3. 小品·4. 粗糠饿鬼事的注释
3. 小品义注 · 317 段
4. 粗糠饿鬼事的注释巴利
4. Bhusapetavatthuvaṇṇanā
“粗糠……一个人一再地稻谷……”这件事,是导师住在舍卫城时,针对四个饿鬼而说的。据说,离舍卫城不远的一个村子里,有一个人做奸诈的买卖,靠缺斤短两等手段谋生。他拿稻谷的谷壳,用铜色泥土浸泡加工,让它变重,再混进红米里卖。他的儿子因为“父亲不恭敬来家里的朋友和伙伴们”而发火,拿起轭上的皮鞭打母亲的头。他的媳妇偷吃了准备给大家吃的肉,后来被他们追问时,就发誓说:“如果我吃了那块肉,就让我生生世世割下自己背上的肉来吃。”而他的妻子,当有人向她讨要某件用具时,她说“没有”;被他们逼问得紧了,就说了谎并发誓:“如果我把有的说成没有,就让我每投生一处,都变成吃粪的。”巴利
Bhusāni eko sāliṃ punāparoti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante cattāro pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kūṭavāṇijo kūṭamānādīhi jīvikaṃ kappesi. So sālipalāpe gahetvā tambamattikāya paribhāvetvā garutare katvā rattasālihi saddhiṃ missetvā vikkiṇi. Tassa putto ‘‘gharaṃ āgatānaṃ mama mittasuhajjānaṃ sammānaṃ na karotī’’ti kupito yugacammaṃ gahetvā mātusīse pahāramadāsi. Tassa suṇisā sabbesaṃ atthāya ṭhapitamaṃsaṃ corikāya khāditvā puna tehi anuyuñjiyamānā ‘‘sace mayā taṃ maṃsaṃ khāditaṃ, bhave bhave attano piṭṭhimaṃsaṃ kantitvā khādeyya’’nti sapathamakāsi. Bhariyā panassa kiñcideva upakaraṇaṃ yācantānaṃ ‘‘natthī’’ti vatvā tehi nippīḷiyamānā ‘‘sace santaṃ natthīti vadāmi, jātajātaṭṭhāne gūthabhakkhā bhaveyya’’nti musāvādena sapathamakāsi.
那四个人后来在某时命终,投生到温迪亚山林里,成了饿鬼。在那里,那个奸商因为业果,双手抓起熊熊燃烧的粗糠,往自己头上撒,承受着巨大的痛苦;他的儿子被铁锤砸破自己的头,也是自作自受,感受着不小的苦;他的儿媳因为业果,用极其锋利、又长又大的指甲,割下自己背上的肉来吃,感受着无量的痛苦;他的妻子那边,原本香气扑鼻、清净无瑕、没有黑点的粳米饭,刚一端到面前,就变成了爬满各种虫子、极其恶臭、令人厌恶的粪便,她只好双手捧着吃下去,感受着极大的痛苦。巴利
Te cattāropi janā aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ petā hutvā nibbattiṃsu. Tattha kūṭavāṇijo kammaphalena pajjalantaṃ bhusaṃ ubhohi hatthehi gahetvā attano matthake ākiritvā mahādukkhaṃ anubhavati, tassa putto ayomayehi muggarehi sayameva attano sīsaṃ bhinditvā anappakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Tassa suṇisā kammaphalena sunisitehi ativiya vipulāyatehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsāni kantitvā khādantī aparimitaṃ dukkhaṃ anubhavati, tassa bhariyāya sugandhaṃ suvisuddhaṃ apagatakāḷakaṃ sālibhattaṃ upanītamattameva nānāvidhakimikulākulaṃ paramaduggandhajegucchaṃ gūthaṃ sampajjati, taṃ sā ubhohi hatthehi pariggahetvā bhuñjantī mahādukkhaṃ paṭisaṃvedeti.
那四个人投生为饿鬼、正遭受巨大痛苦时,具寿大目犍连在山间游行,有一天来到了那个地方。他看见那些饿鬼之后——巴利
Evaṃ tesu catūsu janesu petesu nibbattitvā mahādukkhaṃ anubhavantesu āyasmā mahāmoggalāno pabbatacārikaṃ caranto ekadivasaṃ taṃ ṭhānaṃ gato. Te pete disvā –
“ 有人吃着谷糠,另一个人却在吃稻谷;这个女人在吃自己的血肉。
你也在受用这粪尿、不净、不可爱的东西,这到底是什么果报呢?”巴利
‘‘Bhusāni eko sāliṃ punāparo, ayañca nārī sakamaṃsalohitaṃ; Tuvañca gūthaṃ asuciṃ akantaṃ, paribhuñjasi kissa ayaṃ vipāko’’ti. –
长老用这首偈颂问他们过去造了什么业。其中,“bhusāni”是谷糠的意思。“eko”是独自一人的意思。“sāliṃ”是宾格形式,用于属格义,意思是:他把燃烧着的稻谷糠撒在自己头上。“punāparo”是又另一个人。那个打了母亲头的人,用铁杵打自己的头,结果头裂开了,说的就是这件事。“sakamaṃsalohitaṃ”是说吃自己背上的肉和血,这是按文句连接起来理解的。“akantaṃ”是不可爱、可厌的。“kissa ayaṃ vipāko”是:“你们如今所感受的这些,是何种恶业的果报呢?”巴利
Imāya gāthāya tehi katakammaṃ pucchi. Tattha bhusānīti palāpāni. Ekoti ekako. Sālinti sālino. Sāmiatthe hetaṃ upayogavacanaṃ, sālino palāpāni pajjalantāni attano sīse avakiratīti adhippāyo. Punāparoti puna aparo. Yo hi so mātusīsaṃ pahari, so ayomuggarehi attano sīsaṃ paharitvā sīsabhedaṃ pāpuṇāti, taṃ sandhāya vadati. Sakamaṃsalohitanti attano piṭṭhimaṃsaṃ lohitañca paribhuñjatīti yojanā. Akantanti amanāpaṃ jegucchaṃ. Kissa ayaṃ vipākoti katamassa pāpakammassa idaṃ phalaṃ, yaṃ idāni tumhehi paccanubhavīyatīti attho.
长老这样问他们各自造了什么业之后,那个骗子商人的妻子就把他们所有人造过的业都讲了出来——巴利
Evaṃ therena tehi katakamme pucchite kūṭavāṇijassa bhariyā sabbehi tehi katakammaṃ ācikkhantī –
这个人前世伤害过母亲,而这个人是个奸诈的商人;
这个人吃了肉,又用说谎来骗人。巴利
‘‘Ayaṃ pure mātaraṃ hiṃsati, ayaṃ pana kūṭavāṇijo; Ayaṃ maṃsāni khāditvā, musāvādena vañceti.
我昔生为人中女,居家主掌一家众;
有物现前便藏匿,心念莫从此处施分毫。巴利
‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, agārinī sabbakulassa issarā; Santesu pariguhāmi, mā ca kiñci ito adaṃ.
我用妄语来遮掩,说“我家里没有这个东西”。
如果我隐瞒了真实存在的东西,就让我把粪便当饭吃。巴利
‘‘Musāvādena chādemi, natthi etaṃ mama gehe; Sace santaṃ niguhāmi, gūtho me hotu bhojanaṃ.
由彼业果报,及妄语二者;
香洁稻米饭,于我翻成粪。巴利
‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ; Sugandhaṃ sālino bhattaṃ, gūthaṃ me parivattati.
不会白费的业,业确实不会消失。
我吃着、喝着这恶臭的、爬满蛆虫的粪秽。她说了这首偈颂。巴利
‘‘Avañjhāni ca kammāni, na hi kammaṃ vinassati; Duggandhaṃ kiminaṃ mīḷhaṃ, bhuñjāmi ca pivāmi cā’’ti. – gāthā abhāsi;
448 在这里,她指着儿子说“这(个人)”。所谓“伤害”,就是用力量压迫,意思是拿棍子打。“Kūṭavāṇijo”就是狡诈的商人,意思是用欺骗的手段做买卖。所谓“吃了肉”,就是吃了和别人共有的肉之后,用“我没吃”这样的妄语来骗他们。巴利
448. Tattha ayanti puttaṃ dassenti vadati. Hiṃsatīti thāmena paribādheti, muggarena paharatīti attho. Kūṭavāṇijoti khalavāṇijo, vañcanāya vaṇijjakārakoti attho . Maṃsāni khāditvāti parehi sādhāraṇamaṃsaṃ khāditvā ‘‘na khādāmī’’ti musāvādena te vañceti.
