一、《次第住经》注释显示巴利原文
1. Anupubbavihārasuttavaṇṇanā
32 在第四品的第一个(经)中,「应次第而住」即次第住。「按顺序」即依次。「应入等至而住」即入等至后成为具足者而应住。显示巴利原文
32. Catutthassa paṭhame anupubbato viharitabbāti anupubbavihārā. Anupaṭipāṭiyāti anukkamena. Samāpajjitabbavihārāti samāpajjitvā samaṅgino hutvā viharitabbavihārā.
二─三、《次第住等至经》等注释显示巴利原文
2-3. Anupubbavihārasamāpattisuttādivaṇṇanā
33-34 在第二经中,「饥渴」即是对诸欲的渴爱与邪见,因为它们驱使人们受用诸欲,并依之而转起;由于此二者倾向于那些欲,所以没有这种饥渴者,便称为「无饥渴者」。因此他说「从渴爱与邪见的饥渴中解脱」等。第三经则无需多言。显示巴利原文
33-34. Dutiye chātaṃ vuccati taṇhādiṭṭhiyo kāmānaṃ pātabbato tāsaṃ vasena vattanato, tanninnattā natthi etesu chātanti nicchātā. Tenāha ‘‘taṇhādiṭṭhicchātāna’’ntiādi. Tatiye natthi vattabbaṃ.
四、《母牛譬喻经》注释显示巴利原文
4. Gāvīupamāsuttavaṇṇanā
35 在第四经中,「行于山者」指本性常在山中活动者。「不知田界者」即不知行境者。于净除定之障碍无所证知,故为愚者。由于缺乏令禅那娴熟的善巧,故为不熟练者。由于不了解更高禅那的近依,故为不知田界者。由于完全不具备等至善巧,故为不善巧者。另有一说:因不修习定相,故为愚者;因不修习,故为不熟练者;因不多加修习,故为不知田界者;因不如理决意,故为不善巧者——应如此配释。「两边皆败坏」即从两边(两种禅那)退失了。因为他因不熟练而不稳固,虽勤修亦遭毁坏,由无能力而从两种禅那退失。显示巴利原文
35. Catutthe pabbatacārinīti pakatiyā pabbate bahulacārinī. Akhettaññūti (visuddhi. mahāṭī. 1.77) agocaraññū. Samādhiparipantānaṃ visodhanānabhiññatāya bālo. Jhānassa paguṇabhāvāpādanaveyyattiyassa abhāvena abyatto. Uparijhānassa padaṭṭhānabhāvānavabodhena akhettaññū. Sabbathāpi samāpattikosallābhāvena akusalo. Samādhinimittassa vā anāsevanāya bālo. Abhāvanāya abyatto. Abahulīkārena akhettaññū. Sammadeva anadhiṭṭhānato akusaloti yojetabbaṃ. Ubhato bhaṭṭhoti ubhayato jhānato bhaṭṭho. So hi appaguṇatāya na suppatiṭṭhitatāya saussāhopi vināsato asāmatthiyato ca jhānadvayato parihīno.
