担任分食者。有人对他说:“尊者,请您为五百位比丘接受供养。”他却说:“除了周利槃陀伽,其余人的我接受。”周利槃陀伽听到这话后,更加陷入忧恼。导师知道他心里的苦楚,心想:“周利槃陀伽会凭我施设的方法而觉悟。”于是就在离他不远的地方显现自己,问他:“槃陀伽,你为什么哭?”他回答:“尊者,我兄长把我赶走了。”导师说:“槃陀伽,不要忧虑。在我的教法里,你的出家是成立的。来,拿着这块布,心里一直作意‘除垢、除垢’。”导师用神通化出一块洁净的布片,交给了他。他接过导师给的布片,一边用手来回擦拭,一边念着“除垢、除垢”,坐了下来。他这样擦拭时,布片变脏了;再继续擦拭,就变得像擦锅布一样。因为他的智慧已经成熟,便这样思惟:“这块布片原本洁净,只因依附这个执取来的身体,才变脏、变成另一种样子。所以它是无常的;就像这块布一样,心也是如此。”于是他确立了坏灭随观,就在那个所缘上生起诸禅那,以禅那为基础再确立观禅,与诸无碍解同时证得阿拉汉果。因此在《譬喻》中说:
Tena ca samayena satthā jīvakambavane viharati. Atha jīvako purisaṃ pesesi, ‘‘pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ satthāraṃ nimantehī’’ti. Tena ca samayena āyasmā mahāpanthako bhattuddesako hoti. So ‘‘pañcannaṃ bhikkhusatānaṃ bhikkhaṃ paṭicchatha, bhante’’ti vutto ‘‘cūḷapanthakaṃ ṭhapetvā sesānaṃ paṭicchāmī’’ti āha. Taṃ sutvā cūḷapanthako bhiyyosomattāya domanassappatto ahosi. Satthā tassa cittakkhedaṃ ñatvā, ‘‘cūḷapanthako mayā katena upāyena bujjhissatī’’ti tassa avidūre ṭhāne attānaṃ dassetvā ‘‘kiṃ, panthaka, rodasī’’ti pucchi. ‘‘Bhātā maṃ, bhante, paṇāmetī’’ti āha. ‘‘Panthaka, mā cintayi, mama sāsane tuyhaṃ pabbajjā, ehi, imaṃ gahetvā ‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’nti manasi karohī’’ti iddhiyā suddhaṃ coḷakkhaṇḍaṃ abhisaṅkharitvā adāsi. So satthārā dinnaṃ coḷakkhaṇḍaṃ ‘‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’’nti hatthena parimajjanto nisīdi. Tassa taṃ parimajjantassa kiliṭṭhadhātukaṃ jātaṃ, puna parimajjantassa ukkhaliparipuñchanasadisaṃ jātaṃ. So ñāṇassa paripakkattā evaṃ cintesi – ‘‘idaṃ coḷakkhaṇḍaṃ pakatiyā parisuddhaṃ, imaṃ upādiṇṇakasarīraṃ nissāya kiliṭṭhaṃ aññathā jātaṃ, tasmā aniccaṃ yathāpetaṃ, evaṃ cittampī’’ti khayavayaṃ paṭṭhapetvā tasmiṃyeva nimitte jhānāni nibbattetvā jhānapādakaṃ vipassanaṃ paṭṭhapetvā saha paṭisambhidāhi arahattaṃ pāpuṇi. Tena vuttaṃ apadāne (apa. thera 1.2.35-54) –
有位名叫莲华上的胜者,是各种供养的接受者;
那时,他远离僧团,住在雪山中。
那时我也住在雪山的一座草庵里。
我前去亲近那位刚到来不久的大雄、世间导师。
我用双手举起花伞,献了上去。
世尊莲华上大牟尼接受了它。
所有天人都满心欢喜,他们一同前往雪山。
他们发出赞叹之声,具眼者将会随喜。
天人作此语已,即趋人中最胜尊前;
于虚空中为彼擎举无上莲华伞盖。
苦行者举起一把百叶伞,把它送给了我。
我将称扬他,请听我所说。
无论他流转投生于何道,或生天界,或生人间;
当他立于露天时,将有莲花为他擎持。
在十万劫之后,生于甘蔗族的他。
他以乔达摩为姓,将成为世间的导师。
当教法已经开显时,他将获得人身。
在那意所成身之中,他将成为最殊胜者。
