第十四 佛陀品显示巴利原文
14. Buddhavaggo
一、魔女事显示巴利原文
1. Māradhītaravatthu
这一“已胜于……”的法教,是世尊住于菩提树下时,以魔女为缘而宣说的。不过,此开示最初发起于舍卫城,后来又在俱卢国的摩犍提婆罗门处再次宣说。显示巴利原文
Yassajitanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā bodhimaṇḍe viharanto māradhītaro ārabbha kathesi. Desanaṃ pana sāvatthiyaṃ samuṭṭhāpetvā puna kururaṭṭhe māgaṇḍiyabrāhmaṇassa kathesi.
据说,在俱卢国,摩犍提婆罗门有个女儿,名叫摩犍提,容貌极为端丽。许多豪富的婆罗门和刹帝利都渴望娶她为妻,纷纷派人传话给摩犍提婆罗门:‘请将令爱许配于我们。’摩犍提一概回绝:‘你们皆非小女佳偶。’后来有一天,世尊于凌晨观察世间,见摩犍提婆罗门进入了自身智网的范围,便思惟:‘会发生什么事呢?’于是了知婆罗门与他的妻子皆具证得三种道果的因缘。婆罗门平日总在村外不断供奉火神。世尊于清晨取衣持钵,前往彼处。婆罗门看见世尊相好庄严,心想:‘世间无人能及此人,他正配得上我女儿。我要把女儿许给他。’便对世尊说:‘沙门,我有一女,因未曾遇见合宜男子,故不曾许人。今见您与我女堪称匹配,愿将女儿给您,让她在您足前为仆侍奉。在我带她来前,请您在这些候。’世尊听了这话,既不认可,也不回绝。显示巴利原文
Kururaṭṭhe kira māgaṇḍiyabrāhmaṇassa dhītā māgaṇḍiyāyeva nāma ahosi uttamarūpadharā. Taṃ patthayamānā anekabrāhmaṇamahāsālā ceva khattiyamahāsālā ca ‘‘dhītaraṃ no detū’’ti māgaṇḍiyassa pahiṇiṃsu. Sopi ‘‘na tumhe mayhaṃ dhītu anucchavikā’’ti sabbe paṭikkhipateva. Athekadivasaṃ satthā paccūsasamaye lokaṃ volokento attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ māgaṇḍiyabrāhmaṇaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho bhavissatī’’ti upadhārento brāhmaṇassa ca brāhmaṇiyā ca tiṇṇaṃ maggaphalānaṃ upanissayaṃ addasa. Brāhmaṇopi bahigāme nibaddhaṃ aggiṃ paricarati. Satthā pātova pattacīvaramādāya taṃ ṭhānaṃ agamāsi. Brāhmaṇo satthu rūpasiriṃ olokento ‘‘imasmiṃ loke iminā sadiso puriso nāma natthi, ayaṃ mayhaṃ dhītu anucchaviko, imassa me dhītaraṃ dassāmā’’ti cintetvā satthāraṃ āha – ‘‘samaṇa, mama ekā dhītā atthi, ahaṃ tassā anucchavikaṃ purisaṃ apassanto taṃ na kassaci adāsiṃ, tvaṃ panassā anucchaviko, ahaṃ te dhītaraṃ pādaparicārikaṃ katvā dātukāmo, yāva naṃ ānemi, tāva idheva tiṭṭhāhī’’ti. Satthā tassa kathaṃ sutvā neva abhinandi, na paṭikkosi.
婆罗门回到家中,对妻子说:‘夫人,今日我见一位男子,堪与小女匹配,我要将女儿许配于他。’便让女儿装扮起来,随后带着女儿与妻子一同前往该处。许多民众也生了好奇,纷纷跟随而出。世尊未停留在婆罗门所说之处,而在彼处留下足迹示现之后,便站在了另一处。据说,诸佛的足迹依其决意而现——‘令某人见此’,唯于踏过之处显现,他处则不可见。同行的妻子问婆罗门:‘那人在哪儿?’婆罗门答:‘我对他说“请在此稍等”。’遂四处张望,看到了足迹,便指给妻子说:‘这就是他的足迹。’那位婆罗门妇精通相法与咒术,便说:‘婆罗门,这并非贪欲者的足迹。’婆罗门道:‘夫人,你这是在盛水的钵里寻鳄鱼。我分明亲眼见到那位沙门,还对他说“我将女儿给你”,他也是默许的。’婆罗门妇说:‘婆罗门,纵你如此说,这的确是无烦恼者的足迹。’随即诵出此偈:显示巴利原文
Brāhmaṇopi gehaṃ gantvā brāhmaṇiṃ āha – ‘‘bhoti, ajja me dhītu anucchaviko puriso diṭṭho, tassa naṃ dassāmā’’ti dhītaraṃ alaṅkārāpetvā ādāya brāhmaṇiyā saddhiṃ taṃ ṭhānaṃ agamāsi. Mahājanopi kutūhalajāto nikkhami. Satthā brāhmaṇena vuttaṭṭhāne aṭṭhatvā tattha padacetiyaṃ dassetvā aññasmiṃ ṭhāne aṭṭhāsi. Buddhānaṃ kira padacetiyaṃ ‘‘idaṃ asuko nāma passatū’’ti adhiṭṭhahitvā akkantaṭṭhāneyeva paññāyati, sesaṭṭhāne taṃ passanto nāma natthi. Brāhmaṇo attanā saddhiṃ gacchamānāya brāhmaṇiyā ‘‘kahaṃ so’’ti puṭṭho ‘‘imasmiṃ ṭhāne tiṭṭhāhīti taṃ avaca’’nti olokento padavalañjaṃ disvā ‘‘idamassa pada’’nti dassesi. Sā lakkhaṇamantakusalatāya ‘‘na idaṃ, brāhmaṇa, kāmabhogino pada’’nti vatvā brāhmaṇena, ‘‘bhoti, tvaṃ udakapātimhi susumāraṃ passasi, mayā so samaṇo diṭṭho ‘dhītaraṃ te dassāmī’ti vutto, tenāpi adhivāsita’’nti vutte, ‘‘brāhmaṇa, kiñcāpi tvaṃ evaṃ vadesi, idaṃ pana nikkilesasseva pada’’nti vatvā imaṃ gāthamāha –
贪染者,足迹则会拱起,
心有嗔恚者,足迹急促而紧压;
心有愚痴者,足迹拖曳向后;
显示巴利原文 ‘‘Rattassa hi ukkuṭikaṃ padaṃ bhave, Duṭṭhassa hoti sahasānupīḷitaṃ; Mūḷhassa hoti avakaḍḍhitaṃ padaṃ,
「已揭开覆盖者」:指已揭开一切覆盖的人,其足迹即是如此。《清净道论》1.45;《增支部·义注》1.1.260-261;《法句经·注》1.娑摩婆提事。显示巴利原文
Vivaṭṭacchadassa idamīdisaṃ pada’’nti. (visuddhi. 1.45; a. ni. aṭṭha. 1.1.260-261; dha. pa. aṭṭha. 1.sāmāvatīvatthu);
婆罗门对她说:“夫人,莫作声,只管安静随我来。”他们一路前行,望见世尊,婆罗门便指着世尊对她说:“这就是那人。”他走上前去,对世尊说:“沙门,我把女儿给您。”世尊并没有说“我不需要你的女儿”,而是说:“婆罗门,我要告诉你一件事,你仔细听。”婆罗门说:“请讲,沙门尊者,我仔细听。”于是,世尊便从自己出家时开始讲起,述说了过去的经历。显示巴利原文
Atha naṃ brāhmaṇo, ‘‘bhoti, mā viravi, tuṇhībhūtāva ehī’’ti gacchanto satthāraṃ disvā ‘‘ayaṃ so puriso’’ti tassā dassetvā satthāraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘samaṇa, dhītaraṃ te dassāmī’’ti āha. Satthā ‘‘na me tava dhītāya attho’’ti avatvā, ‘‘brāhmaṇa, ekaṃ te kāraṇaṃ kathessāmi, suṇissasī’’ti vatvā ‘‘kathehi, bho samaṇa, suṇissāmī’’ti vutte abhinikkhamanato paṭṭhāya atītaṃ āharitvā dassesi.
简而言之:大士舍弃王权的荣华,骑上犍陟马,以车匿为伴出家离去。当他经过城门时,魔罗站在城门处说道:“悉达多,回去吧!从今日起第七天,轮宝将现于你面前。”大士答道:“魔罗,我知此事,但于我无益。”魔罗问:“那你为何出家?”“为证一切知智。”魔罗说:“既然如此,从今以后,你若生起哪怕一个欲寻等寻,我便知如何对付你。”从那时起,魔罗怀揣窥伺过失之心,整整尾随大士七年。显示巴利原文
Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – mahāsatto rajjasiriṃ pahāya kaṇṭakaṃ āruyha channasahāyo abhinikkhamanto nagaradvāre ṭhitena mārena ‘‘siddhattha, nivatta, ito te sattame divase cakkaratanaṃ pātubhavissatī’’ti vutte, ‘‘ahametaṃ, māra, jānāmi, na me tenattho’’ti āha. Atha kimatthāya nikkhamasīti? Sabbaññutaññāṇatthāyāti. ‘‘Tena hi sace ajjato paṭṭhāya kāmavitakkādīnaṃ ekampi vitakkaṃ vitakkessasi, jānissāmi te kattabba’’nti āha. So tato paṭṭhāya otārāpekkho satta vassāni mahāsattaṃ anubandhi.
世尊修了六年苦行,依自身精进,在菩提树下彻证一切知智,领受解脱之乐。成道后的第五个七日,他安坐于阿迦巴喇尼拘律树下。那时,魔罗长久跟随、伺求过失,却未能发现他任何缺失,心想:“如今他已出我境界。”于是陷入忧恼,坐在大路上。就在这时,魔罗的三个女儿——爱欲、不乐和贪染——因见不到父亲,心想:“父亲不见了,现在他去哪儿了?”四处寻找,看见魔罗这般坐着,便上前问道:“父亲,您为何忧愁苦恼?”魔罗便将缘由告诉她们。她们听后说:“父亲,不必担忧!我们自有能力制伏他,将他带来。”魔罗说:“不可能的,孩子们,此人无人能制伏。”女儿们说:“父亲,我们身为女人,现在就能用爱欲之网等束缚他,将他带来。您不必担忧!”于是她们来到世尊面前,说:“沙门,我们愿侍奉您的双足。”世尊既未留心她们的话语,也未抬眼望她们。显示巴利原文
Satthāpi chabbassāni dukkarakārikaṃ caritvā paccattapurisakāraṃ nissāya bodhimūle sabbaññutaññāṇaṃ paṭivijjhitvā vimuttisukhaṃ paṭisaṃvedayamāno pañcamasattāhe ajapālanigrodhamūle nisīdi. Tasmiṃ samaye māro ‘‘ahaṃ ettakaṃ kālaṃ anubandhitvā otārāpekkhopi imassa kiñci khalitaṃ nāddasaṃ, atikkanto idāni esa mama visaya’’nti domanassappatto mahāmagge nisīdi. Athassa taṇhā aratī ragāti imā tisso dhītaro ‘‘pitā no na paññāyati, kahaṃ nu kho etarahī’’ti olokayamānā taṃ tathā nisinnaṃ disvā upasaṅkamitvā ‘‘kasmā , tāta, dukkhī dummanosī’’ti pucchiṃsu. So tāsaṃ tamatthaṃ ārocesi. Atha naṃ tā āhaṃsu – ‘‘tāta, mā cintayi, mayaṃ taṃ attano vase katvā ānessāmā’’ti. ‘‘Na sakkā ammā, esa kenaci vase kātunti. ‘‘Tāta, mayaṃ itthiyo nāma idāneva naṃ rāgapāsādīhi bandhitvā ānessāma, tumhe mā cintayitthā’’ti satthāraṃ upasaṅkamitvā ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti āhaṃsu. Satthā neva tāsaṃ vacanaṃ manasākāsi, na akkhīni ummīletvā olokesi.
随后,魔罗的女儿们心想:“人们的心意种种不同:有的喜爱少女,有的喜爱青春初期的女子,有的喜爱中年女子,有的喜爱老年女子。我们当以种种方式诱惑他。”于是,她们各各变化出一百种化身,或为少女、未育女子、生育过一次者、生育过两次者、中年妇女、老妇等,以六种形象来到世尊面前,说道:“沙门,我们愿侍奉您的双足。”世尊对此毫不在意,正如从无上依止灭尽中获得解脱者一般。那时,导师见她们到了这般地步仍紧追不舍,便说道:“退去吧!你们见到了什么而如此卖力?这种事,不该在离欲者面前做。如来的贪等烦恼已彻底断除,你们凭何将他置于自己的掌控之下?”说完,便诵出以下偈颂:显示巴利原文
Puna māradhītaro ‘‘uccāvacā kho purisānaṃ adhippāyā, kesañci kumārikāsu pemaṃ hoti, kesañci paṭhamavaye ṭhitāsu, kesañci majjhimavaye ṭhitāsu, kesañci pacchimavaye ṭhitāsu, nānappakārehi taṃ palobhessāmā’’ti ekekā kumārikavaṇṇādivasena sataṃ sataṃ attabhāve abhinimminitvā kumāriyo, avijātā, sakiṃ vijātā, duvijātā, majjhimitthiyo, mahallakitthiyo ca hutvā chakkhattuṃ bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘pāde te, samaṇa, paricāremā’’ti āhaṃsu. Tampi bhagavā na manasākāsi yathā taṃ anuttare upadhisaṅkhaye vimuttoti. Atha satthā ettakenapi tā anugacchantiyo ‘‘apetha, kiṃ disvā evaṃ vāyamatha, evarūpaṃ nāma vītarāgānaṃ purato kātuṃ na vaṭṭati. Tathāgatassa pana rāgādayo pahīnā. Kena taṃ kāraṇena attano vasaṃ nessathā’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
他所战胜的,世间无人能夺回;
那位行境无边的佛陀,
是无足迹者,你们将以何足迹引导?
显示巴利原文 ‘‘Yassa jitaṃ nāvajīyati, Jitaṃ yassa noyāti koci loke; Taṃ buddhamanantagocaraṃ, Apadaṃ kena padena nessatha.
于他而言,那罗网般的渴爱与执着,
也无任何渴爱能将他导向任何地方。
那位行境无边的佛陀,
他是无足迹者,你们要以何足迹来引导他呢?
显示巴利原文 ‘‘Yassa jālinī visattikā, Taṇhā natthi kuhiñci netave; Taṃ buddhamanantagocaraṃ, Apadaṃ kena padena nessathā’’ti.
其中,「他所征服的不再被征服」:那位正自觉者通过种种道所征服的贪等烦恼之生起,由于不再现行,所以不再被征服,不会被称为‘被恶所征服’。「不随行」即不前往,意指他所征服的烦恼之生起中,没有任何一个烦恼能在世间尾随他、追随他,也就是不会跟从。「行境无边」:由于具有以无边所缘为对象的一切知智,故行境无有边际。「以何足迹」:如果他有贪的足迹等任何一种足迹存在,你们便可用那个足迹去引导他。然而,佛陀连一个足迹也没有,对于那位无足迹的佛陀,你们要以何足迹来引导呢?显示巴利原文
Tattha yassa jitaṃ nāvajīyatīti yassa sammāsambuddhassa tena tena maggena jitaṃ rāgādikilesajātaṃ puna asamudācaraṇato nāvajīyati, dujjitaṃ nāma na hoti. Noyātīti na uyyāti, yassa jitaṃ kilesajātaṃ rāgādīsu koci eko kilesopi loke pacchato vattī nāma na hoti, nānubandhatīti attho. Anantagocaranti anantārammaṇassa sabbaññutaññāṇassa vasena apariyanta gocaraṃ. Kena padenāti yassa hi rāgapadādīsu ekapadampi atthi, taṃ tumhe tena padena nessatha. Buddhassa pana ekapadampi natthi, taṃ apadaṃ buddhaṃ tumhe kena padena nessatha.
关于第二首偈颂:这种渴爱,由于具有缠绕、系缚的含义,所以它既是网,也是造网者,又如同网,因此称为「有网者」。由于它对色等所缘的攀附、令心攀附、散布,以及如同毒花、毒果、毒受用的性质,所以称为「散布者」。对于这样的渴爱,在任何生存地中都无法牵引他,你们又怎能以足迹去追踪那位无足迹的佛陀呢?这就是此句的意思。显示巴利原文
Dutiyagāthāya taṇhā nāmesā saṃsibbitapariyonandhanaṭṭhena jālamassā atthītipi jālakārikātipi jālūpamātipi jālinī. Rūpādīsu ārammaṇesu visattatāya visattamanatāya visāharatāya visapupphatāya visaphalatāya visaparibhogatāya visattikā. Sā evarūpā taṇhā yassa kuhiñci bhave netuṃ natthi, taṃ tumhe apadaṃ buddhaṃ kena padena nessathāti attho.
开示结束时,众多天众证得了法的现观。魔女们当即于彼处消失。显示巴利原文
Desanāvasāne bahūnaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Māradhītaropi tattheva antaradhāyiṃsu.
导师在宣说此法之后,说道:“摩犍提,我从前见过那三位魔女,她们无痰等病患所扰,具足犹如金块般的身体,即便那时,我对淫欲也毫无欲念。你女儿的身体,内充三十二种不净之物,如同外饰彩绘的不净之罐。纵使我的脚沾着不净,而她正立于门槛,我也不屑以脚触其身。”随后,便诵出此偈:显示巴利原文
Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā, ‘‘māgaṇḍiya, ahaṃ pubbe imā tisso māradhītaro addasaṃ semhādīhi apalibuddhena suvaṇṇakkhandhasadisena attabhāvena samannāgatā, tadāpi methunasmiṃ chando nāhosiyeva. Tava dhītu sarīraṃ dvattiṃsākārakuṇapaparipūraṃ bahivicitto viya asucighaṭo. Sace hi mama pādo asucimakkhito bhaveyya, ayañca ummāraṭṭhāne tiṭṭheyya, tathāpissā sarīre ahaṃ pāde na phuseyya’’nti vatvā imaṃ gāthamāha –
见到渴爱、不乐与贪染,
我对淫欲也毫无欲念;
这充满屎尿之物,算得了什么?
显示巴利原文 ‘‘Disvāna taṇhaṃ aratiṃ ragañca, Nāhosi chando api methunasmiṃ; Kimevidaṃ muttakarīsapuṇṇaṃ, Pādāpi naṃ samphusituṃ na icche’’ti. (su. ni. 841; mahāni. 70);
开示结束时,夫妻二人皆证得不来果。显示巴利原文
Desanāvasāne ubhopi jayampatikā anāgāmiphale patiṭṭhahiṃsūti.
天降事。显示巴利原文
2. Devorohaṇavatthu
“Yejhānapasutā dhīrā”(诸贤者,专精禅那)这段法语,是导师在僧伽施城门口,针对众多天与人而宣说的。但此开示实则起源于王舍城。显示巴利原文
Yejhānapasutā dhīrāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā saṅkassanagaradvāre bahū devamanusse ārabbha kathesi. Desanā pana rājagahe samuṭṭhitā.
有一次,王舍城的一位长者为了解除危难,也为了保存因放逸而滑落的饰品等物,便让人围起网笼,在恒河中戏水。那时,有一株红色旃檀树长在恒河上游岸边,树根被恒河水冲断倒下,在水中四处碰撞岩石而碎裂、散开。其中有一块胡椒罐大小的薄木片,经岩石磨碾、水波拍打,变得十分光滑,顺流漂下,又被水草缠住,漂来挂在了他的网上。长者问:“这是什么?”听说是“一块木片”,便让人取来,为了弄清“这究竟是什么”,又请人用凿子把它劈开。刚一劈开,立刻显现出如虫胶般的红旃檀色。不过,长者既不是正见者,也不是邪见者,只是一个中庸之人。他心想:“我家里红旃檀很多,拿这一小块有什么用呢?”接着他又这样想:“在这世间,自称‘我们是阿拉汉,我们是阿拉汉’的人很多,但我一个真正的阿拉汉也没见过。我就在家中架起一根横杆,让人在一个钵上写字,放在篮子里,再用竹竿一节节接起来,悬挂到大约六十肘高的空中,然后说:‘如果世上有阿拉汉,就请他从空中飞来取走这个钵。’谁能把它取下来,我就带着儿子、妻子一起去皈依他。”于是他就照着做了。显示巴利原文
Ekasmiñhi samaye rājagahaseṭṭhi parissayamocanatthañceva pamādena galitānaṃ ābharaṇādīnaṃ rakkhaṇatthañca jālakaraṇḍakaṃ parikkhipāpetvā gaṅgāya udakakīḷaṃ kīḷi. Atheko rattacandanarukkho gaṅgāya uparitīre jāto gaṅgodakena dhotamūlo patitvā tattha tattha pāsāṇesu saṃbhajjamāno vippakiri. Tato ekā ghaṭappamāṇā ghaṭikā pāsāṇehi ghaṃsiyamānā udakaūmīhi pothiyamānā maṭṭhā hutvā anupubbena vuyhamānā sevālapariyonaddhā āgantvā tassa jāle laggi. Seṭṭhi ‘‘kimeta’’nti vatvā ‘‘rukkhaghaṭikā’’ti sutvā taṃ āharāpetvā ‘‘kiṃ nāmeta’’nti upadhāraṇatthaṃ vāsikaṇṇena tacchāpesi. Tāvadeva alattakavaṇṇaṃ rattacandanaṃ paññāyi. Seṭṭhi pana neva sammādiṭṭhi na micchādiṭṭhi, majjhattadhātuko. So cintesi – ‘‘mayhaṃ gehe rattacandanaṃ bahu, kiṃ nu kho iminā karissāmī’’ti. Athassa etadahosi – ‘‘imasmiṃ loke ‘mayaṃ arahanto mayaṃ arahanto’ti vattāro bahū, ahaṃ ekaṃ arahantampi na passāmi. Gehe bhamaṃ yojetvā pattaṃ likhāpetvā sikkāya ṭhapetvā veḷuparamparāya saṭṭhihatthamatte ākāse olambāpetvā ‘sace arahā atthi, imaṃ ākāsenāgantvā gaṇhātū’ti vakkhāmi. Yo taṃ gahessati, taṃ saputtadāro saraṇaṃ gamissāmī’’ti. So cintitaniyāmeneva pattaṃ likhāpetvā veḷuparamparāya ussāpetvā ‘‘yo imasmiṃ loke arahā, so ākāsenāgantvā imaṃ pattaṃ gaṇhātū’’ti āha.