五、《禅那经》注释显示巴利原文
5. Jhānasuttavaṇṇanā
36 在第五经中,说「无常性」:以此遮遣常,故说它们为无常性。由此,即因具足生灭、变易、暂时性,故阐明它们是「无常」。因为凡不是常的,便被生灭所限定,以老与死两种方式变易,并且仅是刹那的存在。说「苦性」:即不是乐。以此遮遣乐,故说它们为苦性。由此,即因屡屡逼迫及苦的因缘,故阐明它们是「苦」。因有生灭故屡屡逼迫,因无间苦性而成为苦的依处。因需依缘维持且为诸病之根,故为病。因被苦箭所系、流出不净烦恼,又因生与老坏而肿胀、溃烂、破裂,故为痈。因生时逼迫、内成痛楚、难以拔除,故为箭。因带来衰损、为祸患之因,故为祸。因生时不自在、为病之寓所,故为疾。因不能自主、不可支配,故为他。因被病、老、死所破坏,故为坏。因无主、无居者、无造作者、无受者、无决意者,故为空。以遮遣我故,为无我。如色等法,因「此中无我」故为无我,同样,它们自身也不是我,故为无我。如是,从无作用、无主宰、空虚的层面,阐明了无我。显示巴利原文
36. Pañcame aniccatoti iminā niccappaṭikkhepato tesaṃ aniccatamāha. Tato eva udayavayavantato vipariṇāmato tāvakālikato ca te aniccāti jotitaṃ hoti. Yañhi niccaṃ na hoti, taṃ udayavayaparicchinnajarāya maraṇena cāti dvedhā vipariṇataṃ ittarakkhaṇameva ca hoti. Dukkhatoti na sukhato. Iminā sukhappaṭikkhepato tesaṃ dukkhatamāha. Tato eva ca abhiṇhappaṭipīḷanato dukkhavatthuto ca te dukkhāti jotitaṃ hoti. Udayavayavantatāya hi te abhiṇhappaṭipīḷanato nirantaradukkhatāya dukkhasseva ca adhiṭṭhānabhūto. Paccayayāpanīyatāya rogamūlatāya ca rogato. Dukkhatāsūlayogato kilesāsucipaggharato uppādajarābhaṅgehi uddhumātapakkabhijjanato ca gaṇḍato. Pīḷājananato antotudanato dunnīharaṇato ca sallato. Avaḍḍhiāvahanato aghavatthuto ca aghato. Aseribhāvajananato ābādhappatiṭṭhānatāya ca ābādhato. Avasavattanato avidheyyatāya ca parato. Byādhijarāmaraṇehi palujjanīyatāya palokato. Sāminivāsīkārakavedakaadhiṭṭhāyakavirahato suññato. Attappaṭikkhepaṭṭhena anattato. Rūpādidhammāpi yathā na ettha attā atthīti anattā, evaṃ sayampi attā na hontīti anattā. Tena abyāpārato nirīhato tucchato anattāti dīpitaṃ hoti.
为便于通达三相本身,而以十一词分别抉择、把握。为显示此义,故说“由于无常”等。“向内等至”:因与等至俱生,将心收摄于等至之内,即借由镇伏与彼相应的欲贪等烦恼而收摄观心。故说“解脱、去除”。“依听闻”:即依“一切行寂止”等听闻之威力。“依赞叹”:同样,即依赞叹之威力,由功德略说之威力。“依教理”:即依学习彼法之威力。“依施设”:即依开示彼义之威力。道心唯以作所缘之威力而收摄;而“此是寂静”等,则是显示决定及排除他义。正如观依“此是寂静、此是殊胜”等,将心收摄于无为界;同样,道因证悟、现观而随顺涅槃,于彼所证得之一切殊胜无迷而通达,将心收摄于彼。故说“而以此方式”等。显示巴利原文
Lakkhaṇattayameva sukhāvabodhanatthaṃ ekādasahi padehi vibhajitvā gahitanti dassetuṃ ‘‘yasmā aniccato’’tiādi vuttaṃ. Antosamāpattiyanti samāpattīnaṃ sahajātatāya samāpattīnaṃ abbhantare cittaṃ paṭisaṃharatīti tappaṭibaddhachandarāgādikilesavikkhambhanena vipassanācittaṃ paṭisaṃharati. Tenāha ‘‘moceti apanetī’’ti. Savanavasenāti ‘‘sabbasaṅkhārasamatho’’tiādinā savanavasena. Thutivasenāti tatheva thomanāvasena guṇato saṃkittanavasena. Pariyattivasenāti tassa dhammassa pariyāpuṇanavasena. Paññattivasenāti tadatthassa paññāpanavasena. Ārammaṇakaraṇavaseneva upasaṃharati maggacittaṃ, ‘‘etaṃ santa’’ntiādi pana avadhāraṇanivattitatthadassanaṃ. Yathā vipassanā ‘‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇīta’’ntiādinā asaṅkhatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati, evaṃ maggo nibbānaṃ sacchikiriyābhisamayavasena abhisamento tattha labbhamāne sabbepi visese asammohato paṭivijjhanto tattha cittaṃ upasaṃharati. Tenāha ‘‘iminā pana ākārenā’’tiādi.