449-50 家主妇,就是家里的女主人。Santesu 指确实存在、被他人乞讨的物品。Pariguhāmi 是我藏起来。这是因时态颠倒而说的。Mā ca kiñci ito adanti 指我没有把自己这里的哪怕一点点东西施给有需要的人。Chādemi 是我用“我家里没有这个”这样的妄语来掩盖。巴利
449-50.Agārinīti gehasāminī. Santesūti vijjamānesveva parehi yācitaupakaraṇesu. Pariguhāmīti paṭicchādesiṃ. Kālavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Mā ca kiñci ito adanti ito mama santakato kiñcimattampi atthikassa parassa na adāsiṃ. Chādemiti ‘‘natthi etaṃ mama gehe’’ti musāvādena chādesiṃ.
451-2 “我的粪便在转变”,意思是:香喷喷的粳米饭,因为我的业力,转成了粪便,变成了粪。“不空”的意思是不落空、不会没有结果。因为业确实不会消失:已经积下的业,在还没有给出果报之前,确实不会消失。“虫”指的是长满了虫,已经生出一大堆虫。“粪”就是大便。其余部分因为以下已经讲过其中的道理,所以很容易明白。巴利
451-2.Gūthaṃ me parivattatīti sugandhaṃ sālibhattaṃ mayhaṃ kammavasena gūthabhāvena parivattati pariṇamati. Avañjhānīti amoghāni anipphalāni. Na hi kammaṃ vinassatīti yathūpacitaṃ kammaṃ phalaṃ adatvā na hi vinassati. Kiminanti kimivantaṃ sañjātakimikulaṃ. Mīḷhanti gūthaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.
长老听了那个女饿鬼的话后,就把这件事禀告给世尊。世尊以这件事作为缘起,为在场的大众开示佛法。那次开示给大众带来了利益。巴利
Evaṃ thero tassā petiyā vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
5. 童子饿鬼事注释巴利
5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā
“善逝的智慧真是稀有奇妙”——这是《童子饿鬼事》的故事。它是怎么来的呢?据说在舍卫城,有很多近事男组成法会,在城里搭了一座大帐篷,用各种颜色的布装饰好,一大早就邀请以佛陀为首的比丘僧团,请他们坐在铺设了最上等坐垫的座位上,用香、花等供养之后,举行了盛大的布施。有一个人看到这一幕,心被悭吝的污垢缠住了,受不了这样的恭敬供养,就说了这样的话:“这些东西全都扔到垃圾堆里去吧,别给这些秃头。”近事男们听了之后,心里震动,想道:“这个人真是造了很重的恶业啊,竟然这样冒犯以佛陀为首的比丘僧团。”他们就把这件事告诉了他的母亲,说:“你去替我们向世尊和弟子僧团请求原谅吧。”她答应说:“好。”她责备并劝导了儿子之后,来到世尊和比丘僧团面前,说明儿子所犯的过错,请求原谅,然后连续七天用粥供养世尊和比丘僧团。她的儿子不久就死了,投生到一个靠不清净的营生过活的妓女肚子里。那妓女刚生下他,知道是个男孩,就让人把他丢到坟场里。他在那里凭着自己善业的力量得到了保护,没有任何人伤害他,像在母亲怀里一样安稳地睡着。也有人说,是天神保护了他。巴利
Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇanti idaṃ kumārapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvā mahādānaṃ pavattenti. Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha – ‘‘varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ, na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinna’’nti. Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ, yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddha’’nti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘gaccha, tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī’’ti āhaṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi. Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti. Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘dārako’’ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi. So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi. Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti.
那时,世尊在黎明时分从大悲定中出定,以佛眼观察世间,看见那个被丢弃在坟场的男孩。日出时分,世尊来到坟场。大众心想:“导师来到这里,一定有原因。”于是聚集起来。世尊对聚集的大众说:“不能轻视这个男孩。虽然他现在被丢弃在坟场,无依无靠,但将来在今生和来世都会获得极大的成就。”众人便问:“尊者,他前世造了什么业呢?”世尊被这样请问后,便说道:巴利
Atha bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi. ‘‘Satthā idhāgato, kāraṇenettha bhavitabba’’nti mahājano sannipati. Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘nāyaṃ dārako oññātabbo, yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito, āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī’’ti vatvā tehi manussehi ‘‘kiṃ nu kho, bhante, iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamma’’nti puṭṭho –
“ 大众向以佛陀为首的比丘僧团,献上了盛大的供养。
这时他的心发生了变异,说出了粗恶、不雅的话。”巴利
‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ; Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbha’’nti. –
世尊先按适当的方式,说明了那个男孩过去所造的业和未来将会得到的成就,然后针对聚集起来的大众,随他们的根机意乐说法,接着又作了一场越来越殊胜的说法。说法结束时,八万四千众生对法获得了现观。有一位拥有八亿家财的家长,当着世尊的面认领说:“这是我的儿子。”世尊想:“这样,这个男孩就得到了保护,大众也得到了利益。”于是便回了精舍。巴利
Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘mayhaṃ putto’’ti aggahesi. Bhagavā ‘‘ettakena ayaṃ dārako rakkhito, mahājanassa ca anuggaho kato’’ti vihāraṃ agamāsi.
后来,那位家主去世了,他接手了家主留给他的财产,把家业经营起来,就在那座城里成了一个大富居士,一心喜欢布施等善行。有一天,比丘们在法堂里议论起来:“哎呀,导师对众生真是慈悲啊!那个小孩当时无依无靠,如今却享受着大富大贵,还在做种种广大的福业。”导师听到这话后,授记说:“比丘们,他的福报不止这么一点。他寿命结束之后,会投生到三十三天,成为帝释天神的儿子,获得广大的天界福报。”比丘们和大众听了这话,就说:“看来,有远见的世尊正是看到了这个因缘,才在那个男孩刚出生被丢在荒凉坟场时,亲自到那里去救护他。”他们这样赞叹世尊卓越的智慧,并谈论着他那一生的事迹。为了阐明这个含义,结集者们说:巴利
So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘aho nūna satthā sattesu anukampako, sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati, uḷārāni ca puññāni karotī’’ti. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, tassa ettakāva sampatti, atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati, mahatiṃ dibbasampattiñca paṭilabhissatī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājano ca ‘‘idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī’’ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –
善逝的智慧真是奇妙稀有,导师就这样为那个人授记。
有些人确实福报广大,有些人则福报微薄。巴利
‘‘Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ, satthā yathā puggalaṃ byākāsi; Ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke.
这个男孩被丢在弃尸场里,靠拇指的油脂熬过夜晚;
夜叉、鬼怪或爬虫,都不会伤害这位积了福德的男孩。巴利
‘‘Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito, aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ; Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā, viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ.
群狗也舔了他的双脚,乌鸦和豺狼在四周转来转去;
鸟群把胎垢叼走,乌鸦则把眼垢叼走。巴利
‘‘Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde, dhaṅkā siṅgālā parivattayanti; Gabbhāsayaṃ pakkhigaṇā haranti, kākā pana akkhimalaṃ haranti.
没有人给他安排任何守护,也没有准备药物或芥子烟熏。
他们没有采纳星宿相合之事,也没有撒各种谷物。巴利
‘‘Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci, na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā; Nakkhattayogampi na aggahesuṃ, na sabbadhaññānipi ākiriṃsu.
就像这样,落到最惨的境地,夜里被运来丢到坟场;
就像一团没炼过的酥油在抖动,生命还剩下一点点,悬着没断。巴利
‘‘Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ, rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ; Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ, sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ.
被天与人共同敬奉的他看见了那位(童子),看清之后,这位智慧广大的人便作出了预言:
‘ 这个王子将会成为这座城里出身最高贵、财富最丰厚的家族之人。’巴利
‘‘Tamaddasā devamanussapūjito, disvā ca taṃ byākari bhūripañño; ‘Ayaṃ kumāro nagarassimassa, aggakuliko bhavissati bhogato ca’.
459 第459段没有可翻译的巴利文内容。巴利
459.
“ 谁立此誓愿,谁修此梵行,这是善修何者的果报?
遭遇如是灾祸后,他将体验如是之报。”巴利
‘‘Kissa vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhi’’nti. –
他们说了六首偈颂。巴利
Cha gāthā avocuṃ.