会有两位兄弟,两个人都叫盘荼迦;
体验过最殊胜的利益之后,他们将会让教法光耀起来。
我十八岁那年,就离开家出家了。
在释迦子的教法里,我并没有得到什么特别的证悟。
我的趣向一向迟钝,从前也曾被人轻视。
哥哥把我赶走了,说:“你现在回你自己的家去吧。”
我被赶走之后,就安静地待在僧园的门楼那里。
我心里忧愁,就站在那里,对沙门生活还抱着期望。
世尊来到那里,抚摸我的头;
他抓住我的手臂,把我领进了僧园。
导师出于悲悯,给了我一块擦脚布。
你就这样保持清净的专注,我便在一旁安住下来。
我用双手拿起它,忆起了红莲花。
在那里,我的心得到了解脱,我证得了阿拉汉果。
在种种意所成身中,我处处都达到了究竟。
遍知一切诸漏后,我安住于无漏。
‘‘Padumuttaro nāma jino, āhutīnaṃ paṭiggaho; Gaṇamhā vūpakaṭṭho so, himavante vasī tadā. ‘‘Ahampi himavantamhi, vasāmi assame tadā; Acirāgataṃ mahāvīraṃ, upesiṃ lokanāyakaṃ. ‘‘Pupphacchattaṃ gahetvāna, upagacchiṃ narāsabhaṃ; Samādhiṃ samāpajjantaṃ, antarāyamakāsahaṃ. ‘‘Ubho hatthehi paggayha, pupphacchattaṃ adāsahaṃ; Paṭiggahesi bhagavā, padumuttaro mahāmuni. ‘‘Sabbe devā attamanā, himavantaṃ upenti te; Sādhukāraṃ pavattesuṃ, anumodissati cakkhumā. ‘‘Idaṃ vatvāna te devā, upagacchuṃ naruttamaṃ; Ākāse dhārayantassa, padumacchattamuttamaṃ. ‘‘Satapattachattaṃ paggayha, adāsi tāpaso mama; Tamahaṃ kittayissāmi, suṇātha mama bhāsato. ‘‘Pañcavīsatikappāni, devarajjaṃ karissati; Catuttiṃsatikkhattuñca, cakkavattī bhavissati. ‘‘Yaṃ yaṃ yoniṃ saṃsarati, devattaṃ atha mānusaṃ; Abbhokāse patiṭṭhantaṃ, padumaṃ dhārayissati. ‘‘Kappasatasahassamhi , okkākakulasambhavo; Gotamo nāma gottena, satthā loke bhavissati. ‘‘Pakāsite pāvacane, manussattaṃ labhissati; Manomayamhi kāyamhi, uttamo so bhavissati. ‘‘Dve bhātaro bhavissanti, ubhopi panthakavhayā; Anubhotvā uttamatthaṃ, jotayissanti sāsanaṃ. ‘‘Sohaṃ aṭṭhārasavasso, pabbajiṃ anagāriyaṃ; Visesāhaṃ na vindāmi, sakyaputtassa sāsane. ‘‘Dandhā mayhaṃ gatī āsi, paribhūto pure ahuṃ; Bhātā ca maṃ paṇāmesi, gaccha dāni sakaṃ gharaṃ. ‘‘Sohaṃ paṇāmito santo, saṅghārāmassa koṭṭhake; Dummano tattha aṭṭhāsiṃ, sāmaññasmiṃ apekkhavā. ‘‘Bhagavā tattha āgacchi, sīsaṃ mayhaṃ parāmasi; Bāhāya maṃ gahetvāna, saṅghārāmaṃ pavesayi. ‘‘Anukampāya me satthā, adāsi pādapuñchaniṃ; Evaṃ suddhaṃ adhiṭṭhehi, ekamantamadhiṭṭhahaṃ. ‘‘Hatthehi tamahaṃ gayha, sariṃ kokanadaṃ ahaṃ; Tattha cittaṃ vimucci me, arahattaṃ apāpuṇiṃ. ‘‘Manomayesu kāyesu, sabbattha pāramiṃ gato; Sabbāsave pariññāya, viharāmi anāsavo. ‘‘Paṭisambhidā catasso…pe… kataṃ buddhassa sāsana’’nti.