“他住于彼”:此时,那位非干观行者瑜伽士住于彼,即安住于以无常等三相为所缘的观中。“一切”:在一切处,为证得各各道所生起的止与观中。“不能成为不来者”:即在能引生下分道之处,虽已舍断对止观的欲贪,却无力去除对能引生上分道之处的喜贪,因此仅安住于不来性。显示巴利原文
So tattha ṭhitoti so adandhavipassako yogī tattha tāya aniccādilakkhaṇattayārammaṇāya vipassanāya ṭhito. Sabbasoti sabbattha tassa tassa maggassa adhigamāya nibbattitasamathavipassanāsu. Asakkonto anāgāmī hotīti heṭṭhimamaggāvahāsu eva samathavipassanāya chandarāgaṃ pahāya aggamaggāvahāsu nikantiṃ pariyādātuṃ asakkonto anāgāmitāyameva saṇṭhāti.
“由于超越”:即依止与依观,于一切方面皆超越色。故说“此则”等。“由此”:即由彼瑜伽士。“超越彼”:这是指此人先如理遍观属于五蕴有与一蕴有所摄的诸法,舍他们后,进入无色界等至,遍观无色诸法,即就此而说。故说“今遍观无色”。显示巴利原文
Samatikkantattāti samathavasena vipassanāvasena cāti sabbathāpi rūpassa samatikkantattā. Tenāha ‘‘ayaṃ hī’’tiādi. Anenāti yoginā. Taṃ atikkammāti idaṃ yo paṭhamaṃ pañcavokāraekavokārapariyāpanne dhamme sammadeva sammasitvā te vissajjetvā tato arūpasamāpattiṃ samāpajjitvā arūpadhamme sammasati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Tenāha ‘‘idāni arūpaṃ sammasatī’’ti.
六、《阿难经》注释显示巴利原文
6. Ānandasuttavaṇṇanā
37 第六经。「得机会」:透过它而获得机会、机缘,故称“得机会”;又或者,因为是获得道果乐的机会之状态,所以是“机会”,获得它即是“得机会”。然而,在长部经教的解说中,曾出现三种得机会:初禅、第四禅、阿拉汉道。其中,初禅镇伏了五盖,获得自己的机会而安住,故说为“第一得机会”;第四禅镇伏了乐与苦,获得自己的机会而安住,故为第二得机会;阿拉汉道镇伏了一切烦恼,获得自己的机会而安住,故说为“第三得机会”。但在这里,是针对下面将要讲到的三种无色定而说“得机会”。至于为何取这三无色定,论师自当说明。显示巴利原文
37. Chaṭṭhe okāsaṃ avasaraṃ adhigacchati etenāti okāsādhigamo, maggaphalasukhādhigamāya okāsabhāvato vā okāso, tassa adhigamo okāsādhigamo. Ettha ca dīghanikāyeneva (dī. ni. 2.288) pana suttantadesanāyaṃ paṭhamajjhānaṃ, catutthajjhānaṃ, arahattamaggoti tayo okāsādhigamā āgatā. Tattha (dī. ni. aṭṭha. 2.288) paṭhamaṃ jhānaṃ pañca nīvaraṇāni vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhatīti ‘‘paṭhamo okāsādhigamo’’ti vuttaṃ. Catutthajjhānaṃ pana sukhadukkhaṃ vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhatīti dutiyo okāsādhigamo. Arahattamaggo sabbakilese vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhatīti ‘‘tatiyo okāsādhigamo’’ti vutto. Idha pana vakkhamānāni tīṇi arūpajjhānāni sandhāya ‘‘okāsādhigamo’’ti vuttaṃ. Tesaṃyeva ca gahaṇe kāraṇaṃ sayameva vakkhati.