453 这里,“稀有之色”指的是稀有之性。“善逝之智”指的是不与其他人共有的、正自觉者的智慧,这是就了知众生根性倾向与随眠等的一切知智而说的。而这正是他人无法触及的境界,又如何能知晓此智呢?于是说“导师如何记说补特伽罗”。这就表明,正是通过导师的说法,才能知道此智的稀有性。巴利
453. Tattha accherarūpanti acchariyasabhāvaṃ. Sugatassa ñāṇanti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassa ñāṇaṃ, āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ. Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha ‘‘satthā yathā puggalaṃ byākāsī’’ti. Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti.
现在为了说明记说,说道:有些人福德广大,有些人福德微薄。它的意思是:在这里,某些人虽然善法广大,但由于所遇不善助缘的力量,因为出身等原因而变得低劣;而另一些众生福德微薄,也就是善法很少,但由于福田殊胜等原因,那份福德具有大威光,因而变得殊胜。巴利
Idāni byākaraṇaṃ dassento ‘‘ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke’’ti āha. Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassa apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti, parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti.
454 “尸陀林”就是坟场。“拇指的乳汁”是指从拇指流出的乳汁,意思是天神从拇指滴下的奶。“不是夜叉,也不是爬虫”是说:无论是毗舍遮鬼、夜叉,还是任何爬行的东西,凡是能爬能走的,都不能伤害他、不能侵扰他。巴利
454.Sīvathikāyāti susāne. Aṅguṭṭhasnehenāti aṅguṭṭhato pavattasnehena, devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho. Na yakkhabhūtā na sarīsapā vāti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā na viheṭhayeyyuṃ na bādheyyuṃ.
455 它们用自己的舌头舔他的脚。dhaṅkā 是乌鸦。parivattayanti 的意思是,它们一边守护着他,心想“别让任何人伤害这个男孩”,一边为了确认他是否健康无恙,不停地来回转绕。gabbhāsaya 指胎垢。pakkhigaṇā 指秃鹫、黑鸢之类的鸟群。haranti 意思是清除。akkhimala 指眼垢。巴利
455.Palihiṃsu pādeti attano jivhāya pāde lihisuṃ. Dhaṅkāti kākā. Parivattayantīti ‘‘mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyu’’nti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti. Gabbhāsayanti gabbhamalaṃ. Pakkhigaṇāti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā. Harantīti apanenti. Akkhimalanti akkhigūthaṃ.
456 有些人——某些人——而非人则为他安排了守护。药,是指当时以及未来能带来健康的良药。或者用芥子烟熏,是指为了守护刚出生的男婴而用芥子来烟熏,他们连这个也没有为他做——这里就是在说明这一点。也没有取星宿会合,意思是也没有采用星宿的会合。“这个婴儿是在某个星宿、某个日期、某个时刻出生的”——这样的出生占卜,也没有任何人为他做,这就是它的意思。也没有撒一切谷物,意思是举行吉祥仪式时,为了药用而撒下混有芥子油的稻谷等一切谷物,他们也没有为他做这个,这就是它的意思。巴利
456.Kecīti keci manussā, amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Osadhanti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ. Sāsapadhūpanaṃ vāti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti, tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti. Nakkhattayogampi na aggahesunti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu. ‘‘Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto’’ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho. Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti, tampissa nākaṃsūti attho.
457 像这样,就是这种样子。陷入极度的困苦,就是陷入最大的困境,遭受极其严重的痛苦。夜间被带来,就是在夜间被带来。像鲜奶油团一样,就是像一团新鲜奶油,因为仅仅只有一点肉,所以这样说。颤抖,就是因为虚弱而抖动。有疑惑,就是因为怀疑“是还活着呢,还是已经死了呢”而心存疑虑。残余生命,就是因为维持生命存续的种种条件都已不存在,仅仅剩下一点生命而已。巴利
457.Etādisanti evarūpaṃ . Uttamakicchapattanti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ. Rattābhatanti rattiyaṃ ābhataṃ. Nonītapiṇḍaṃ viyāti navanītapiṇḍasadisaṃ, maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ. Pavedhamānanti dubbalabhāvena pakampamānaṃ. Sasaṃsayanti ‘‘jīvati nu kho na nu kho jīvatī’’ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ. Jīvitasāvasesanti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃ sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ.
458 他将成为最上族姓的人,因为财富的缘故。意思是:以财富为标志,凭借财富的力量,他将成为最上族姓、最高贵族姓的人。巴利
458.Aggakuliko bhavissati bhogato cāti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho.
459 “Kissa vata”这首偈颂,是站在世尊身边的男居士们,以他所造的业为提问内容而说出来的。应当知道,这是在坟场聚集时所说的。其中,“kissa”的意思是“他的什么”;“vata”指誓愿的受持。再次说“kissa”时,是把格位转变之后来理解:是怎样的善行誓愿和梵行?“etādisaṃ”是“这样的”,也就是生在妓女腹中、被丢弃在坟场这一类情形;“byasanaṃ”是“灾祸、不幸”。“tādisaṃ”是“那样的”,意思是像“靠拇指上的一点油膏熬过一夜”等等,以及“这个男孩将成为这座城里最上等家族的人”等等所说的那一类情况。“iddhi”指天神通,也就是天界的成就。巴利
459. ‘‘Kissa vata’’nti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā. Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā. Tattha kissāti kiṃ assa. Vatanti vatasamādānaṃ. Puna kissāti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā. Etādisanti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ, susāne chaḍḍananti evarūpaṃ. Byasananti anatthaṃ. Tādisanti tathārūpaṃ, ‘‘aṅguṭṭhasnehena yāpeti ratti’’ntiādinā, ‘‘ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī’’tiādinā ca vuttappakāranti attho. Iddhinti deviddhiṃ, dibbasampattinti vuttaṃ hoti.
现在,结集者们为了说明世尊当时是如何回答那些男居士所问的,便这样说道:巴利
Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi, taṃ dassentā saṅgītikārā –
大众向以佛陀为首的比丘僧团,献上了盛大的供养。
这时他的心发生了变异,说出了粗恶、不堪入耳的话。巴利
‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ; Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ.
他驱除了那个寻思,随后获得了喜悦与清净信心;
连续七夜,以粥供养住在祇园精舍的如来。巴利
‘‘So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā, pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā; Tathāgataṃ jetavane vasantaṃ, yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ.
他的誓愿与那梵行,是他善修之果;
遭遇如是灾祸后,他将受如是威神。巴利
‘‘Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko; Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ.
“ 他就在此世间住满百年,具足一切欲乐;
身坏命终之后,来世得与帝释天神同处共住。”巴利
‘‘Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto; Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassā’’ti. –
他们说了四首偈颂。巴利
Catasso gāthā avocuṃ.
460 这里,“大众”指人群,意思就是近事男众。“在那里”指在那次供养中。“他的”指那个男孩的。“心的变易”指在前一生中,他的心变得不恭敬、不尊重、不认同。 “非善语”指他说了粗恶的话,那样的话不适合在善人集会中说出来。巴利
460. Tattha janatāti janasamūho, upāsakagaṇoti adhippāyo. Tatrāti tassaṃ pūjāyaṃ. Assāti tassa dārakassa. Cittassahu aññathattanti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi. Asabbhanti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi.
461 “So”指的就是这个男孩。“Taṃ vitakkaṃ”指那个恶寻。“Pavinodayitvā”指通过母亲的劝导而平息。“Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā”指获得喜悦与净信,生起这些。“Yāguyā upaṭṭhāsi”指他以布施粥来侍奉。“Sattarattaṃ”就是七天。巴利
461.Soti so ayaṃ. Taṃ vitakkanti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ. Pavinodayitvāti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā. Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhāti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā. Yāguyā upaṭṭhāsīti yāgudānena upaṭṭhahi. Sattarattanti sattadivasaṃ.
462 他的这誓愿、这梵行,意思是:此人的誓愿和梵行,就是我前面讲过的对自己内心的平静以及布施,除此之外没有别的。巴利
462.Tassavataṃ taṃ pana brahmacariyanti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca, aññaṃ kiñci natthīti attho.