当时有六位大师说:‘这钵适合我们,把它给我们吧。’他说:‘从空中飞来取吧。’到了第六天,尼干陀若提子派弟子们去,交代说:‘去,对长者这样说:这个钵只适合我们的老师,别为这么一点小事而在空中飞来,把钵给我吧。’弟子们便去对长者如实说了。长者说:‘能飞空来取的人才可以拿。’若提子想亲自去,就向弟子们暗示:‘我会抬起一手一脚,做出要飞起的样子;你们这时就对我说:老师,您在做什么?为了一个木钵,不要在大众面前显露那隐秘的阿拉汉功德啊!然后抓住我的手脚,把我拽倒在地。’他到了那里,对长者说:‘大长者,这个钵适合我,不适合别人。不要为这么微不足道的东西,指望我在空中飞起,把钵给我吧。’长者说:‘尊者,要从空中飞起来取才行。’于是若提子说:‘那么,闪开,闪开!’支开弟子们后,便抬起一手一脚,说:‘我要飞了。’这时,弟子们抓住他的手脚,说:‘老师,您这是做什么?为了一个粗劣破烂的木钵,在大众面前显露隐藏的功德,有什么意义?’说着就把他拽倒在地。他对长者说:‘大长者,这些人不让我飞起,把钵给我吧。’长显示巴利原文
Cha satthāro ‘‘amhākaṃ esa anucchaviko, amhākameva naṃ dehī’’ti vadiṃsu. So ‘‘ākāsenāgantvā gaṇhathā’’ti āha. Atha chaṭṭhe divase nigaṇṭho nāṭaputto antevāsike pesesi – ‘‘gacchatha, seṭṭhiṃ evaṃ vadetha – ‘amhākaṃ ācariyasseva anucchavikoyaṃ, mā appamattakassa kāraṇā ākāsenāgamanaṃ kari, dehi kira me taṃ patta’’’nti . Te gantvā seṭṭhiṃ tathā vadiṃsu. Seṭṭhi ‘‘ākāsenāgantvā gaṇhituṃ samatthova gaṇhātū’’ti āha. Nāṭaputto sayaṃ gantukāmo antevāsikānaṃ saññaṃ adāsi – ‘‘ahaṃ ekaṃ hatthañca pādañca ukkhipitvā uppatitukāmo viya bhavissāmi, tumhe maṃ, ‘ācariya, kiṃ karotha, dārumayapattassa kāraṇā paṭicchannaṃ arahattaguṇaṃ mahājanassa mā dassayitthā’ti vatvā maṃ hatthesu ca pādesu ca gahetvā ākaḍḍhantā bhūmiyaṃ pāteyyāthā’’ti. So tattha gantvā seṭṭhiṃ āha, ‘‘mahāseṭṭhi, mayhaṃ ayaṃ patto anucchaviko, aññesaṃ nānucchaviko, mā te appamattakassa kāraṇā mama ākāse uppatanaṃ rucci, dehi me patta’’nti. Bhante, ākāse uppatitvāva gaṇhathāti. Tato nāṭaputto ‘‘tena hi apetha apethā’’ti antevāsike apanetvā ‘‘ākāse uppatissāmī’’ti ekaṃ hatthañca pādañca ukkhipi. Atha naṃ antevāsikā, ‘‘ācariya, kiṃ nāmetaṃ karotha, chavassa lāmakassa dārumayapattassa kāraṇā paṭicchannaguṇena mahājanassa dassitena ko attho’’ti taṃ hatthapādesu gahetvā ākaḍḍhitvā bhūmiyaṃ pātesuṃ. So seṭṭhiṃ āha – ‘‘ime, mahāseṭṭhi, uppatituṃ na denti, dehi me patta’’nti. Uppatitvā gaṇhatha, bhanteti. Evaṃ titthiyā cha divasāni vāyamitvāpi taṃ pattaṃ na labhiṃsuyeva.
第七天,尊者大目犍连和尊者宾头卢颇罗堕准备去王舍城乞食,来到一处岩石上。披搭袈裟时,听到几个赌徒在那里议论说:‘哎,从前世上有六位大师,自称“我们是阿拉汉”四处游走。现在王舍城长者把钵高高悬起,到今天已经是第七天了,还说如果世上有阿拉汉,就请从空中飞来取走。结果没有一个人宣称“我是阿拉汉”而飞上空中。今天我们总算弄明白了,这世上根本没有阿拉汉。’尊者大目犍连听到这话,就对尊者宾头卢颇罗堕说:‘贤友婆罗堕阇,你听到他们的话了吗?这些人好像在否定佛陀的教法一样。你是有大神力、大威力的人,去吧,飞到空中把那个钵取来。’‘贤友大目犍连,你在具神通者中是第一,你去取吧;若你不去,我就去取。’当他说‘贤友,你去取吧’之后,尊者宾头卢颇罗堕便入于神通所依的第四禅,出定后,用脚趾托起那片足有三牛呼大的岩石,宛如天平横梁一般托到空中,在王舍城上空盘旋了七回。那块大岩石如同盖子,将方圆三牛呼的城市笼罩其中。城里的居民惊恐地想:‘岩石要塌下来压住我们了!’纷纷把簸箕等物顶在头上,四处躲藏。显示巴利原文
Sattame divase āyasmato mahāmoggallānassa ca āyasmato piṇḍolabhāradvājassa ca ‘‘rājagahe piṇḍāya carissāmā’’ti gantvā ekasmiṃ piṭṭhipāsāṇe ṭhatvā cīvaraṃ pārupanakāle dhuttakā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ambho pubbe cha satthāro loke ‘mayaṃ arahantamhā’ti vicariṃsu., Rājagahaseṭṭhino pana ajja sattamo divaso pattaṃ ussāpetvā ‘sace arahā atthi, ākāsenāgantvā gaṇhātū’ti vadantassa, ekopi ‘ahaṃ arahā’ti ākāse uppatanto natthi. Ajja no loke arahantānaṃ natthibhāvo ñāto’’ti. Taṃ kathaṃ sutvā āyasmā mahāmoggallāno āyasmantaṃ piṇḍolabhāradvājaṃ āha – ‘‘sutaṃ te, āvuso bhāradvāja, imesaṃ vacanaṃ, ime buddhassa sāsanaṃ pariggaṇhantā viya vadanti. Tvañca mahiddhiko mahānubhāvo, gaccha taṃ pattaṃ ākāsena gantvā gaṇhāhī’’ti. Āvuso mahāmoggallāna, tvaṃ iddhimantānaṃ aggo, tvaṃ etaṃ gaṇhāhi, tayi pana aggaṇhante ahaṃ gaṇhissāmīti. ‘‘Gaṇhāvuso’’ti vutte āyasmā piṇḍolabhāradvājo abhiññāpādakaṃ catutthajjhānaṃ samāpajjitvā uṭṭhāya tigāvutaṃ piṭṭhipāsāṇaṃ pādantena paṭicchādento tulapicu viya ākāse uṭṭhāpetvā rājagahanagarassa upari sattakkhattuṃ anupariyāyi. So tigāvutapamāṇassa nagarassa pidhānaṃ viya paññāyi. Nagaravāsino ‘‘pāsāṇo no avattharitvā gaṇhātī’’ti bhītā suppādīni matthake katvā tattha tattha nilīyiṃsu . Sattame vāre thero piṭṭhipāsāṇaṃ bhinditvā attānaṃ dassesi. Mahājano theraṃ disvā, ‘‘bhante piṇḍolabhāradvāja, tava pāsāṇaṃ daḷhaṃ katvā gaṇha, mā no sabbe nāsayī’’ti. Thero pāsāṇaṃ pādantena khipitvā vissajjesi. So gantvā yathāṭhāneyeva patiṭṭhāsi. Thero seṭṭhissa gehamatthake aṭṭhāsi. Taṃ disvā seṭṭhi urena nipajjitvā ‘‘otaratha sāmī’’ti vatvā ākāsato otiṇṇaṃ theraṃ nisīdāpetvā pattaṃ otārāpetvā catumadhurapuṇṇaṃ katvā therassa adāsi. Thero pattaṃ gahetvā vihārābhimukho pāyāsi. Athassa ye araññagatā vā suññāgāragatā vā taṃ pāṭihāriyaṃ nāddasaṃsu. Te sannipatitvā, ‘‘bhante, amhākampi pāṭihāriyaṃ dassehī’’ti theraṃ anubandhiṃsu. So tesaṃ tesaṃ pāṭihāriyaṃ dassetvā vihāraṃ agamāsi.
导师听到尾随喧嚷的众人发出的声音,便问:“阿难,这是什么声音?”听闻“尊者,宾头卢颇罗堕飞升空中取了旃檀钵,这声音是因此而起”之后,导师把颇罗堕阇叫来,问:“听说你真的做了这样的事?”回答:“是的,世尊。”于是导师责备这位尊者:“颇罗堕阇,你为何要这样做?”随后让人将那钵打成碎末,交给比丘们磨作眼药,并为声闻弟子制立了“不得在家人面前显现神通神变”的学处。显示巴利原文
Satthā taṃ anubandhitvā unnādentassa mahājanassa saddaṃ sutvā, ‘‘ānanda, kasseso saddo’’ti pucchitvā, ‘‘bhante, piṇḍolabhāradvājena ākāse uppatitvā candanapatto gahito, tassa santike eso saddo’’ti sutvā bhāradvājaṃ pakkosāpetvā ‘‘saccaṃ kira tayā evaṃ kata’’nti pucchitvā ‘‘saccaṃ, bhante’’ti vutte, ‘‘kasmā te, bhāradvāja, evaṃ kata’’nti theraṃ garahitvā taṃ pattaṃ khaṇḍākhaṇḍaṃ bhedāpetvā bhikkhūnaṃ añjanapisanatthāya dāpetvā pāṭihāriyassa akaraṇatthāya sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ (cūḷava. 252) paññāpesi.
诸外道听说“沙门乔达摩竟然击碎了那钵,为禁止弟子显现神通而制立了学处”,便想:“沙门乔达摩的弟子为了活命尚且绝不违越所制学处,沙门乔达摩本人自然也会遵守此戒。如今,我们的机会来了!”他们便在城中街巷间到处宣扬道:“我们为了保护自身功德,前些日子因一小木钵,未于大众前炫耀自己的功德。沙门乔达摩的弟子却为了区区一钵,在人前显露了功德。沙门乔达摩凭他自己的聪明,击碎那钵,又制了学处。如今,我们要与他共现神通!”显示巴利原文
Titthiyā ‘‘samaṇo kira gotamo taṃ pattaṃ bhedāpetvā pāṭihāriyassa akaraṇatthāya sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññāpesī’’ti sutvā ‘‘samaṇassa gotamassa sāvakā paññattaṃ sikkhāpadaṃ jīvitahetupi nātikkamanti, samaṇopi gotamo taṃ rakkhissateva. Idāni amhehi okāso laddho’’ti nagaravīthīsu ārocentā vicariṃsu ‘‘mayaṃ attano guṇaṃ rakkhantā pubbe dārumayapattassa kāraṇā attano guṇaṃ mahājanassa na dassayimhā, samaṇassa gotamassa sāvakā pattakamattassa kāraṇā attano guṇaṃ mahājanassa dassesuṃ. Samaṇo gotamo attano paṇḍitatāya pattaṃ bhedāpetvā sikkhāpadaṃ paññāpesi, idāni mayaṃ teneva saddhiṃ pāṭihāriyaṃ karissāmā’’ti.
频婆娑罗王听闻此语,来到导师跟前问道:“世尊,听说您为了不让弟子们显现神通,因而为他们制立了学处,是吗?”“是的,大王。”“如今外道们说:‘我们要跟您一起显现神通。’您现在打算怎么办呢?”“若他们显现,我自当显现,大王。”“可是,您不是已经制立了学处吗?”“大王,我并非为自己制立学处,那条学处只为我的弟子们而制。”“世尊,那么除了您之外,其余所有人都须受此学处的约束,只有您不受这条学处的限制,对吗?”“既然这样,大王,我就此事反问你:‘大王,在你的国境之内,有属于你的御花园吗?’”“有的,世尊。”“大王,倘若普通百姓在你园中擅自采摘芒果等果实食用,该当如何?”“当受处罚,世尊。”“那你自己食用,便不受罚吧?”“是的,世尊,于我并无处罚可言,自家的园子,果实自然能受用。”“大王,正如你的王权在你三百由旬的国土内有效,对于自己园中享用果实者来说,并没有处罚这回事,但旁人则不行;同样地,我的教令遍行于一百千亿个轮围世界,对我自己而言,绝无违犯我所制学处的可能,而我的弟子们则不同。”显示巴利原文
Rājā bimbisāro taṃ kathaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā ‘‘tumhehi kira, bhante, pāṭihāriyassa akaraṇatthāya sāvakānaṃ sikkhāpadaṃ paññatta’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. Idāni titthiyā ‘‘tumhehi saddhiṃ pāṭihāriyaṃ karissāmā’’ti vadanti, kiṃ idāni karissathāti? ‘‘Tesu karontesu karissāmi, mahārājā’’ti. Nanu tumhehi sikkhāpadaṃ paññattanti. Nāhaṃ, mahārāja, attano sikkhāpadaṃ paññāpesiṃ, taṃ mameva sāvakānaṃ paññattanti. Tumhe ṭhapetvā aññattha sikkhāpadaṃ paññattaṃ nāma hoti, bhanteti. Tena hi, mahārāja, tamevettha paṭipucchāmi, ‘‘atthi pana te, mahārāja, vijite uyyāna’’nti. ‘‘Atthi, bhante’’ti. ‘‘Sace te, mahārāja, uyyāne mahājano ambādīni khādeyya, kimassa kattabba’’nti? ‘‘Daṇḍo, bhante’’ti. ‘‘Tvaṃ pana khādituṃ labhasī’’ti? ‘‘Āma, bhante, mayhaṃ daṇḍo natthi, ahaṃ attano santakaṃ khādituṃ labhāmī’’ti. ‘‘Mahārāja, yathā tava tiyojanasatike rajje āṇā pavattati, attano uyyāne ambādīni khādantassa daṇḍo natthi, aññesaṃ atthi, evaṃ mamapi cakkavāḷakoṭisatasahasse āṇā pavattati, attano sikkhāpadapaññattiyā atikkamo nāma natthi, aññesaṃ pana atthi, karissāmahaṃ pāṭihāriya’’nti. Titthiyā taṃ kathaṃ sutvā ‘‘idānamhā naṭṭhā, samaṇena kira gotamena sāvakānaṃyeva sikkhāpadaṃ paññattaṃ, na attano. Sayameva kira pāṭihāriyaṃ kattukāmo, kiṃ nu kho karomā’’ti mantayiṃsu.
国王问导师说:“世尊,您何时显现神通?”“大王,四个月后,在阿沙荼月满月之日。”“世尊,您将在何处显现?”“将在舍卫城一带,大王。”“导师为何指定如此遥远之处呢?”“因为那里是一切诸佛显现大神通的处所。再者,为令广大民众得以云集,故特意指示远方。”外道们听闻此语,便议论道:“据说沙门乔达摩四个月后要在舍卫城显现神通。从今往后,我们须形影不离地跟定他。大众见了我们,必会问:‘这是怎么回事?’届时我们便告知:‘我们先前要与沙门乔达摩比试神通,他却意欲逃遁。因此,我等决不给他逃脱之机,便这样跟着他!’”导师在王舍城托钵毕,便离城而去。外道们亦紧步其后尘,于导师用斋之处附近歇宿。歇宿之处,即其翌日受食之所。当民众问起:“这是为何?”他们便依照事先拟定的说辞,到处宣扬。广大民众听后也说:“我们要去看神通!”于是,也纷纷跟随而来。显示巴利原文
Rājā satthāraṃ pucchi – ‘‘bhante, kadā pāṭihāriyaṃ karissathā’’ti. ‘‘Ito catumāsaccayena āsāḷhipuṇṇamāyaṃ, mahārājā’’ti. ‘‘Kattha karissatha, bhante’’ti ? ‘‘Sāvatthiṃ nissāya, mahārājā’’ti. ‘‘Kasmā pana satthā evaṃ dūraṭṭhānaṃ apadisī’’ti? ‘‘Yasmā taṃ sabbabuddhānaṃ mahāpāṭihāriyakaraṇaṭṭhānaṃ, apica mahājanassa sannipātanatthāyapi dūraṭṭhānameva apadisī’’ti. Titthiyā taṃ kathaṃ sutvā ‘‘ito kira catunnaṃ māsānaṃ accayena samaṇo gotamo sāvatthiyaṃ pāṭihāriyaṃ karissati, idāni taṃ amuñcitvāva anubandhissāma, mahājano amhe disvā ‘kiṃ ida’nti pucchissati. Athassa vakkhāma ‘mayaṃ samaṇena gotamena saddhiṃ pāṭihāriyaṃ karissāmā’ti vadimhā. So palāyati, mayamassa palāyituṃ adatvā anubandhāmā’’ti. Satthā rājagahe piṇḍāya caritvā nikkhami. Titthiyāpissa pacchatova nikkhamitvā bhattakiccaṭṭhāne vasanti. Vasitaṭṭhāne punadivase pātarāsaṃ karonti. Te manussehi ‘‘kimida’’nti pucchitā heṭṭhā cintitaniyāmeneva ārocesuṃ . Mahājanopi ‘‘pāṭihāriyaṃ passissāmā’’ti anubandhi.
导师渐次抵达舍卫城。那些外道也一路同行而至,他们鼓动信众,筹措到十万钱,以金合欢木为柱搭建大棚,上铺青莲花,于中坐定后宣称:“我们将在此处显现神通。”这时,波斯匿王前来拜见导师,禀白道:“世尊,外道已建起大棚,我当为您也建造一座。”“不必了,大王,自有为我建棚者。”“世尊,除我之外,谁还能为您建造呢?”“是帝释天王。”“那么,世尊,您将在何处显现神通?”“在康巴树的树根处,大王。”外道们听说“据说他要在芒果树下显现神通”,便吩咐自己的信众,将方圆一由旬内,哪怕当日才抽出的芒果树苗,都悉数拔除,扔进森林。显示巴利原文
Satthā anupubbena sāvatthiṃ pāpuṇi. Titthiyāpi tena saddhiṃyeva gantvā upaṭṭhāke samādapetvā satasahassaṃ labhitvā khadirathambhehi maṇḍapaṃ kāretvā nīluppalehi chādāpetvā ‘‘idha pāṭihāriyaṃ karissāmā’’ti nisīdiṃsu. Rājā pasenadi kosalo satthāraṃ upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, titthiyehi maṇḍapo kārito, ahampi tumhākaṃ maṇḍapaṃ karissāmī’’ti. ‘‘Alaṃ, mahārāja, atthi mayhaṃ maṇḍapakārako’’ti. ‘‘Bhante, maṃ ṭhapetvā ko añño kātuṃ sakkhissatī’’ti? ‘‘Sakko, devarājā’’ti. ‘‘Kahaṃ pana, bhante, pāṭihāriyaṃ karissathā’’ti? ‘‘Kaṇḍambarukkhamūle, mahārājā’’ti. Titthiyā ‘‘ambarukkhamūle kira pāṭihāriyaṃ karissatī’’ti sutvā attano upaṭṭhākānaṃ ārocetvā yojanabbhantare ṭhāne antamaso tadahujātampi ambapotakaṃ uppāṭetvā araññe khipāpesuṃ.
阿沙荼月满月之日,导师步入城内。此时,国王的守园人名叫甘达,他在一个赤褐色蚂蚁筑成的叶窝里,见到一颗硕大芒果。他为那香气与滋味所诱,赶走飞来的乌鸦,手持芒果,打算献给国王享用。行至半路,望见导师,心中思忖:“国王吃了这个芒果,或会赏我八枚、十六枚钱币,那也不足以维持我的余生。而我若将芒果供养导师,必将为我带来长远的利益。”于是他将芒果奉给导师。导师望向阿难长老。长老便接过四天王所供养的钵,置于导师手中。导师伸出钵,接过芒果,并示现就地坐下之意。长老铺好袈裟,恭请就座。导师坐定后,长老滤好水,将芒果捣碎,调和成饮料,奉呈导师。导师饮下芒果汁后,对甘达说:“你在此处翻土,将这芒果核种下。”他便依教奉行。导师在种子上方洗了手。洗手的当下,一株芒果树便破土而出,树身粗如犁辕,高五十肘。朝向四方各出一枝,朝上出一枝,共五大枝干,各长五十肘。刹那间便花开果熟,处处挂满一簇簇熟透的芒果。随后跟来的比丘们一路采摘而食。国王听闻“据说长出了那样一棵芒果树”,便下令:“任何人不得砍伐。”并派人守护。显示巴利原文
Satthā āsāḷhipuṇṇamadivase antonagaraṃ pāvisi. Raññopi uyyānapālo kaṇḍo nāma ekaṃ piṅgalakipillikehi katapattapuṭassa antare mahantaṃ ambapakkaṃ disvā tassa gandharasalobhena sampatante vāyase palāpetvā rañño khādanatthāya ādāya gacchanto antarāmagge satthāraṃ disvā cintesi – ‘‘rājā imaṃ ambaṃ khāditvā mayhaṃ aṭṭha vā soḷasa vā kahāpaṇe dadeyya, taṃ me ekattabhāvepi jīvitavuttiyā nālaṃ. Sace panāhaṃ satthu imaṃ dassāmi, avassaṃ taṃ me dīghakālaṃ hitāvahaṃ bhavissatī’’ti. So taṃ ambapakkaṃ satthu upanāmesi. Satthā ānandattheraṃ olokesi . Athassa thero catumahārājadattiyaṃ pattaṃ nīharitvā hatthe ṭhapesi. Satthā pattaṃ upanāmetvā ambapakkaṃ paṭiggahetvā tattheva nisīdanākāraṃ dassesi. Thero cīvaraṃ paññāpetvā adāsi. Athassa tasmiṃ nisinne thero pānīyaṃ parissāvetvā ambapakkaṃ madditvā pānakaṃ katvā adāsi. Satthā ambapānakaṃ pivitvā kaṇḍaṃ āha – ‘‘imaṃ ambaṭṭhiṃ idheva paṃsuṃ viyūhitvā ropehī’’ti. So tathā akāsi. Satthā tassa upari hatthaṃ dhovi. Hatthe dhovitamatteyeva naṅgalasīsamattakkhandho hutvā ubbedhena paṇṇāsahattho ambarukkho uṭṭhahi. Catūsu disāsu ekekā, uddhaṃ ekāti pañca mahāsākhā paṇṇāsahatthā ahesuṃ. So tāvadeva pupphaphalasañchanno hutvā ekekasmiṃ ṭhāne paripakkaambapiṇḍidharo ahosi. Pacchato āgacchantā bhikkhū ambapakkāni khādantā eva āgamiṃsu. Rājā ‘‘evarūpo kira ambarukkho uṭṭhito’’ti sutvā ‘‘mā naṃ koci chindī’’ti ārakkhaṃ ṭhapesi. So pana kaṇḍena ropitattā kaṇḍambarukkhotveva paññāyi. Dhuttakāpi ambapakkāni khāditvā ‘‘hare duṭṭhatitthiyā ‘samaṇo kira gotamo kaṇḍambarukkhamūle pāṭihāriyaṃ karissatī’ti tumhehi yojanabbhantare tadahujātāpi ambapotakā uppāṭāpitā, kaṇḍambo nāma aya’’nti vatvā te ucchiṭṭhaambaṭṭhīhi pahariṃsu.
