《次第住经》的注释巴利
1. Anupubbavihārasuttavaṇṇanā
32 32. 在第四品的第一个(经)中,“应当次第而住”就是指次第住。“按顺序”就是依次。“应当入定而住”就是入定之后成为具足者,然后应当安住。巴利
32. Catutthassa paṭhame anupubbato viharitabbāti anupubbavihārā. Anupaṭipāṭiyāti anukkamena. Samāpajjitabbavihārāti samāpajjitvā samaṅgino hutvā viharitabbavihārā.
2-3. 《次第住等至经》等注释巴利
2-3. Anupubbavihārasamāpattisuttādivaṇṇanā
33-34 33-34. 在第二经中,“饥渴”指的是渴爱和邪见——因为欲乐是可被品尝的,而渴爱与邪见正是依着这些欲乐而运作;又因它们倾向于欲乐,所以在它们当中并没有饥渴,这便是“无饥渴”。因此他说“渴爱与邪见的饥渴”等。在第三经中则没有什么需要多说的。巴利
33-34. Dutiye chātaṃ vuccati taṇhādiṭṭhiyo kāmānaṃ pātabbato tāsaṃ vasena vattanato, tanninnattā natthi etesu chātanti nicchātā. Tenāha ‘‘taṇhādiṭṭhicchātāna’’ntiādi. Tatiye natthi vattabbaṃ.
《牛譬喻经》的注释巴利
4. Gāvīupamāsuttavaṇṇanā
35 第三十五段:第四经里说的“行于山者”,是指天性就常在山中活动的母牛。“不知田界者”,就是不知行境的人。因为对净除定的障碍没有证知,所以是愚者。因为不具备让禅那变得娴熟的善巧,所以是不熟练的人。因为不了知此禅那具有作为更高禅那之近依的性质,所以是不知田界的人。因为完全不具备等至的善巧,所以是不善巧的人。或者说,因为不修习定相,所以是愚者;因为不修习,所以是不熟练的人;因为不多修习,所以是不知田界的人;因为没有如理决意,所以是不善巧的人——应当这样配释。“两边皆败坏”,就是从两边、从两种禅那退失了。因为他由于不熟练而不稳固,即使努力修习也会毁坏,由于没有能力,所以从两种禅那退失。巴利
35. Catutthe pabbatacārinīti pakatiyā pabbate bahulacārinī. Akhettaññūti (visuddhi. mahāṭī. 1.77) agocaraññū. Samādhiparipantānaṃ visodhanānabhiññatāya bālo. Jhānassa paguṇabhāvāpādanaveyyattiyassa abhāvena abyatto. Uparijhānassa padaṭṭhānabhāvānavabodhena akhettaññū. Sabbathāpi samāpattikosallābhāvena akusalo. Samādhinimittassa vā anāsevanāya bālo. Abhāvanāya abyatto. Abahulīkārena akhettaññū. Sammadeva anadhiṭṭhānato akusaloti yojetabbaṃ. Ubhato bhaṭṭhoti ubhayato jhānato bhaṭṭho. So hi appaguṇatāya na suppatiṭṭhitatāya saussāhopi vināsato asāmatthiyato ca jhānadvayato parihīno.