他正是依阿拉汉道,成就了三藏与五神通。导师与四百九十九位比丘一同前往,在耆婆的住处铺设好的座位上坐下。而周利槃陀伽因为自己的钵食未被接受,所以没有去。耆婆开始施粥,导师用手盖住了钵。耆婆问:“尊者,为什么不接受?”导师说:“耆婆,精舍里还有一位比丘。”耆婆就派了一个人去,吩咐道:“去,把精舍里坐着的那位尊者请来。”周利槃陀伽长老以形貌和动作,一个人就变化出一千个各不相同的比丘,坐在那里。那人到了精舍,看见那么多比丘,就回去告诉耆婆:“精舍里的比丘众比这里的比丘众还多,我不知道该请哪位尊者。”耆婆问导师:“尊者,坐在精舍里的那位比丘叫什么名字?”导师说:“他叫周利槃陀伽,耆婆。”耆婆说:“去,问清楚哪位是周利槃陀伽,然后把他带来。”那人到了精舍,问:“尊者,哪位是周利槃陀伽?”一千位比丘同时开口说:“我是周利槃陀伽”“我是周利槃陀伽”。那人又回去,把这件事告诉了耆婆。耆婆因为已通达真理,从道理上明白:“这位尊者想必有神通。”就说:“去,你先对那位最先开口的尊者说‘导师叫您’,然后抓住他的衣角。”那人到了精舍,照办了,那些变化出来的比丘立刻消失了。他就带着长老回来了。
Arahattamaggenevassa tepiṭakaṃ pañcābhiññā ca āgamiṃsu. Satthā ekena ūnehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ gantvā jīvakassa nivesane paññatte āsane nisīdi. Cūḷapanthako pana attano bhikkhāya appaṭicchitattā eva na gato. Jīvako yāguṃ dātuṃ ārabhi, satthā pattaṃ hatthena pidahi. ‘‘Kasmā, bhante, na gaṇhathā’’ti vutte – ‘‘vihāre eko bhikkhu atthi, jīvakā’’ti. So purisaṃ pahiṇi, ‘‘gaccha, bhaṇe, vihāre nisinnaṃ ayyaṃ gahetvā ehī’’ti. Cūḷapanthakattheropi rūpena kiriyāya ca ekampi ekena asadisaṃ bhikkhusahassaṃ nimminitvā nisīdi. So puriso vihāre bhikkhūnaṃ bahubhāvaṃ disvā gantvā jīvakassa kathesi – ‘‘imasmā bhikkhusaṅghā vihāre bhikkhusaṅgho bahutaro, pakkositabbaṃ ayyaṃ na jānāmī’’ti. Jīvako satthāraṃ paṭipucchi – ‘‘konāmo, bhante, vihāre nisinno bhikkhū’’ti? ‘‘Cūḷapanthako nāma, jīvakā’’ti. ‘‘Gaccha , bhaṇe, ‘cūḷapanthako nāma kataro’ti pucchitvā taṃ ānehī’’ti. So vihāraṃ gantvā ‘‘cūḷapanthako nāma kataro, bhante’’ti pucchi. ‘‘Ahaṃ cūḷapanthako’’,‘‘ahaṃ cūḷapanthako’’ti ekapahāreneva bhikkhusahassampi kathesi. So punāgantvā taṃ pavattiṃ jīvakassa ārocesi. Jīvako paṭividdhasaccattā ‘‘iddhimā maññe, ayyo’’ti nayato ñatvā ‘‘gaccha, bhaṇe, paṭhamaṃ kathanakamayyameva ‘tumhe satthā pakkosatī’ti vatvā cīvarakaṇṇe gaṇhā’’ti āha. So vihāraṃ gantvā tathā akāsi, tāvadeva nimmitabhikkhū antaradhāyiṃsu. So theraṃ gahetvā agamāsi.