「为令有情清净」:为了令那些被贪等垢秽、被贪欲与不平等贪等随烦恼所染污心的有情获得清净,为了超越——此处「超越」指未来不再生起。 「令其灭没」:为使这两者——身体的苦与心中的忧——灭没,也就是灭尽的意思。 「方法」:决定确然地导向涅槃,或者透过它而了知、通达涅槃,故称“方法”;断灭性即是圣道,因此说「具观之道」。 「为现证」:即自身现前作证。不依他人而亲身现证,名为「现证(作证)」。 「不混杂」:指不被胆汁、痰等所障碍,无有损坏。显示巴利原文
Sattānaṃvisuddhiṃ pāpanatthāyāti rāgādīhi malehi abhijjhāvisamalobhādīhi ca upakkilesehi kiliṭṭhacittānaṃ sattānaṃ visuddhipāpanatthāya samatikkamanatthāya. Āyatiṃ anuppajjanañhi idha ‘‘samatikkamo’’ti vuttaṃ. Atthaṃ gamanatthāyāti kāyikadukkhassa ca cetasikadomanassassa cāti imesaṃ dvinnaṃ atthaṅgamāya, nirodhāyāti attho. Ñāyati nicchayena kamati nibbānaṃ, taṃ vā ñāyati paṭivijjhīyati etenāti ñāyo, samucchedabhāvo ariyamaggoti āha ‘‘sahavipassanakassa maggassā’’ti. Paccakkhakaraṇatthāyāti attapaccakkhatāya. Parapaccayena vinā paccakkhakaraṇañhi ‘‘sacchikiriyā’’ti vuccati. Asambhinnanti pittasemhādīhi apalibuddhaṃ anupahataṃ.
随贪的定名为「倾向」,因其面对所缘而生起;随嗔的定则名为「背离」,因其依舍弃的方式而生起。透过遮止这两者,而说“既不倾向,也不背离”,故说“依贪之力”等。「非有行、非抑制、非遮止而住」:不像世间禅那心那样,需要以有行、以功用,通过彼分断与镇伏断来抑制、遮止而住;它是在烦恼断尽的边际上生起的。这是针对这样的果定而说的。因此说“非以有行……乃至……在断尽边际上生起”。显示巴利原文
Rāgānugato samādhi abhinato nāma hoti ārammaṇe abhimukhābhāvena pavattiyā, dosānugato pana apanato apagamanavasena pavattiyā, tadubhayappaṭikkhepena ‘‘na cābhinato na cāpanato’’ti vuttanti āha ‘‘rāgavasenā’’tiādi. Na sasaṅkhāraniggayhavāritagatoti lokiyajjhānacittāni viya na sasaṅkhārena sappayogena tadaṅgappahānavikkhambhanappahānavasena ca niggahetvā vāretvā ṭhito. Kiñcarahi kilesānaṃ chinnante uppanno. Tathābhūtaṃ phalasamādhiṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘na sasaṅkhārena…pe… chinnante uppanno’’ti.
第七、《顺世论者经》注疏显示巴利原文
7. Lokāyatikasuttavaṇṇanā
38 第三十八经。「顺世论者」:凭借此学说,于来世之利益既不精勤,亦不增长,故称「顺世」,即诡辩之学。因为依于此论,众生纵对造福之行,亦不起一念。宣说此论者,便称为「顺世论者」。显示巴利原文
38. Sattame lokāyatavādakāti āyatiṃ hitaṃ loko na yatati na viruhati etenāti lokāyataṃ, vitaṇḍasatthaṃ. Tañhi ganthaṃ nissāya sattā puññakiriyāya cittampi na uppādenti, taṃ vadantīti lokāyatavādakā.