第5篇 禅那经的注释巴利
5. Jhānasuttavaṇṇanā
36 36. 在第五经中,用“无常”这个词,是通过否定常来指出它们的无常。正因为如此,从有生有灭、有变易、只存在于短暂时刻这些方面,就表明了它们是无常的。因为凡不是常的,就受生灭限制,以老和死两种方式变易,而且只是刹那存在。说“苦”,就是不是乐。通过否定乐,指出它们是苦。正因为如此,从不断逼迫和作为苦的根源这两方面,就表明了它们是苦。因为具有生灭,所以不断逼迫;因为不间断地苦,所以是苦的依处。因为要靠条件维持、是病的根源,所以是病。因为与苦箭相连、流出烦恼不净,又因生、老、坏而肿胀、溃烂、破裂,所以是痈。因为产生逼迫、向内刺痛、难以拔出,所以是箭。因为带来衰损、是祸患的根源,所以是祸。因为产生不自在、是病的住处,所以是疾。因为不能自主、无法支配,所以是他。因为被病、老、死所破坏,所以是坏。因为没有主人、没有居住者、没有造作者、没有感受者、没有决定者,所以是空。以否定我的意义,所以是无我。色等法也一样,因为这里没有我,所以是无我;同样,它们自身也不是我,所以是无我。由此,从无作用、无主宰、空虚的层面,说明了无我。巴利
36. Pañcame aniccatoti iminā niccappaṭikkhepato tesaṃ aniccatamāha. Tato eva udayavayavantato vipariṇāmato tāvakālikato ca te aniccāti jotitaṃ hoti. Yañhi niccaṃ na hoti, taṃ udayavayaparicchinnajarāya maraṇena cāti dvedhā vipariṇataṃ ittarakkhaṇameva ca hoti. Dukkhatoti na sukhato. Iminā sukhappaṭikkhepato tesaṃ dukkhatamāha. Tato eva ca abhiṇhappaṭipīḷanato dukkhavatthuto ca te dukkhāti jotitaṃ hoti. Udayavayavantatāya hi te abhiṇhappaṭipīḷanato nirantaradukkhatāya dukkhasseva ca adhiṭṭhānabhūto. Paccayayāpanīyatāya rogamūlatāya ca rogato. Dukkhatāsūlayogato kilesāsucipaggharato uppādajarābhaṅgehi uddhumātapakkabhijjanato ca gaṇḍato. Pīḷājananato antotudanato dunnīharaṇato ca sallato. Avaḍḍhiāvahanato aghavatthuto ca aghato. Aseribhāvajananato ābādhappatiṭṭhānatāya ca ābādhato. Avasavattanato avidheyyatāya ca parato. Byādhijarāmaraṇehi palujjanīyatāya palokato. Sāminivāsīkārakavedakaadhiṭṭhāyakavirahato suññato. Attappaṭikkhepaṭṭhena anattato. Rūpādidhammāpi yathā na ettha attā atthīti anattā, evaṃ sayampi attā na hontīti anattā. Tena abyāpārato nirīhato tucchato anattāti dīpitaṃ hoti.
为了让人明白:三相本身,是为了容易理解而用十一种词句加以分别、把握之后才拿来说的;为了显示这一点,才说了“因为无常”等话。所谓“在等至之内”,是因为心与等至同时生起,所以把心收摄到等至里面,也就是通过镇伏与等至相应的欲贪等烦恼,把观的心收摄回来。因此说“解脱、去除”。所谓“依听闻”,是依“一切行寂止”等那样的听闻之力。所谓“依赞叹”,同样是通过赞叹、从功德方面称扬之力。所谓“依教理”,是依学习那法之力。所谓“依施设”,是依开示彼义之力。只是依所缘的作意方式,道心就现前;而“这是寂静的”等话,则是显示由限定而转起的意义。正如观以“这是寂静的,这是殊妙的”等话,把心现前于无为界;同样,道以证悟、通达涅槃的方式通达,在那里于所能获得的种种殊胜中因不迷痴而通达,把心现前于那里。因此说“然而以这种方式”等话。巴利
Lakkhaṇattayameva sukhāvabodhanatthaṃ ekādasahi padehi vibhajitvā gahitanti dassetuṃ ‘‘yasmā aniccato’’tiādi vuttaṃ. Antosamāpattiyanti samāpattīnaṃ sahajātatāya samāpattīnaṃ abbhantare cittaṃ paṭisaṃharatīti tappaṭibaddhachandarāgādikilesavikkhambhanena vipassanācittaṃ paṭisaṃharati. Tenāha ‘‘moceti apanetī’’ti. Savanavasenāti ‘‘sabbasaṅkhārasamatho’’tiādinā savanavasena. Thutivasenāti tatheva thomanāvasena guṇato saṃkittanavasena. Pariyattivasenāti tassa dhammassa pariyāpuṇanavasena. Paññattivasenāti tadatthassa paññāpanavasena. Ārammaṇakaraṇavaseneva upasaṃharati maggacittaṃ, ‘‘etaṃ santa’’ntiādi pana avadhāraṇanivattitatthadassanaṃ. Yathā vipassanā ‘‘etaṃ santaṃ etaṃ paṇīta’’ntiādinā asaṅkhatāya dhātuyā cittaṃ upasaṃharati, evaṃ maggo nibbānaṃ sacchikiriyābhisamayavasena abhisamento tattha labbhamāne sabbepi visese asammohato paṭivijjhanto tattha cittaṃ upasaṃharati. Tenāha ‘‘iminā pana ākārenā’’tiādi.