帝释天王命令风神天子:“用风把外道们的棚子掀翻,弃于粪秽之处。”风神天子照做了。又命令日神天子:“将日轮拖近,炙烤他们。”日神天子也照做了。又命令风神天子:“扬起旋风前进。”风神天子应声而行,扬起尘土,洒向那些汗流浃背的外道身上,他们顿时变得如同铜粉和泥塑成的人一般。又命令雨云天子:“降下大颗雨滴。”雨云天子照做了,于是他们的身体又变得如同花斑牛一样。那些裸形外道羞惭不已,彼此推搡,各自夺路而逃。正当他们逃跑时,旧衣迦叶的一位农夫施主心想:“现在该是尊师们显现神通的时候了,我要前去观看。”便放开了牛,拿着清早带来的粥罐和绳索,正赶来时,看见旧衣迦叶如此逃窜,便说:“尊者,我今天特意前来观看尊师们的神通,你们这是要去哪里?”旧衣迦叶说:“你的神通有什么用!把这罐子和绳子给我!”他接过那人递来的罐子和绳索,走到河边,用绳子把罐子绑在自己脖子上,羞愧得一言不发,跳入深潭,水面泛起水泡,就这样死去,投生于无间地狱。显示巴利原文
Sakko vātavalāhakaṃ devaputtaṃ āṇāpesi ‘‘titthiyānaṃ maṇḍapaṃ vātehi uppāṭetvā ukkārabhūmiyaṃ khipāpehī’’ti. So tathā akāsi. Sūriyampi devaputtaṃ āṇāpesi ‘‘sūriyamaṇḍalaṃ nikaḍḍhanto tāpehī’’ti. So tathā akāsi. Puna vātavalāhakaṃ āṇāpesi ‘‘vātamaṇḍalaṃ uṭṭhāpento yāhī’’ti. So tathā karonto titthiyānaṃ paggharitasedasarīre rajovaṭṭiyā okiri. Te tambamattikasadisā ahesuṃ. Vassavalāhakampi āṇāpesi ‘‘mahantāni bindūni pātehī’’ti. So tathā akāsi. Atha nesaṃ kāyo kabaragāvisadiso ahosi. Te nigaṇṭhā lajjamānā hutvā sammukhasammukhaṭṭhāneneva palāyiṃsu. Evaṃ palāyantesu purāṇakassapassa upaṭṭhāko eko kassako ‘‘idāni me ayyānaṃ pāṭihāriyakaraṇavelā, gantvā pāṭihāriyaṃ passissāmī’’ti goṇe vissajjetvā pātova ābhataṃ yāgukuṭañceva yottakañca gahetvā āgacchanto purāṇaṃ tathā palāyantaṃ disvā, bhante , ajja ‘ayyānaṃ pāṭihāriyaṃ passissāmī’ti āgacchāmi, tumhe kahaṃ gacchathā’’ti. Kiṃ te pāṭihāriyena, imaṃ kuṭañca yottañca dehīti. So tena dinnaṃ kuṭañca yottañca ādāya nadītīraṃ gantvā kuṭaṃ yottena attano gīvāya bandhitvā lajjanto kiñci akathetvā rahade patitvā udakapubbuḷe uṭṭhāpento kālaṃ katvā avīcimhi nibbatti.
帝释天王在空中化现出一条宝石经行处。它的一端搭在东轮围山的边缘,另一端搭在西轮围山的边缘。导师面对聚集的三十六由旬的民众,随着日影西移,心想:“现在是显现神通的时候了。”便从香室出来,立于门前。这时,一位名叫伽罗尼、具足神通的不来果在家女信徒走上前来,对导师说:“尊者,有像我这样的女儿在此,您不必劳神,就让我来显现神通吧。”导师问:“伽罗尼,你打算怎么显现?”她答道:“尊者,我会把整个轮围世界内部的大地变成水,像水鸟一样潜入水中,在东轮围山边现身,同样在西、北、南方的轮围山边现身,也同样在中间现身。大众看见我,问:‘她是谁?’便会说:‘这位就是伽罗尼。这还只是一位女人的威力,佛陀的威力又该是何等惊人啊!’这样,那些外道连您的面都没见着,就会逃跑了。”导师便对她说:“伽罗尼,我知道你有能力显现这样的神通,但这花鬘并非为你而结。”就这样拒绝了她的请求。她心想:“导师不允许我这么做,一定是有比我更能示现更殊胜神通的人。”便退到一旁。导师也心想:“就这样,他们的功德将会显露出来,如来将在这三十六由旬的民众中……”显示巴利原文
Sakko ākāse ratanacaṅkamaṃ māpesi. Tassa ekā koṭi pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ ahosi, ekā pacchimacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ. Satthā sannipatitāya chattiṃsayojanikāya parisāya vaḍḍhamānakacchāyāya ‘‘idāni pāṭihāriyakaraṇavelā’’ti gandhakuṭito nikkhamitvā pamukhe aṭṭhāsi. Atha naṃ gharaṇī nāma iddhimantī ekā anāgāmiupāsikā upasaṅkamitvā, ‘‘bhante, mādisāya dhītari vijjamānāya tumhākaṃ kilamanakiccaṃ natthi, ahaṃ pāṭihāriyaṃ karissāmī’’ti āha. ‘‘Kathaṃ tvaṃ karissasi, gharaṇī’’ti? ‘‘Bhante, ekasmiṃ cakkavāḷagabbhe mahāpathaviṃ udakaṃ katvā udakasakuṇikā viya nimujjitvā pācīnacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ attānaṃ dassessāmi, tathā pacchimauttaradakkhiṇacakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ, tathā majjhe’’. Mahājano maṃ disvā ‘‘kā esā’’ti vutte vakkhati ‘‘gharaṇī nāmesā, ayaṃ tāva ekissā itthiyā ānubhāvo, buddhānubhāvo pana kīdiso bhavissatī’’ti . Evaṃ titthiyā tumhe adisvāva palāyissantīti. Atha naṃ satthā ‘‘jānāmi te gharaṇī evarūpaṃ pāṭihāriyaṃ kātuṃ samatthabhāvaṃ, na panāyaṃ tavatthāya baddho mālāpuṭo’’ti vatvā paṭikkhipi. Sā ‘‘na me satthā anujānāti, addhā mayā uttaritaraṃ pāṭihāriyaṃ kātuṃ samattho añño atthī’’ti ekamantaṃ aṭṭhāsi. Satthāpi ‘‘evameva tesaṃ guṇo pākaṭo bhavissatīti evaṃ chattiṃsayojanikāya parisāya majjhe sīhanādaṃ nadissatī’’ti maññamāno aparepi pucchi – ‘‘tumhe kathaṃ pāṭihāriyaṃ karissathā’’ti. Te ‘‘evañca evañca karissāma, bhante’’ti satthu purato ṭhitāva sīhanādaṃ nadiṃsu. Tesu kira cūḷaanāthapiṇḍiko ‘‘mādise anāgāmiupāsake putte vijjamāne satthu kilamanakiccaṃ natthī’’ti cintetvā ‘‘ahaṃ, bhante, pāṭihāriyaṃ karissāmī’’ti vatvā ‘‘kathaṃ karissasī’’ti puṭṭho ‘‘ahaṃ, bhante, dvādasayojanikaṃ brahmattabhāvaṃ nimminitvā imissā parisāya majjhe mahāmeghagajjitasadisena saddena brahmaapphoṭanaṃ nāma apphoṭessāmī’’ti. Mahājano ‘‘kiṃ nāmeso saddo’’ti pucchitvā ‘‘cūḷaanāthapiṇḍikassa kira brahmaapphoṭanasaddo nāmā’’ti vakkhati. Titthiyā ‘‘gahapatikassa kira tāva eso ānubhāvo, buddhānubhāvo kīdiso bhavissatī’’ti tumhe adisvāva palāyissantīti. Satthā ‘‘jānāmi te ānubhāva’’nti tassapi tatheva vatvā pāṭihāriyakaraṇaṃ nānujāni.
这时,一位证得无碍解、名叫基拉的七岁沙弥尼,顶礼导师后说:“尊者,我来显现神通。”导师问:“基拉,你将如何显现?”她答道:“尊者,我会把须弥山、轮围山和雪山搬来,依次排列在此处,然后我像一只天鹅那样,从它们之间穿行飞翔,不碰触任何一山。大众看见我,问:‘她是谁?’便会说:‘这是基拉沙弥尼。’那些外道会想:‘一个七岁沙弥尼的威力便已如此,佛陀的威力又该是何等惊人啊!’他们连您的面都没见着,就会逃跑了。”从此以下,类似的叙述都可依前文所说来理解。世尊对她也说:“我知道你的威力。”并未许可她显现神通。接着,一位证得无碍解、诸漏已尽的准陀沙弥,年仅七岁,顶礼世尊后说:“世尊,我来显现神通。”被问及“你将如何显现”时,他答道:“尊者,我会抓住作为南赡部洲旗帜的那棵大阎浮树的主干,摇动它,摘下大片的阎浮树果肉,让这民众品尝;还会取来波利质多罗树的天界花,供养您。”导师说:“我知道你的威力。”也拒绝了他显现神通的请求。显示巴利原文
Athekā paṭisambhidappattā sattavassikā cīrasāmaṇerī kira nāma satthāraṃ vanditvā ‘‘ahaṃ, bhante, pāṭihāriyaṃ karissāmī’’ti āha. ‘‘Kathaṃ karissasi cīre’’ti? ‘‘Bhante, sineruñca cakkavāḷapabbatañca himavantañca āharitvā imasmiṃ ṭhāne paṭipāṭiyā ṭhapetvā ahaṃ haṃsasakuṇī viya tato tato nikkhamitvā asajjamānā gamissāmi, mahājano maṃ disvā ‘kā esā’ti pucchitvā ‘cīrasāmaṇerī’ti vakkhati. Titthiyā ‘sattavassikāya tāva sāmaṇeriyā ayamānubhāvo, buddhānubhāvo kīdiso bhavissatī’ti tumhe adisvāva palāyissantī’’ti. Ito paraṃ evarūpāni vacanāni vuttānusāreneva veditabbāni. Tassāpi bhagavā ‘‘jānāmi te ānubhāva’’nti vatvā pāṭihāriyakaraṇaṃ nānujāni. Atheko paṭisambhidappatto khīṇāsavo cundasāmaṇero nāma jātiyā sattavassiko satthāraṃ vanditvā ‘‘ahaṃ bhagavā pāṭihāriyaṃ karissāmī’’ti vatvā ‘‘kathaṃ karissasī’’ti puṭṭho āha – ‘‘ahaṃ, bhante, jambudīpassa dhajabhūtaṃ mahājamburukkhaṃ khandhe gahetvā cāletvā mahājambupesiyo āharitvā imaṃ parisaṃ khādāpessāmi, pāricchattakakusumāni ca āharitvā tumhe vandissāmī’’ti. Satthā ‘‘jānāmi te ānubhāva’’nti tassa pāṭihāriyakaraṇaṃ paṭikkhipi.
于是,莲华色比丘尼顶礼了导师,说道:“世尊,请让我来显现神通吧。”世尊问:“你打算如何显现?”她回答:“世尊,我将化现出环绕四周、方圆十二由旬的会众,然后我化作转轮圣王,由方圆三十六由旬的广大眷属簇拥着,前来顶礼您。”导师说:“我已知你的威神力。”同样地,也未许可她显现神通。接着,大目犍连长老顶礼世尊后说道:“世尊,请让我来显现神通吧。”当被问及“你打算怎么做”时,他这样答道:“世尊,我会把须弥山王放在齿间,就像嚼一把绿豆或芥子那样把它嚼碎。”“然后呢?”“我要把这整片大地像卷芦席一样卷起来,夹在指缝之间。”“然后呢?”“我要把这片大地像陶匠转动轮盘一样翻转过来,让在场的所有民众都能享用到地汁。”“然后呢?”“我要用左手化作大地,然后用右手把这里的众生都移到其他的洲去。”“然后呢?”“我要以须弥山为伞柄,把这片大地整个提起,安放在须弥山顶,然后就像一位手持伞盖的比丘那样,只用单手拿着,在空中经行……”显示巴利原文
Atha uppalavaṇṇā therī satthāraṃ vanditvā ‘‘ahaṃ, bhante, pāṭihāriyaṃ karissāmī’’ti vatvā ‘‘kathaṃ karissasī’’ti puṭṭhā āha – ‘‘ahaṃ, bhante, samantā dvādasayojanikaṃ parisaṃ dassetvā āvaṭṭato chattiṃsayojanāya parisāya parivuto cakkavattirājā hutvā āgantvā tumhe vandissāmī’’ti . Satthā ‘‘jānāmi te ānubhāva’’nti tassāpi pāṭihāriyakaraṇaṃ paṭikkhipi. Atha mahāmoggallānatthero bhagavantaṃ vanditvā ‘‘ahaṃ, bhante, pāṭihāriyaṃ karissāmī’’ti vatvā ‘‘kathaṃ karissasī’’ti puṭṭho āha – ‘‘ahaṃ, bhante, sinerupabbatarājānaṃ dantantare ṭhapetvā māsasāsapabījaṃ viya khādissāmī’’ti. ‘‘Aññaṃ kiṃ karissasī’’ti? ‘‘Imaṃ mahāpathaviṃ kaṭasārakaṃ viya saṃvellitvā aṅgulantare nikkhipissāmī’’ti. ‘‘Aññaṃ kiṃ karissasī’’ti? ‘‘Mahāpathaviṃ kulālacakkaṃ viya parivattetvā mahājanaṃ pathavojaṃ khādāpessāmī’’ti. ‘‘Aññaṃ kiṃ karissasī’’ti? ‘‘Vāmahatthe pathaviṃ katvā ime satte dakkhiṇahatthena aññasmiṃ dīpe ṭhapessāmī’’ti. ‘‘Aññaṃ kiṃ karissasī’’ti? ‘‘Sineruṃ chattadaṇḍaṃ viya katvā mahāpathaviṃ ukkhipitvā tassupari ṭhapetvā chattahattho bhikkhu viya ekahatthenādāya ākāse caṅkamissāmī’’ti. Satthā ‘‘jānāmi te ānubhāva’’nti tassapi pāṭihāriyakaraṇaṃ nānujāni. So ‘‘jānāti maññe satthā mayā uttaritaraṃ pāṭihāriyaṃ kātuṃ samattha’’nti ekamantaṃ aṭṭhāsi.
这时,导师对他说:“目犍连,这芒果树并非为你而设的骗局。我肩负的是无可替代的担子,这担子没有其他人能承担。即便现在有人能担起我的担子,这也并非什么稀奇之事。因为,即使在我投生于无因畜生道的时候,也从未有过其他人能承担我的担子。”长老问:“世尊,那是什么时候?”于是,世尊便引出了过去的事情,说道:显示巴利原文
Atha naṃ satthā ‘‘nāyaṃ moggallānaṃ tavatthāya baddho bālāpuṭo. Ahañhi asamadhuro, mama dhuraṃ añño vahituṃ samattho nāma natthi. Anacchariyametaṃ, yaṃ idāni mama dhuraṃ vahituṃ samattho nāma bhaveyya. Ahetukatiracchānayoniyaṃ nibbattakālepi mama dhuraṃ añño vahituṃ samattho nāma nāhosiyevā’’ti vatvā ‘‘kadā pana, bhante’’ti therena puṭṭho atītaṃ āharitvā –
凡是担子沉重之处,凡是路途甚深难行之处,
那时,他们便套上黑牛,它便担起那重担。
显示巴利原文 ‘‘Yato yato garu dhuraṃ, yato gambhīravattanī; Tadāssu kaṇhaṃ yuñjanti, svāssu taṃ vahate dhura’’nti. –
导师详尽讲述了《黑牛王本生》后,又特为显明这事,说道:显示巴利原文
Idaṃ kaṇhausabhajātakaṃ (jā. 1.1.29) vitthāretvā puna tameva vatthuṃ visesetvā dassento –
应唯说悦耳之语,绝不说令人不悦之语;
那出语悦耳者,(牛)为他举起了沉重的担子;
并且使他获得了财富,那人因此满心欢喜。”
显示巴利原文 ‘‘Manuññameva bhāseyya, nāmanuññaṃ kudācanaṃ; Manuññaṃ bhāsamānassa, garuṃ bhāraṃ udaddhari; Dhanañca naṃ alābhesi, tena cattamano ahū’’ti. –
导师详细讲述这部《欢喜牛本生》后,登上了宝经行处。前方有十二由旬的大众,后方、北方、南方也是如此。世尊便在这直贯二十四由旬的大众中央,显现了双神变。显示巴利原文
Idaṃ nandivisālajātakaṃ vitthāretvā kathesi. Kathetvā ca pana satthā ratanacaṅkamaṃ abhiruhi, purato dvādasayojanikā parisā ahosi tathā pacchato ca uttarato ca dakkhiṇato ca. Ujukaṃ pana catuvīsatiyojanikāya parisāya majjhe bhagavā yamakapāṭihāriyaṃ akāsi.
依圣典,应如此理解(参见《无碍解道》1.116):什么是‘如来双神变中的智’?此处所说的智,是指如来示现一种称为‘双神变’的神通,此为声闻弟子所不能行:从上半身涌出火堆,从下半身涌出水柱;从下半身涌出火堆,从上半身涌出水柱。从前半身涌出,从后半身涌出;从后半身涌出,从前半身涌出。从右眼涌出,从左眼涌出;从左眼涌出,从右眼涌出。从右耳孔涌出,从左耳孔涌出;从左耳孔涌出,从右耳孔涌出。从右鼻孔涌出,从左鼻孔涌出;从左鼻孔涌出,从右鼻孔涌出。从右肩涌出,从左肩涌出;从左肩涌出,从右肩涌出。从右手涌出,从左手涌出;从左手涌出,从右手涌出。从右侧身涌出,从左侧身涌出;从左侧身涌出,从右侧身涌出。从右脚涌出,从左脚涌出;从左脚涌出,从右脚涌出。从各指节涌出,从指缝间涌出;从指缝间涌出,从各指节涌出。从一一毛孔涌出火堆,从一一毛发涌出水柱;从一一毛发涌出火堆,从一一毛孔涌出水柱。这些火堆及水柱呈现六种颜色,即:青色、黄色、红色、白色、深红色与极光净色。显示巴利原文
Taṃ pāḷito tāva evaṃ veditabbaṃ (paṭi. ma. 1.116) – katamaṃ tathāgatassa yamakapāṭihāriye ñāṇaṃ? Idhaṃ tathāgato yamakapāṭihāriyaṃ karoti asādhāraṇaṃ sāvakehi, uparimakāyato aggikkhandho pavattati, heṭṭhimakāyato udakadhārā pavattati . Heṭṭhimakāyato aggikkhandho pavattati, uparimakāyato udakadhārā pavattati. Puratthimakāyato, pacchimakāyato; pacchimakāyato, puratthimakāyato; dakkhiṇaakkhito, vāmaakkhito; vāmaakkhito, dakkhiṇaakkhito; dakkhiṇakaṇṇasotato, vāmakaṇṇasotato; vāmakaṇṇasotato, dakkhiṇakaṇṇasotato; dakkhiṇanāsikāsotato, vāmanāsikāsotato; vāmanāsikāsotato, dakkhiṇanāsikāsotato; dakkhiṇaaṃsakūṭato, vāmaaṃsakūṭato; vāmaaṃsakūṭato, dakkhiṇaaṃsakūṭato; dakkhiṇahatthato, vāmahatthato; vāmahatthato, dakkhiṇahatthato; dakkhiṇapassato, vāmapassato; vāmapassato, dakkhiṇapassato; dakkhiṇapādato, vāmapādato; vāmapādato, dakkhiṇapādato; aṅgulaṅgulehi, aṅgulantarikāhi; aṅgulantarikāhi, aṅgulaṅgulehi; ekekalomakūpato aggikkhandho pavattati, ekekalomato udakadhārā pavattati. Ekekalomato aggikkhandho pavattati, ekekalomakūpato udakadhārā pavattati channaṃ vaṇṇānaṃ nīlānaṃ pītakānaṃ lohitakānaṃ odātānaṃ mañjeṭṭhānaṃ pabhassarānaṃ. Bhagavā caṅkamati, buddhanimmito tiṭṭhati vā nisīdati vā seyyaṃ vā kappeti…pe… nimmito seyyaṃ kappeti, bhagavā caṅkamati vā tiṭṭhati vā nisīdati vā. Idaṃ tathāgatassa yamakapāṭihāriye ñāṇanti.