拥有坚固强硬之弓者,名为「坚弓者」,又称「坚法者」。「弓箭手」:为摧伏敌人而持弓者,此人即能发箭,故亦名「箭师」。「二千力」:弓能承载铅等重物,具二千人之力,故说「名为二千力」。「弓臂」:指弓的弓干。「约箭之量」:就长度而言,以箭的长度为限。当弓臂被抬起,架于弓弦与弓臂之间时,若此弓能令所负之物脱离地面,则应知这便是名为二千力的弓。「已习学艺」:已学得弓术之人。「熟练手」:于箭靶之上更为稳固,能够不偏离、善加防护者。然而,于其中得自在者,方名为「熟练手」,故说「已成就习行的自在状态」。「近坐者」:已前往王族等处安坐者,由此被称为「近坐者」,故说「于王族等处展现技艺者」。「如……显示巴利原文
Daḷhaṃ thiraṃ dhanu etassāti daḷhadhanvā (a. ni. ṭī. 2.4.45-46; saṃ. ni. ṭī. 1.1.107), so eva ‘‘daḷhadhammā’’ti vutto. Paṭisattuvidhamanatthaṃ dhanuṃ gaṇhātīti dhanuggaho. So eva usuṃ saraṃ asati khipatīti issāso. Dvisahassathāmanti lohādibhāraṃ vahituṃ samatthaṃ dvisahassathāmaṃ. Tenāha ‘‘dvisahassathāmaṃ nāmā’’tiādi. Daṇḍeti dhanudaṇḍe. Yāva kaṇḍappamāṇāti dīghato yattakaṃ kaṇḍassa pamāṇaṃ, tattake dhanudaṇḍe ukkhittamatte āropitesuyeva jiyādaṇḍesu so ce bhāro pathavito muccati, evaṃ idaṃ dvisahassathāmaṃ nāma dhanūti daṭṭhabbaṃ. Uggahitasippoti uggahitadhanusippo. Katahatthoti thirataraṃ lakkhesu avirajjhanasarakkhepo. Īdiso pana tattha vasibhūto katahattho nāma hotīti āha ‘‘ciṇṇavasibhāvo’’ti. Kataṃ rājakulādīsu upecca asanaṃ etena so katūpāsanoti āha ‘‘rājakulādīsu dassitasippo’’ti. Evaṃ katanti evaṃ antosusirakaraṇādinā sallahukaṃ kataṃ.
第八和第九《天阿修罗会遇经》等的注疏显示巴利原文
8-9. Devāsurasaṅgāmasuttādivaṇṇanā
39-40 第三十九、四十经。「交战」:他们何时交战?当阿修罗变得强大之时。关于此事,有如是因缘:据说,往昔帝释天生于摩揭陀国摩差拉村,为婆罗门青年摩伽。他带领三十二人勤修善行,圆满七项誓愿,于彼处殁后转生天界。当地的旧住天神见其凭借强大业力,于十方面与眷属共同胜过其余诸天,便道:「有外来天子至此。」于是备办香酒。帝释天诫令眷属:「诸位贤友,切勿饮此香酒,只作出饮貌即可。」众人依教奉行。旧住天神以金杯将香酒一饮而尽,酩酊大醉,横七竖八卧于四方金地。帝释天遂道:「捉住这些坏蛋之子。」捉住他们的脚,将其掷于须弥山脚。由于帝释天的福德威力,所有随从也一并坠落彼处。他们在须弥山半山腰恢复意识后,说道:「贤友们,我等未饮酒,我等未饮酒。」从此以后,他们便成为了阿修罗。那时,由业、时节等因缘所生,一座方圆一万由旬的阿修罗宫殿,于须弥山底层为他们……显示巴利原文
39-40. Aṭṭhame abhiyiṃsūti kadā abhiyiṃsu? Yadā balavanto ahesuṃ, tadā. Tatrāyamanupubbikathā (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.247; sārattha. ṭī. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā) – sakko kira magadharaṭṭhe macalagāmake magho nāma māṇavo hutvā tettiṃsa purise gahetvā kalyāṇakammaṃ karonto satta vatapadāni pūretvā tattha kālaṅkato devaloke nibbatti. Taṃ balavakammānubhāvena saparisaṃ sesadevatā dasahi ṭhānehi adhigaṇhantaṃ disvā ‘‘āgantukadevaputtā āgatā’’ti nevāsikā gandhapānaṃ sajjayiṃsu. Sakko sakaparisāya saññaṃ adāsi ‘‘mārisā mā gandhapānaṃ pivittha, pivanākāramattameva dassethā’’ti. Te tathā akaṃsu. Nevāsikadevatā suvaṇṇasarakehi upanītaṃ gandhapānaṃ yāvadatthaṃ pivitvā mattā tattha tattha suvaṇṇapathaviyaṃ patitvā