463 463.“住立后”是指就在这人间住立,直到寿命终结。“来世”是指在下一生。“与婆娑婆为伴”是指他将以帝释天神——诸天神之主——之子的身份,成为帝释天神的同伴。这里说的是未来的事,却用了现在时的说法。其余各处都很清楚。巴利
463.Ṭhatvānāti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā. Abhisamparāyanti punabbhave. Sahabyataṃ gacchati vāsavassāti sakkassa devānamindassa puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati. Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
6. 《塞莉尼饿鬼事》注释巴利
6. Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā
“裸形、容貌丑陋”这一句,是世尊住在祇园精舍时,以舍利尼饿鬼为因缘而说的。据说在俱卢国的象城,有一个名叫舍利尼的女子,靠卖色为生。那时,为了举行布萨,比丘们从各处聚集而来。后来又有一次大比丘众的集会。人们看到后,准备了芝麻、米、酥油、鲜奶油、蜂蜜等许多布施物品,举行了大布施。而那时,这个妓女没有信心,也没有清净的信心,内心被悭吝的垢秽所缠缚。尽管那些人对她说:“来吧,请随喜这份布施!”她却对他们表现出不信,说道:“给那些剃光头的沙门有什么用?”她连一点点微物都不肯施舍。巴利
Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante seriṇīpetiṃ ārabbha vuttaṃ. Kururaṭṭhe kira hatthinipure seriṇī nāma ekā rūpūpajīvinī ahosi. Tattha ca uposathakaraṇatthāya tato tato bhikkhū sannipatiṃsu. Puna mahābhikkhusannipāto ahosi. Taṃ disvā manussā tilataṇḍulādiṃ sappinavanītamadhuādiñca bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā mahādānaṃ pavattesuṃ. Tena ca samayena sā gaṇikā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā tehi manussehi ‘‘ehi tāva idaṃ dānaṃ anumodāhī’’ti ussāhitāpi ‘‘kiṃ tena muṇḍakānaṃ samaṇānaṃ dinnenā’’ti appasādameva nesaṃ sampavedesi, kuto appamattakassa pariccāgo.
她后来在某时命终,投生成了某个边远城市护城河堤岸上的一个女饿鬼。那时,象城有一位男居士因为经商来到那座城市。一天后夜,天快亮的时候,他因为某件事走到护城河堤岸上。她在那里看见了他,认出了他,就赤裸着身体、只剩皮包骨头,模样极其可怕,站在离他不远的地方,让他看见自己。那位男居士看见她之后——巴利
Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññatarassa paccantanagarassa parikhāpiṭṭhe petī hutvā nibbatti. Atha hatthinipuravāsī aññataro upāsako vaṇijjāya taṃ nagaraṃ gantvā rattiyā paccūsasamaye parikhāpiṭṭhaṃ gato tādisena payojanena. Sā tattha taṃ disvā sañjānitvā naggā aṭṭhittacamattāvasesasarīrā ativiya bībhacchadassanā avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –
你光着身子,模样难看,瘦得皮包骨,青筋像网一样爬满全身;
“ 肋骨高突,极其瘦削,你是谁?在此站立?”巴利
‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā; Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –
他以偈颂询问。她对他说道——巴利
Gāthāya pucchi. Sāpissa –
“ 尊者,我是饿鬼,生在阎魔世界,境遇悲惨;
造了恶业之后,就从这里投生到饿鬼界去了。”巴利
‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
他用自己的偈颂说明了自己的身份。接着,他又用这样的话——巴利
Gāthāya attānaṃ pakāsesi. Puna tena –
“ 你到底用身体、言语和心意造了什么恶行?
因何种业的果报,你从此处趣向饿鬼世间?”巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –
她被人以偈颂问及所造之业。巴利
Gāthāya katakammaṃ pucchitā –
在开敞无遮的渡口,我曾搜寻谋求半个小钱。
在可供布施的财物现前时,我没有为自己作洲渚。巴利
‘‘Anāvaṭesu titthesu, viciniṃ aḍḍhamāsakaṃ; Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano.
我口渴得走向河流,河水却转为干涸。
我走向树荫,烈日却跟着转过来。巴利
‘‘Nadiṃ upemi tasitā, rittakā parivattati; Chāyaṃ upemi uṇhesu, ātapo parivattati.
炽热如火的风朝我吹来,烧灼着我。
尊者,这是我应得的,而且我还应得比这更恶劣的其他恶报。巴利
‘‘Aggivaṇṇo ca me vāto, ḍahanto upavāyati; Etañca bhante arahāmi, aññañca pāpakaṃ tato.
到了象城之后,请告诉我的母亲:
‘ 我见到了你的女儿,她处境悲惨,堕在阎魔界;
造了恶业之后,从此处堕入饿鬼界。’巴利
‘‘Gantvāna hatthiniṃ puraṃ, vajjesi mayha mātaraṃ; ‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’.
我这里确实存有一样东西,但我没有把它说明。
四十万,以及床座的下方。巴利
‘‘Atthi me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā; Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.
“ 愿她从此为我作布施,也愿她以此维持生计;
我母亲布施后,愿她回向那份功德于我。
那时我将会快乐,一切欲望都圆满具足。”巴利
‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā; Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu; Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –
她用这六首偈颂,讲了自己过去所造的业,也讲了自己接下来应当做的事。巴利
Imāhi chahi gāthāhi attanā katakammañceva puna tena attano kātabbaṃ atthañca ācikkhi.
467 在那里,所谓“无人遮止的渡口”,是指河、湖等地方供人洗澡、打水的渡口,谁都可以自由进出,没有人阻拦。所谓“我搜寻了半摩沙迦”,是说被贪欲压倒,心想:“也许有人忘了或落下了什么,我或许能从这里捡到一点。”于是哪怕只是半摩沙迦那么点东西,我也去搜寻。另一种理解是:所谓“无人遮止的渡口”,是指沙门、婆罗门作为使众生的身语意行得以清净的因由而成为渡口,任何人来亲近都不受阻拦;而“我搜寻了半摩沙迦”,是说我的心被悭吝的污垢控制,对任何人什么都不肯给,反而刻意去搜寻半摩沙迦那么点东西,并没有积累福德。因此说:“当有可布施之物时,我却没有为自己造一盏灯。”巴利
467. Tattha anāvaṭesu titthesūti kenaci anivāritesu nadītaḷākādīnaṃ titthapadesesu, yattha manussā nhāyanti, udakakiccaṃ karonti, tādisesu ṭhānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti ‘‘manussehi ṭhapetvā vissaritaṃ apināmettha kiñci labheyya’’nti lobhābhibhūtā aḍḍhamāsakamattampi viciniṃ gavesiṃ. Atha vā anāvaṭesu titthesūti upasaṅkamanena kenaci anivāritesu sattānaṃ payogāsayasuddhiyā kāraṇabhāvena titthabhūtesu samaṇabrāhmaṇesu vijjamānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti maccheramalapariyuṭṭhitacittā kassaci kiñci adentī aḍḍhamāsakampi visesena ciniṃ, na sañciniṃ puññaṃ. Tenāha ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano’’ti.
468 渴就是口渴。空竭是说:像乌鸦都能喝到水那样浅的河流,本来在流淌,却因为我的恶业变得没有水,空空的,只剩下沙子在那里翻动。在暑热中指炎热的时节。烈日转起意思是:我走到树荫的地方,那里反而变成了烈日暴晒的地方。巴利
468.Tasitāti pipāsitā. Rittakāti kākapeyyā sandamānāpi nadī mama pāpakammena udakena rittā tucchā vālikamattā hutvā parivattati. Uṇhesūti uṇhasamayesu. Ātapo parivattatīti chāyāṭṭhānaṃ mayi upagatāya ātapo sampajjati.
469-70 “火色”是说,接触起来像火一样。因此说“燃烧着炙烤”。“尊者,这些我也理应承受”,这里的“尊者”,是她对那位近事男用的尊称。她的意思是:“尊者,像前面所说的口渴等苦,以及比那更凶恶、更剧烈的苦,我都理应承受,因为我造了相应的恶业。”“你应当说”,就是你应该这样说。巴利
469-70.Aggivaṇṇoti samphassena aggisadiso. Tena vuttaṃ ‘‘ḍahanto upavāyatī’’ti. Etañca, bhante, arahāmīti, bhanteti taṃ upāsakaṃ garukārena vadati. Bhante, etañca yathāvuttaṃ pipāsādidukkhaṃ, aññañca tato pāpakaṃ dāruṇaṃ dukkhaṃ anubhavituṃ arahāmi tajjassa pāpassa katattāti adhippāyo. Vajjesīti vadeyyāsi.
471-72 这里,“放置了”而“没有说明”,意思是没讲明“在这里放了多少”。现在,为了指出它的数量和放置的地方,她说:“四十万,在床座下面。”其中“床座”,指的是她以前自己睡的床座。“从那里”,是从埋藏的财宝里取出一部分,以我的名义来布施。“她的”,指的是我母亲的。巴利
471-72.Ettha nikkhittaṃ, anakkhātanti ‘‘ettakaṃ ettha nikkhitta’’nti anācikkhitaṃ. Idāni tassa parimāṇaṃ ṭhapitaṭṭhānañca dassentī ‘‘cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato’’ti āha. Tattha pallaṅkassāti pubbe attano sayanapallaṅkassa. Tatoti nihitadhanato ekadesaṃ gahetvā mamaṃ uddissa dānaṃ detu. Tassāti mayhaṃ mātuyā.