那时,导师接受了粥以及糕饼等各类食物。十力者用完斋、回到精舍后,法堂里生起了议论:“真是稀有啊,诸佛的威力!有人四个月都记不住一首偈颂,却在短短一刹那间就成就了这样大的神通。”导师听到比丘们的这番谈论,就过来坐在佛座上,问:“比丘们,你们在说什么?”他们回答:“尊者,我们在说这件事。”导师便说:“比丘们,周利槃陀伽如今依我的教导而住,得到了出世间的遗产;过去世他得到的则是世间的遗产。”应他们请求,导师讲了《小商主本生》。后来,导师在圣众围绕中坐在法座上,把周利槃陀伽安立在“能变化意所成身”的比丘中第一、以及“善于转心”的比丘中第一的位置上。再后来,比丘们问他:“你根性那么迟钝,是怎么通达诸谛的?”他便从被哥哥赶走说起,讲述自己的修行经历——
Satthā tasmiṃ khaṇe yāguñca khajjakādibhedañca paṭiggaṇhi. Dasabale bhattakiccaṃ katvā vihāraṃ gate dhammasabhāyaṃ kathā udapādi – ‘‘aho buddhānaṃ ānubhāvo, yatra hi nāma cattāro māse ekagāthaṃ gahetuṃ asakkontampi lahukena khaṇeneva evaṃ mahiddhikaṃ akaṃsū’’ti. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ kathāsallāpaṃ sutvā āgantvā buddhāsane nisajja, ‘‘kiṃ vadetha, bhikkhave’’ti pucchitvā, ‘‘imaṃ nāma, bhante’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, cūḷapanthakena idāni mayhaṃ ovāde ṭhatvā lokuttaradāyajjaṃ laddhaṃ, pubbe pana lokiyadāyajja’’nti vatvā tehi yācito cūḷaseṭṭhijātakaṃ (jā. 1.1.4) kathesi. Aparabhāge taṃ satthā ariyagaṇaparivuto dhammāsane nisinno manomayaṃ kāyaṃ abhinimminantānaṃ bhikkhūnaṃ cetovivaṭṭakusalānañca aggaṭṭhāne ṭhapesi. So aparena samayena bhikkhūhi ‘‘tathā dandhadhātukena kathaṃ tayā saccāni paṭividdhānī’’ti puṭṭho bhātu paṇāmanato paṭṭhāya attano paṭipattiṃ pakāsento –
我的行进曾经很迟钝,过去我一直被人轻视。
哥哥把我赶走了,说:你现在回家去吧。
‘‘Dandhā mayhaṃ gatī āsi, paribhūto pure ahaṃ; Bhātā ca maṃ paṇāmesi, gaccha dāni tuvaṃ gharaṃ.
我被遣走后,站在僧园的门楼处,
心里难受,对教法仍怀着期待。
‘‘Sohaṃ paṇāmito santo, saṅghārāmassa koṭṭhake; Dummano tattha aṭṭhāsiṃ, sāsanasmiṃ apekkhavā.
世尊来到那里,抚摸我的头;
他抓住我的手臂,把我领进了僧园。
‘‘Bhagavā tattha āgacchi, sīsaṃ mayhaṃ parāmasi; Bāhāya maṃ gahetvāna, saṅghārāmaṃ pavesayi.
导师出于对我的悲悯,给了我一块擦脚布。
你要把它决意成纯净的,并在一处好好地决意。
‘‘Anukampāya me satthā, pādāsi pādapuñchaniṃ; Etaṃ suddhaṃ adhiṭṭhehi, ekamantaṃ svadhiṭṭhitaṃ.
我听闻他的话语后,便欢喜安住于教法中;
我为了达到最高的目标,而修习定。
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, vihāsiṃ sāsane rato; Samādhiṃ paṭipādesiṃ, uttamatthassa pattiyā.
“我了知宿住,天眼已得清净;
三明已然证得,佛陀之教已奉行。
‘‘Pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhitaṃ; Tisso vijjā anuppattā, kataṃ buddhassa sāsanaṃ.
般陀伽变化出一千个自己的身体,
在宜人的芒果园里坐下,直到时间的宣告。
‘‘Sahassakkhattumattānaṃ, nimminitvāna panthako; Nisīdambavane ramme, yāva kālappavedanā.
从那以后,我的导师就派了一位使者来通知我时候到了。
当被召唤的时机到来时,我便从空中飞来接近。
‘‘Tato me satthā pāhesi, dūtaṃ kālappavedakaṃ; Paveditamhi kālamhi, vehāsādupasaṅkamiṃ.