“他就安住在那里面”的意思是:那位修观、而非迟缓观的瑜伽行者,就安住在那处,也就是安住在以无常等三相为所缘的观之中。“于一切”是指:在一切处,为证达各自之道而生起的那些止与观之中。“由于不能证得,则成为不来者”的意思是:他在能引生下分道的止与观中已经舍断了欲贪,却无法去除对能引生上分道之处的喜贪,因此只停留在不来者这一阶段。巴利
So tattha ṭhitoti so adandhavipassako yogī tattha tāya aniccādilakkhaṇattayārammaṇāya vipassanāya ṭhito. Sabbasoti sabbattha tassa tassa maggassa adhigamāya nibbattitasamathavipassanāsu. Asakkonto anāgāmī hotīti heṭṭhimamaggāvahāsu eva samathavipassanāya chandarāgaṃ pahāya aggamaggāvahāsu nikantiṃ pariyādātuṃ asakkonto anāgāmitāyameva saṇṭhāti.
因为彻底超越了,也就是从止的角度和从观的角度,在一切方面都超越了色。所以经文说“此则”等。“由此”:是指由这位瑜伽行者。“超越彼”:这是说,如果有人先如实遍观了属于五蕴有和一蕴有所摄的诸法,把它们放下之后,进入无色界等至,再遍观无色诸法,这句话就是针对这种情况说的。所以经文说“现在遍观无色”。巴利
Samatikkantattāti samathavasena vipassanāvasena cāti sabbathāpi rūpassa samatikkantattā. Tenāha ‘‘ayaṃ hī’’tiādi. Anenāti yoginā. Taṃ atikkammāti idaṃ yo paṭhamaṃ pañcavokāraekavokārapariyāpanne dhamme sammadeva sammasitvā te vissajjetvā tato arūpasamāpattiṃ samāpajjitvā arūpadhamme sammasati, taṃ sandhāya vuttaṃ. Tenāha ‘‘idāni arūpaṃ sammasatī’’ti.
第6章《阿难经》的注释巴利
6. Ānandasuttavaṇṇanā
37 第六经。“得机会”:通过它而获得机会、得到机缘,所以叫“得机会”;或者说,因为它是获得道果之乐的机会状态,所以是“机会”,获得它就叫“得机会”。不过,在长部经教的解说中,出现了三种得机会:初禅、第四禅、阿拉汉道。其中,初禅镇伏了五盖,取得自己的机会而安住,所以说为“第一种得机会”;第四禅镇伏了乐与苦,取得自己的机会而安住,所以是第二种得机会;阿拉汉道镇伏了一切烦恼,取得自己的机会而安住,所以说为“第三种得机会”。但在这里,是针对下面将要讲到的三种无色定而说“得机会”。至于为什么要取这三种无色定,论师自己会说明。巴利
37. Chaṭṭhe okāsaṃ avasaraṃ adhigacchati etenāti okāsādhigamo, maggaphalasukhādhigamāya okāsabhāvato vā okāso, tassa adhigamo okāsādhigamo. Ettha ca dīghanikāyeneva (dī. ni. 2.288) pana suttantadesanāyaṃ paṭhamajjhānaṃ, catutthajjhānaṃ, arahattamaggoti tayo okāsādhigamā āgatā. Tattha (dī. ni. aṭṭha. 2.288) paṭhamaṃ jhānaṃ pañca nīvaraṇāni vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhatīti ‘‘paṭhamo okāsādhigamo’’ti vuttaṃ. Catutthajjhānaṃ pana sukhadukkhaṃ vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhatīti dutiyo okāsādhigamo. Arahattamaggo sabbakilese vikkhambhetvā attano okāsaṃ gahetvā tiṭṭhatīti ‘‘tatiyo okāsādhigamo’’ti vutto. Idha pana vakkhamānāni tīṇi arūpajjhānāni sandhāya ‘‘okāsādhigamo’’ti vuttaṃ. Tesaṃyeva ca gahaṇe kāraṇaṃ sayameva vakkhati.