而此神变,是世尊在那条经行道上经行之后所示现的。他依火遍等至之力,从上半身涌出火堆;依水遍等至之力,从下半身涌出水柱。为显明并非从出水之处出火,亦非从出火之处出水,故经中云‘从下半身、从上半身’。此理适用于一切所列之部位。然于此处,火堆不杂于水流,水流亦不杂于火堆。据说,此二者皆向上直冲至梵天界,而后落回铁围山口的边缘。经中所说‘六种颜色’,即指那六色光芒。犹如从容器中倾泻而出的熔化黄金,又如从机械导管中流出的金汁,此光芒从一铁围山内部升起,上触梵天界,再折返回来,遍满铁围山口的边缘。整个铁围山内,仿佛成了一座以圆椽覆盖的菩提场,化为一片光明的世界。显示巴利原文
Idaṃ pana pāṭihāriyaṃ bhagavā tasmiṃ caṅkame caṅkamitvā akāsi. Tassa tejokasiṇasamāpattivasena uparimakāyato aggikkhandho pavattati, āpokasiṇasamāpattivasena heṭṭhimakāyato udakadhārā pavattati. Na pana udakadhārāya pavattanaṭṭhānato aggikkhandho pavattati, aggikkhandhassa pavattanaṭṭhānato udakadhārā pavattatīti dassetuṃ ‘‘heṭṭhimakāyato uparimakāyato’’ti vuttaṃ. Eseva nayo sabbapadesu. Aggikkhandho panettha udakadhārāya asammisso ahosi, tathā udakadhārā aggikkhandhena. Ubhayampi kira cetaṃ yāva brahmalokā uggantvā cakkavāḷamukhavaṭṭiyaṃ patati. ‘‘Channaṃ vaṇṇāna’’nti vuttā panassa chabbaṇṇaraṃsiyo ghaṭehi āsiñcamānaṃ vilīnasuvaṇṇaṃ viya yantanālikato nikkhantasuvaṇṇarasadhārā viya ca ekacakkavāḷagabbhato uggantvā brahmalokaṃ āhacca paṭinivattitvā cakkavāḷamukhavaṭṭimeva gaṇhiṃsu. Ekacakkavāḷagabbhaṃ vaṅkagopānasikaṃ viya bodhigharaṃ ahosi ekālokaṃ.
那一天,世尊一边经行示现神变,一边不时地为大众说法。他说法的时候,并没有让大家喘不过气来,而是会给他们休息的间隙。每当此时,大众就会发出「善哉」的欢呼。在大众欢呼的时候,世尊便观察着这广大集会中每一个人的心念,通过十六种方式,了知每个众生的心念活动。诸佛的心念转换就是如此迅速。对于每一位对某个法义或某个神变生起净信的人,世尊就随顺他的心意,对他宣说相应的法,示现相应的神变。就在这样说法和示现神变的当下,大众获得了法现观。然而在那个集会中,世尊看到没有人能够领会自己的心意并提出其他提问,便变化出一位化佛。由化佛提出的问题,世尊来回答;由世尊提出的问题,化佛来回答。世尊经行时,化佛就在站立、坐着或卧躺中做一种姿势;化佛经行时,世尊便在站立、坐着或卧躺中做一种姿势。为了说明这个义理,经文中才说「化佛经行」等。当大众看见世尊如此示现神变,并听闻法语后,在那个集会中,有二十亿的众生获得了法现观。显示巴利原文
Taṃdivasaṃ satthā caṅkamitvā pāṭihāriyaṃ karonto antarantarā mahājanassa dhammaṃ kathesi. Kathento ca janaṃ nirassāsaṃ akatvā tassa assāsavāraṃ deti. Tasmiṃ khaṇe mahājano sādhukāraṃ pavattesi. Tassa sādhukārapavattanakāle satthā tāvamahatiyā parisāya cittaṃ olokento ekekassa soḷasannaṃ ākārānaṃ vasena cittācāraṃ aññāsi. Evaṃ lahukaparivattaṃ buddhānaṃ cittaṃ . Yo yo yasmiñca dhamme yasmiñca pāṭihīre pasanno, tassa tassa ajjhāsayavaseneva dhammañca kathesi, pāṭihīrañca akāsi. Evaṃ dhamme desiyamāne pāṭihīre ca kariyamāne mahājanassa dhammābhisamayo ahosi. Satthā pana tasmiṃ samāgame attano manaṃ gahetvā aññaṃ pañhaṃ pucchituṃ samatthaṃ adisvā nimmitabuddhaṃ māpesi. Tena pucchitaṃ pañhaṃ satthā vissajjesi, satthārā pucchitaṃ so vissajjesi. Bhagavato caṅkamanakāle nimmito ṭhānādīsu aññataraṃ kappesi, nimmitassa caṅkamanakāle bhagavā ṭhānādīsu aññataraṃ kappesi. Tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘nimmito caṅkamati vā’’tiādi vuttaṃ. Evaṃ karontassa satthu pāṭihāriyaṃ disvā dhammakathaṃ sutvā tasmiṃ samāgame vīsatiyā pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi.
世尊一边示现神变,一边思惟:“过去的诸佛是在何处示现此种神变而入雨安居的呢?”他看见,他们都前往三十三天入雨安居,并为母亲宣说阿毗达摩藏。于是,世尊抬起右脚,踏在持双山的山顶,再抬起左脚,踏在须弥山的山顶。就这样,在六十八万由旬的距离中,他只跨了三步,留下两个脚印。不应认为世尊是向前伸脚跨出去的。实际上,当世尊抬脚时,那些山便主动移来承接他的脚;当他踏下时,山又升回原处。帝释看见世尊,心想:“世尊大概是要在这块黄色毛毯石上度过这个雨安居吧,这将会为许多天神带来利益。但如果世尊真的在此入雨安居,其他天神连插手服务的机会都没有了。而且,这块黄色毛毯石长六十由旬,宽五十由旬,厚十五由旬,就算世尊坐在上面,也显得十分空阔。”世尊了知帝释的心意,便将僧伽梨衣向石座抛去,仿佛要把它覆盖住。帝释又想:“他把衣像覆盖座位那样抛出去,难道自己只愿坐在一小块地方上吗?”世尊洞悉了他的心意,便如同一位满足于低矮坐具的大粪扫衣比丘那样,只将那黄色毛毯石当作一小块坐处。显示巴利原文
Satthā pāṭihīraṃ karontova ‘‘kattha nu kho atītabuddhā idaṃ pāṭihīraṃ katvā vassaṃ upentī’’ti āvajjetvā ‘‘tāvatiṃsabhavane vassaṃ upagantvā mātu abhidhammapiṭakaṃ desentī’’ti disvā dakkhiṇapādaṃ ukkhipitvā yugandharamatthake ṭhapetvā itaraṃ pādaṃ ukkhipitvā sinerumatthake ṭhapesi. Evaṃ aṭṭhasaṭṭhiyojanasatasahassaṭṭhāne tayo padavārā ahesuṃ, dve pādachiddāni. Satthā pādaṃ pasāretvā akkamīti na sallakkhetabbaṃ. Tassa hi pādukkhipanakāleyeva pabbatā pādamūlaṃ āgantvā sampaṭicchiṃsu, satthārā akkamanakāle te pabbatā uṭṭhāya sakaṭṭhāneyeva aṭṭhaṃsu. Sakko satthāraṃ disvā cintesi – ‘‘paṇḍukambalasilāya maññe satthā imaṃ vassāvāsaṃ upessati, bahūnañca devatānaṃ upakāro bhavissati, satthari panettha vassāvāsaṃ upagate aññā devatā hatthampi ṭhapetuṃ na sakkhissanti. Ayaṃ kho pana paṇḍukambalasilā dīghato saṭṭhiyojanā, vitthārato paṇṇāsayojanā, puthulato pannarasayojanā, satthari nisinnepi tucchaṃ bhavissatī’’ti. Satthā tassa ajjhāsayaṃ viditvā attano saṅghāṭiṃ silāsanaṃ paṭicchādayamānaṃ khipi. Sakko cintesi – ‘‘cīvaraṃ tāva paṭicchādayamānaṃ khipi, sayaṃ pana parittake ṭhāne nisīdissatī’’ti. Satthā tassa ajjhāsayaṃ viditvā nīcapīṭhakaṃ mahāpaṃsukūliko viya paṇḍukambalasilaṃ antocīvarabhogeyeva katvā nisīdi. Mahājanopi taṃkhaṇaññeva satthāraṃ olokento nāddasa, candassa atthaṅgamitakālo viya sūriyassa ca atthaṅgamitakālo viya ahosi. Mahājano –
“是去了心峰山,还是去了开拉萨山或持双山?我们再也见不到正自觉者、世间最尊、人中之雄了。”
显示巴利原文 ‘‘Gato nu cittakūṭaṃ vā, kelāsaṃ vā yugandharaṃ; Na no dakkhemu sambuddhaṃ, lokajeṭṭhaṃ narāsabha’’nti. –
当念诵此偈时,他们悲泣哀叹。另一些人则这样悲叹并诵出此偈:“世尊一向乐于远离,他或许感到惭耻——‘我对这样的弟子众竟示现了如此教诫神变’——便去了其他国家或地方。如今我们再也见不到他了。”显示巴利原文
Imaṃ gāthaṃ vadanto paridevi. Apare ‘‘satthā nāma pavivekarato, so ‘evarūpāya me parisāya evarūpaṃ pāṭihīraṃ kata’nti lajjāya aññaṃ raṭṭhaṃ vā janapadaṃ vā gato bhavissati, na dāni taṃ dakkhissāmā’’ti paridevantā imaṃ gāthamāhaṃsu –
乐于远离的智者,将不再返还此世间;
我们再也见不到正自觉者,世间至尊、人中最胜了。”
显示巴利原文 ‘‘Pavivekarato dhīro, nimaṃ lokaṃ punehiti; Na no dakkhemu sambuddhaṃ, lokajeṭṭhaṃ narāsabha’’nti.
他们问大目犍连:“尊者,世尊在哪里?”大目犍连自己虽知,却怀着“也让其他人的功德显现出来”的心意,便说:“你们去问阿那律吧。”于是他们便问长老阿那律:“尊者,世尊在哪里?”阿那律答道:“世尊前往三十三天,坐在黄毛毯石上入雨安居,为母亲开示阿毗达摩藏。”他们又问:“尊者,世尊何时回来?”答道:“以三个月开示阿毗达摩藏后,于大自恣日返回。”他们说:“不见到世尊,我们就不离开。”于是众人便在那里安营而住。据说,那时天空便是他们的帷帐。大众虽如此众多,却不感身体拥挤,大地为他们让出空间,处处地面都极为清净。显示巴利原文
Te mahāmoggallānaṃ pucchiṃsu – ‘‘kahaṃ, bhante, satthā’’ti? So sayaṃ jānantopi ‘‘paresampi guṇā pākaṭā hontū’’ti ajjhāsayena ‘‘anuruddhaṃ pucchathā’’ti āha. Te theraṃ tathā pucchiṃsu – ‘‘kahaṃ, bhante, satthā’’ti? Tāvatiṃsabhavane paṇḍukambalasilāyaṃ vassaṃ upagantvā mātu abhidhammapiṭakaṃ desetuṃ gatoti. ‘‘Kadā āgamissati, bhante’’ti? ‘‘Tayo māse abhidhammapiṭakaṃ desetvā mahāpavāraṇadivase’’ti. Te ‘‘satthāraṃ adisvā na gamissāmā’’ti tattheva khandhāvāraṃ bandhiṃsu. Ākāsameva kira nesaṃ chadanaṃ ahosi. Tāya ca mahatiyā parisāya sarīranighaṃso nāma na paññāyi, pathavī vivaraṃ adāsi, sabbattha parisuddhameva bhūmitalaṃ ahosi.
世尊一开始就对目犍连长老说:“目犍连,你为此大众说法,小给孤独长者将提供食物。”因此,在那三个月中,正是小给孤独长者供养了这大众所需的粥、饭、嚼食,以及槟榔、油、香、花鬘等资具。大目犍连开示佛法,并为前来观看神变的人们解答所问的问题。而世尊为母亲宣说阿毗达摩,在黄毛毯石上入雨安居时,有一万世界的天众前来围绕。因此,这样说:显示巴利原文
Satthā paṭhamameva moggallānattheraṃ avoca – ‘‘moggallāna, tvaṃ etissāya parisāya dhammaṃ deseyyāsi, cūḷaanāthapiṇḍiko āhāraṃ dassatī’’ti. Tasmā taṃ temāsaṃ cūḷaanāthapiṇḍikova tassā parisāya yāpanaṃ yāgubhattaṃ khādanīyaṃ tambulatelagandhamālāpilandhanāni ca adāsi. Mahāmoggallāno dhammaṃ desesi, pāṭihāriyadassanatthaṃ āgatāgatehi puṭṭhapañhe ca vissajjesi. Satthārampi mātu abhidhammadesanatthaṃ paṇḍukambalasilāyaṃ vassaṃ upagataṃ dasasahassacakkavāḷadevatā parivārayiṃsu. Tena vuttaṃ –
当佛陀在三十三天,坐于黄毛毯石上时,
人中最上者,安住于波利质多罗树下。
十方世界的天众聚集而来,
前来亲近、敬奉安住于龙首之上的正自觉者。
显示巴利原文 ‘‘Tāvatiṃse yadā buddho, silāyaṃ paṇḍukambale; Pāricchattakamūlamhi, vihāsi purisuttamo. ‘‘Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā; Payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nāgamuddhani. ‘‘Na koci devo vaṇṇena, sambuddhassa virocati; Sabbe deve atikkamma, sambuddhova virocatī’’ti. (pe. va. 317-319);
所有天人以自身的光明彼此映照后纷纷落座,他的母亲也从兜率天宫前来,坐在右侧。因达迦天子同样到来,坐在右侧;安古罗则坐在左侧。当大威力的天神越聚越多时,安古罗只得退开,在十二由旬之外才得到座位,因达迦却始终留在原处。导师观察了这两位,为使众人了知——于我的教法中,布施诸应供者才有大果报——便这样说道:“安古罗,你在极为久远的过去,整整一万年的漫长岁月里,铺陈十二由旬的灶,广行大布施;如今来到我的集会,却只能在十二由旬之外得到座位。这是什么因缘呢?”这段因缘也如此被记载。显示巴利原文
Evaṃ sabbā devatā attano sarīrappabhāya abhibhavitvā nisinnassa panassa mātā tusitavimānato āgantvā dakkhiṇapasse nisīdi. Indakopi devaputto āgantvā dakkhiṇapasseyeva nisīdi, aṅkuro vāmapasse nisīdi. So mahesakkhāsu devatāsu sannipatantīsu apagantvā dvādasayojanike ṭhāne okāsaṃ labhi, indako tattheva nisīdi. Satthā te ubhopi oloketvā attano sāsane dakkhiṇeyyapuggalānaṃ dinnadānassa mahapphalabhāvaṃ ñāpetukāmo evamāha – ‘‘aṅkura, tayā dīghamantare dasavassasahassaparimāṇakāle dvādasayojanikaṃ uddhanapantiṃ katvā mahādānaṃ dinnaṃ, idāni mama samāgamaṃ āgantvā dvādasayojanike ṭhāne okāsaṃ labhi, kiṃ nu kho ettha kāraṇa’’nti? Vuttampi cetaṃ –
正自觉者观察安古罗与因达迦后,
为彰显应供者,而说出此语:
「安古罗啊,你于极漫长时,行了大布施;
你坐得太远了,到我身边来吧。
显示巴利原文 ‘‘Oloketvāna sambuddho, aṅkurañcāpi indakaṃ; Dakkhiṇeyyaṃ sambhāvento, idaṃ vacanamabravi. ‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkura dīghamantare; Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike’’ti. (pe. va. 321-322);
那位具足信心的安古罗便落到了地面。在场的所有大众都听到了他。导师这样说完之后——显示巴利原文
So saddho pathavītalaṃ pāpuṇi. Sabbāpi naṃ sā parisā assosi. Evaṃ vutte –
受到修行成就者的敦促,安古罗如此说道:
若无应供者,我以此布施又有何用?
这位因陀迦夜叉,仅行了微少的布施;
犹如群星中的月亮,其光芒远胜我们。
显示巴利原文 ‘‘Codito bhāvitattena, aṅkuro etamabravi; Kiṃ mayhaṃ tena dānena, dakkhiṇeyyena suññataṃ. ‘‘Ayaṃ so indako yakkho, dajjā dānaṃ parittakaṃ; Atirocati amhehi, cando tārāgaṇe yathā’’ti. (pe. va. 323-324);
此处,「dajjā」意为「施与」。如此说时,导师便对因陀迦说:「因陀迦,你坐在我的右侧,为何还不离去,仍坐在这里?」因陀迦为了彰显应供者的殊胜而答道:「尊者,我就像在肥沃良田中播下少许种子的农夫,获得了应供者的成就。」显示巴利原文
Tattha dajjāti datvā. Evaṃ vutte satthā indakaṃ āha – ‘‘indaka, tvaṃ mama dakkhiṇapasse nisinno, kasmā anapagantvāva nisīdasī’’ti? So ‘‘ahaṃ, bhante, sukhette appakabījaṃ vapanakassako viya dakkhiṇeyyasampadaṃ alattha’’nti dakkhiṇeyyaṃ pabhāvento āha –
犹如在贫瘠的荒田中,即便播下再多种子,
也不会结出丰盛的果实,也不能令农夫满意。
同样地,众多的布施,若依托于那些无戒德者身上,
便不会生出广大的果报,也不会令施者感到欢喜。
犹如在肥沃的良田中,纵使播下少许种子,
充沛的雨水适时而降,收成令农夫心生欢喜。
同样,于持戒者中,于具足如此德行者中,
即便只行了微小的善业,这福德也会感得广大果报。
显示巴利原文 ‘‘Ujjaṅgale yathā khette, bījaṃ bahumpi ropitaṃ; Na phalaṃ vipulaṃ hoti, napi toseti kassakaṃ. ‘‘Tatheva dānaṃ bahukaṃ, dussīlesu patiṭṭhitaṃ; Na phalaṃ vipulaṃ hoti, napi toseti dāyakaṃ. ‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ; Sammā dhāraṃ pavecchante, phalaṃ toseti kassakaṃ. ‘‘Tatheva sīlavantesu, guṇavantesu tādisu; Appakampi kataṃ kāraṃ, puññaṃ hoti mahapphala’’nti. (pe. va. 325-328);
那么,这是他过去的业吗?据说,当阿那律尊者进入村庄托钵时,他让人将自己带来的一勺食物作了布施。那时,他这福业的幼芽便由此萌发,后来感得绵延十二由旬、持续十万年的一排排炉灶;比起当初的布施,这果报变得更为巨大。因此,世尊这样说。显示巴利原文
Kiṃ panetassa pubbakammanti? So kira anuruddhattherassa antogāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhassa attano ābhataṃ kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi. Tadā tassa puññaṃ aṅkurena dasavassasahassāni dvādasayojanikaṃ uddhanapantiṃ katvā dinnadānato mahapphalataraṃ jātaṃ. Tasmā evamāha.
听他这样说之后,导师便阐明这个道理:“安古罗啊,布施之事,应当审察之后而行布施。这样,那布施便如同播在肥沃田地中的种子,会成就大果报。但是你并没有那样做,因此你的布施未成大果报。”显示巴利原文
Evaṃ vutte satthā, ‘‘aṅkura, dānaṃ nāma viceyya dātuṃ vaṭṭati, evaṃ taṃ sukhettesu vuttabījaṃ viya mahapphalaṃ hoti. Tvaṃ pana na tathā akāsi, tena te dānaṃ mahapphalaṃ na jāta’’nti imamatthaṃ vibhāvento –
应当审察而行布施,布施于应施之处,则得大果报……
审察而行布施,为善逝所称叹;
在此世间,那些应供者——
于他们中布施,得大果报。
如种子播在良田中:就像把种子播种在肥沃的好田地里一样。
显示巴利原文 ‘‘Viceyya dānaṃ dātabbaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ…pe…. ‘‘Viceyya dānaṃ sugatappasatthaṃ, Ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke; Etesu dinnāni mahapphalāni, Bījāni vuttāni yathā sukhette’’ti. (pe. va. 329-330) –
说已,世尊继续开示法义,诵出如下偈颂:显示巴利原文
Vatvā uttarimpi dhammaṃ desento imā gāthā abhāsi –
杂草是田地的缺陷,愚痴是众生的缺陷;
因此,布施于离痴者,能获大果报。
杂草是田地的缺陷,贪欲是众生的缺陷;
因此,对断除贪欲者所作之布施,能获大果报。
显示巴利原文 ‘‘Tiṇadosāni khettāni, rāgadosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vītarāgesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ. ‘‘Tiṇadosāni khettāni, dosadosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vītadosesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ. ‘‘Tiṇadosāni khettāni, mohadosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vītamohesu, dinnaṃ hoti mahapphalaṃ. ‘‘Tiṇadosāni khettāni, icchādosā ayaṃ pajā; Tasmā hi vigaticchesu, dinnaṃ hoti mahapphala’’nti.
开示结束时,安古罗与因达科证得入流果,大众也获得了一场具有饶益的法教。显示巴利原文
Desanāvasāne aṅkuro ca indako ca sotāpattiphale patiṭṭhahiṃsu, mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
那时,世尊坐于天众之中,为母亲而开始宣说阿毗达摩论藏:“善法、不善法、无记法。”就这样,整整三个月不间断地宣说阿毗达摩。说法之时,每逢乞食时分,他便化现一尊化身佛,嘱咐道:“在我回来之前,你继续开示这些法。”其后世尊前往雪山,嚼用龙蔓齿木,于无热恼池漱口,从北俱卢洲取来团食,坐于大娑罗殿堂中用食。舍利弗长老前往彼处承事世尊。世尊进食后对长老说:“舍利弗,今日我所说之法,你应当传授给你的比丘弟子们。”据说,有五百位善男子因对双神变发起净信,在长老座下出家。正是为了他们,世尊才对长老如此宣说。说罢,世尊返回天界,于化身佛说法之处继续亲自开示。长老也回到彼处,为那些比丘说法。在世尊住于天界期间,那些比丘全都成为通达七论者。显示巴利原文
Atha satthā devaparisāya majjhe nisinno mātaraṃ ārabbha ‘‘kusalā dhammā, akusalā dhammā, abyākatā dhammā’’ti abhidhammapiṭakaṃ paṭṭhapesi. Evaṃ tayo māse nirantaraṃ abhidhammapiṭakaṃ kathesi. Kathento pana bhikkhācāravelāya ‘‘yāva mamāgamanā ettakaṃ nāma dhammaṃ desetū’’ti nimmitabuddhaṃ māpetvā himavantaṃ gantvā nāgalatādantakaṭṭhaṃ khāditvā anotattadahe mukhaṃ dhovitvā uttarakuruto piṇḍapātaṃ āharitvā mahāsālamāḷake nisinno bhattakiccaṃ akāsi. Sāriputtatthero tattha gantvā satthu vattaṃ karoti. Satthā bhattakiccapariyosāne, ‘‘sāriputta , ajja mayā ettako nāma dhammo bhāsito, tvaṃ attano antevāsikānaṃ bhikkhūnaṃ vācehī’’ti therassa kathesi. Yamakapāṭihīre kira pasīditvā pañcasatā kulaputtā therassa santike pabbajiṃsu. Te sandhāya theraṃ evamāha. Vatvā ca pana devalokaṃ gantvā nimmitabuddhena desitaṭṭhānato paṭṭhāya sayaṃ dhammaṃ desesi. Theropi gantvā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi. Te satthari devaloke viharanteyeva sattapakaraṇikā ahesuṃ.