顶礼导师双足后,我退到一边坐下;
导师知道我已经坐下,就接受了供养。
‘‘Vanditvā satthuno pāde, ekamantaṃ nisīdahaṃ; Nisinnaṃ maṃ viditvāna, attha satthā paṭiggahi.
“是整个世界供养的对象,是各种供品的接受者;
人类的福德之田,接受了这份布施。”
‘‘Āyāgo sabbalokassa, āhutīnaṃ paṭiggaho; Puññakkhettaṃ manussānaṃ, paṭiggaṇhittha dakkhiṇa’’nti. –
他说了这些偈颂。
Imā gāthā abhāsi.
其中,“迟钝”就是迟缓,因为四个月都学不会一首四句偈颂,所以虚弱。“趣”指智的趣向。“曾是”就是曾经是。“被轻蔑”就是指因为“失念、不正知”而遭到鄙视。“以前”指过去还是凡夫的时候。“以及兄弟”里的“以及”表示并列,不只是被轻蔑,兄弟也把我赶走,说:“般陀伽,你是个愚钝的人,我看你是没有善根的,所以没能力把出家人该做的事做到圆满,不适合这个教法,现在回你祖父家去吧。”他就这样把我赶走了。“兄弟”指由兄弟。
Tattha dandhāti, mandā, catuppadikaṃ gāthaṃ catūhi māsehi gahetuṃ asamatthabhāvena dubbalā. Gatīti ñāṇagati. Āsīti, ahosi. Paribhūtoti, tato eva ‘‘muṭṭhassati asampajāno’’ti hīḷito. Pureti, pubbe puthujjanakāle. Bhātā cāti samuccayattho ca-saddo, na kevalaṃ paribhūtova, atha kho bhātāpi maṃ paṇāmesi, ‘‘panthaka, tvaṃ duppañño ahetuko maññe, tasmā pabbajitakiccaṃ matthakaṃ pāpetuṃ asamattho , na imassa sāsanassa anucchaviko, gaccha dāni tuyhaṃ ayyakaghara’’nti nikkaḍḍhesi. Bhātāti, bhātarā.
在门屋,指靠近门屋的地方。心忧的人,指被忧恼缠住的人。对教法有所顾念,指对正自觉者的教法还有牵挂,不想退失。
Koṭṭhaketi, dvārakoṭṭhakasamīpe. Dummanoti, domanassito. Sāsanasmiṃ apekkhavāti, sammāsambuddhassa sāsane sāpekkho avibbhamitukāmo.
世尊来到那里:世尊被大悲心所触动,为了帮助我,就来到我站的地方。来了以后,又安慰我说:“般陀伽,我是你的导师,不是大般陀伽,你是为了我才出家的。”他用手掌抚摸我的头——那手掌以网纹装饰,手指柔软细嫩、丰满修长,像绽放的莲花一样光洁,还带有轮相——表示“从现在起,你就是我的孩子了”,就这样抚摸我的头。握住我的手臂:他问“你为什么站在这里?”然后用散发着栴檀香气的手抓住我的手臂,把我带进寺院里面。给了他擦脚布:他做成擦脚布后交给我,意思是说“你要作意这是除尘的东西”。有些版本读作“他给了”和“擦脚布”。但有人说:“所谓‘擦脚布’是指他给了一块擦脚布片。”这并不合理,因为那块布片是以神通变化出来的。你要决意这块净布,在一处善加决意:把这块净布片以“除尘之物,除尘之物”的作意好好决意之后,在一处、在僻静的地方、在香室门前坐下,你要决意,也就是让心这样安定下来后继续运作。
Bhagavā tattha āgacchīti, mahākaruṇāsañcoditamānaso maṃ anuggaṇhanto bhagavā yatthāhaṃ ṭhito, tattha āgacchi. Āgantvā ca, ‘‘panthaka, ahaṃ te satthā, na mahāpanthako, maṃ uddissa tava pabbajjā’’ti samassāsento sīsaṃ mayhaṃ parāmasi jālābandhanamudutalunapīṇavarāyataṅgulisamupasobhitena vikasitapadumasassirīkena cakkaṅkitena hatthatalena ‘‘idāniyeva mama putto bhavissatī’’ti dīpento mayhaṃ sīsaṃ parāmasi. Bāhāya maṃ gahetvānāti, ‘‘kasmā tvaṃ, idha tiṭṭhasī’’ti candanagandhagandhinā