为了让众生得到清净、超越——这些众生的心被贪等污垢,以及贪欲、不正当贪等随烦恼所弄脏。这里所说的“超越”,是指未来不再生起。为了达到灭没:就是让身体的苦和心里的忧这两者灭没,也就是灭尽的意思。称为“方法”:因为它确定无疑地趣向涅槃,或者通过它来了知、通达涅槃,所以叫“方法”;彻底断除即是圣道,因此说“具有观的道”。为了亲自证得:就是以自身亲自证知。不依靠他人而亲自证得,就叫“作证”。不混杂:就是不被胆汁、痰等所障蔽,没有损坏。巴利
Sattānaṃvisuddhiṃ pāpanatthāyāti rāgādīhi malehi abhijjhāvisamalobhādīhi ca upakkilesehi kiliṭṭhacittānaṃ sattānaṃ visuddhipāpanatthāya samatikkamanatthāya. Āyatiṃ anuppajjanañhi idha ‘‘samatikkamo’’ti vuttaṃ. Atthaṃ gamanatthāyāti kāyikadukkhassa ca cetasikadomanassassa cāti imesaṃ dvinnaṃ atthaṅgamāya, nirodhāyāti attho. Ñāyati nicchayena kamati nibbānaṃ, taṃ vā ñāyati paṭivijjhīyati etenāti ñāyo, samucchedabhāvo ariyamaggoti āha ‘‘sahavipassanakassa maggassā’’ti. Paccakkhakaraṇatthāyāti attapaccakkhatāya. Parapaccayena vinā paccakkhakaraṇañhi ‘‘sacchikiriyā’’ti vuccati. Asambhinnanti pittasemhādīhi apalibuddhaṃ anupahataṃ.
随贪的定被称为“倾向”,因为它面对所缘时是朝向前方而转起的;随嗔的定则被称为“背离”,因为它是依远离的方式而转起的。由于遮止了这两者,所以说“既不倾向,也不背离”,因此说“依贪之力”等。“非有行、非抑制、非遮止而住”:不像世间禅那心那样,不是靠有行、靠加功用,通过彼分断和镇伏断来抑制、遮止而安住的;那它是什么情况呢?它是在烦恼断尽的终点上生起的。这是针对这样的果定而说的。因此说“非以有行……中略……在断尽终点上生起”。巴利
Rāgānugato samādhi abhinato nāma hoti ārammaṇe abhimukhābhāvena pavattiyā, dosānugato pana apanato apagamanavasena pavattiyā, tadubhayappaṭikkhepena ‘‘na cābhinato na cāpanato’’ti vuttanti āha ‘‘rāgavasenā’’tiādi. Na sasaṅkhāraniggayhavāritagatoti lokiyajjhānacittāni viya na sasaṅkhārena sappayogena tadaṅgappahānavikkhambhanappahānavasena ca niggahetvā vāretvā ṭhito. Kiñcarahi kilesānaṃ chinnante uppanno. Tathābhūtaṃ phalasamādhiṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ. Tenāha ‘‘na sasaṅkhārena…pe… chinnante uppanno’’ti.
第7篇《世俗论者经》的注释巴利
7. Lokāyatikasuttavaṇṇanā
38 第七经。顺世论者:因为凭借这种学说,人们不为了来世的利益而努力,也不为了来世的利益而成长,所以称为顺世,也就是诡辩之学。因为众生依止这部论典,连想要行善积福的心都生不起来。宣说这种学说的人,就叫做顺世论者。巴利
38. Sattame lokāyatavādakāti āyatiṃ hitaṃ loko na yatati na viruhati etenāti lokāyataṃ, vitaṇḍasatthaṃ. Tañhi ganthaṃ nissāya sattā puññakiriyāya cittampi na uppādenti, taṃ vadantīti lokāyatavādakā.