sayiṃsu. Sakko ‘‘gaṇhatha puttahatāya putte’’ti te pādesu gahetvā sinerupāde khipāpesi. Sakkassa puññatejena tadanuvattakāpi sabbe tattheva patiṃsu. Te sineruvemajjhakāle saññaṃ labhitvā, ‘‘tātā, suraṃ na pivimha, suraṃ na pivimhā’’ti āhaṃsu. Tato paṭṭhāya asurā nāma jātā. Atha nesaṃ kammapaccayautusamuṭṭhānaṃ sinerussa heṭṭhimatale dasayojanasahassaṃ asurabhavanaṃ nibbatti. Sakko tesaṃ nivattitvā anāgamanatthāya ārakkhaṃ ṭhapesi. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
于两座不可征服城之间,
设有五种方式的守护;
蛇、金翅鸟与取乳者,
「迷醉者[指夜叉]及四大天王。」(《相应部注》1.1.247;《心义疏》1.1《毗兰若品注》)
显示巴利原文 ‘‘Antarā dvinnaṃ ayujjhapurānaṃ, Pañcavidhā ṭhapitā abhirakkhā; Uraga-karoṭi-payassa ca hārī, Madanayutā caturo ca mahatthā’’ti. (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.247; sārattha. ṭī. 1.1 verañjakaṇḍavaṇṇanā);
有两座城因为无法以战争夺取,故称为“不可征服城”(ayujjhapurāni),即天城与阿修罗城。当阿修罗力量强大时,诸天便逃走,躲入天城,关上城门后,即使十万阿修罗也无可奈何。当诸天力量强大时,阿修罗们便逃走,紧闭阿修罗城城门后,就算十万帝释天也同样无可奈何。因此,这两座城就叫做“不可征服城”。在两座城之间,帝释天在蛇等五个地方设立了守护。其中,“蛇(uraga)”一词指的是龙,因它们于水中力量极强,故守护设在须弥山的第一层阶坛。“金翅鸟(Karoṭi)”一词指金翅鸟,据说其食物名为“Karoṭi”,由此得名,它们的守护设在第二层阶坛。“取乳者(Payassahāri)”指鸠槃荼,相传为檀那婆罗刹,其守护设在第三层阶坛。“迷醉相伴者(Madanayuta)”指夜叉,传说它们行为不端、好斗成性,其守护设在第四层阶坛。而“四大士(caturo ca mahattā)”即四大天王,他们的守护设在第五层阶坛。所以,若阿修罗显示巴利原文
Dve nagarāni hi yuddhena gahetuṃ asakkuṇeyyatāya ayujjhapurāni nāma jātāni devanagarañca asuranagarañca. Yadā hi asurā balavanto honti, atha devehi palāyitvā devanagaraṃ pavisitvā dvāre pidahite asurānaṃ satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti. Yadā devā balavanto honti, athāsurehi palāyitvā asuranagarassa dvāre pidahite sakkānaṃ satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti. Iti imāni dve nagarāni ayujjhapurāni nāma. Tesaṃ antarā etesu uragādīsu pañcasu ṭhānesu sakkena ārakkhā ṭhapitā. Tattha uragasaddena nāgā gahitā. Te hi udake balavanto honti, tasmā sinerussa paṭhamālinde etesaṃ ārakkhā. Karoṭisaddena supaṇṇā gahitā. Tesaṃ kira karoṭi nāma pānabhojanaṃ, tena taṃ nāmaṃ labhiṃsu, dutiyālinde tesaṃ ārakkhā. Payassahārisaddena kumbhaṇḍā gahitā, dānavarakkhasā kira te, tatiyālinde tesaṃ ārakkhā. Madanayutasaddena yakkhā gahitā. Visamacārino kira te yujjhasoṇḍā, catutthālinde tesaṃ ārakkhā. Caturo ca mahattāti cattāro mahārājāno vuttā, pañcamālinde tesaṃ ārakkhā, tasmā yadi asurā kupitāvilacittā devapuraṃ upayanti yujjhituṃ. Yaṃ girino paṭhamaṃ paribhaṇḍaṃ, taṃ uragā paṭibāhayanti. Evaṃ sesesu sesā.