attano hatthena maṃ bhuje gahetvā antosaṅghārāmaṃ pavesesi. Pādāsipādapuñchaninti pādapuñchaniṃ katvā pādāsi ‘‘rajoharaṇanti manasi karohī’’ti adāsīti attho. ‘‘Adāsī’’ti ‘‘pādapuñchani’’nti ca paṭhanti. Keci pana ‘‘pādapuñchani’’nti pādapuñchanacoḷakkhaṇḍaṃ pādāsī’’ti vadanti. Tadayuttaṃ iddhiyā abhisaṅkharitvā coḷakkhaṇḍassa dinnattā. Etaṃ suddhaṃ adhiṭṭhehi, ekamantaṃ svadhiṭṭhitanti, etaṃ suddhaṃ coḷakkhaṇḍaṃ ‘‘rajoharaṇaṃ, rajoharaṇa’’nti manasikārena svadhiṭṭhitaṃ katvā ekamantaṃ ekamante vivitte gandhakuṭipamukhe nisinno adhiṭṭhehi tathā cittaṃ samāhitaṃ katvā pavattehi.
我听了他的话说,是指我听了那位世尊的话和教导,在那教法和教导中感到欢喜、非常欢喜,就这样安住下来,按照教导去实践。在实践的过程中,为了证得最高的利益,我修成了定。所谓最高的利益,就是阿拉汉果。为了证得它,先以遍作的方式修出色界禅那,再以禅那为基础建立观,然后按道的次第逐步成就了最高的道定——这就是这段话的意思。这里说的“定”,是从近行定开始一直到第四道定,都用“定”这个通称来涵盖;而最高的果定,则用“最高的利益”这个说法来包含。这位尊者在定方面特别善巧,所以经文说“我成就了定”。因为对定善巧,这位具寿被称为“心回转善巧者”;而摩诃槃陀伽长老因为对观善巧,被称为“想回转善巧者”。这里有人说:一个善于定的相,一个善于观的相;一个深入定,一个深入观;一个善于以支来略摄,一个善于以所缘来略摄;一个善于辨别支,一个善于辨别所缘。另外,周利槃陀伽长老因为特别获得四种色界禅那,所以被称为心回转善巧者;摩诃槃陀伽长老因为特别获得四种无色界禅那,所以被称为想回转善巧者。或者也可以说:前一位获得色界禅那后,从禅支出起而证得阿拉汉果,所以是心回转善巧者;另一位获得无色界禅那后,从禅支出起而证得阿拉汉果,所以是想回转善巧者。至于化现意生身时,其他人只能化现三四个,不能化现很多,而且化现出来的都是一模一样的,只能做同一种事情。但这位长老一次作意就能化出一千个沙门,两个两个都不相同,也不是做同一种事情。因此他被称为化现意生身者中最殊胜的。
Tassāhaṃ vacanaṃ sutvāti, tassa bhagavato vacanaṃ ovādaṃ ahaṃ sutvā tasmiṃ sāsane ovāde rato abhirato hutvā vihāsiṃ yathānusiṭṭhaṃ paṭipajjiṃ. Paṭipajjanto ca samādhiṃ paṭipādesiṃ, uttamatthassa pattiyāti, uttamattho nāma arahattaṃ, tassa adhigamāya kasiṇaparikammavasena rūpajjhānāni nibbattetvā jhānapādakaṃ vipassanaṃ paṭṭhapetvā maggapaṭipāṭiyā aggamaggasamādhiṃ sampādesinti attho. Ettha hi samādhīti upacārasamādhito paṭṭhāya yāva catutthamaggasamādhi, tāva samādhisāmaññena gahito, aggaphalasamādhi pana uttamatthaggahaṇena, sātisayaṃ cevāyaṃ samādhikusalo, tasmā ‘‘samādhiṃ paṭipādesi’’nti āha. Samādhikusalatāya hi ayamāyasmā cetovivaṭṭakusalo nāma jāto, mahāpanthakatthero pana vipassanākusalatāya saññāvivaṭṭakusalo nāma. Eko cettha samādhilakkhaṇe cheko, eko vipassanālakkhaṇe, eko samādhigāḷho, eko vipassanāgāḷho eko aṅgasaṃkhitte cheko, eko