弓又坚固又结实,所以拥有它的人就叫“坚弓者”,也就是被称为“坚法者”的那个人。为了击破敌人而拿起弓,所以叫“弓箭手”。他能把箭射出去,所以又叫“箭师”。所谓“二千力”,是指能承载铁等重物、具有两千人力量的弓。因此说“名叫二千力”等等。“弓臂”指弓的弓干。“约箭之量”:就长度来说,箭有多长,当弓干被抬起、架到弓弦和弓干之间时,如果这个重物能离开地面,那就应当知道,这就是名叫二千力的弓。“已习学艺”:已经学会了弓箭技艺。“熟练手”:射靶时更加稳定,箭不偏离、箭无虚发。不过,在其中达到随心自在的人,才叫“熟练手”,所以说“已成就习行的自在状态”。“近坐者”:已经到王族等处去坐的人,因此叫“近坐者”,所以说“在王族等处展示技艺的人”。“如是所作”:像这样,通过把箭做成中空等方式,使箭变轻。巴利
Daḷhaṃ thiraṃ dhanu etassāti daḷhadhanvā (a. ni. ṭī. 2.4.45-46; saṃ. ni. ṭī. 1.1.107), so eva ‘‘daḷhadhammā’’ti vutto. Paṭisattuvidhamanatthaṃ dhanuṃ gaṇhātīti dhanuggaho. So eva usuṃ saraṃ asati khipatīti issāso. Dvisahassathāmanti lohādibhāraṃ vahituṃ samatthaṃ dvisahassathāmaṃ. Tenāha ‘‘dvisahassathāmaṃ nāmā’’tiādi. Daṇḍeti dhanudaṇḍe. Yāva kaṇḍappamāṇāti dīghato yattakaṃ kaṇḍassa pamāṇaṃ, tattake dhanudaṇḍe ukkhittamatte āropitesuyeva jiyādaṇḍesu so ce bhāro pathavito muccati, evaṃ idaṃ dvisahassathāmaṃ nāma dhanūti daṭṭhabbaṃ. Uggahitasippoti uggahitadhanusippo. Katahatthoti thirataraṃ lakkhesu avirajjhanasarakkhepo. Īdiso pana tattha vasibhūto katahattho nāma hotīti āha ‘‘ciṇṇavasibhāvo’’ti. Kataṃ rājakulādīsu upecca asanaṃ etena so katūpāsanoti āha ‘‘rājakulādīsu dassitasippo’’ti. Evaṃ katanti evaṃ antosusirakaraṇādinā sallahukaṃ kataṃ.
8-9. 《天与阿修罗之战经》等的注释巴利
8-9. Devāsurasaṅgāmasuttādivaṇṇanā
39-40 39-40. 第八经中“交战”一词:他们什么时候交战?当他们变得强大的时候。关于这件事,有这样一段因缘故事:据说,帝释天神过去在摩揭陀国的摩差拉村,生为一个名叫摩伽的婆罗门青年。他带着三十三个人一起做善事,圆满了七项誓愿,死后转生到天界。当地的旧住天神看到他凭着强大的业力,和眷属一起在十个方面压过其余诸天神,就说:“有外来天子来了。”于是备好了香酒。帝释天神对眷属下令说:“诸位,别喝这香酒,只做个喝的样子就行。”他们照办了。旧住天神用金杯把香酒端来,尽情喝了个够,喝醉之后东倒西歪,躺在各处的金色大地上。帝释天神说:“把这些坏蛋崽子抓起来。”抓住他们的脚,扔到须弥山脚下。凭着帝释天神的福德威力,那些跟随他们的人也都一起落在了那里。他们在须弥山半山腰恢复了意识,说道:“贤友们,我们没喝酒,我们没喝酒。”从那时起,他们就被叫做阿修罗。那时,由于业和时节等因缘,在须弥山底层,为他们生出了一座方圆一万由旬的阿修罗宫殿。帝释天神为了让他们不再回来,就设下了守卫。针对这件事,有这样的说法——巴利
39-40. Aṭṭhame abhiyiṃsūti kadā abhiyiṃsu? Yadā balavanto ahesuṃ, tadā. Tatrāyamanupubbikathā (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.247; sārattha. ṭī. 1.verañjakaṇḍavaṇṇanā) – sakko kira magadharaṭṭhe macalagāmake magho nāma māṇavo hutvā tettiṃsa purise gahetvā kalyāṇakammaṃ karonto satta vatapadāni pūretvā tattha kālaṅkato devaloke nibbatti. Taṃ balavakammānubhāvena saparisaṃ sesadevatā dasahi ṭhānehi adhigaṇhantaṃ disvā ‘‘āgantukadevaputtā āgatā’’ti nevāsikā gandhapānaṃ sajjayiṃsu. Sakko sakaparisāya saññaṃ adāsi ‘‘mārisā mā gandhapānaṃ pivittha, pivanākāramattameva dassethā’’ti. Te tathā akaṃsu. Nevāsikadevatā suvaṇṇasarakehi