那些阿修罗在寿命、容貌、名声、自在和成就等方面,都与三十三天相似,身处其中无法分辨彼此,于是说:“这里不是天城——那里开的是波利质多罗花,这里开的却是杂色喇叭花。我们被那老帝释天灌了酒,上了当,天城也被他夺了。走,我们去跟他交战!”于是他们骑上象、马、战车,拿起金板、银板和宝石板,整理好战斗装备,擂响阿修罗战鼓,将大海水分成两半,冲涌而出。诸天出现时,他们如同白蚁涌上蚁丘一般,开始攀爬须弥山。当时,他们首先与龙交战。然而在那场战斗中,没有任何人的皮肤或肌肉被割裂,也不流一滴血,只如同小孩玩木羊打仗一般,互相吓唬而已。成千上万乃至亿万条龙与他们交战后,将他们逐回阿修罗城便返回了。但是,当阿修罗势力强盛时,龙便会退却,在第二层阶坛与金翅鸟会合,合为一阵共同迎战。金翅鸟等其他部队的情形,也是如此类推。然而,当阿修罗将这五处据点全部攻破时,即便这五支军队合在一处,也会败退。于是四大天王便前去向帝释天报告此情况。帝释天听了他们的话,登上一百五十由旬长的毗阇延多战车,或者亲自出马,或者派一个儿子前去。有一次,诸天打显示巴利原文
Te pana asurā āyuvaṇṇayasaissariyasampattīhi tāvatiṃsasadisāva, tasmā antarā attānaṃ ajānitvā pāṭaliyā pupphitāya ‘‘na idaṃ devanagaraṃ, tattha pāricchattako pupphati, idha pana cittapāṭalī, jarasakkenāmhākaṃ suraṃ pāyetvā vañcitā, devanagarañca no gahitaṃ, gacchāma, tena saddhiṃ yujjhissāmā’’ti hatthiassarathe āruyha suvaṇṇarajatamaṇiphalakāni gahetvā yuddhasajjā hutvā asurabheriyo vādentā mahāsamudde udakaṃ dvidhā bhetvā uṭṭhahanti. Te deve vuṭṭhe vammikamakkhikā vammikaṃ viya sineruṃ āruhituṃ ārabhanti. Atha nesaṃ paṭhamaṃ nāgehi saddhiṃ yuddhaṃ hoti. Tasmiṃ kho pana yuddhe na kassaci chavi vā cammaṃ vā chijjati, na lohitaṃ uppajjati, kevalaṃ kumārakānaṃ dārumeṇḍakayuddhaṃ viya aññamaññasantāsanamattameva hoti. Koṭisatāpi koṭisahassāpi nāgā tehi saddhiṃ yujjhitvā te asurapuraṃyeva pavesetvā nivattanti. Yadā pana asurā balavanto honti, atha nāgā osakkitvā dutiye ālinde supaṇṇehi saddhiṃ ekatova hutvā yujjhanti. Esa nayo supaṇṇādīsupi. Yadā pana tāni pañcapi ṭhānāni asurā maddanti, tadā ekato sampiṇḍitānipi tāni pañca balāni osakkanti. Atha cattāro mahārājāno gantvā sakkassa taṃ pavattiṃ ārocenti. Sakko tesaṃ vacanaṃ sutvā diyaḍḍhayojanasatikaṃ vejayantarathaṃ āruyha sayaṃ vā nikkhamati, ekaṃ puttaṃ vā peseti. Yadā devā puna apaccāgamanāya asure jiniṃsu, tadā sakko asure palāpetvā pañcasu ṭhānesu ārakkhaṃ datvā vediyapāde vajirahatthā indapaṭimāyo ṭhapesi. Asurā kālena kālaṃ uṭṭhahitvā paṭimāyo disvā ‘‘sakko appamatto tiṭṭhatī’’ti tatova nivattanti. Idha pana yadā asurānaṃ jayo ahosi, devānaṃ parājayo, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘parājitā ca, bhikkhave, devā apayiṃsuyeva uttarenābhimukhā, abhiyiṃsu asurā’’ti.