据说,他们在迦叶佛时身为小蝙蝠,倒挂在一个山洞中,听到两位长老在经行时诵习阿毗达摩的声音,便记住了那个音调。他们并不知道“这些是蕴,这些是界”,只凭记住音调,死后便转生在天界。他们在一佛间隔中享受天界成就,从天界死后再投生到舍卫城的善家。他们见到双神变而生起信心后,便在长老座下出家,成为最早精通全部七论的人。世尊也以同样的方式,在那三个月间开示了阿毗达摩。开示结束时,八万亿天神证悟了法,摩诃摩耶也证得入流果。显示巴利原文
Te kira kassapabuddhakāle khuddakavagguliyo hutvā ekasmiṃ pabbhāre olambantā dvinnaṃ therānaṃ caṅkamitvā abhidhammaṃ sajjhāyantānaṃ saddaṃ sutvā sare nimittaṃ aggahesuṃ. Te ‘‘ime khandhā nāma, imā dhātuyo nāmā’’ti ajānitvā sare nimittagahaṇamatteneva tato cutā devaloke nibbattā, ekaṃ buddhantaraṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā sāvatthiyaṃ kulagharesu nibbattā. Yamakapāṭihīre uppannapasādā therassa santike pabbajitvā sabbapaṭhamaṃ sattapakaraṇikā ahesuṃ. Satthāpi teneva nīhārena taṃ temāsaṃ abhidhammaṃ desesi. Desanāvasāne asītikoṭisahassānaṃ devatānaṃ dhammābhisamayo ahosi, mahāmāyāpi sotāpattiphale patiṭṭhahi.
那方圆三十六由旬的会众心想:“再过七天就是大自恣日了。”便去见大目犍连长老,说:“尊者,请告诉我们世尊下降的日子,因为见不到世尊,我们不愿离去。”尊者大目犍连听后,回答:“善友们,好的!”随即从那里没入大地,在须弥山脚出现,心中决意:“让会众看见我登山。”他的身形如同被宝石缠绕的黄色毛毯般清晰分明,从须弥山中央向上登攀。众人看着他说:“他上升一由旬了,上升二由旬了。”长老仿佛以头顶托着世尊的双足一般向上攀登,礼敬后说道:“尊者,会众唯愿见您一面然后离去,您何时下降呢?”世尊问:“目犍连,你的兄长舍利弗在哪里?”“尊者,他在僧伽施城入雨安居了。”“目犍连,我从这里七天后的自恣日,将在僧伽施城的城门下降。想见我的人可以到那里去。从舍卫城到僧伽施城门有三十由旬,这段路上不必为任何人备办路粮。你们应当持守布萨,如同平时前往自己的寺院听法一样前去。你这样告诉他们吧。”长老说:“好的,尊者!”便回去如实告知了会众。显示巴利原文
Sāpi kho chattiṃsayojanaparimaṇḍalā parisā ‘‘idāni sattame divase mahāpavāraṇā bhavissatī’’ti mahāmoggallānattheraṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante satthu, orohaṇadivasaṃ saññātuṃ vaṭṭati, na hi mayaṃ satthāraṃ adisvā gamissāmā’’ti. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ kathaṃ sutvā ‘‘sādhāvuso’’ti vatvā tattheva pathaviyaṃ nimuggo sinerupādaṃ gantvā ‘‘maṃ abhiruhantaṃ parisā passatū’’ti adhiṭṭhāya maṇiratanena āvutaṃ paṇḍukambalasuttaṃ viya paññāyamānarūpova sinerumajjhena abhiruhi. Manussāpi naṃ ‘‘ekayojanaṃ abhiruḷho, dviyojanaṃ abhiruḷho’’ti olokayiṃsu. Theropi satthu pāde sīsena ukkhipanto viya abhiruhitvā vanditvā evamāha – ‘‘bhante, parisā tumhe disvāva gantukāmā, kadā orohissathā’’ti. ‘‘Kahaṃ pana te, moggallāna, jeṭṭhabhātiko sāriputto’’ti. ‘‘Bhante, saṅkassanagare vassaṃ upagato’’ti. Moggallāna, ahaṃ ito sattame divase mahāpavāraṇāya saṅkassanagaradvāre otarissāmi, maṃ daṭṭhukāmā tattha āgacchantu, sāvatthito saṅkassanagaradvāraṃ tiṃsayojanāni, ettake magge kassaci pātheyyakiccaṃ natthi, uposathikā hutvā dhuravihāraṃ dhammassavanatthāya gacchantā viya āgaccheyyāthāti tesaṃ āroceyyāsīti. Thero ‘‘sādhu, bhante’’ti gantvā tathā ārocesi.
世尊于雨安居结束并自恣后,告诉帝释:“大王,我将去往人间。”于是帝释建造了金、宝、银三种材质的阶梯。这些阶梯的底端置于僧伽施城门前,顶端则在须弥山顶。其中,南侧的金阶供诸天使用,北侧的银阶供大梵天使用,中间的宝阶供如来使用。世尊立于须弥山顶,下降之时施展了双神变:向上眺望,远至梵天界犹如一片广场;向下观看,远至无间地狱也如一片广场;再向四方与四维环顾,无量无数百千世界都像一片广场。那时,天人看见人类,人类也看见天人,彼此面对面,看得清清楚楚。显示巴利原文
Satthā vuṭṭhavasso pavāretvā sakkassa ārocesi – ‘‘mahārāja, manussapathaṃ gamissāmī’’ti . Sakko suvaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ rajatamayanti tīṇi sopānāni māpesi. Tesaṃ pādā saṅkassanagaradvāre patiṭṭhahiṃsu, sīsāni sinerumuddhani. Tesu dakkhiṇapasse suvaṇṇamayaṃ sopānaṃ devatānaṃ ahosi, vāmapasse rajatamayaṃ sopānaṃ mahābrahmānaṃ ahosi, majjhe maṇimayaṃ sopānaṃ tathāgatassa ahosi. Satthāpi sinerumuddhani ṭhatvā devorohaṇasamaye yamakapāṭihāriyaṃ katvā uddhaṃ olokesi, yāva brahmalokā ekaṅgaṇā ahesuṃ. Adho olokesi, yāva avīcito ekaṅgaṇaṃ ahosi. Disāvidisā olokesi, anekāni cakkavāḷasatasahassāni ekaṅgaṇāni ahesuṃ. Devā manusse passiṃsu, manussāpi deve passiṃsu, sabbe sammukhāva passiṃsu.
世尊放出六色光芒。那一天,众人瞻仰佛陀的庄严相好,在周围三十六由旬的集会大众中,无有一人不渴望成就佛果。诸天沿金梯而下,大梵天沿银梯而下,正自觉者沿宝梯而下。五髻乾闼婆天子,怀抱琉璃色黄木琵琶,立于右侧,以天乐的甜美音声供养导师,随从而下;摩多利执事者,立于左侧,手执天香花鬘,恭敬供养导师后,随从而下;大梵天擎持伞盖,善夜摩执持拂尘。导师就在这些随从的围绕下,降下并安立于僧伽施城门前。舍利弗长老也前来顶礼导师,因为他从未得见导师以如此佛陀的威神庄严而降下,这是他前所未见的——显示巴利原文
Bhagavā chabbaṇṇaraṃsiyo vissajjesi. Taṃ divasaṃ buddhasiriṃ oloketvā chattiṃsayojana parimaṇḍalāya parisāya ekopi buddhabhāvaṃ apatthento nāma natthi. Suvaṇṇasopānena devā otariṃsu, rajatasopānena mahābrahmāno otariṃsu, maṇisopānena sammāsambuddho otari. Pañcasikho gandhabbadevaputto beluvapaṇḍuvīṇaṃ ādāya dakkhiṇapasse ṭhatvā satthu gandhabbamadhuradibbavīṇāya saddena pūjaṃ karonto otari, mātali, saṅgāhako vāmapasse ṭhatvā dibbagandhamālāpupphaṃ gahetvā namassamāno pūjaṃ katvā otari, mahābrahmā chattaṃ dhāresi, suyāmo vālabījaniṃ dhāresi. Satthā iminā parivārena saddhiṃ otaritvā saṅkassanagaradvāre patiṭṭhahi. Sāriputtattheropi āgantvā satthāraṃ vanditvā yasmā sāriputtattherena tathārūpāya buddhasiriyā otaranto satthā ito pubbe na diṭṭhapubbo, tasmā –
我过去未曾亲见,于任何人,我也未曾听闻;
导师如是音声和美,从兜率天率领大众而来。”(《经集》961;《大义释》190)
显示巴利原文 ‘‘Na me diṭṭho ito pubbe, na suto uda kassaci; Evaṃ vagguvado satthā, tusitā gaṇimāgato’’ti. (su. ni. 961; mahāni. 190) –
他以这些言辞表达了内心的喜悦,接着说道:“尊者,今日一切天人都仰慕您、渴求您。”于是导师告诉他:“舍利弗,具足如此功德的佛陀,确为天人所爱。”随后,他便宣说法义,诵出此偈:显示巴利原文
Ādīhi attano tuṭṭhiṃ pakāsetvā, ‘‘bhante, ajja sabbepi devamanussā tumhākaṃ pihayanti, patthentī’’ti āha. Atha naṃ satthā, ‘‘sāriputta, evarūpehi guṇehi samannāgatā buddhā devamanussānaṃ piyā hontiyevā’’ti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
那些精勤禅那的智者,乐于出离与寂静;
天人也钦羡他们——那些具念的正自觉者。
显示巴利原文 ‘‘Ye jhānapasutā dhīrā, nekkhammūpasame ratā; Devāpi tesaṃ pihayanti, sambuddhānaṃ satīmata’’nti.
其中,“专精于禅那”是指于两种禅那——特相审察禅那与所缘审察禅那——之中,通过转向、入定、决意、出定与观察,心专一而精勤。“乐于出离之寂静”:此处“出离”不应理解为出家,而是指乐于烦恼止息的涅槃之乐。“天人亦”意思是天人与人类都钦羡、渴望他们。“具念者”指具足如是功德、拥有正念的正自觉者。全句意谓:他们怀着“啊,愿我等亦能成佛”之心,渴慕成佛。显示巴利原文
Tattha ye jhānapasutāti lakkhaṇūpanijjhānaṃ ārammaṇūpanijjhānanti imesu dvīsu jhānesu āvajjanasamāpajjanaadhiṭṭhānavuṭṭhānapaccavekkhaṇehi yuttappayuttā. Nekkhammūpasame ratāti ettha pabbajjā nekkhammanti na gahetabbā, kilesavūpasamanibbānaratiṃ pana sandhāyetaṃ vuttaṃ. Devāpīti devāpi manussāpi tesaṃ pihayanti patthenti. Satīmatanti evarūpaguṇānaṃ tesaṃ satiyā samannāgatānaṃ sambuddhānaṃ. ‘‘Aho vata mayaṃ buddhā bhaveyyāmā’’ti buddhabhāvaṃ icchamānā pihayantīti attho.
说法结束时,约有三十俱胝众生得法现观;长老的五百位同住比丘皆证阿拉汉果。显示巴利原文
Desanāvasāne tiṃsamattānaṃ pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi, therassa saddhivihārikā pañcasatabhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsu.
据说,一切诸佛在示现双神变之后,必在三十三天度过雨安居,而后降于僧伽施城门。在那里,他的右足安立之处便称为“不动塔庙”。导师站立彼处,就凡夫等层次提出问题;凡夫们回答了各自层次的问题后,便无力回答入流者层次的问题。同样,对于一来者等层次的问题,入流者等无法回答;对于大目犍连层次的问题,其余的大声闻弟子也回答不了;对于舍利弗长老层次的问题,大目犍连同样无法回答;而对于佛陀的领域,连舍利弗长老也无法回答。他向东方等一切方向观察,只见一切处所皆平坦如庭院。八方上下,从梵天界直至地面,夜叉、龙、金翅鸟等皆合掌说道:“尊者,此处无人能回答这个问题,请您即于此处垂念吧。”导师心想:舍利弗感到为难了。然而即便这样——显示巴利原文
Sabbabuddhānaṃ kira avijahitameva yamakapāṭihīraṃ katvā devaloke vassaṃ vasitvā saṅkassanagaradvāre otaraṇaṃ. Tattha pana dakkhiṇapādassa patiṭṭhitaṭṭhānaṃ acalacetiyaṭṭhānaṃ nāma hoti. Satthā tattha ṭhatvā puthujjanādīnaṃ visaye pañhaṃ pucchi, puthujjanā attano visaye pañhe vissajjetvā sotāpannavisaye pañhaṃ vissajjetuṃ nāsakkhiṃsu. Tathā sakadāgāmiādīnaṃ visaye sotāpannādayo, mahāmoggallānavisaye sesamahāsāvakā, sāriputtattherassa visaye mahāmoggallāno, buddhavisaye ca sāriputtopi vissajjetuṃ nāsakkhiyeva. So pācīnadisaṃ ādiṃ katvā sabbadisā olokesi, sabbattha ekaṅgaṇameva ahosi. Aṭṭhasu disāsu devamanussā uddhaṃ yāva brahmalokā heṭṭhā bhūmaṭṭhā ca yakkhanāgasupaṇṇā añjaliṃ paggahetvā, ‘‘bhante, idha tassa pañhassa vissajjetā natthi, ettheva upadhārethā’’ti āhaṃsu. Satthā sāriputto kilamati. Kiñcāpi hesa –
“已了知诸法的无学者,以及这里众多的有学者,智者啊,请告诉我他们的行道,我被问到,尊长请说。”(《经集》1044;《小部·阿逸多童子问解说》7)——
显示巴利原文 ‘‘Ye ca saṅkhātadhammāse, ye ca sekhā puthū idha;
听了这个佛陀领域的问题后,他明白:“导师是在询问有学与无学者的来去行道。”因此,他对问题本身并无疑惑。然而,对于蕴等诸法,究竟该从哪一门来讲述这个行道,他内心却生起了疑虑:“我能否准确领会导师的意趣呢?”他想:“如果导师不先给我指点方法,我就无法讲说。”于是,导师为了给他方法,便说:“舍利弗,你观察这是真实的。”据说,当时世尊这样想:“舍利弗领会了我的意趣之后,会以蕴为主题来讲述。”长老一获得方法,那个问题便以百种、千种、百千种方式在他心中展现开来。他依止于导师所给的方法,解答了那个问题。据说,除了正自觉者,没有其他人能与舍利弗长老的智慧相比。因此,长老便在导师面前作狮子吼,说道:“尊者,我能在整整一劫之中,天降大雨时,计算有多少雨滴落入大海,多少落在地上,多少落在山上,并将这数目记录下来。”导师也说:“舍利弗,我知道你能够计算。”这位尊者的智慧,实在没有任何譬喻可以形容。因此他说:显示巴利原文
Tesaṃ me nipako iriyaṃ, puṭṭho pabrūhi mārisā’’ti. (su. ni. 1044; cūḷani. ajitamāṇavapucchāniddesa 7) –
(接上文)显示巴利原文
Imaṃ buddhavisaye puṭṭhapañhaṃ sutvā ‘satthā maṃ sekhāsekhānaṃ āgamanapaṭipadaṃ pucchatī’ti pañhe nikkaṅkho, khandhādīsu pana katarena nu kho mukhena imaṃ paṭipadaṃ kathento ‘ahaṃ satthu ajjhāsayaṃ gaṇhituṃ na sakkhissāmī’ti mama ajjhāsaye kaṅkhati, so mayā naye adinne kathetuṃ na sakkhissati, nayamassa dassāmīti nayaṃ dassento ‘‘bhūtamidaṃ, sāriputta, samanupassasī’’ti āha. Evaṃ kirassa ahosi ‘‘sāriputto mama ajjhāsayaṃ gahetvā kathento khandhavasena kathessatī’’ti. Therassa saha nayadānena so pañho nayasatena nayasahassena nayasatasahassena upaṭṭhāsi. So satthārā dinnanaye ṭhatvā taṃ pañhaṃ kathesi. Ṭhapetvā kira sammāsambuddhaṃ añño sāriputtattherassa paññaṃ pāpuṇituṃ samattho nāma natthi. Teneva kira thero satthu purato ṭhatvā sīhanādaṃ nadi – ‘‘ahaṃ, bhante, sakalakappampi deve vuṭṭhe ‘ettakāni bindūni mahāsamudde patitāni, ettakāni bhūmiyaṃ, ettakāni pabbate’ti gaṇetvā lekhaṃ āropetuṃ samattho’’ti. Satthāpi naṃ ‘‘jānāmi, sāriputta, gaṇetuṃ samatthabhāva’’nti āha. Tassa āyasmato paññāya upamā nāma natthi. Tenevāha –
恒河的沙粒可以穷尽,大海之水可以穷尽,
‘大地的泥土可以穷尽,我的智慧却不可穷尽。’
显示巴利原文 ‘‘Gaṅgāya vālukā khīye, udakaṃ khīye mahaṇṇave; Mahiyā mattikā khīye, na khīye mama buddhiyā’’ti.
这段话的意思是:尊者,智慧圆满的世间怙主啊,若我解答一个问题时,便舍弃一粒沙、一滴水或一撮土,那么当我解答了一百、一千乃至十万个问题时,每解答一次就舍弃恒河沙等中的一粒,如此,恒河沙等反而会更快耗尽,而我的问题却永无穷尽。这正是说,纵使是具足大智慧的比丘,面对属于佛陀领域的问题,也看不到问题的边际与尽头,只能依循导师所教导的方法来解答。比丘们听了以后,纷纷议论说:“那个任何人被问到都无法讲说明白的问题,法将舍利弗竟然独自一人就讲清楚了。”导师听到这些议论,便说:“并非只有现在舍利弗才能解答众人无力解答的问题,过去生中他也曾这样做过。”于是,为了引出过去的故事,导师说道:显示巴利原文
Idaṃ vuttaṃ hoti – sace hi, bhante, buddhisampannalokanātha, mayā ekasmiṃ pañhe vissajjite ekaṃ vā vālukaṃ ekaṃ vā udakabinduṃ ekaṃ vā paṃsukhaṇḍaṃ akhipitvā pañhānaṃ satena vā sahassenavā satasahassena vā vissajjite gaṅgāya vālukādīsu ekekaṃ ekamante khipeyya, khippataraṃ gaṅgādīsu vālukādayo parikkhayaṃ gaccheyyuṃ, na tveva mama pañhānaṃ vissajjananti. Evaṃ mahāpaññopi hi bhikkhu buddhavisaye pañhassa antaṃ vā koṭiṃ vā adisvā satthārā dinnanaye ṭhatvāva pañhaṃ vissajjesi. Taṃ sutvā bhikkhū kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘yaṃ pañhaṃ puṭṭho sabbopi jano kathetuṃ na sakkhi, taṃ dhammasenāpati sāriputto ekakova kathesī’’ti. Satthā taṃ kathaṃ sutvā ‘‘na idāneva sāriputto yaṃ pañhaṃ mahājano vissajjetuṃ nāsakkhi , taṃ vissajjesi, pubbepi anena vissajjitoyevā’’ti vatvā atītaṃ āharituṃ –
“纵有超过千人聚集一处,”
“那些无慧者纵使悲泣百年,”
一位具慧者,最为殊胜,
他能了知所说之语的义理。
显示巴利原文 ‘‘Parosahassampi samāgatānaṃ, Kandeyyuṃ te vassasataṃ apaññā; Ekova seyyo puriso sapañño, Yo bhāsitassa vijānāti attha’’nti. (jā. 1.1.99) –
导师详尽地讲说了这个本生故事。显示巴利原文
Imaṃ jātakaṃ vitthārena kathesīti.
第三个是「伊罗迦巴达龙王事」。显示巴利原文
3. Erakapattanāgarājavatthu
世尊住在波罗奈附近的七棵阔荚合欢树下时,为一位名为伊罗迦巴达的龙王,宣说了这篇题为“难得人身”的开示。显示巴利原文
Kicchomanussapaṭilābhoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā bārāṇasiyaṃ upanissāya sattasirīsakarukkhamūle viharanto erakapattaṃ nāma nāgarājaṃ ārabbha kathesi.
据说,过去在迦叶佛的教法中,他曾是一位年轻比丘。一次,他乘船渡过恒河时,随手从一处伊罗迦草丛中摘了一片伊罗迦叶;船快速前行时他仍未放手,结果叶片被扯断。他想:“这只是微不足道的小事。”因此没有发露这个过失。后来他在森林中修习沙门法长达两万年,临终时却感到那片伊罗迦叶犹如缠在脖子上一般。他想发露过失,却见不到其他比丘,心中追悔:“我的戒不清净。”就这样抱着追悔死去后,他投生为一条大如独木舟的龙王,名叫伊罗迦巴达。一投生他便观察自己的有身,悔恨地说:“我修沙门法如此之久,竟投生在无因的恶趣中,要靠吃青蛙活命。”后来,他生得一个女儿,便在恒河中央水面上竖起一块大木板,让女儿站在上面且舞且唱。他暗自思量:“我一定要用这个方法,在佛陀出现于世时,听到佛陀出世的消息。谁能应和我的歌,我就把女儿连同宏伟的龙宫一起送给他。”于是,每逢半月布萨日,他便让女儿站在自己头冠上,她就在上面且舞且唱,歌词是:显示巴利原文
So kira pubbe kassapabuddhasāsane daharabhikkhu hutvā gaṅgāya nāvaṃ abhiruyha gacchanto ekasmiṃ erakagumbe erakapattaṃ gahetvā nāvāya vegasā gacchamānāyapi na muñci, erakapattaṃ chijjitvā gataṃ. So ‘‘appamattakaṃ eta’’nti āpattiṃ adesetvā vīsati vassasahassāni araññe samaṇadhammaṃ katvāpi maraṇakāle erakapattena gīvāya gahito viya āpattiṃ desetukāmopi aññaṃ bhikkhuṃ apassamāno ‘‘aparisuddhaṃ me sīla’’nti uppannavippaṭisāro tato cavitvā ekarukkhadoṇikanāvappamāṇo nāgarājā hutvā nibbatti, erakapattotvevassa nāmaṃ ahosi. So nibbattakkhaṇeyeva attabhāvaṃ oloketvā ‘‘ettakaṃ nāma kālaṃ samaṇadhammaṃ katvā ahetukayoniyaṃ maṇḍūkabhakkhaṭṭhāne nibbattomhī’’ti vippaṭisārī ahosi. So aparabhāge ekaṃ dhītaraṃ labhitvā majjhe gaṅgāya udakapiṭṭhe mahantaṃ phalaṃ ukkhipitvā dhītaraṃ tasmiṃ ṭhapetvā naccāpetvā gāyāpesi. Evaṃ kirassa ahosi – ‘‘addhā ahaṃ idha iminā upāyena buddhe uppanne tassa uppannabhāvaṃ suṇissāmī’’ti. Yo me gītassa paṭigītaṃ āharati , tassa mahantena nāgabhavanena saddhiṃ dhītaraṃ dassāmīti anvaḍḍhamāsaṃ uposathadivase taṃ dhītaraṃ phaṇe ṭhapesi. Sā tattha ṭhitā naccantī –
‘‘Kiṃsu adhippatī rājā, kiṃsu rājā rajjissaro; Kathaṃsu virajo hoti, kathaṃ bāloti vuccatī’’ti. –
她唱着这首歌。显示巴利原文
Imaṃ gītaṃ gāyati.