upanītaṃ gandhapānaṃ yāvadatthaṃ pivitvā mattā tattha tattha suvaṇṇapathaviyaṃ patitvā sayiṃsu. Sakko ‘‘gaṇhatha puttahatāya putte’’ti te pādesu gahetvā sinerupāde khipāpesi. Sakkassa puññatejena tadanuvattakāpi sabbe tattheva patiṃsu. Te sineruvemajjhakāle saññaṃ labhitvā, ‘‘tātā, suraṃ na pivimha, suraṃ na pivimhā’’ti āhaṃsu. Tato paṭṭhāya asurā nāma jātā. Atha nesaṃ kammapaccayautusamuṭṭhānaṃ sinerussa heṭṭhimatale dasayojanasahassaṃ asurabhavanaṃ nibbatti. Sakko tesaṃ nivattitvā anāgamanatthāya ārakkhaṃ ṭhapesi. Yaṃ sandhāya vuttaṃ –
“ 在两座阿逾阇城之间,
五种守护方式已经安立。
还有蛇、卡拉罗鱼和取乳者所持的,
与迷醉相伴者,以及四位大义者。”巴利
‘‘Antarā dvinnaṃ ayujjhapurānaṃ, Pañcavidhā ṭhapitā abhirakkhā; Uraga-karoṭi-payassa ca hārī, Madanayutā caturo ca mahatthā’’ti. (saṃ. ni. aṭṭha. 1.1.247; sārattha. ṭī. 1.1 verañjakaṇḍavaṇṇanā);
有两座城,因为无法用战争攻取,所以被称为“阿逾阇城”,也就是天城和阿修罗城。当阿修罗力量强大时,诸天神就逃走,进入天城,关上城门后,即使十万阿修罗也拿他们没办法。当诸天神力量强大时,阿修罗就逃走,关上阿修罗城的城门后,即使十万帝释天神也拿他们没办法。因此,这两座城就叫作“阿逾阇城”。在两城之间,帝释天神在蛇等五个地方设置了守护。其中,“蛇”这个词指的是龙,因为它们在水中力量强大,所以守护设在须弥山的第一层阶坛。“迦罗底”(Karoṭi)这个词指的是金翅鸟,据说它们的饮料食物叫作“迦罗底”,因此得到了这个名字,它们的守护设在第二层阶坛。“取乳者(Payassahāri)”指的是鸠槃荼,相传为檀那婆罗刹,其守护设在第三层阶坛;“迷醉相伴者(Madanayuta)”指的是夜叉,传说它们行为不端、好斗成性,其守护设在第四层阶坛。“四大者”即四大天王,其守护设在第五层阶坛。因此,如果阿修罗愤怒、心乱,前来天城作战,那么对于山的第一层外围,龙们就击退他们。其余各层也由其余诸众依次抵御。巴利
Dve nagarāni hi yuddhena gahetuṃ asakkuṇeyyatāya ayujjhapurāni nāma jātāni devanagarañca asuranagarañca. Yadā hi asurā balavanto honti, atha devehi palāyitvā devanagaraṃ pavisitvā dvāre pidahite asurānaṃ satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti. Yadā devā balavanto honti, athāsurehi palāyitvā asuranagarassa dvāre pidahite sakkānaṃ satasahassampi kiñci kātuṃ na sakkoti. Iti imāni dve nagarāni ayujjhapurāni nāma. Tesaṃ antarā etesu uragādīsu pañcasu ṭhānesu sakkena ārakkhā ṭhapitā. Tattha uragasaddena nāgā gahitā. Te hi udake balavanto honti, tasmā sinerussa paṭhamālinde etesaṃ ārakkhā. Karoṭisaddena supaṇṇā gahitā. Tesaṃ kira karoṭi nāma pānabhojanaṃ, tena taṃ nāmaṃ labhiṃsu, dutiyālinde tesaṃ ārakkhā. Payassahārisaddena kumbhaṇḍā gahitā, dānavarakkhasā kira te, tatiyālinde tesaṃ ārakkhā. Madanayutasaddena yakkhā gahitā. Visamacārino kira te yujjhasoṇḍā, catutthālinde tesaṃ ārakkhā. Caturo ca mahattāti cattāro mahārājāno vuttā, pañcamālinde tesaṃ ārakkhā, tasmā yadi asurā kupitāvilacittā devapuraṃ upayanti yujjhituṃ. Yaṃ girino paṭhamaṃ paribhaṇḍaṃ, taṃ uragā paṭibāhayanti. Evaṃ sesesu sesā.