“向南面”即面向轮围山。据说,阿修罗被诸天击败逃窜时,朝着轮围山的方向去,来到轮围海海面上一片银板色的沙滩上;仙人们在那里搭建叶屋居住。他们到达后,经仙人道场时,忿怒地想:“帝释就是与这些仙人商议,才击败我们的。抓住这些杀子者的儿子!”于是破坏了道场中的水罐、经行道、叶棚等物。仙人们从林中采果回来,看到被毁的景象,又费力地修复如初。然而阿修罗每次败退后,便重来破坏。因此经中说:“诸比丘,战败的阿修罗们朝南面退去。”第九段意义明显。显示巴利原文
Dakkhiṇābhimukhā hutvāti cakkavāḷapabbatābhimukhā hutvā. Asurā kira devehi parājitā palāyantā cakkavāḷapabbatābhimukhaṃ gantvā cakkavāḷamahāsamuddapiṭṭhiyaṃ rajatapaṭṭavaṇṇe vālikāpuline yattha paṇṇakuṭiyo māpetvā isayo vasanti, tattha gantvā isīnaṃ assamapadena gacchantā ‘‘sakko imehi saddhiṃ mantetvā amhe nāseti, gaṇhatha puttahatāya putte’’ti kupitā assamapade pānīyaghaṭacaṅkamanapaṇṇasālādīni viddhaṃsenti. Isayo araññato phalāphalaṃ ādāya āgatā disvā puna dukkhena paṭipākatikaṃ karonti, tepi punappunaṃ tatheva parājitā gantvā vināsenti. Tena vuttaṃ – ‘‘parājitā ca kho, bhikkhave, asurā apayiṃsuyeva dakkhiṇenābhimukhā’’ti. Navamaṃ uttānatthameva.
第十、多波富沙经注显示巴利原文
10. Tapussasuttavaṇṇanā
41 第四十一、第十经。“跃入”(pakkhandati)即进入。“净信”(pasīdati)指生起净信与乐着,也就是安立、解脱之义。“kathāpābhata”指话题的根源。而根源即称为“pābhata”。正如所说:显示巴利原文
41. Dasame pakkhandatīti pavisati. Pasīdatīti pasādaṃ abhiruciṃ āpajjati, patiṭṭhāti vimuccatīti attho. Kathāpābhatanti kathāya mūlaṃ. Mūlañhi ‘‘pābhata’’nti vuccati. Yathāha –
“智者虽凭微小的根源,也能善巧地提升自己,犹如吹旺微小的火焰。”
显示巴利原文 ‘‘Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhama’’nti. (jā. 1.1.4);
因此他说:“kathāpābhata”就是话题的根源。当说到“寻”的时候,就已经包含了与它相伴而行的“伺”。所以这里用了复数形式来解说,也就是“于诸寻中”即是“于寻与伺中”。显示巴利原文
Tenevāha ‘‘kathāpābhatanti kathāmūla’’nti. Vitakkaggahaṇeneva taṃsahacarito vicāropi gahito. Tenevettha bahuvacananiddeso katoti āha ‘‘vitakkesūti vitakkavicāresū’’ti.