整个赡部洲的居民纷纷前往,想要迎娶那位龙少女。他们各凭自己的智慧编出答歌与她唱和,但她一一拒绝。她就这样每半月一次,站在龙王的头冠上唱着歌,整整过去了一佛出世的漫长时间。后来,我们的世尊出现于世。有一天清晨,世尊观察世间,看到以伊罗迦巴达为首,还有一个名叫‘北’的青年进入了他的智网。世尊思惟:‘将会发生什么事?’他观察到:‘今天是伊罗迦巴达让女儿站在头冠上跳舞的日子。这位北青年将带着我给的答歌,证得入流,然后前往龙王那里。龙王听闻后,便会知道“佛陀已出世”,然后来我面前。他来的时候,我将在大会中宣说偈颂,偈颂结束时,将有八万四千众生现观于法。’于是,世尊来到波罗奈附近,那里有七棵阔荚合欢树,便坐在其中一棵的树下。赡部洲的居民们带着各自的歌谣与答歌纷纷聚集过来。世尊看见北青年从不远处走来,便说:‘来,北。’‘有什么事,尊者?’‘你先过来吧。’北青年于是走上前,顶礼后坐下。世尊问:‘你要去哪里?’‘去伊罗迦巴达女儿唱歌的地方。’‘你懂歌谣和答歌吗?’‘懂的,尊者。’‘那你唱来听听。’北青年便将自己所知的唱了起来。显示巴利原文
Sakalajambudīpavāsino ‘‘nāgamāṇavikaṃ gaṇhissāmā’’ti gantvā attano attano paññābalena paṭigītaṃ katvā gāyanti. Sā taṃ paṭikkhipati. Tassā anvaḍḍhamāsaṃ phaṇe ṭhatvā evaṃ gāyantiyāva ekaṃ buddhantaraṃ vītivattaṃ. Atha amhākaṃ satthā loke uppajjitvā ekadivasaṃ paccūsakāle lokaṃ volokento erakapattaṃ ādiṃ katvā uttaramāṇavaṃ nāma attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho bhavissatī’’ti āvajjento ‘‘ajja erakapattassa dhītaraṃ phaṇe ṭhapetvā naccāpanadivaso, ayaṃ uttaramāṇavo mayā dinnaṃ paṭigītaṃ gaṇhantova sotāpanno hutvā taṃ ādāya nāgarājassa santikaṃ gamissati. So taṃ sutvā ‘buddho uppanno’ti ñatvā mama santikaṃ āgamissati, ahaṃ tasmiṃ āgate mahāsamāgame gāthaṃ kathessāmi, gāthāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo bhavissatī’’ti addasa. So tattha gantvā bārāṇasito avidūre satta sirīsakarukkhā atthi, tesu ekassa mūle nisīdi. Jambudīpavāsino gītapaṭigītaṃ ādāya sannipatiṃsu. Satthā avidūre ṭhāne gacchantaṃ uttaramāṇavaṃ disvā ‘‘ehi, uttarā’’ti āha. ‘‘Kiṃ, bhante’’ti? ‘‘Ito tāva ehī’’ti. Atha naṃ āgantvā vanditvā nisinnaṃ āha ‘‘kahaṃ gacchasī’’ti? ‘‘Erakapattassa dhītu gāyanaṭṭhāna’’nti. ‘‘Jānāsi pana gītapaṭigīta’’nti? ‘‘Jānāmi, bhante’’ti. ‘‘Vadehi tāva na’’nti? Atha naṃ attano jānananiyāmeneva vadantaṃ ‘‘na uttaraṃ etaṃ paṭigītaṃ, ahaṃ te paṭigītaṃ dassāmi, ādāya naṃ gamissasī’’ti. ‘‘Sādhu, bhante’’ti. Atha naṃ satthā, uttara, tvaṃ nāgamāṇavikāya gītakāle –
六门之主是为王,御世者乃王中王;
不染著者即为离垢,染著者则名为愚者。
显示巴利原文 ‘‘Chadvārādhippatī rājā, rajjamāno rajjissaro; Arajjaṃ virajo hoti, rajjaṃ bāloti vuccatī’’ti. –
他说:“你应吟唱这首答偈。”显示巴利原文
Imaṃ paṭigītaṃ gāyeyyāsīti āha.
少女所歌的含义是:“何者名为征服者王?”——怎样才称为征服者王呢?“何者名为王位主宰者?”——怎样才称为王位主宰者呢?“何者名为离尘者?”——怎样才称为离尘者呢?显示巴利原文
Māṇavikāya gītassa attho – kiṃsu adhippatī rājāti kiṃ adhippati rājā nāma hoti? Kiṃsu rājā rajjissaroti kathaṃ pana rājā rajjissaro nāma hoti? Kathaṃsu virajo hotīti kathaṃ nu kho so rājā virajo nāma hotīti?
答歌的含义是:“六门之主为王”——对六门都能主宰,在任何一门都不被色等所征服的人,这才称为王。“染着者是王位主宰者”——对所缘染着的人,这染着的人便称为王位主宰者。“不染着”——不染着的人则称为离尘者。“染着”——染着的人被称为愚者。显示巴利原文
Paṭigītassa pana attho – chadvārādhippatī rājāti yo channaṃ dvārānaṃ adhippati, ekadvārepi rūpādīhi anabhibhūto, ayaṃ rājā nāma. Rajjamāno rajjissaroti yo pana tesu ārammaṇesu rajjati, so rajjamāno rajjissaro nāma. Arajjanti arajjamāno pana virajo nāma hoti. Rajjanti rajjamāno bāloti vuccatīti.
导师给了他这首答歌后,说道:“优多罗,当你唱起这首歌时,便应以这首答歌来回应——显示巴利原文
Evamassa satthā paṭigītaṃ datvā, uttara, tayā imasmiṃ gīte gāyite imassa gītassa imaṃ paṭigītaṃ gāyissati –
‘愚人被何物冲走?智者如何遣除?’
‘证得安稳者如何成就?我问你,请你告诉我。’
显示巴利原文 ‘‘Kenassu vuyhati bālo, kathaṃ nudati paṇḍito; Yogakkhemī kathaṃ hoti, taṃ me akkhāhi pucchito’’ti.
‘然后,你便应向他唱出这首答歌——’显示巴利原文
Athassa tvaṃ idaṃ paṭigītaṃ gāyeyyāsi –
愚人被瀑流冲走,智者以精进遣除;
他脱离了所有系缚,因此被称为“安稳者”。
显示巴利原文 ‘‘Oghena vuyhati bālo, yogā nudati paṇḍito; Sabbayogavisaṃyutto, yogakkhemīti vuccatī’’ti.
这句话的意思是:愚人被欲瀑流等四种瀑流冲走,而智者用名为“正勤”的精进驱散那些瀑流。他脱离了所有欲系缚等一切系缚,所以称为“安稳者”。显示巴利原文
Tassattho – ‘‘kāmoghādinā catubbidhena oghena bālo vuyhati, taṃ oghaṃ paṇḍito sammappadhānasaṅkhātena yogena nudati. So sabbehi kāmayogādīhi visaṃyutto yogakkhemī nāma vuccatī’’ti.
乌多罗在领受这首回应偈的同时,便证得了入流果。成为入流者后,他带着那首偈颂走上前去,说道:“喂,我带来了对歌与答歌,请给我让个位置!”于是就在密密实实站立的大众中间,用膝盖挤着往前走去。当时,龙女正站在父王的头盖上跳舞,唱着“什么主宰王”的歌词;乌多罗便以“六门主宰王”的句子应答。龙女又唱出“他被什么冲走”,乌多罗便以“他被瀑流冲走”的偈颂回唱。龙王一听,当即知晓佛陀已经出世,心想:“整整隔了一尊佛的时间,我从未听闻过这样的话语。啊,真的,世间已经有佛陀出现了!”他满心欢喜,以尾击水,顿时大浪涌起,将两岸冲裂。四处水深齐至牛背,众人皆没入水中。龙王便将这许多大众托在自己的头盖上,高高举起,放到了干地上。他走近乌多罗,问道:“尊者,导师在哪里?”“大王,导师正坐在一棵树下。”“来吧,尊者,我们一同前去。”于是……显示巴利原文
Uttaro imaṃ paṭigītaṃ gaṇhantova sotāpattiphale patiṭṭhahi. So sotāpanno hutvā taṃ gāthaṃ ādāya gantvā, ‘‘ambho, mayā gītapaṭigītaṃ āhaṭaṃ, okāsaṃ me dethā’’ti vatvā nirantaraṃ ṭhitassa mahājanassa jaṇṇunā akkamanto agamāsi. Nāgamāṇavikā pitu phaṇe ṭhatvā naccamānā ‘‘kiṃsu adhippatī rājā’’ti gītaṃ gāyati? Uttaro ‘‘chadvārādhippatī rājā’’ti paṭigītaṃ gāyi. Puna nāgamāṇavikā ‘‘kenassu vuyhatī’’ti tassa gītaṃ gāyati? Athassā paṭigītaṃ gāyanto uttaro ‘‘oghena vuyhatī’’ti imaṃ gāthamāha. Nāgarājā taṃ sutvāva buddhassa uppannabhāvaṃ ñatvā ‘‘mayā ekaṃ buddhantaraṃ evarūpaṃ padaṃ nāma na sutapubbaṃ, uppanno vata, bho, loke buddho’’ti tuṭṭhamānaso naṅguṭṭhena udakaṃ pahari, mahāvīciyo uṭṭhahiṃsu, ubho tīrāni bhijjiṃsu. Ito cito ca usabhamatte ṭhāne manussā udake nimujjiṃsu. So ettakaṃ mahājanaṃ phaṇe ṭhapetvā ukkhipitvā thale patiṭṭhapesi. So uttaraṃ upasaṅkamitvā ‘‘kahaṃ, sāmi, satthā’’ti pucchi. ‘‘Ekasmiṃ rukkhamūle nisinno, mahārājā’’ti. So ‘‘ehi, sāmi, gacchāmā’’ti uttarena saddhiṃ agamāsi. Mahājanopi tena saddhiṃyeva gato. Nāgarājā gantvā chabbaṇṇaraṃsīnaṃ antaraṃ pavisitvā satthāraṃ vanditvā rodamāno aṭṭhāsi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘kiṃ idaṃ, mahārājā’’ti? ‘‘Ahaṃ, bhante, tumhādisassa buddhassa sāvako hutvā vīsati vassasahassāni samaṇadhammaṃ akāsiṃ, sopi maṃ samaṇadhammo niddhāretuṃ nāsakkhi. Appamattakaṃ erakapattachindanamattaṃ nissāya ahetukapaṭisandhiṃ gahetvā urena parisakkanaṭṭhāne nibbattosmi, ekaṃ buddhantaraṃ neva manussattaṃ labhāmi, na saddhammassavanaṃ, na tumhādisassa buddhassa dassana’’nti satthā tassa kathaṃ sutvā, ‘‘mahārāja, manussattaṃ nāma dullabhameva, tathā saddhammassavanaṃ , tathā buddhuppādo, idaṃ kicchena kasirena labbhatī’’ti vatvā dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha –
人身获得甚难,众生的存活亦甚难;
‘听闻正法’极为困难,‘诸佛出世’也极为困难。
显示巴利原文 ‘‘Kiccho manussapaṭilābho, kicchaṃ maccāna jīvitaṃ; Kicchaṃ saddhammassavanaṃ, kiccho buddhānamuppādo’’ti.
其含义是:之所以说‘人身获得’极为困难、难得,是因为须依极大的精进与极大的善业方能获得。众生为维持生计,须不停地从事耕作等劳作,且寿命又极为短暂,故说‘生命’是困难的。纵经无数劫,说法者(补特伽罗)亦极难出现,故说‘听闻正法’也是困难的。而由于须依极大的精进成就愿行,愿行成就后,又须经无数百千亿劫才难得出现一次,故说‘诸佛出世’也同样极为困难、稀有难得。显示巴利原文
Tassattho – mahantena hi vāyāmena mahantena kusalena laddhattā manussattapaṭilābho nāma kiccho dullabho. Nirantaraṃ kasikammādīni katvā jīvitavuttiṃ ghaṭanatopi parittaṭṭhāyitāyapi maccānaṃ jīvitaṃ kicchaṃ. Anekesupi kappesu dhammadesakassa puggalassa dullabhatāya saddhammassavanampi kicchaṃ. Mahantena vāyāmena abhinīhārassa samijjhanato samiddhābhinīhārassa ca anekehipi kappakoṭisahassehi dullabhuppādato buddhānaṃ uppādopi kicchoyeva, ativiya dullabhoti.
开示结束时,八万四千众生现证法义。龙王在那一天本可证得须陀洹果,但由于处在畜生道,故未能证得。在结生、蜕皮、放逸睡眠、与同类行淫、死亡这五种情况下,他们执取龙身而备受煎熬;若能在这五种情况下不遭苦痛,便能以青年之身自在游行。显示巴利原文
Desanāvasāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Nāgarājāpi taṃdivasaṃ sotāpattiphalaṃ labheyya, tiracchānagatattā pana nālattha. So yesu paṭisandhigahaṇatacajahanavissaṭṭhaniddokkamanasajātiyāmethunasevanacutisaṅkhātesu pañcasu ṭhānesu nāgasarīrameva gahetvā kilamanti, tesu akilamanabhāvaṃ patvā māṇavarūpeneva vicarituṃ labhatīti.
4. 阿难长老提问的故事显示巴利原文
4. Ānandattherapañhavatthu
“一切恶莫作”等这段法的开示,是导师住在祇园时,因阿难长老的提问而为宣说的。显示巴利原文
Sabbapāpassa akaraṇanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ānandattherassa pañhaṃ ārabbha kathesi.
相传,长老于日间住处静坐思惟:“导师已讲述了七位佛陀的父母、寿量、菩提、声闻集会、上首弟子集会及上首弟子侍者等一切事,却不曾讲述布萨。他们的布萨是与此相同,还是不同呢?”于是他前往导师处,请问了此事。然而,那些佛陀之间仅有时间的差别,并无教说的差别。毗婆尸正自觉者每七年举行一次布萨,他一日所给的教诫便足够七年之用。尸弃佛与毗舍婆佛每六年举行一次布萨。拘留孙佛与拘那含佛每年举行一次。迦叶十力者每六个月举行一次布萨,他一日所给的教诫便足够六个月之用。是故,导师告知他们这些时间上的差别后,说:“然,他们的教诫偈颂即是这些。”为了显示一切佛陀的布萨皆是同一,便说出了以下偈颂:显示巴利原文
Thero kira divāṭṭhāne nisinno cintesi – ‘‘satthārā sattannaṃ buddhānaṃ mātāpitaro āyuparicchedo bodhi sāvakasannipāto aggasāvakasannipāto aggasāvakaupaṭṭhākoti idaṃ sabbaṃ kathitaṃ, uposatho pana akathito, kiṃ nu kho tesampi ayameva uposatho, añño’’ti? So satthāraṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ pucchi. Yasmā pana tesaṃ buddhānaṃ kālabhedova ahosi, na kathābhedo. Vipassī sammāsambuddho hi sattame sattame saṃvacchare uposathaṃ akāsi. Ekadivasaṃ dinnovādoyeva hissa sattannaṃ saṃvaccharānaṃ alaṃ hoti. Sikhī ceva vessabhū ca chaṭṭhe chaṭṭhe saṃvacchare uposathaṃ kariṃsu, kakusandho koṇāgamano ca saṃvacchare saṃvacchare. Kassapadasabalo chaṭṭhe chaṭṭhe māse uposathaṃ akāsi. Ekadivasaṃ dinnovādo eva hissa channaṃ māsānaṃ alaṃ ahosi. Tasmā satthā tesaṃ imaṃ kālabhedaṃ ārocetvā ‘‘ovādagāthā pana nesaṃ imāyevā’’ti vatvā sabbesaṃ ekameva uposathaṃ āvi karonto imā gāthā abhāsi –
‘‘Sabbapāpassa akaraṇaṃ, kusalassa upasampadā; Sacittapariyodapanaṃ, etaṃ buddhāna sāsanaṃ.
‘‘Khantī paramaṃ tapo titikkhā, Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhā; Na hi pabbajito parūpaghātī, Na samaṇo hoti paraṃ viheṭhayanto.
不诽谤、不恼害,于巴帝摩卡中防护;
于食知量,与寂静的坐卧处;
勤修增上心,此即诸佛之教法。
显示巴利原文 ‘‘Anūpavādo anūpaghāto, pātimokkhe ca saṃvaro; Mattaññutā ca bhattasmiṃ, pantañca sayanāsanaṃ; Adhicitte ca āyogo, etaṃ buddhāna sāsana’’nti.
其中,“一切恶”指一切不善业。“具足”指从出家开始,直至阿拉汉道,生起善法并修习已生之善法。“清净自心”指以远离五盖而净化自心。“这是诸佛的教法”指此乃一切诸佛之教诫。显示巴利原文
Tattha sabbapāpassāti sabbassa akusalakammassa. Upasampadāti abhinikkhamanato paṭṭhāya yāva arahattamaggā kusalassa uppādanañceva uppāditassa ca bhāvanā. Sacittapariyodapananti pañcahi nīvaraṇehi attano cittassa vodāpanaṃ. Etaṃ buddhāna sāsananti sabbabuddhānaṃ ayamanusiṭṭhi.
“忍辱”:即名为堪忍的安忍,在这一教法中,它是至上、最殊胜的苦行。诸佛说“涅槃为最上”:佛、独觉佛与随觉者,这三类觉者都说涅槃是最上的。所谓“非出家者”:若人用手等伤害其他众生,加以恼害、损恼,则不名为出家者。“非沙门”:以同样的方式恼害他人者,亦非沙门。显示巴利原文
Khantīti yā esā titikkhāsaṅkhātā khantī nāma, idaṃ imasmiṃ sāsane paramaṃ uttamaṃ tapo. Nibbānaṃ paramaṃ vadanti buddhāti buddhā ca paccekabuddhā ca anubuddhā cāti ime tayo buddhā nibbānaṃ uttamantī vadanti. Na hi pabbajitoti pāṇiādīhi paraṃ apahananto viheṭhento parūpaghātī pabbajito nāma na hoti. Na samaṇoti vuttanayeneva paraṃ viheṭhayanto samaṇopi na hotiyeva .
“不诽谤”:自己不作诽谤,也不令他人作诽谤。“不恼害”:自己不作恼害,也不令他人作恼害。“于巴帝摩卡”:于最上戒。“防护”:关闭、遮止。“知量”:知量性,即了知适度。“僻静”:远离、独处。“增上心”:指名为八等至的增上心。“勤行”:精勤修习。“此”:这是一切诸佛的教法。在此,以“不诽谤”说明了语戒,以“不恼害”说明了身戒;以“于巴帝摩卡中防护”说明了巴帝摩卡戒与根律仪;以“知量”说明了活命遍净与资具依止戒;以“僻静坐卧处”说明了适宜的坐卧处;以“增上心”说明了八等至。如此,在此偈颂中,三学已完整宣说。显示巴利原文
Anūpavādoti anūpavādanañceva anūpavādāpanañca. Anūpaghātoti anūpaghātanañceva anūpaghātāpanañca . Pātimokkheti jeṭṭhakasīle. Saṃvaroti pidahanaṃ. Mattaññutāti mattaññubhāvo pamāṇajānanaṃ. Pantanti vivittaṃ. Adhicitteti aṭṭhasamāpattisaṅkhāte adhicitte. Āyogoti payogakaraṇaṃ. Etanti etaṃ sabbesaṃ buddhānaṃ sāsanaṃ. Ettha hi anūpavādena vācasikaṃ sīlaṃ kathitaṃ, anūpaghātena kāyikasīlaṃ, ‘‘pātimokkhe ca saṃvaro’’ti sīlaṃ kathitaṃ, anūpaghātena kāyikasīlaṃ, ‘‘pātimokkhe ca saṃvaro’’ti iminā pātimokkhasīlañceva indriyasaṃvarañca, mattaññutāya ājīvapārisuddhi ceva paccayasannisitasīlañca, pantasenāsanena sappāyasenāsanaṃ, adhicittena aṭṭha samāpattiyo. Evaṃ imāya gāthāya tissopi sikkhā kathitā eva hontīti.
说法结束时,众多人证得了须陀洹果等圣果。显示巴利原文
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
五、不喜乐比丘事显示巴利原文
5. Anabhiratabhikkhuvatthu
“不以迦哈巴那雨”:这是世尊住在祇园时,以一位心生不乐的比丘为缘而宣说的法教。显示巴利原文
Nakahāpaṇavassenāti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ekaṃ anabhiratabhikkhuṃ ārabbha kathesi.