那位饿鬼这样说后,这位近事男接受了她说的话,把该在那里办的事办妥,然后前往象城,把这件事告诉了她的母亲。为了说明这件事——巴利
Evaṃ tāya petiyā vutte so upāsako tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā tattha attano karaṇīyaṃ tīretvā hatthinipuraṃ gantvā tassā mātuyā tamatthaṃ ārocesi. Tamatthaṃ dassetuṃ –
Sādhūti so paṭissutvā, gantvāna hatthiniṃ puraṃ;
他对她的母亲说:巴利
Avoca tassā mātaraṃ –
我见到了你的女儿,她处境悲惨,堕在阎魔界;
做了恶业之后,她就从这里投生到了饿鬼界。巴利
‘‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
她于彼处劝我,又告我母:
“ 我见汝女,沦堕阎魔,苦厄堪哀。”
做了恶业之后,她就从这里投生到了饿鬼界。巴利
‘‘Sā maṃ tattha samādapesi, vajjesi mayha mātaraṃ; ‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā; Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.
我这里确实有东西放着,但我没有把它说明白。
在床座下方,有四十万。巴利
‘‘‘Atthi ca me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā; Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.
“ 愿她由此为我行布施,愿此成为她的生计;
母亲施已,愿她将此供养回向于我。
那时我会很快乐,一切想要的都能圆满得到。”巴利
‘‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā; Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu; Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’.
“ 从那以后,她确实做了布施,并把那份供养回向给了她。
这位饿鬼女得到了安乐,她的生活也过得很好。”巴利
‘‘Tato hi sā dānamadā, tassā dakkhiṇamādisī; Petī ca sukhitā āsi, tassā cāsi sujīvikā’’ti. –
结集者们这样说。那些偈颂确实很容易理解。巴利
Saṅgītikārā āhaṃsu. Tā suviññeyyāva.
她母亲听了之后,就向比丘僧团做了布施,并把功德回向给她。她因此获得了圆满的资具,安住其中,于是向母亲显现自身,说明了事情的原委。母亲把这件事告诉了比丘们,比丘们又把这件事禀告了世尊。世尊以这件事作为因由,为在场的众人开示法义。那次开示让大众获得了真实的利益。巴利
Taṃ sutvā tassā mātā bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tassā ādisi. Tena sā paṭiladdhūpakaraṇasampattiyaṃ ṭhitā mātu attānaṃ dassetvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi, mātā bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.
7. 《猎人饿鬼事》注释巴利
7. Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā
“被男女众围绕的年轻人”——这是世尊住在竹林精舍时,针对一个猎鹿人死后变成的饿鬼说的。据说在王舍城,有个猎人日夜猎杀鹿来谋生。他有一个近事男(近事男)朋友,那个朋友一直没办法让他完全停止恶行,就对他说:“来吧,朋友,你至少在夜里停止杀生吧!”就这样劝他在夜里做善事。他于是夜里停止杀生,只在白天杀生。巴利
Naranāripurakkhatoyuvāti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro luddako rattindivaṃ mige vadhitvā jīvikaṃ kappesi. Tasseko upāsako mitto ahosi, so taṃ sabbakālaṃ pāpato nivattetuṃ asakkonto ‘‘ehi, samma, rattiyaṃ pāṇātipātā viramāhī’’ti rattiyaṃ puññe samādapesi. So rattiyaṃ viramitvā divā eva pāṇātipātaṃ karoti.
他后来在某时命终,投生为王舍城附近的一个宫殿饿鬼。白天他承受极大的痛苦,到了夜里,则具足五种欲乐并享受其中。具寿那罗陀见到他之后——巴利
So aparena samayena kālaṃ katvā rājagahasamīpe vemānikapeto hutvā nibbatto, divasabhāgaṃ mahādukkhaṃ anubhavitvā rattiyaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūto paricāresi. Taṃ disvā āyasmā nārado –
“ 年少之人,为男女之众所围绕,因可贪的种种欲乐而光彩照人;
白昼却遭受刑苦煎迫,你前世究竟造了何等业行?”巴利
‘‘Naranāripurakkhato yuvā, rajanīyehi kāmaguṇehi sobhasi; Divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ, kimakāsi purimāya jātiyā’’ti. –
他用这首偈颂来发问。其中,“被男女众围绕”是指被那些充当侍从的天子和天女们簇拥着、亲近侍奉。“年轻”就是年少。“可爱诱人的事物”是指那些令人贪恋、能引生贪欲的东西。“五欲之乐”是指五欲的各个方面。“你光彩照人”意思是:因为你具足这些,所以在夜里容光焕发。因此他说“你白天遭受刑罚”——也就是说,在白天的时候,你却要承受种种刑罚和杀害。或者,“rajanī”是指夜晚,“yehi”只是虚词。“你前世造了”——“Kimakāsi purimāya jātiyā”:你这样导致快乐与痛苦的业,究竟造于哪一前生呢?请讲一讲那个业。巴利
Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha naranāripurakkhatoti paricārakabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca purakkhato payirupāsito. Yuvāti taruṇo. Rajanīyehīti kamanīyehi rāguppattihetubhūtehi. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Sobhasīti samaṅgibhāvena virocasi rattiyanti adhippāyo. Tenāha ‘‘divasaṃ anubhosi kāraṇa’’nti, divasabhāge pana nānappakāraṃ kāraṇaṃ ghātanaṃ paccanubhavasi. Rajanīti vā rattīsu. Yehīti nipātamattaṃ. Kimakāsi purimāya jātiyāti evaṃ sukhadukkhasaṃvattaniyaṃ kiṃ nāma kammaṃ ito purimāya jātiyā tvaṃ akattha, taṃ kathehīti attho .
饿鬼听了之后,就向长老讲述自己造过的业:巴利
Taṃ sutvā peto therassa attanā katakammaṃ ācikkhanto –
我曾住在可爱的王舍城,在那令人愉悦的山围城中,
过去我是个猎鹿的人,双手沾满鲜血,性情残暴。巴利
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Migaluddo pure āsiṃ, lohitapāṇi dāruṇo.
对不会反抗的众生,对众多生命,内心怀着恶意;
我总是到处游荡,极其残暴,以伤害他人为乐,从不约束自己。巴利
‘‘Avirodhakaresu pāṇisu, puthusattesu paduṭṭhamānaso; Vicariṃ atidāruṇo sadā, parahiṃsāya rato asaññato.
我那时有个心地善良的朋友,是个有信仰的在家居士。
他也因为怜悯我,一次又一次地劝阻我。巴利
‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako; Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.
莫造恶业,孩子,莫堕恶趣;
如果你想死后得到快乐,就停止杀生,不要放纵自己。巴利
‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā; Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā.
我听了那位希望我得安乐、心怀利益与怜悯者的话后,
我没有完全照着教导去做,因为我一向沉迷于恶行,是个没有智慧的人。巴利
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino; Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.
那位大智之人出于悲悯,再次将我安置于自制;
若你白昼杀害众生,则愿你夜晚有所自制。巴利
‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi; Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo.
我白天杀了众生,夜晚则成为远离者、约束者。
我夜晚纵情享乐,白天却悲惨地被啃食。巴利
‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato; Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.
因为那个善业,我在夜里享受到非人的快乐。
白天,那些狗狂怒地充满敌意,从四面八方跑过来要吃我。巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.
“ 那些持续不断地精勤努力、坚定不移地投入善逝教法的人,
我认为他们唯证得不死、无为的境界。”巴利
‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane; Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –
他说了这些偈颂。巴利
Imā gāthā abhāsi.
479-80 这里,“凶残者”就是暴虐的人。“血手”是指因经常杀生而双手沾满鲜血。“暴戾者”意为粗暴,也就是伤害众生的人。“对无害者”是指在鹿、鸟等不与任何人为敌的众生当中。巴利
479-80. Tattha luddoti dāruṇo. Lohitapāṇīti abhiṇhaṃ pāṇaghātena lohitamakkhitapāṇī. Dāruṇoti kharo, sattānaṃ hiṃsanakoti attho. Avirodhakaresūti kenaci virodhaṃ akarontesu migasakuṇādīsu.