那些阿修罗在寿命、容貌、名声、权势和受用上与三十三天完全一样,因此分辨不出彼此之间的差别,就说:“这里不是天城——那里开的是昼度树花,这里开的却是杂色喇叭花。我们被那老帝释天神灌了酒骗了,天城也没能拿下。走,我们去跟他打!”于是他们骑上象、马、战车,拿起金板、银板、宝石板,做好战斗准备,擂响阿修罗战鼓,把大海的水劈成两半,从里面冲出来。天人出现时,他们就像白蚁爬上蚁丘一样,开始攀爬须弥山。这时他们首先跟龙交战。在那场战斗中,没有谁的皮肤或表皮被割破,也不流血,只不过像小孩玩木羊打仗一样,互相吓唬吓唬而已。成百上千亿的龙与他们交战后,把他们赶回阿修罗城就撤回来了。可是当阿修罗势力强大的时候,龙就退下来,在第二层阶坛与金翅鸟会合,合在一起共同作战。金翅鸟等其他部队的情形也照此类推。当阿修罗把这五个据点都攻破时,即使这五支军队合在一起,也会败退。于是四大天王前去向帝释天神报告这个情况。帝释天神听了他们的话,登上一百五十由旬长的最胜战车,或者亲自出战,或者派一个儿子前去。有一次,诸天神为了不让阿修罗再回来,把他们打败了,那时帝释天神把阿修罗赶跑,在五个据点设下守卫,在祭坛脚下手持金刚杵,安放了帝释天神的雕像。阿修罗时不时冲出来,看见那些雕像,心想“帝释天神没有放逸,还守在那里”,就从那里退回去了。而在这里,当阿修罗获胜、诸天神战败时,就是针对这件事说的:“诸比丘,诸天神战败后确实朝北面退去,阿修罗追了上来。”巴利
Te pana asurā āyuvaṇṇayasaissariyasampattīhi tāvatiṃsasadisāva, tasmā antarā attānaṃ ajānitvā pāṭaliyā pupphitāya ‘‘na idaṃ devanagaraṃ, tattha pāricchattako pupphati, idha pana cittapāṭalī, jarasakkenāmhākaṃ suraṃ pāyetvā vañcitā, devanagarañca no gahitaṃ, gacchāma, tena saddhiṃ yujjhissāmā’’ti hatthiassarathe āruyha suvaṇṇarajatamaṇiphalakāni gahetvā yuddhasajjā hutvā asurabheriyo vādentā mahāsamudde udakaṃ dvidhā bhetvā uṭṭhahanti. Te deve vuṭṭhe vammikamakkhikā vammikaṃ viya sineruṃ āruhituṃ ārabhanti. Atha nesaṃ paṭhamaṃ nāgehi saddhiṃ yuddhaṃ hoti. Tasmiṃ kho pana yuddhe na kassaci chavi vā cammaṃ vā chijjati, na lohitaṃ uppajjati, kevalaṃ kumārakānaṃ dārumeṇḍakayuddhaṃ viya aññamaññasantāsanamattameva hoti. Koṭisatāpi koṭisahassāpi nāgā tehi saddhiṃ yujjhitvā te asurapuraṃyeva pavesetvā nivattanti. Yadā pana asurā balavanto honti, atha nāgā osakkitvā dutiye ālinde supaṇṇehi saddhiṃ ekatova hutvā yujjhanti. Esa nayo supaṇṇādīsupi. Yadā pana tāni pañcapi ṭhānāni asurā maddanti, tadā ekato sampiṇḍitānipi tāni pañca balāni osakkanti. Atha cattāro mahārājāno gantvā sakkassa taṃ pavattiṃ ārocenti. Sakko tesaṃ vacanaṃ sutvā diyaḍḍhayojanasatikaṃ vejayantarathaṃ āruyha sayaṃ vā nikkhamati, ekaṃ puttaṃ vā peseti. Yadā devā puna apaccāgamanāya asure jiniṃsu, tadā sakko asure palāpetvā pañcasu ṭhānesu ārakkhaṃ datvā vediyapāde vajirahatthā indapaṭimāyo ṭhapesi. Asurā kālena kālaṃ uṭṭhahitvā paṭimāyo disvā ‘‘sakko appamatto tiṭṭhatī’’ti tatova nivattanti. Idha pana yadā asurānaṃ jayo ahosi, devānaṃ parājayo, taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ – ‘‘parājitā ca, bhikkhave, devā apayiṃsuyeva uttarenābhimukhā, abhiyiṃsu asurā’’ti.