ārammaṇasaṃkhitte, eko aṅgavavatthāne, eko ārammaṇavavatthāneti vaṇṇenti. Apica cūḷapanthakatthero sātisayaṃ catunnaṃ rūpāvacarajjhānānaṃ lābhitāya cetovivaṭṭakusalo vutto, mahāpanthakatthero sātisayaṃ catunnaṃ arūpāvacarajjhānānaṃ lābhitāya saññāvivaṭṭakusalo. Paṭhamo vā rūpāvacarajjhānalābhī hutvā jhānaṅgehi vuṭṭhāya arahattaṃ pattoti cetovivaṭṭakusalo, itaro arūpāvacarajjhānalābhī hutvā jhānaṅgehi vuṭṭhāya arahattaṃ pattoti saññāvivaṭṭakusalo. Manomayaṃ pana kāyaṃ nibbattento aññe tayo vā cattāro vā nibbattanti, na bahuke, ekasadiseyeva ca katvā nibbattenti, ekavidhameva kammaṃ kurumāne. Ayaṃ pana thero ekāvajjanena samaṇasahassaṃ māpesi, dvepi na kāyena ekasadise akāsi, na ekavidhaṃ kammaṃ kurumāne. Tasmā manomayaṃ kāyaṃ abhinimminantānaṃ aggo nāma jāto.
现在,为了显示自己证得的殊胜成就,他说了“我知宿住”等话。这位长老其实已经具足六通,但为了显示对证得漏尽智最有帮助的那种神通,所以说了“我知宿住,天眼清净”,然后才说“证得了三明”。这是因为宿住智、随业趣智和未来分智对修观行的人特别有帮助,其他几种神通则不是这样。
Idāni attano adhigatavisesaṃ dassetuṃ ‘‘pubbenivāsaṃ jānāmī’’tiādimāha. Kāmañcāyaṃ thero chaḷabhiñño, yā pana abhiññā āsavakkhayañāṇādhigamassa bahūpakārā, taṃ dassanatthaṃ ‘‘pubbenivāsaṃ jānāmi, dibbacakkhu visodhita’’nti vatvā ‘‘tisso vijjā anuppattā’’ti vuttaṃ. Pubbenivāsayathākammupagaanāgataṃsañāṇāni hi vipassanācārassa bahūpakārāni, na tathā itarañāṇāni.
“Sahassakkhattuṃ”的意思是“一千”。有些人说这是“一千次”。但这位长老只靠一次作意,就在一千个意所成身中化现出来,并不是靠次数。那些化现出来的身彼此各不相同,还做着种种不同的动作。有人问:“声闻弟子也能有这样神通变化出来的化身吗?”并不是所有弟子都能,只有这位长老因为愿力圆满才做到了这样;正因如此,他凭这一点被列为第一。
“Panthako nisīdi”是说长老用第三人称称呼自己,就像称呼别人一样。
“Ambavane”的意思是:在芒果园,即耆婆所建的寺院。
“Vehāsādupasaṅkamiṃ”中,“vehāsā”是表示动作工具的工具格,意思是“以神通从空中”;“da”是连声词。意思是:从空中靠近。
“Atha”的意思是:“那时”(在我坐下之后)。
“Paṭiggahī”的意思是:“接受了净水”。
“Āyāgo sabbalokassa”的意思是:对于包括天神在内的一切世间,因为他是最上的应供者,所以成为应受供养的殊胜处。
“Āhutīnaṃ paṭiggaho”的意思是:因能使供养产生广大果报,故为供物的接受者。
“Paṭiggaṇhittha dakkhiṇaṃ”的意思是:接受了耆婆所献的粥、嚼食等种种供养物。