据说,他在教法中出家并受了具足戒后,依止师吩咐他说:“你去某某地方学习教示吧。”他便去了那里。那时,他的父亲生了一场病。父亲想见儿子,却找不到能去召唤他的人,因为思念儿子,只是一边哭泣一边诉说,临终时把一百迦哈巴那交到幼弟手上,嘱咐说:“你把这个作为我儿子钵与衣的资具吧。”说完便过世了。后来,那位年轻比丘回来时,他的幼弟扑倒在他脚下,翻滚着痛哭说:“尊者,父亲是哭诉着去世的。他留了一百迦哈巴那在我手上,我们该怎么办呢?”年轻比丘拒绝道:“我不需要迦哈巴那。”但过后他心里又想:“我挨家挨户乞食为生,这样的生命有什么意义呢?依靠那一百迦哈巴那,也足以维持生计,我还是还俗吧。”他被不乐所逼迫,荒废了读诵与业处,整个人变得像患了黄疸病一样,脸色憔悴。于是,沙弥们问他:“您这是怎么了?”他说:“我生起不乐了。”沙弥们便去报告了阿阇梨和依止师。他们便带着这位比丘来到世尊面前,让世尊看看他的状况。世尊问道:“听说你确实心生不乐了?”他回答:“是的,世尊。”世尊又问:“你为何如此?你有什么能维持生活的依靠吗?”显示巴利原文
So kira sāsane pabbajitvā laddhūpasampado ‘‘asukaṭṭhānaṃ nāma gantvā uddesaṃ uggaṇhāhī’’ti upajjhāyena pesito tattha agamāsi. Athassa pituno rogo uppajji. So puttaṃ daṭṭhukāmo hutvā taṃ pakkosituṃ samatthaṃ kañci alabhitvā puttasokena vippalapantoyeva āsannamaraṇo hutvā ‘‘idaṃ me puttassa pattacīvaramūlaṃ kareyyāsī’’ti kahāpaṇasataṃ kaniṭṭhassa hatthe datvā kālamakāsi. So daharassa āgatakāle pādamūle nipatitvā pavaṭṭento roditvā, ‘‘bhante, pitā te vippalapantova kālakato, mayhaṃ pana tena kahāpaṇasataṃ hatthe ṭhapitaṃ, tena kiṃ karomī’’ti āha. Daharo ‘‘na me kahāpaṇehi attho’’ti paṭikkhipitvā aparabhāge cintesi – ‘‘kiṃ me parakulesu piṇḍāya caritvā jīvitena, sakkā taṃ kahāpaṇasataṃ nissāya jīvituṃ, vibbhamissāmī’’ti. So anabhiratiyā pīḷito vissaṭṭhasajjhāyanakammaṭṭhāno paṇḍurogī viya ahosi. Atha naṃ daharasāmaṇerā ‘‘kiṃ ida’’nti pucchitvā ‘‘ukkaṇṭhitomhī’’ti vutte ācariyupajjhāyānaṃ ācikkhiṃsu. Atha naṃ te satthu santikaṃ netvā satthu dassesuṃ. Satthā ‘‘saccaṃ kira tvaṃ ukkaṇṭhito’’ti pucchitvā, ‘‘āma, bhante’’ti vutte ‘‘kasmā evamakāsi, atthi pana te koci jīvitapaccayo’’ti āha. ‘‘Āma, bhante’’ti. ‘‘Kiṃ te atthī’’ti? ‘‘Kahāpaṇasataṃ, bhante’’ti. Tena hi katthaci tāva sakkharā āhara, gaṇetvā jānissāma ‘‘sakkā vā tāvattakena jīvituṃ, no vā’’ti. So sakkharā āhari. Atha naṃ satthā āha – ‘‘paribhogatthāya tāva paṇṇāsaṃ ṭhapehi, dvinnaṃ goṇānaṃ atthāya catuvīsati, ettakaṃ nāma bījatthāya, yuganaṅgalatthāya, kuddālavāsipharasuatthāyā’’ti evaṃ gaṇiyamāne taṃ kahāpaṇasataṃ nappahoti. Atha naṃ satthā ‘‘bhikkhu tava kahāpaṇā appakā, kathaṃ ete nissāya taṇhaṃ pūressasi, atīte kira cakkavattirajjaṃ kāretvā apphoṭitamattena dvādasayojanaṭṭhāne kaṭippamāṇena ratanavassaṃ vassāpetuṃ samattho yāva chattiṃsa sakkā cavanti, ettakaṃ kālaṃ devarajjaṃ kāretvāpi maraṇakāle taṇhaṃ apūretvāva kālamakāsī’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āharitvā mandhātujātakaṃ (jā. 1.3.22) vitthāretvā –
‘‘Yāvatā candimasūriyā pariharanti, disā bhanti virocanā; Sabbeva dāsā mandhātu, ye pāṇā pathavissitā’’ti. –
此偈之后,紧接着又说了此二偈——显示巴利原文
Imissā gāthāya anantarā imā dve gāthā abhāsi –
并非靠如雨般洒下迦哈巴那,便能在诸欲中得到满足;
诸欲乐少而充满痛苦,智者如是了知后。
显示巴利原文 ‘‘Na kahāpaṇavassena, titti kāmesu vijjati; Appassādā dukhā kāmā, iti viññāya paṇḍito.
纵然在诸天的欲乐中,他也不会获得喜乐;
爱尽而乐者,即是正自觉者的弟子。
显示巴利原文 ‘‘Api dibbesu kāmesu, ratiṃ so nādhigacchati; Taṇhakkhayarato hoti, sammāsambuddhasāvako’’ti.
其中,「迦哈巴那之雨」:指他合掌后降下七宝之雨,于此即称为迦哈巴那之雨。即便如此,于所依欲与烦恼欲中,亦无有满足。这渴爱实难填满。「少乐」:因似梦境,仅有微许之乐。「苦」:依苦蕴等所说之苦,实为多苦。「如是了知」:如此了知这些欲乐后。「纵使于诸天欲中」:即使以契合诸天的欲乐来相邀,亦如具寿三弥提,对这些欲乐确不感到喜乐。「爱尽而乐者」:指喜悦于阿拉汉果与涅槃,希求而住于其中者。「正自觉者之弟子」:即由听闻正自觉者所开示的法而产生的瑜伽行者比丘。显示巴利原文
Tattha kahāpaṇavassenāti yaṃ so apphoṭetvā sattaratanavassaṃ vassāpesi, taṃ idha kahāpaṇavassanti vuttaṃ. Tenapi hi vatthukāmakilesakāmesu titti nāma natthi. Evaṃ duppūrā esā taṇhā. Appassādāti supinasadisatāya parittasukhā. Dukhāti dukkhakkhandhādīsu āgatadukkhavasena pana bahudukkhāva. Iti viññāyāti evamete kāme jānitvā. Api dibbesūti sace hi devānaṃ upakappanakakāmehi nimanteyyāpi āyasmā samiddhi viya evampi tesu kāmesu ratiṃ na vindatiyeva. Taṇhakkhayaratoti arahatte ceva nibbāne ca abhirato hoti, taṃ patthayamāno viharati. Sammāsambuddhasāvakoti sammāsambuddhena desitassa dhammassa savanena jāto yogāvacarabhikkhūti.
开示结束时,那位比丘证得入流果,在会大众也都得受了有利益的法教。显示巴利原文
Desanāvasāne so bhikkhu sotāpattiphale patiṭṭhahi, sampattaparisāyapi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
6. 阿耆尼达婆罗门事显示巴利原文
6. Aggidattabrāhmaṇavatthu
“众人实多所皈依”:此经是世尊在祇园居住时,针对那位坐在沙堆上的憍萨罗国师,名叫阿耆尼达的人而说的。显示巴利原文
Bahuṃ ve saraṇaṃ yantīti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto vālikarāsimhi nisinnaṃ aggidattaṃ nāma kosalarañño purohitaṃ ārabbha kathesi.
据说,他原为摩诃憍萨罗王的国师。父亲去世后,波斯匿憍萨罗王念及“这是父亲的国师”,便怀着敬意仍让他留任原职。当他前来觐见时,国王起身迎接,说道:“老师,请坐这里。”让与同座。他心想:“这位国王对我极其恭敬,但国王的心意并不常可靠。只有与同辈一起享受王权之乐才称得上快乐。我年事已高,应当出家。”于是,他向国王请求出家并获允,在城中令人击鼓宣告,七日内将全部财产在布施门施舍一空,随后出家为外道。依止于他,有一万男子随之出家。他与这些人在盎伽摩揭陀国与俱卢国之间住下,教导他们说:“孩子们,若欲寻等生起,就从河滩取一捧沙,倒在这里。”他们应允:“好的。”每当欲寻等生起时,他们便这样做。后来,那里出现一个大沙堆,名为蛇冠的龙王接受了它并守护。盎伽摩揭陀国民众与俱卢国民众,每月都带着丰厚的供养前来布施。那时,阿耆尼达给他们这样的教诫:“应皈依山,应皈依林,应皈依园,应皈依树。这样,你们就能从一切苦中解脱。”他也以此教诫教导自己的弟子。显示巴利原文
So kira mahākosalassa purohito ahosi. Atha naṃ pitari kālakate rājā pasenadi kosalo ‘‘pitu me purohito’’ti gāravena tasmiṃyeva ṭhāne ṭhapetvā tassa attano upaṭṭhānaṃ āgatakāle paccuggamanaṃ karoti, ‘‘ācariya, idha nisīdathā’’ti samānāsanaṃ dāpesi. So cintesi – ‘‘ayaṃ rājā mayi ativiya gāravaṃ karoti, na kho pana rājūnaṃ niccakālameva sakkā cittaṃ gahetuṃ. Samānavayeneva hi saddhiṃ rajjasukhaṃ nāma sukhaṃ hoti, ahañcamhi mahallako, pabbajituṃ me yutta’’nti. So rājānaṃ pabbajjaṃ anujānāpetvā nagare bheriṃ carāpetvā sattāhena sabbaṃ attano dhanaṃ dānamukhe vissajjetvā bāhirakapabbajjaṃ pabbaji. Taṃ nissāya dasa purisasahassāni anupabbajiṃsu. So tehi saddhiṃ aṅgamagadhānañca kururaṭṭhassa ca antare vāsaṃ kappetvā imaṃ ovādaṃ deti, ‘‘tātā, yassa kāmavitakkādayo uppajjanti, so nadito ekekaṃ vālukapuṭaṃ uddharitvā imasmiṃ okiratū’’ti. Te ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā kāmavitakkādīnaṃ uppannakāle tathā kariṃsu. Aparena samayena mahāvālukarāsi ahosi, taṃ ahichatto nāma nāgarājā paṭiggahesi. Aṅgamagadhavāsino ceva kururaṭṭhavāsino ca māse māse tesaṃ mahantaṃ sakkāraṃ abhiharitvā dānaṃ denti. Atha nesaṃ aggidatto imaṃ ovādaṃ adāsi – ‘‘pabbataṃ saraṇaṃ yātha, vanaṃ saraṇaṃ yātha, ārāmaṃ saraṇaṃ yātha, rukkhaṃ saraṇaṃ yātha, evaṃ sabbadukkhato muccissathā’’ti. Attano antevāsikepi iminā ovādena ovadi.
菩萨既已作出离,证得正等觉后,在那时依止舍卫城,住于祇园。清晨观察世间时,看见阿耆尼达婆罗门及其随学众,已入自己智网之内,知‘这些皆具足证阿拉汉果的亲依止缘’。于傍晚时分,他对大目犍连长老说:‘目犍连,你可看见那阿耆尼达婆罗门,正将大众引入非处?去吧,去教诫他们。’长老说:‘尊者,那些人多势众,我一人难以为济。若您也能来,便得以成办。’佛陀说:‘目犍连,我也会来,你先去吧。’长老前行时心想:‘这些人强壮且人多,若在所有人聚集之处说些什么,他们定会一哄而起。’于是运用神通降下大颗雨滴。雨滴降下时,众人纷纷起身,各自躲入自己的叶屋。长老立于阿耆尼达婆罗门的叶屋门口,唤道:‘阿耆尼达!’他听到声音,心想:‘这世间无人能直呼我名,是谁在唤我的名字?’由于其我慢坚固,便问:‘是谁?’长老说:‘是我,婆罗门。’‘你要做什么?’‘今日请为我指定一处过夜的地方。’‘这里没有住所,每人只有一间叶屋。’‘阿耆尼达,人总会靠近人,牛总会靠近牛,出家者总会靠近出家者。莫如此说,给我一处住所吧。’‘那么,你是出家者吗?’显示巴利原文
Bodhisattopi katābhinikkhamano sammāsambodhiṃ patvā tasmiṃ samaye sāvatthiṃ nissāya jetavane viharanto paccūsakāle lokaṃ volokento aggidattabrāhmaṇaṃ saddhiṃ antevāsikehi attano ñāṇajālassa anto paviṭṭhaṃ disvā ‘‘sabbepi ime arahattassa upanissayasampannā’’ti ñatvā sāyanhasamaye mahāmoggallānattheraṃ āha – ‘‘moggallāna, kiṃ passasi aggidattabrāhmaṇaṃ mahājanaṃ atitthe pakkhandāpentaṃ, gaccha tesaṃ ovādaṃ dehī’’ti. Bhante, bahū ete, ekakassa mayhaṃ avisayhā. Sace tumhepi āgamissatha, visayhā bhavissantīti. Moggallāna, ahampi āgamissāmi, tvaṃ purato yāhīti. Thero purato gacchantova cintesi – ‘‘ete balavanto ceva bahū ca. Sace sabbesaṃ samāgamaṭṭhāne kiñci kathessāmi, sabbepi vaggavaggena uṭṭhaheyyu’’nti attano ānubhāvena thūlaphusitakaṃ devaṃ vuṭṭhāpesi. Te thūlaphusitakesu patantesu uṭṭhāyuṭṭhāya attano attano paṇṇasālaṃ pavisiṃsu. Thero aggidattassa brāhmaṇassa paṇṇasāladvāre ṭhatvā ‘‘aggidattā’’ti āha. So therassa saddaṃ sutvā ‘‘maṃ imasmiṃ loke nāmena ālapituṃ samattho nāma natthi, ko nu kho maṃ nāmena ālapatī’’ti mānathaddhatāya ‘‘ko eso’’ti āha. ‘‘Ahaṃ, brāhmaṇā’’ti. ‘‘Kiṃ vadesī’’ti? ‘‘Ajja me ekarattiṃ idha vasanaṭṭhānaṃ tvaṃ ācikkhāhī’’ti. ‘‘Idha vasanaṭṭhānaṃ natthi, ekassa ekāva paṇṇasālā’’ti. ‘‘Aggidatta, manussā nāma manussānaṃ, gāvo gunnaṃ, pabbajitā pabbajitānaṃ santikaṃ gacchanti, mā evaṃ kari, dehi me vasanaṭṭhāna’’nti. ‘‘Kiṃ pana tvaṃ pabbajito’’ti? ‘‘Āma, pabbajitomhī’’ti. ‘‘Sace pabbajito, kahaṃ te khāribhaṇḍaṃ, ko pabbajitaparikkhāro’’ti. ‘‘Atthi me parikkhāro, visuṃ pana naṃ gahetvā vicarituṃ dukkhanti abbhantareneva naṃ gahetvā vicarāmi, brāhmaṇā’’ti. So ‘‘taṃ gahetvā vicarissasī’’ti therassa kujjhi. Atha naṃ so āha – ‘‘amhe, aggidatta, mā kujjhi, vasanaṭṭhānaṃ me ācikkhāhī’’ti. Natthi ettha vasanaṭṭhānanti. Etasmiṃ pana vālukarāsimhi ko vasatīti. Eko, nāgarājāti. Etaṃ me dehīti. Na sakkā dātuṃ, bhāriyaṃ etassa kammanti. Hotu, dehi meti. Tena hi tvaṃ eva jānāhīti.
长老朝着沙堆走去。龙王见他走来,心想:‘这沙门正向此处来,恐怕他还不知我的存在,我要喷烟除掉他。’于是喷出烟来。长老心想:‘这龙王大概以为“唯我能喷烟,他人皆不能”吧。’于是自己也喷出烟来。二者身上升起的烟直冲梵天界。此两股烟不害长老,反俱折磨龙王。龙王不堪烟力,身上燃烧起来。长老亦入火界定,与彼一同燃烧。火光同样上冲至梵天界。两边的火亦不害长老,唯烧灼龙王。此时龙王的整个身体,如同被众多火把点燃了一般。那群仙人看见后心想:‘龙王将沙门烧掉了,这沙门实在可惜,不听我等之言,就这样毁掉了。’长老将龙王调伏,令其丧失威势,然后坐于沙堆之上。龙王用身体盘绕沙堆,将脖子鼓成如尖顶屋内膛一般的蓬盖,撑在长老头顶上方。显示巴利原文
Thero vālukarāsiabhimukho pāyāsi. Nāgarājā taṃ āgacchantaṃ disvā ‘‘ayaṃ samaṇo ito āgacchati, na jānāti maññe mama atthibhāvaṃ, dhūmāyitvā naṃ māressāmī’’ti dhūmāyi. Thero ‘‘ayaṃ nāgarājā ‘ahameva dhūmāyituṃ sakkomi, aññe na sakkontī’ti maññe sallakkhetī’’ti sayampi dhūmāyi. Dvinnampi sarīrato uggatā dhūmā yāva brahmalokā uṭṭhahiṃsu. Ubhopi dhūmā theraṃ abādhetvā nāgarājānameva bādhenti. Nāgarājā dhūmavegaṃ sahituṃ asakkonto pajjali. Theropi tejodhātuṃ samāpajjitvā tena saddhiṃyeva pajjali. Aggijālā yāva brahmalokā uṭṭhahiṃsu. Ubhopi theraṃ abādhetvā nāgarājānameva bādhayiṃsu. Athassa sakalasarīraṃ ukkāhi padittaṃ viya ahosi. Isigaṇo oloketvā cintesi – ‘‘nāgarājā, samaṇaṃ jhāpeti, bhaddako vata samaṇo amhākaṃ vacanaṃ asutvā naṭṭho’’ti. Thero nāgarājānaṃ dametvā nibbisevanaṃ katvā vālukarāsimhi nisīdi. Nāgarājā vālukarāsiṃ bhogehi parikkhipitvā kūṭāgārakucchipamāṇaṃ phaṇaṃ māpetvā therassa upari dhāresi.
那群仙人一早便想:‘我们且去看看那沙门是死了还是活着。’他们来到长老跟前,见他正坐于沙堆顶上,便合掌称赞道:‘沙门,你可未被那龙王所害吧?’长老说:‘你们难道没看见吗?龙王正顶着我的伞盖立在我上方呢!’他们说:‘真是稀有啊!这位沙门竟能降伏这般龙王。’于是便围着长老而立。正在那时,导师来了。长老看见导师,便起身礼拜。仙人们便问长老:‘这一位比您更尊胜吗?’长老说:‘这位是世尊,是我的导师,我是他的声闻弟子。’导师在沙堆顶上坐下。仙人们合掌赞颂导师,心中思惟:‘光是这位声闻弟子便有如此大神力,那他本人又该是如何呢?’导师招呼阿耆达说:‘阿耆达,你在教诫弟子与侍者时,是如何教示他们的?’阿耆达答道:‘我说:“你们皈依此山吧,皈依此林吧,皈依此园吧,皈依此树吧。凡能皈依这些者,便得从一切苦中解脱。”我就这样教导他们。’导师说:‘阿耆达,并非皈依这些即能从一切苦中解脱。唯有皈依佛、皈依法、皈依僧,方能从整个轮回之苦中彻底解脱。’接着,导师便诵出了这些偈颂——显示巴利原文
Isigaṇā pātova ‘‘samaṇassa matabhāvaṃ vā amatabhāvaṃ vā jānissāmā’’ti therassa santikaṃ gantvā taṃ vālukarāsimatthake nisinnaṃ disvā añjaliṃ paggayha abhitthavantā āhaṃsu – ‘‘samaṇa, kacci nāgarājena na bādhito’’ti. ‘‘Kiṃ na passatha mama upariphaṇaṃ dhāretvā ṭhita’’nti? Te ‘‘acchariyaṃ vata bho, samaṇassa evarūpo nāma nāgarājā damito’’ti theraṃ parivāretvā aṭṭhaṃsu. Tasmiṃ khaṇe satthā āgato. Thero satthāraṃ disvā uṭṭhāya vandi. Atha naṃ isayo āhaṃsu – ‘‘ayampi tayā mahantataro’’ti. Eso bhagavā satthā, ahaṃ imassa sāvakoti. Satthā vālukarāsimatthake nisīdi, isigaṇo ‘‘ayaṃ tāva sāvakassa ānubhāvo, imassa pana ānubhāvo kīdiso bhavissatī’’ti añjaliṃ paggayha satthāraṃ abhitthavi. Satthā aggidattaṃ āmantetvā āha – ‘‘aggidatta, tvaṃ tava sāvakānañca upaṭṭhākānañca ovādaṃ dadamāno kinti vatvā desī’’ti. ‘‘Etaṃ pabbataṃ saraṇaṃ gacchatha, vanaṃ ārāmaṃ rukkhaṃ saraṇaṃ gacchatha. Etāni hi saraṇaṃ gato sabbadukkhā pamuccatī’’ti evaṃ tesaṃ ovādaṃ dammīti. Satthā ‘‘na kho, aggidatta, etāni saraṇaṃ gato sabbadukkhā pamuccati, buddhaṃ dhammaṃ saṅghaṃ pana saraṇaṃ gantvā sakalavaṭṭadukkhā pamuccatī’’ti vatvā imā gāthā abhāsi –
众人为恐惧所逼迫,去寻求皈依——皈依群山与森林,
皈依园苑、树木和塔庙,当人们被恐惧催逼时。
显示巴利原文 ‘‘Bahuṃ ve saraṇaṃ yanti, pabbatāni vanāni ca; Ārāmarukkhacetyāni, manussā bhayatajjitā.
但这实在不是安稳的皈依,也不是无上的皈依,
依此皈依,并不能从一切苦中解脱。
显示巴利原文 ‘‘Netaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, netaṃ saraṇamuttamaṃ; Netaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccati.
‘‘Yo ca buddhañca dhammañca, saṅghañca saraṇaṃ gato; Cattāri ariyasaccāni, sammappaññāya passati.
也就是彻见苦、彻见苦的生起、以及彻见苦的超越;
彻见能通往苦的止息的圣八支道。
显示巴利原文 ‘‘Dukkhaṃ dukkhasamuppādaṃ, dukkhassa ca atikkamaṃ; Ariyaṃ caṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ, dukkhūpasamagāminaṃ.