482-83 “无律仪”就是说不守护诸根、戒行败坏。“全分教导”是指全部的教诫,意思是任何时候都远离杀生。“长久乐恶”是指长时间沉迷于恶行。巴利
482-83.Asaṃyamāti asaṃvarā dussīlyā. Sakalānusāsaninti sabbaṃ anusāsaniṃ, sabbakālaṃ pāṇātipātato paṭiviratinti attho. Cirapāpābhiratoti cirakālaṃ pāpe abhirato.
484 他在善行上约束自己。他安置、指示:“白天你杀生,那晚上就该收手。”这是对安置方式的说明。据说,他凭借标枪、罗网、陷阱等方式,夜里也照样干杀生的勾当。巴利
484.Saṃyameti sucarite. Nivesayīhi nivesesi. Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamoti nivesitākāradassanaṃ. So kira sallapāsasajjanādinā rattiyampi pāṇavadhaṃ anuyutto ahosi.
485 白天我被啃食,真是悲惨。如今我已堕入恶趣,遭受极大的痛苦,在白天的时候被啃食。据说,因为他曾在白天让狗去啃食鹿之类的猎物,所以就得到了与自己所造之业相应的果报——在白天,会有大狗跑过来,把他的身体啃得只剩下一堆骨头。可是到了夜晚,他的身体又恢复如常,享受天界的福报。因此说道:巴利
485.Divā khajjāmi duggatoti idāni duggatiṃ gato mahādukkhappatto divasabhāge khādiyāmi. Tassa kira divā sunakhehi migānaṃ khādāpitattā kammasarikkhakaṃ phalaṃ hoti, divasabhāge mahantā sunakhā upadhāvitvā aṭṭhisaṅghātamattāvasesaṃ sarīraṃ karonti. Rattiyā pana upagatāya taṃ pākatikameva hoti, dibbasampattiṃ anubhavati. Tena vuttaṃ –
“ 我在夜里享受那份善业带来的非人间的福报;
白天被驱赶的狗,从四面八方奔过来,要啃食。”巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khāditu’’nti.
这里,“paṭihatā”是指心被敌意所击,像结下了深仇一样。“samantā khādituṃ”是说它们跑过来,从四面八方啃食我的身体。这句话是就它们逼近时那种让人极度恐惧的情形而说的。不过,它们跑过来之后,会把我的身体吃得只剩骨头,然后才离开。巴利
Tattha paṭihatāti paṭihatacittā baddhāghātā viya hutvā. Samantā khāditunti mama sarīraṃ samantato khādituṃ upadhāvanti. Idañca nesaṃ ativiya attano bhayāvahaṃ upagamanakālaṃ gahetvā vuttaṃ. Te pana upadhāvitvā aṭṭhimattāvasesaṃ sarīraṃ katvā gacchanti.
487 “Ye ca te satatānuyogino”这句结尾偈颂的简要意思是:我仅仅在夜里远离杀生,就享受到这样的福报。而那些在善逝、佛陀、世尊的教法中,对增上戒等恒常精勤、坚定精勤、时时刻刻不间断地投入修行的人,这些有福之人,我想,他们一定会证得那纯粹不夹杂世间快乐的、被称为“无为句”的不死境界;他们证得这一点,是没有任何障碍的。巴利
487.Ye ca te satatānuyoginoti osānagāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahampi nāma rattiyaṃ pāṇavadhamattato virato evarūpaṃ sampattiṃ anubhavāmi. Ye pana te purisā sugatassa buddhassa bhagavato sāsane adhisīlādike dhuvaṃ payuttā daḷhaṃ payuttā satataṃ sabbakālaṃ anuyogavantā, te puññavanto kevalaṃ lokiyasukhena asammissaṃ ‘‘asaṅkhataṃ pada’’nti laddhanāmaṃ amatameva adhigacchanti maññe, natthi tesaṃ tadadhigame koci vibandhoti.
饿鬼这样说完后,长老就把这件事禀告了导师。导师以这件事作为起因,为到场的众人说法。全部内容都和前面说的一样。巴利
Evaṃ tena petena vutte thero taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sabbampi vuttanayameva.
8. 第二猎鹿人饿鬼事的注释巴利
8. Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā
世尊住在竹林精舍时,又讲了另一个猎鹿饿鬼的故事,这就是“在尖顶屋和宫殿中”这段偈颂的由来。据说,王舍城有个猎人家的年轻人,虽然家境富裕,却抛下享受财富的快乐,日夜不停地猎杀鹿,四处游荡。他有个做近事男的朋友,出于怜悯劝他说:“朋友,好啊,别再杀生了,别让这件事长久地给你带来不利和痛苦。”他却不听。于是那位近事男就去请求一位他所敬重、能让他心生欢喜的漏尽长老说:“尊者,好啊,请您为那个人应机说法,让他能戒除杀生。”巴利
Kūṭāgāre ca pāsādeti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante aparaṃ migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro māgaviko māṇavo vibhavasampannopi samāno bhogasukhaṃ pahāya rattindivaṃ mige hananto vicarati. Tassa sahāyabhūto eko upāsako anuddayaṃ paṭicca – ‘‘sādhu, samma, pāṇātipātato viramāhi, mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti ovādaṃ adāsi. So taṃ anādiyi. Atha so upāsako aññataraṃ attano manobhāvanīyaṃ khīṇāsavattheraṃ yāci – ‘‘sādhu, bhante, asukapurisassa tathā dhammaṃ desetha, yathā so pāṇātipātato virameyyā’’ti.
有一天,那位长老在王舍城托钵乞食,来到他家门口站着。猎人看见长老,生起极大的恭敬,迎上前去,请他进屋,铺设座位,然后请他坐下。长老在铺设好的座位上坐下,猎人也走上前来,坐在一旁。长老向他开示了杀生的过患,以及戒除杀生所带来的利益。他听了之后,还是不愿意戒除。于是长老对他说:“贤友,如果你实在没办法完全戒除,那至少先在夜里戒除吧。”他回答说:“好的,尊者,我在夜里不杀生。”从此他就在夜里戒除了杀生。剩下的情节和前面那个故事一样。偈颂里说:巴利
Athekadivasaṃ so thero rājagahe piṇḍāya caranto tassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā so māgaviko sañjātabahumāno paccuggantvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane, sopi theraṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Tassa thero pāṇātipāte ādīnavaṃ, tato viratiyā ānisaṃsañca pakāsesi. So taṃ sutvāpi tato viramituṃ na icchi. Atha naṃ thero āha – ‘‘sace, tvaṃ āvuso, sabbena sabbaṃ viramituṃ na sakkosi, rattimpi tāva viramassū’’ti, so ‘‘sādhu, bhante, viramāmi ratti’’nti tato virami. Sesaṃ anantaravatthusadisaṃ. Gāthāsu pana –
“ 在尖顶楼阁与宫殿中,在铺着长毛毯的床座上,”
你伴着五支乐器的美妙演奏尽情享乐。巴利
‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke gonakatthate; Pañcaṅgikena turiyena, ramasi suppavādite.
从那时起,夜晚结束,太阳升起时,
被扔在坟场里,你会遭受很多痛苦。巴利
‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati; Apaviddho susānasmiṃ, bahudukkhaṃ nigacchasi.
“ 到底是以身、以语、以意,造下了什么恶行?
你是因为什么业的果报,才遭受这样的苦呢?”巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –
那罗陀长老用三首偈颂问他。接着,那个饿鬼对他说:巴利
Tīhi gāthāhi nāradatthero naṃ paṭipucchi. Athassa peto –
我曾住在可爱的王舍城,在那令人愉悦的山围城中,
我过去是个猎鹿的人,残忍又不知节制。巴利
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Migaluddo pure āsiṃ, luddo cāsimasaññato.
我那时有个心地善良的朋友,是个有信仰的在家居士。
他家里有一位常来受供养的比丘,是乔达摩的弟子;
他也出于悲悯,一次又一次地劝阻我。巴利
‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako; Tassa kulūpako bhikkhu, āsi gotamasāvako; Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.
“ 莫造恶业,孩子,莫堕恶趣;
如果你想死后得到快乐,就停止杀生,不要放纵自己。”巴利
‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā; Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā’.
我听了他的话,他一心盼我得到安乐,怀着慈悯想让我得利益;
我没有完全遵行他的一切教导,因为我一向沉迷于恶行,是个没有智慧的人。巴利
‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino; Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.
