《有何目的经》等注释
1-6. Kimatthiyasuttādivaṇṇanā
1-6第十一集的前几部经,依照前已述之理路即可。唯此处有别:开头五经中,将“厌离”与“离贪”分而为二,故合成十一支。第六经则更增“舍弃学处”。
1-6. Ekādasakanipātassa paṭhamādīni heṭṭhā vuttanayāneva. Kevalañcettha ādito pañcasu nibbidāvirāgaṃ dvidhā bhinditvā ekādasaṅgāni katāni. Chaṭṭhe sikkhāpaccakkhānaṃ adhikaṃ.
《第一想经》等注释
7-8. Paṭhamasaññāsuttādivaṇṇanā
7-8第七经中,“义与义”(atthena attho)指义理与义理相合;“文与文”(byañjanena byañjanaṃ)指文句与文句相合。“将相符”(saṃsandissati)指将一同运转;“将一致”(samessati)指将无有差别;“将不乖离”(na viggayhissati)指将不错谬。“于最上句”(aggapadasmiṃ)即于涅槃。第八经则阐明省察(paccavekkhaṇā)。
7-8. Sattame atthena atthoti atthena saddhimattho. Byañjanena byañjananti byañjanena saddhiṃ byañjanaṃ. Saṃsandissatīti sampavattissati. Samessatīti samānaṃ bhavissati. Na viggayhissatīti na virajjhissati. Aggapadasminti nibbāne. Aṭṭhame paccavekkhaṇā kathitā.
《信经》注释
9. Saddhasuttavaṇṇanā
9第九经中,“绑在干草车上”是指被绑在干草车旁边。“间隔开后”意为放在里面。“思惟”(jhāyati)即是思考。“遍思惟”(pajjhāyati)指从种种方面、以种种方式去思惟。“审思惟”(nijjhāyati)指连续不断地紧密思惟。“依地而思惟”是说依于等至而思惟,这是针对贪著而言的。因为在等至中有贪著,所以才被称为劣马。于入出息等,道理相同。
9. Navame doṇiyā baddhoti yavasassadoṇiyā samīpe baddho. Antaraṃ karitvāti abbhantare katvā. Jhāyatīti cinteti. Pajjhāyatīti ito cito ca nānappakārakaṃ jhāyati. Nijjhāyatīti nirantaravasena nibaddhaṃ jhāyati. Pathavimpi nissāya jhāyatīti samāpattiyaṃ sanikantikavasenetaṃ vuttaṃ. Samāpattiyañhi sanikantikattā esa khaḷuṅko nāma kato. Āpādīsupi eseva nayo.
那么,怎样是“信称为良骏的禅思”呢?就是像知晓原因及原因之原因的良马那样的禅思。如同“负债”等经中所说,把烦恼视为如负债、如束缚、如财产损失、如名为“败绩”的大罪,然后观察自己面前刺棒的吞没——也就是掉落,这便是其含义。“他完全不依止地而禅思”:由于不贪著等至之乐,他不再以地遍为所缘而生起的四禅那或五禅那之想来禅思;正因为没有系缚,他才成为良骏。“然而他确实在禅思”:他以涅槃为所缘,住于果等至而禅思。“于地中,地想显著”:这是指以地为所缘而生起的四禅那或五禅那之想,变得显著、明晰。在那部经中说——“尊者!色想显著,骨想不显著”——那边由于有超越而说“显著”;但在这里,由于通过观见到了它们无常、苦、无我,所以称它们为显著。于水想等也是如此。因此
Kathañca saddha ājānīyajhāyitaṃ hotīti kathaṃ kāraṇākāraṇaṃ jānantassa sindhavassa jhāyitaṃ hoti. Yathā iṇantiādīsu iṇasadisaṃ bandhanasadisaṃ dhanajānisadisaṃ kalisaṅkhātamahāparādhasadisañca katvā attano abhimukhassa patodassa ajjhoharaṇasaṅkhātaṃ patanaṃ vipassatīti attho. Neva pathaviṃ nissāya jhāyatīti samāpattisukhanikantiyā abhāvena pathaviārammaṇāya catukkapañcakajjhānasaññāya na jhāyati, niyantiyā abhāveneva so ājānīyo nāma hotīti. Jhāyati ca panāti nibbānārammaṇāya phalasamāpattiyā jhāyati. Pathaviyaṃ pathavisaññā vibhūtā hotīti pathavārammaṇe uppannā catukkapañcakajjhānasaññā vibhūtā pākaṭā hoti. ‘‘Vibhūtā, bhante, rūpasaññā avibhūtā aṭṭhikasaññā’’ti imasmiñhi sutte samatikkamassa atthitāya vibhūtatā vuttā, idha pana vipassanāvasena aniccadukkhānattato diṭṭhattā vibhūtā nāma jātā. Āposaññādīsupi eseva nayo. Evamettha heṭṭhā viya samāpattivasena samatikkamaṃ avatvā vipassanācāravasena samatikkamo vutto. Evaṃ jhāyīti evaṃ vipassanāpaṭipāṭiyā āgantvā uppāditāya phalasamāpattiyā jhāyanto.
《孔雀饲养处经》的注释
10. Moranivāpasuttavaṇṇanā
10第十经中,“究竟依止”:因为超越了边际,故称“究竟”;以不坏灭的涅槃为依止,故称“究竟依止”。依此方式,其余词句也应如此理解。“于已生中”(janetasmiṃ):指在已出生的当中,即于人群之中。“那些依族姓而转者”(ye gottapaṭisārino):指那些依止于该族姓而宣称“我是乔达摩”“我是迦叶”的人;在这些世间依族姓而转的人中,刹帝利最为尊贵。“由我认可”(anumatā mayā):即与我的遍知智慧比对相符后,为我所教导、所认可。余处文义明显。
10. Dasame accantaniṭṭhoti antaṃ atītattā accantasaṅkhātaṃ avināsadhammaṃ nibbānaṃ niṭṭhā assāti accantaniṭṭho. Iminā nayena sesapadāni veditabbāni. Janetasminti janitasmiṃ , pajāyāti attho. Ye gottapaṭisārinoti ye janā tasmiṃ gotte paṭisaranti ‘‘ahaṃ gotamo, ahaṃ kassapo’’ti, tesu loke gottapaṭisārīsu khattiyo seṭṭho. Anumatā mayāti mama sabbaññutaññāṇena saddhiṃ saṃsandetvā desitā mayā anuññātā. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.