这皈依实为安稳,这皈依最为殊胜;
依此皈依,便从一切苦中解脱。
显示巴利原文 ‘‘Etaṃ kho saraṇaṃ khemaṃ, etaṃ saraṇamuttamaṃ; Etaṃ saraṇamāgamma, sabbadukkhā pamuccatī’’ti.
此处,“bahu”是‘众多’的意思。“pabbatāni”是‘诸山’,指各处的仙吞山、毗浮山、毗诃罗山等山,以及大林、牛角沙罗林等树林,还有竹林、耆婆庵等园林,以及乌提那塔庙、乔达摩塔庙等树下塔庙。那些众生被各种恐惧所逼迫,希求从恐惧中解脱,或渴望获得子嗣等利益,便去皈依那些对象——这就是它的意思。‘这不是皈依’:这整个皈依既不安全,也非最高,依靠它,陷于生等诸法中的有情,没有任何一个能从生等一切苦中解脱——这就是它的意思。显示巴利原文
Tattha bahunti bahu. Pabbatānīti tattha tattha isigilivepullavebhārādike pabbate ca mahāvanagosiṅgasālavanādīni vanāni ca veḷuvanajīvakambavanādayo ārāme ca udenacetiyagotamacetiyādīni rukkhacetyāni ca te te manussā tena tena bhayena tajjitā bhayato muccitukāmā puttalābhādīni vā patthayamānā saraṇaṃ yantīti attho. Netaṃ saraṇanti etaṃ sabbampi saraṇaṃ neva khemaṃ na uttamaṃ, na ca etaṃ paṭicca jātiādidhammesu sattesu ekopi jātiādito sabbadukkhā pamuccatīti attho.
“Yo ca”这一句,是在指出不安全、非最高的皈依之后,为了说明安全、最高的皈依而开始的。它的意思是:无论在家居士还是出家者,以‘彼世尊是阿拉汉、正自觉者……’等佛、法、僧随念的业处为所依,以最殊胜的方式皈依佛、法、僧,他的这种皈依也会因向外道礼拜等而动摇、变化。然而,为了显示不动摇的皈依,佛陀开示了由圣道而来的皈依,所以说‘他以正慧彻见四圣谛’。因为,凡是透过彻见这些圣谛而皈依三宝的人,他的这种皈依才是安全、最高的,而且他依靠此皈依,就能从整个轮回之苦中解脱。因此说‘这个皈依确实是安全的……’等等。显示巴利原文
Yo cāti idaṃ akhemaṃ anuttamaṃ saraṇaṃ dassetvā khemaṃ uttamaṃ saraṇaṃ dassanatthaṃ āraddhaṃ. Tassattho – yo ca gahaṭṭho vā pabbajito vā ‘‘itipi so bhagavā arahaṃ sammāsambuddho’’tiādikaṃ buddhadhammasaṅghānussatikammaṭṭhānaṃ nissāya seṭṭhavasena buddhañca dhammañca saṅghañca saraṇaṃ gato, tassapi taṃ saraṇagamanaṃ aññatitthiyavandanādīhi kuppati calati. Tassa pana acalabhāvaṃ dassetuṃ maggena āgatasaraṇameva pakāsanto cattāri ariyasaccāni sammappaññāya passatīti āha. Yo hi etesaṃ saccānaṃ dassanavasena etāni saraṇaṃ gato, etassa etaṃ saraṇaṃ khemañca uttamañca, so ca puggalo etaṃ saraṇaṃ paṭicca sakalasmāpi vaṭṭadukkhā pamuccati, tasmā etaṃ kho saraṇaṃ khemantiādi vuttaṃ.
说法结束时,那些仙人全都证得阿拉汉果,并获无碍解。他们礼敬佛陀后,恳求出家。佛陀从衣库中伸出手说:‘来吧,比丘们!修习梵行吧!’就在那一刹那,他们便拥有了八种资具,看上去如同戒腊六十年的长老。那一天,也正好是鸯伽、摩揭陀、俱卢国等地的居民带着供养前来的日子。他们带来供养,见到那些仙人已出家,心想:‘是我们的拜火婆罗门伟大,还是沙门乔达摩伟大?’因为沙门乔达摩亲自来了,他们便认为拜火婆罗门更为伟大。佛陀察知他们的心念,便对拜火说:‘拜火,断除众人的疑惑!’拜火回答:‘我正希望如此。’于是他施展神通,七次腾空而上,又次第下降,礼敬佛陀,并说:‘尊者!世尊是我的导师,我是声闻。’以此表明了他声闻弟子的身份。显示巴利原文
Desanāvasāne sabbepi te isayo saha paṭisambhidāhi arahattaṃ patvā satthāraṃ vanditvā pabbajjaṃ yāciṃsu. Satthāpi cīvaragabbhato hatthaṃ pasāretvā ‘‘etha bhikkhavo, caratha brahmacariya’’nti āha. Te taṅkhaṇeyeva aṭṭhaparikkhāradharā vassasaṭṭhikatherā viya ahesuṃ. So ca sabbesampi aṅgamagadhakururaṭṭhavāsīnaṃ sakkāraṃ ādāya āgamanadivaso ahosi. Te sakkāraṃ ādāya āgatā sabbepi te isayo pabbajite disvā ‘‘kiṃ nu kho amhākaṃ aggidattabrāhmaṇo mahā, udāhu samaṇo gotamo’’ti cintetvā samaṇassa gotamassa āgatattā ‘‘aggidattova mahā’’ti maññiṃsu. Satthā tesaṃ ajjhāsayaṃ oloketvā, ‘‘aggidatta, parisāya kaṅkhaṃ chindā’’ti āha. So ‘‘ahampi ettakameva paccāsīsāmī’’ti iddhibalena sattakkhattuṃ vehāsaṃ abbhuggantvā punappunaṃ oruyha satthāraṃ vanditvā ‘‘satthā me, bhante, bhagavā, sāvakohamasmī’’ti vatvā sāvakattaṃ pakāsesīti.
第七,阿难长老提问的故事。显示巴利原文
7. Ānandattherapañhavatthu
“难得”——世尊住于祇园精舍时,以阿难长老的提问为缘,开示了此法。显示巴利原文
Dullabhoti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto ānandattherassa pañhaṃ ārabbha kathesi.
一天,阿难长老在日间休息处静坐时,心中思惟:“世尊曾说,良象生于六牙族或布萨族,良马生于信度族或雨云马王族,良牛生于南部地区等地。如此,象中良骏、马中良骏等的出生处,世尊皆已开示。然而,人中良骏又生于何处呢?”他来到世尊前,顶礼后退坐一面,请问此事。世尊说:“阿难,所谓人中良骏,并非随处而生。他生于正中地区——其地直长三百由旬、宽二百五十由旬,周围九百由旬。而且,他出生之时,也并非生于任何家族,只生于刹帝利大族或婆罗门大族中的某一族。”世尊如此说已,便宣说此偈——显示巴利原文
Thero hi ekadivasaṃ divāṭṭhāne nisinno cintesi – ‘‘hatthājānīyo chaddantakule vā uposathakule vā uppajjati, assājānīyo sindhavakule vā valāhakassarājakule vā, usabho goājanīyo dakkhiṇapathetiādīni vadantena satthārā hatthiājānīyādīnaṃ uppattiṭṭhānādīni kathitāni, purisājānīyo pana kahaṃ nu kho uppajjatī’’ti. So satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā etamatthaṃ pucchi. Satthā, ‘‘ānanda, purisājānīyo nāma sabbattha nuppajjati, ujukato pana tiyojanasatāyāme vitthārato aḍḍhateyyasate āvaṭṭato navayojanasatappamāṇe majjhimapadesaṭṭhāne uppajjati. Uppajjanto ca pana na yasmiṃ vā tasmiṃ vā kule uppajjati, khattiyamahāsālabrāhmaṇamahāsālakulānaṃ pana aññatarasmiṃyeva uppajjatī’’ti vatvā imaṃ gāthamāha –
人中之良骏实为稀有,非于一切处出生;
贤者所生之处,其家族便得享安乐。
显示巴利原文 ‘‘Dullabho purisājañño, na so sabbattha jāyati; Yattha so jāyatī dhīro, taṃ kulaṃ sukhamedhatī’’ti.
此处“稀有”的意思是:人中之良骏确实是稀有的,不像象中良骏等那样常见。他并非于一切处出生——既不生于边地,也不生于卑贱家族;即便在中部地区,他也只在众人行问讯、合掌等恭敬之处,于刹帝利或婆罗门家族中的某一个家族出生。当他如此出生时,“贤者所生之处”——也就是这位具足最上智慧的正自觉者——其义为:“其家族得享安乐”,即成为已获安乐者。显示巴利原文
Tattha dullabhoti purisājañño hi dullabho, na hatthiājānīyādayo viya sulabho, so sabbattha paccantadese vā nīcakule vā na jāyati, majjhimadesepi mahājanassa abhivādanādisakkārakaraṇaṭṭhāne khattiyabrāhmaṇakulānaṃ aññatarasmiṃ kule jāyati. Evaṃ jāyamāno yattha so jāyati dhīro uttamapañño sammāsambuddho , taṃ kulaṃ sukhamedhatīti sukhappattameva hotīti attho.
开示结束时,众多人证得了入流果等诸果。显示巴利原文
Desanāvasāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.
第八,众多比丘事显示巴利原文
8. Sambahulabhikkhuvatthu
“诸佛之安乐……”这一开示,是世尊住在祇园时,以众多比丘的交谈为缘而宣说的。显示巴利原文
Sukhobuddhānanti imaṃ dhammadesanaṃ satthā jetavane viharanto sambahulānaṃ bhikkhūnaṃ kathaṃ ārabbha kathesi.
一时,五百位比丘坐在集会堂中,生起了这样的谈论:“贤友们,在这世间,到底什么才是乐呢?”座中有人说:“没有比王权之乐更乐的。”有人说欲乐最乐,又有人说:“没有比米饭、肉食等饮食之乐更乐的了。”导师来到他们坐处,问道:“比丘们,你们此刻共聚一处,在谈论什么话题?”他们回答:“正谈论此事。”于是导师说:“比丘们,你们何必谈论这些呢?这些所谓的乐,无一例外都还落在轮回之苦的范围内。在这世间,唯有如来出世、听闻正法、僧团和合、众僧和合共住,才是真正的乐。”说完,导师诵出了这首偈颂:显示巴利原文
Ekadivasañhi pañcasatabhikkhū upaṭṭhānasālāyaṃ nisinnā, ‘‘āvuso, kiṃ nu kho imasmiṃ loke sukha’’nti kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ? Tattha keci ‘‘rajjasukhasadisaṃ sukhaṃ nāma natthī’’ti āhaṃsu. Keci kāmasukhasadisaṃ, keci ‘‘sālimaṃsabhojanādisadisaṃ sukhaṃ nāma natthī’’ti āhaṃsu. Satthā tesaṃ nisinnaṭṭhānaṃ gantvā ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchitvā ‘‘imāya nāmā’’ti vutte, ‘‘bhikkhave, kiṃ kathetha? Idañhi sabbampi sukhaṃ vaṭṭadukkhapariyāpannameva, imasmiṃ loke buddhuppādo dhammassavanaṃ, saṅghasāmaggī, sammodamānabhāvoti idameva sukha’’nti vatvā imaṃ gāthamāha –
诸佛出世是乐,正法宣说是乐;
僧团和合是乐,和合者之修行是乐。
显示巴利原文 ‘‘Sukho buddhānamuppādo, sukhā saddhammadesanā; Sukhā saṅghassa sāmaggī, samaggānaṃ tapo sukho’’ti.
在这里,「佛陀出世」的意思是:因为佛陀出世时,能将大众从贪欲的荒漠等险难中度脱,所以佛陀的出世是最上的乐。「正法开示」的意思是:因为众生通过听闻正法开示,能从生、老等苦中解脱,所以正法开示是乐。「和合」指的是心意平等、和谐,这本身即是乐。而对于心意和合、同心一意的比丘们,由于他们学习佛语、受持头陀支,或修习沙门法,所以说和合者的修行是乐。正是由于这个原因,世尊曾说:“诸比丘,只要比丘们和合地集会,和合地起立,和合地处理僧团应办的事务,那么,诸比丘,就应当预期他们会增长,而不会衰退。”(《长部》2.136)显示巴利原文
Tattha buddhānamuppādoti yasmā buddhā uppajjamānā mahājanaṃ rāgakantārādīhi tārenti, tasmā buddhānaṃ uppādo sukho uttamo. Yasmā saddhammadesanaṃ āgamma jātiādidhammā sattā jātiādīhi muccanti, tasmā saddhammadesanā sukhā. Sāmaggīti samacittatā, sāpi sukhā eva. Samaggānaṃ pana ekacittānaṃ yasmā buddhavacanaṃ vā uggaṇhituṃ dhutaṅgāni vā pariharituṃ samaṇadhammaṃ vā kātuṃ sakkā, tasmā samaggānaṃ tapo sukhoti vuttaṃ. Tenevāha – ‘‘yāvakīvañca, bhikkhave, bhikkhū samaggā sannipatissanti, sammaggā vuṭṭhahissanti, samaggā saṅghakaraṇīyāni karissanti, vuddhiyeva, bhikkhave, bhikkhūnaṃ pāṭikaṅkhā, no parihānī’’ti (dī. ni. 2.136).
开示结束时,那些比丘都证得了阿拉汉果;对在场的大众而言,这次说法也同样带来了法益。显示巴利原文
Desanāvasāne te bhikkhū arahatte patiṭṭhahiṃsu, mahājanassāpi sātthikā dhammadesanā ahosīti.
第九,迦叶十力者的黄金塔庙事显示巴利原文
9. Kassapadasabalassa suvaṇṇacetiyavatthu
“供养之因……”这一开示,是世尊在游行途中,以迦叶十力者的黄金塔庙为缘而宣说的。显示巴利原文
Pūjāraheti imaṃ dhammadesanaṃ satthā cārikaṃ caramāno kassapadasabalassa suvaṇṇacetiyaṃ ārabbha kathesi.
如来从舍卫城出发,次第前往波罗奈,途中于托黛雅村附近,在大比丘僧团的簇拥下,抵达了一处天祠。善逝于彼处坐定后,便派出一位法藏比丘,去唤不远处正在耕作的婆罗门前来。那位婆罗门到来之后,并未礼敬如来,只是向那座天祠行礼,而后立于一旁。善逝问道:“婆罗门,你对此地有何看法?”“乔达摩大师,我礼拜此处,是因为这是我祖辈相传的塔庙所在。”善逝称赞他说:“婆罗门,你这样来礼拜此地,做得十分恰当。”比丘们听闻此言,心中生起疑惑:“世尊是出于什么原因而这样称赞呢?”于是,如来为了消除他们的疑惑,先讲述了《中部》的《嘎帝咖拉经》,接着以神通力在空中化现出高约一由旬的迦叶十力者的黄金塔庙,以及另一座黄金塔庙,展示给大众,然后说道:“婆罗门,对于如此这般的应供养者作供养,才是更为恰当的。”随后,他依照《大般涅槃经》(《长部》2.206)所示的方法,宣说了佛陀等四种值得建塔者,并特别阐明了三种塔庙——舍利塔、纪念塔、受用塔,之后便诵出了这些偈颂:显示巴利原文
Tathāgato sāvatthito nikkhamitvā anupubbena bārāṇasiṃ gacchanto antarāmagge todeyyagāmassa samīpe mahābhikkhusaṅghaparivāro aññataraṃ devaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. Tatra nisinno sugato dhammabhaṇḍāgārikaṃ pesetvā avidūre kasikammaṃ karontaṃ brāhmaṇaṃ pakkosāpesi . So brāhmaṇo āgantvā tathāgataṃ anabhivanditvā tameva devaṭṭhānaṃ vanditvā aṭṭhāsi. Sugatopi ‘‘imaṃ padesaṃ kinti maññasi brāhmaṇā’’ti āha. Amhākaṃ paveṇiyā āgatacetiyaṭṭhānanti vandāmi, bho gotamāti. ‘‘Imaṃ ṭhānaṃ vandantena tayā sādhu kataṃ brāhmaṇā’’ti sugato taṃ sampahaṃsesi. Taṃ sutvā bhikkhū ‘‘kena nu kho kāraṇena bhagavā evaṃ sampahaṃsesī’’ti saṃsayaṃ sañjanesuṃ. Tato tathāgato tesaṃ saṃsayamapanetuṃ majjhimanikāye ghaṭikārasuttantaṃ (ma. ni. 2.282 ādayo) vatvā iddhānubhāvena kassapadasabalassa yojanubbedhaṃ kanakacetiyaṃ aparañca kanakacetiyaṃ ākāse nimminitvā mahājanaṃ dassetvā, ‘‘brāhmaṇa, evaṃvidhānaṃ pūjārahānaṃ pūjā yuttatarāvā’’ti vatvā mahāparinibbānasutte (dī. ni. 2.206) dassitanayeneva buddhādike cattāro thūpārahe pakāsetvā sarīracetiyaṃ uddissacetiyaṃ paribhogacetiyanti tīṇi cetiyāni visesato paridīpetvā imā gāthā abhāsi –
“若人供养应供养者,无论是佛陀,还是诸声闻弟子,
那些超越一切戏论、度脱忧愁与悲伤的圣者,
显示巴利原文 ‘‘Pūjārahe pūjayato, buddhe yadi ca sāvake; Papañcasamatikkante, tiṇṇasokapariddave.
供养那样的寂灭者、无所畏惧者,
福德无法计量,纵说‘有这么多’,也没有任何人能算得清楚。
显示巴利原文 ‘‘Te tādise pūjayato, nibbute akutobhaye; Na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ, imettamapi kenacī’’ti. (apa. thera 1.10.1-2);
‘应受供养者’指值得供养的人,即适合供养之义。‘供养应受供养者’是以问讯等方式和四资具行供养的人。‘应受供养者’由‘佛陀’等词表示。‘佛陀’指正自觉者。‘若’是‘或者’‘或’的意思。此处,提到了独觉佛和声闻。‘超越戏论者’指已经超越渴爱、邪见、我慢等戏论者。‘已度脱忧愁悲伤者’指已超越忧愁与悲伤者,两词都含有‘已超越’之意。由此说明了其应受供养性。显示巴利原文
Tattha pūjituṃ arahā pūjārahā, pūjituṃ yuttāti attho. Pūjārahe pūjayatoti abhivādanādīhi ca catūhi ca paccayehi pūjentassa. Pūjārahe dasseti buddhetiādinā. Buddheti sammāsambuddhe. Yadīti yadi vā, atha vāti attho. Tattha paccekabuddheti kathitaṃ hoti, sāvake ca. Papañcasamatikkanteti samatikkantataṇhādiṭṭhimānapapañce. Tiṇṇasokapariddaveti atikkantasokapariddave , ime dve atikkanteti attho. Etehi pūjārahattaṃ dassitaṃ.
‘他们’指佛陀等。‘如彼’依前所述而理解。‘寂灭’指熄灭贪等烦恼。‘无有恐怖’指从任何有或所缘中皆无恐惧,这些人便是无有恐怖者。‘不能计量福’是说福德无法计算。为何如此?因为对于‘此有若干,彼有若干’,这里的‘亦’字应与‘任何’连起来理解,即指任何个人或任何度量方式。其中,‘个人’指梵天等众生;‘度量方式’指三种量法:思量、持量、充满量。‘思量’是以推理判断‘此大概有多少’;‘持量’是用秤称量;‘充满量’是用半握、钵他、那利等容器盛满来测量。任何个人用这三种量法,对于供养佛陀等的福德,因其果报没有边际,根本无法计算。供养有两个阶段:无论是在佛陀等在世时供养,还是在他们由烦恼般涅槃(烦恼灭尽)及蕴般涅槃(无余涅槃)完全寂灭之后供养,福德同样无法计算。由此差别而说明。因此《天宫事》中说:显示巴利原文
Teti buddhādayo. Tādiseti vuttagahaṇavasena. Nibbuteti rāgādinibbutiyā. Natthi kutoci bhavato vā ārammaṇato vā etesaṃ bhayanti akutobhayā, te akutobhaye. Na sakkā puññaṃ saṅkhātunti puññaṃ gaṇetuṃ na sakkā. Kathanti ce? Imettamapi kenacīti imaṃ ettakaṃ, imaṃ ettakanti kenacīti apisaddo idha sambandhitabbo, kenaci puggalena mānena vā. Tattha puggalenāti tena brahmādinā. Mānenāti tividhena mānena tīraṇena dhāraṇena pūraṇena vā. Tīraṇaṃ nāma idaṃ ettakanti nayato tīraṇaṃ. Dhāraṇanti tulāya dhāraṇaṃ. Pūraṇaṃ nāma aḍḍhapasatapatthanāḷikādivasena pūraṇaṃ. Kenaci puggalena imehi tīhi mānehi buddhādike pūjayato puññaṃ vipākavasena gaṇetuṃ na sakkā pariyantarahitatoti dvīsu ṭhānesu pūjayato kiṃ dānaṃ paṭhamaṃ dharamāne buddhādī pūjayato na sakkā puññaṃ saṅkhātuṃ, puna te tādise kilesaparinibbānanimittena khandhaparinibbānena nibbutepi pūjayato na sakkā saṅkhātunti bhedā yujjanti. Tena hi vimānavatthumhi –
无论是住世还是般涅槃后,只要心意平等,果报即平等。
显示巴利原文 ‘‘Tiṭṭhante nibbute cāpi, same citte samaṃ phalaṃ; Cetopaṇidhihetu hi, sattā gacchanti suggati’’nti. (vi. va. 806);
开示结束时,那位婆罗门证得入流果。高达一由旬的金塔在虚空中停留了七日,当时聚集了很多人,大家在七天中以种种方式供养佛塔。后来,那些持异见者造成了教派的分裂,但凭借佛陀的神通力,佛塔回到原处,并当即在那里化成一座大石塔。在那次集会中,有八万四千位众生证悟了法。显示巴利原文
Desanāvasāne so brāhmaṇo sotāpanno ahosīti. Yojanikaṃ kanakacetiyaṃ sattāhamākāseva aṭṭhāsi, mahantena samāgamo cāhosi, sattāhaṃ cetiyaṃ nānappakārena pūjesuṃ. Tato bhinnaladdhikānaṃ laddhibhedo jāto, buddhānubhāvena taṃ cetiyaṃ sakaṭṭhānameva gataṃ, tattheva taṃkhaṇe mahantaṃ pāsāṇacetiyaṃ ahosi. Tasmiṃ samāgame caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.