面向南边,就是面向轮围山。据说阿修罗被天神打败后逃跑,朝轮围山方向跑去,到了轮围海海面上银板色的沙滩,那里有仙人们搭了叶屋住着。他们到了那里,沿着仙人道场走的时候,愤怒地说:“帝释天神跟这些仙人商量过,才把我们打败的。抓住这些杀子者的儿子!”于是把道场里的水罐、经行道、叶棚等东西都砸毁了。仙人们从树林里采了果子回来,看到这情形,又辛苦地恢复原样。可他们一次又一次被打败后,还是照样跑去破坏。因此经中说:“比丘们,战败的阿修罗们确实朝南边退去了。”第九,意思很清楚。巴利
Dakkhiṇābhimukhā hutvāti cakkavāḷapabbatābhimukhā hutvā. Asurā kira devehi parājitā palāyantā cakkavāḷapabbatābhimukhaṃ gantvā cakkavāḷamahāsamuddapiṭṭhiyaṃ rajatapaṭṭavaṇṇe vālikāpuline yattha paṇṇakuṭiyo māpetvā isayo vasanti, tattha gantvā isīnaṃ assamapadena gacchantā ‘‘sakko imehi saddhiṃ mantetvā amhe nāseti, gaṇhatha puttahatāya putte’’ti kupitā assamapade pānīyaghaṭacaṅkamanapaṇṇasālādīni viddhaṃsenti. Isayo araññato phalāphalaṃ ādāya āgatā disvā puna dukkhena paṭipākatikaṃ karonti, tepi punappunaṃ tatheva parājitā gantvā vināsenti. Tena vuttaṃ – ‘‘parājitā ca kho, bhikkhave, asurā apayiṃsuyeva dakkhiṇenābhimukhā’’ti. Navamaṃ uttānatthameva.
《德布萨经》的注释巴利
10. Tapussasuttavaṇṇanā
41 41. 在第十经中,“跃入”就是进入。“净信”就是生起净信和欢喜,意思是安住、解脱。“kathāpābhata”就是话题的根源。根源就称为“pābhata”。正如所说:巴利
41. Dasame pakkhandatīti pavisati. Pasīdatīti pasādaṃ abhiruciṃ āpajjati, patiṭṭhāti vimuccatīti attho. Kathāpābhatanti kathāya mūlaṃ. Mūlañhi ‘‘pābhata’’nti vuccati. Yathāha –
“ 有智慧的人哪怕只靠一点点本钱,也能凭聪明才智让自己壮大起来。
使自己振作起来,就像吹旺微小的火一样。”巴利
‘‘Appakenapi medhāvī, pābhatena vicakkhaṇo; Samuṭṭhāpeti attānaṃ, aṇuṃ aggiṃva sandhama’’nti. (jā. 1.1.4);
因此他说:“kathāpābhata 就是话题的根源。”仅仅通过提到寻,与它相伴的伺也就已经被包含在内了。所以在这里用复数形式来说明,于是他说:“于诸寻中”就是“于寻与伺中”。巴利
Tenevāha ‘‘kathāpābhatanti kathāmūla’’nti. Vitakkaggahaṇeneva taṃsahacarito vicāropi gahito. Tenevettha bahuvacananiddeso katoti āha ‘‘vitakkesūti vitakkavicāresū’’ti.