那位有大智慧的人,出于悲悯,又一次把我安顿在自我约束之中。
‘ 如果你白天杀害众生,那么到了夜里,你就该约束自己。’巴利
‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi; ‘Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo’.
我白天杀害众生,到了晚上就远离杀生,保持克制。
我夜晚纵情享乐,白天却悲惨地被啃食。巴利
‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato; Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.
因为那个善业,我享受非人的夜晚。
白天,那些狗像被打了似的,从四面八方冲过来要吃我。巴利
‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ; Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.
“ 那些在善逝的教法里持续精进、恒常不懈用功的人,
我认为他们证得的确实就是不死,到达了无为的境界。”巴利
‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane; Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –
他解释了这件事的含义。这些(偈颂)的意义,和前面所说的方式完全一样。巴利
Tamatthaṃ ācikkhi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayova.
9. 诈欺裁判饿鬼事的注释巴利
9. Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā
“戴花鬘、戴头冠、戴臂钏”这一句,是世尊住在竹林精舍时,针对那个诈伪裁判的饿鬼而说的。当时,频婆娑罗王每月六天守布萨,许多跟随他的人都跟着守布萨。凡是来到国王身边的人,国王都会问:“你们今天守布萨了吗,还是没守?”其中有一个人,是在裁判所任职的,爱说离间话,狡诈不实,收受贿赂。他不敢说“我没守”,就回答说:“我守了,陛下。”他从国王面前出来后,一个朋友问他:“喂,朋友,你今天守布萨了吗?”他说:“朋友,我是因为害怕,才在国王面前那样说的,我并不是守布萨的人。”巴利
Mālī kiriṭī kāyūrīti idaṃ satthari veḷuvane viharante kūṭavinicchayikapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Tadā bimbisāro rājā māsassa chasu divasesu uposathaṃ upavasati, taṃ anuvattantā bahū manussā uposathaṃ upavasanti. Rājā attano santikaṃ āgatāgate manusse pucchati – ‘‘kiṃ tumhehi uposatho upavuttho, udāhu na upavuttho’’ti? Tatreko adhikaraṇe niyuttakapuriso pisuṇavāco nekatiko lañjagāhako ‘‘na upavutthomhī’’ti vattuṃ asahanto ‘‘upavutthomhi, devā’’ti āha. Atha naṃ rājasamīpato nikkhantaṃ sahāyo āha – ‘‘kiṃ, samma, ajja tayā upavuttho’’ti? ‘‘Bhayenāhaṃ, samma, rañño sammukhā evaṃ avocaṃ, nāhaṃ uposathiko’’ti.
这时,他的朋友对他说:“既然这样,那你今天至少守个半布萨吧,受持布萨支。”他回答“好”,接受了朋友的话,回到家后没有吃东西,只漱了口,就决意受持布萨。夜里睡下后,因为空腹而起了强烈的风病之苦,寿命因此断绝,命终之后立刻投生在山谷里,成了一个有天宫的饿鬼。他仅仅因为一夜守护布萨,就得到了一座天宫,有一万名天女围绕,还有广大的天界福报。可是,由于他做过诈伪裁判和挑拨离间的事,就自己割下背上的肉吃掉。具寿那罗陀从鹫峰山下来时看见了他,说道——巴利
Atha naṃ sahāyo āha – ‘‘yadi evaṃ upaḍḍhuposathopi tāva te ajja hotu, uposathaṅgāni samādiyāhī’’ti. So tassa vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā gehaṃ gantvā abhutvāva mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya rattiyaṃ vāsūpagato rittāsayasambhūtena balavavātahetukena sūlena upacchinnāyusaṅkhāro cutianantaraṃ pabbatakucchiyaṃ vemānikapeto hutvā nibbatti. So hi ekarattiṃ uposatharakkhaṇamattena vimānaṃ paṭilabhi dasakaññāsahassaparivāraṃ mahatiñca dibbasampattiṃ. Kūṭavinicchayikatāya pana pesuṇikatāya ca attano piṭṭhimaṃsāni sayameva okkantitvā khādati. Taṃ āyasmā nārado gijjakūṭato otaranto disvā –
你戴着花环、头冠和臂钏,身上散发着檀香。
你面容明亮光洁,像太阳的光辉一样闪耀。巴利
‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, gattā te candanussadā; Pasannamukhavaṇṇosi, sūriyavaṇṇova sobhasi.
凡此非人之众,皆汝之侍从;
一万少女之众,皆汝之侍女。
她们佩戴着贝壳臂钏,以金饰为庄严。巴利
‘‘Amānusā pārisajjā, ye teme paricārakā; Dasa kaññāsahassāni, yā temā paricārikā; Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.
你具有大威神力,相貌令人毛骨悚然。
你亲手割下自己背上的肉,自己吃掉了。巴利
‘‘Mahānubhāvosi tuvaṃ, lomahaṃsanarūpavā; Piṭṭhimaṃsāni attano, sāmaṃ ukkacca khādasi.
“ 你以身、语、意造作了何等恶行?
由何等业果,而自食己背之肉?
自己亲手切下来吃吗?巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, piṭṭhimaṃsāni attano; Sāmaṃ ukkacca khādasīti.
我于众生世间所行,唯为自害,
以离间语、妄语及诡诈欺骗。巴利
‘‘Attanohaṃ anatthāya, jīvaloke acārisaṃ; Pesuññamusāvādena, nikativañcanāya ca.
那时我走到大众当中,说真话的时刻一到;
我抛弃了义理和正法,却去追随非法。巴利
‘‘Tatthāhaṃ parisaṃ gantvā, saccakāle upaṭṭhite; Atthaṃ dhammaṃ nirākatvā, adhammamanuvattisaṃ.
一个人要是专在背后嚼舌根,他就是在啃自己的肉。
就像我今天吃的是自己的背肉。巴利
‘‘Evaṃ so khādatattānaṃ, yo hoti piṭṭhimaṃsiko; Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano.
“ 那罗陀,这是你亲眼所见的;那些心怀悲悯的善者会这样说:
别说离间话,也别说谎,你千万别做啃人脊背肉的那种人。”巴利
‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ, anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ; Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, mā khosi piṭṭhimaṃsiko tuva’’nti. –
长老用四首偈颂来问他,他也用四首偈颂回答了这个问题。巴利
Thero catūhi gāthāhi pucchi, sopi tassa catūhi gāthāhi etamatthaṃ vissajjesi.
499 在这里,“戴花环者”是指佩戴花鬘的人,意思是说,他用天界的花装饰自己。“戴冠者”是指头上缠着冠冕的人。“戴臂钏者”是指佩戴臂钏的人,意思是说,他用臂上的饰物装扮自己。“肢体”是指身体的各个部分。“涂以栴檀膏”是指涂了檀香心材精华的人。“你闪耀如日轮之色”是说,你就像初升太阳那样的颜色,光明照耀。巴利原文也有作“你闪耀如无恼天之色”的,“无恼”是指颜色像无恼天众那样,也就是圣者的容貌,这是它的含义。巴利
499. Tattha mālīti māladhārī, dibbapupphehi paṭimaṇḍitoti adhippāyo. Kiriṭīti veṭhitasīso. Kāyūrīti keyūravā, bāhālaṅkārapaṭimaṇḍitoti attho. Gattāti sarīrāvayavā. Candanussadāti candanasārānulittā. Sūriyavaṇṇova sobhasīti bālasūriyasadisavaṇṇo eva hutvā virocasi. ‘‘Araṇavaṇṇī pabhāsasī’’tipi pāḷi, araṇanti araṇiyehi devehi sadisavaṇṇo ariyāvakāsoti attho.
500 会众,是指属于集会的人,也就是侍从,这是它的含义。你,就是你。具有令人毛发竖立的相貌,是指具有让看见的人毛发竖立的样貌。这是因为他具备大威神力才这么说。割截,是指割开、切断,这是它的含义。巴利
500.Pārisajjāti parisapariyāpannā, upaṭṭhākāti attho. Tuvanti tvaṃ. Lomahaṃsanarūpavāti passantānaṃ lomahaṃsajananarūpayutto. Mahānubhāvatāsamaṅgitāya hetaṃ vuttaṃ. Ukkaccāti ukkantitvā, chinditvāti attho.
503 我曾造作过,我曾实践过。以离间语和妄语,就是通过离间和妄语。以欺诈和蒙骗,就是通过欺诈和蒙骗——以假装贤善的样子去欺骗、坑害他人。巴利
503.Acārisanti acariṃ paṭipajjiṃ. Pesuññamusāvādenāti pesuññena ceva musāvādena ca. Nikativañcanāya cāti nikatiyā vañcanāya ca patirūpadassanena paresaṃ vikārena vañcanāya ca.