Sahassakkhattunti sahassaṃ. ‘‘Sahassavāra’’nti keci vadanti. Ekāvajjanena pana thero sahasse manomaye kāye nimmini, na vārena. Te ca kho aññamaññamasadise vividhañca kammaṃ karonte. ‘‘Kiṃ pana sāvakānampi evarūpaṃ iddhinimmānaṃ sambhavatī’’ti? Na sambhavati sabbesaṃ, abhinīhārasampattiyā pana ayameva thero evamakāsi, tathā hesa iminā aṅgena etadagge ṭhapito. Panthako nisīdīti attānameva paraṃ viya vadati. Ambavaneti, ambavane jīvakena katavihāre. Vehāsādupasaṅkaminti vehāsāti karaṇe nissakkavacanaṃ, vehāsenāti attho, da-kāro padasandhikaro. Athāti, mama nisajjāya pacchā. Paṭiggahīti dakkhiṇodakaṃ paṭiggaṇhi. Āyāgo sabbalokassāti, sabbassa sadevakassa lokassa aggadakkhiṇeyyatāya deyyadhammaṃ ānetvā yajitabbaṭṭhānabhūto. Āhutīnaṃ paṭiggahoti, mahāphalabhāvakaraṇena dakkhiṇāhutīnaṃ paṭiggaṇhako. Paṭiggaṇhittha dakkhiṇanti jīvakena upanītaṃ yāgukhajjādibhedaṃ dakkhiṇaṃ paṭiggahesi.
那时,世尊吃完饭,吩咐尊者周利槃陀伽:“你来作随喜吧。”他因为已经证得无碍解,就像握住须弥山搅动大海一样,激荡着三藏佛语,把握世尊的心意,作了随喜。然而这位尊者虽然具足善根资粮,却被那样一小片业障布所障碍,四个月里连一首四句偈都记不住。导师看到他善根资粮已经成熟,就顺应他过去所修的行持,引导他如理作意。事情正是这样:当时世尊坐在耆婆的住处,就知道:“周利槃陀伽的心已经得定,观已经走上正轨。”于是世尊还坐在原处,就示现自身,开示道:“槃陀伽,如果说这块布脏了、沾满尘垢,那么除此之外,在圣者的律法中,还有另一种杂染,那才是真正的尘垢。”这样示现之后——
Atha kho bhagavā katabhattakicco āyasmantaṃ cūḷapanthakaṃ āṇāpesi – ‘‘anumodanaṃ karohī’’ti. So sineruṃ gahetvā mahāsamuddaṃ manthento viya pabhinnapaṭisambhidāppattatāya tepiṭakaṃ buddhavacanaṃ saṅkhobhento satthu ajjhāsayaṃ gaṇhanto anumodanaṃ akāsi. Tathā upanissayasampannopi cāyamāyasmā tathārūpāya kammapilotikāya paribādhito catuppadikaṃ gāthaṃ catūhipi māsehi gahetuṃ nāsakkhi. Taṃ panassa upanissayasampattiṃ oloketvā satthā pubbacariyānurūpaṃ yonisomanasikāre niyojesi. Tathā hi bhagavā tadā jīvakassa nivesane nisinno eva ‘‘cūḷapanthakassa cittaṃ samāhitaṃ, vīthipaṭipannā vipassanā’’ti ñatvā yathānisinnova attānaṃ dassetvā, ‘‘panthaka, yadipāyaṃ pilotikā saṃkiliṭṭhā rajānukiṇṇā, ito pana añño eva ariyassa vinaye saṃkileso rajo cāti dassento –
贪是一种垢,但这里说的并不是平常的微尘;“垢”正是贪的别名。
诸比丘舍弃这尘垢,安住在离垢者的教法中。
‘‘Rāgo rajo na ca pana reṇu vuccati, rāgassetaṃ adhivacanaṃ rajoti; Etaṃ rajaṃ vippajahitvā bhikkhavo, viharanti te vītarajassa sāsane. ‘‘Doso rajo…pe… sāsane. ‘‘Moho rajo…pe… vītarajassa sāsane’’ti. –
他诵出了这三首关于光明的偈颂。偈颂诵完时,周利槃陀伽证得了以神通和无碍解为伴随的阿拉汉果。
Imā tisso obhāsagāthā abhāsi. Gāthāpariyosāne cūḷapanthako abhiññāpaṭisambhidāparivāraṃ arahattaṃ pāpuṇīti.