504 “在应当说真话的时候”,就是指该说真话的时机。“义利”是指现世利益等种种好处。“法”是指原因、道理。“排拒”则是指抛弃、放下。“他”是指那些做离间等行为的人,也就是那个众生。其余一切,都和前面所说的方式相同。巴利
504.Saccakāleti saccaṃ vattuṃ yuttakāle. Atthanti diṭṭhadhammikādibhedaṃ hitaṃ. Dhammanti kāraṇaṃ ñāyaṃ. Nirākatvāti chaḍḍetvā pahāya. Soti yo pesuññādiṃ ācarati, so satto. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.
10. 毁谤舍利饿鬼事注释巴利
10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā
“站在虚空中”这一段,是《毁谤舍利饿鬼事》的故事。世尊在拘尸那罗末罗族拐弯处的沙罗树林中,两棵沙罗树之间般涅槃,舍利分配完毕之后,阿阇世王取回自己分得的那份舍利,在七年七个月零七天里,不断随念佛陀的功德,举行盛大的供养。那时,无量无数的人令心清净、生起信心,死后投生天界。可是大约有八万六千人,因为长久以来熏习的不信和邪见,心念颠倒,即使在本该生起净信的地方,也败坏了自己的心,结果投生到饿鬼道中。就在那座王舍城里,有一位家财丰厚的家主,他的妻子、女儿和媳妇都怀着净信,心想:“我们要去作舍利供养。”于是拿着香、花等物品,动身前往安置舍利的地方。那位家主却呵责她们说:“供养一堆骨头有什么用?”就这样毁谤了舍利供养。她们没有理会他的话,还是去那里作了舍利供养,然后回到家中。不久她们被重病压倒,很快就命终,投生到天界。而那位家主被愤怒冲昏了头,不久也命终,因为那恶业,投生到了饿鬼道中。巴利
Antalikkhasmiṃtiṭṭhantoti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu. Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi. Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā saggūpagā ahesuṃ, chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu. Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘dhātupūjaṃ karissāmā’’ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā. So kuṭumbiko ‘‘kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā’’ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi. Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti.
有一天,具寿大迦叶出于对众生的悲悯,示现了这样的神通变化,让人们能看见那些饿鬼和那些天女。这样示现之后,他站在塔庙的庭院里,用三首偈颂向那个毁谤舍利的饿鬼发问。那个饿鬼回答了他——巴利
Athekadivasaṃ āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti. Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi. Tassa so peto byākāsi –
你站在半空中,身上散发着恶臭,腐烂的气味随风飘散;
蛆虫啃噬你这腐烂恶臭的口;你过去造了什么业?巴利
‘‘Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto, duggandho pūti vāyasi; Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe.
于是拿起刀,一次又一次地割截。
用盐水浇洒之后,又一次又一次地割截。巴利
‘‘Tato satthaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ; Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ.
“ 你到底以身、以语、以意,造了什么恶行?
你是因为什么业的果报,才遭受这样的苦呢?”巴利
‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ; Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti.
我曾住在可爱的王舍城,在那令人愉悦的山围城中,
朋友,我是丰足的财富与谷物的主宰。巴利
‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje; Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa mārisa.
这是我的妻子、女儿和儿媳;
她们有花环、青莲花,还有昂贵的香粉。
我曾阻拦那些将供品送往佛塔的妇女,这个恶业是我造下的。巴利
‘‘Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca me; Tā mālaṃ uppalañcāpi, paccagghañca vilepanaṃ; Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.
八万六千岁,我们各自受报;
因谤塔供养,长堕地狱烧煮。巴利
‘‘Chaḷāsītisahassāni , mayaṃ paccattavedanā; Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā, paccāma niraye bhusaṃ.
阿拉汉塔大祭供时,若人宣说过患;
应劝彼等舍离彼见。巴利
‘‘Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe; Ādīnavaṃ pakāsenti, vivecayetha ne tato.
你看这些走过来的女子,戴着花环,打扮得漂漂亮亮;
她们享受着花鬘带来的果报,既已成就,又具足名声。巴利
‘‘Imā ca passa ayantiyo, māladhārī alaṅkatā; Mālāvipākaṃnubhontiyo, samiddhā ca tā yasassiniyo.
看到那种稀有、前所未有、让人汗毛直竖的景象,
有智慧的人向他行礼,向那位大牟尼致敬。巴利
‘‘Tañca disvāna accheraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ; Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ.
“ 我从此处去,若得生人中;
当不懈怠地,屡屡供佛塔。”巴利
‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ; Thūpapūjaṃ karissāmi, appamatto punappuna’’nti.
507-8 在那里,“恶臭”是指难闻的气味,意思是死尸般的臭味。因此说“散发腐臭”。“从那里”是指因为散发恶臭、又被蛆虫啃咬,此外。“拿着刀,砍下去”——“一再地”:被业力驱使的众生拿着锋利的刀,一次又一次地切开那个伤口。“用碱水喷洒后,砍下去”——“一再地”:在被切开的地方浇上碱水后,又一次又一次地切开。巴利
507-8. Tattha duggandhoti aniṭṭhagandho, kuṇapagandhagandhīti attho. Tenāha ‘‘pūti vāyasī’’ti. Tatoti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari. Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappunanti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti. Khārena paripphositvā, okkantanti punappunanti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti.
510 他是极其丰富的财富与谷物的主人:拥有极其丰足的钱财和粮食的主人、所有者,意思就是富豪、大富者。巴利
510.Issaro dhanadhaññassa, supahūtassāti ativiya pahūtassa dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī, aḍḍho mahaddhanoti attho.
511 这是我的妻子、女儿和媳妇:在过去世中,这位是我的妻子,这位是女儿,这位是媳妇。他为了说明她们如今已成为天女、站在虚空中,才这样说道。“崭新的”就是全新的。我阻止了那些运送佛塔的人,即那些为了供养佛塔而将舍利送来的人,我诽谤舍利,加以拒绝。我造下了那恶业:那诽谤舍利的恶业是我所做、是我所行的,他心生追悔而说出这话。巴利
511.Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā cāti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā, ayaṃ dhītā, ayaṃ suṇisā. Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati. Paccagghanti abhinavaṃ. Thūpaṃ harantiyo vāresinti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati.
512 “八万六千”是指八万再加上六千,总共八万六千。“我们”是把那些饿鬼和自己算在一起说的。“各自感受的苦受”,是指各自分别体验的苦受。“地狱”,是因为痛苦极其剧烈,所以把饿鬼界说成跟地狱一样。巴利
512.Chaḷāsītisahassānīti chasahassādhikā asītisahassamattā. Mayanti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati. Paccattavedanāti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā. Nirayeti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha.
513 那些在向阿拉汉、正自觉者的佛塔举行供养大典时,像我一样指出塔供养的过患和过失的人,你们应当把这些人从那份福德中分离出去、让他们远离,把他们排除在外。他借这种说法,间接表明自己遭受了巨大的损失。巴利
513.Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato maheti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti. Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha, paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti.
514 “从空中来的”是指从虚空中飞来。“花鬘供养的果报”是指在佛塔上以花鬘作供养所得到的果报。“具足成就”是指她们以天界的福报而圆满。“她们有名声”是指她们身边有许多随从。巴利
514.Āyantiyoti ākāsena āgacchantiyo. Mālāvipākanti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ. Samiddhāti dibbasampattiyā samiddhā. Tā yasassiniyoti tā parivāravantiyo.
515 看到那件事之后,是指见到那极其微小的供养福德所感得的稀有、未曾有、令人毛骨悚然、极其广大的殊胜果报之后。有智慧的人礼敬,向那位大牟尼致敬——尊者迦叶,这些女子向您这位最上福田礼敬、致敬、顶礼,她们是在礼敬、在行顶礼,这就是这段话的意思。巴利
515.Tañca disvānāti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā. Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuninti, bhante kassapa, imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti, namo karonti namakkārañca karontīti attho.
516 这时,那个饿鬼心里生起悚惧,为了说明与这份悚惧相应、自己未来应当做的事,说出这首偈颂:“那么我……”这首偈颂的意思浅显易懂。巴利
516. Atha so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento ‘‘sohaṃ nūnā’’ti gāthamāha. Taṃ uttānatthameva.
饿鬼这样说完之后,大迦叶就以这件事为因缘,对在场的众人说法。巴利
Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi.
以十种故事装饰的巴利
Dasavatthupaṭimaṇḍitassa