2. 狮子吼品
2. Sīhanādavaggo
1. 狮子吼经注释
1. Sīhanādasuttavaṇṇanā
11第二篇第一段中,“他前往世尊处”(yena bhagavā tenupasaṅkami):他心想:“如果导师有意出行,此刻正应出发。且让我为出行之事向导师告辞。”如此思惟后,便在比丘僧团的围绕下前往。“尊者,他攻击了我,长老”:据说,那位比丘看见长老由一大群比丘簇拥而行,心想:“这些比丘抛开如来,转去围绕舍利弗走了,我要打断他的行程。”于是对这不值之事心生愤怒,说了这话。其中,“攻击”(āsajja)指碰触。“不弃舍”(appaṭinissajja)指不谅解、不坦诚认错。那么,他究竟因何因缘而起怨恨呢?据说,长老向十力(世尊)礼敬后起身离去时,袈裟一角触到了这位比丘的身体,也有人说是风吹所致。仅因这点小事他便生起怨恨,又见长老由大群比丘围绕而行,心生嫉妒,便说“我要打断他的行程”。“你且来,比丘”:导师听到那位比丘的话后,了知“此比丘并非被舍利弗所攻击。若我说‘舍利弗并未攻击你’,此比丘会想:‘尊者,你们都偏护自己的上首弟子,偏护不到我头上。’从而对我起嗔,并由此堕入
11. Dutiyassa paṭhame yena bhagavā tenupasaṅkamīti ‘‘sace satthā cārikaṃ pakkamitukāmo assa , imasmiṃ kāle pakkameyya. Handāhaṃ cārikaṃ gamanatthāya satthāraṃ āpucchāmī’’ti cintetvā bhikkhusaṅghaparivuto upasaṅkami. Āyasmā maṃ, bhanteti so kira bhikkhu theraṃ mahatā bhikkhuparivārena gacchantaṃ disvā ‘‘ime bhikkhū tathāgataṃ pahāya sāriputtaṃ parivāretvā nikkhantā, gamanavicchedamassa karissāmī’’ti aṭṭhāne kopaṃ bandhitvā evamāha. Tattha āsajjāti ghaṭṭetvā. Appaṭinissajjāti akkhamāpetvā accayaṃ adesetvā. Kismiṃ pana so kāraṇe āghātaṃ bandhīti? Therassa kira dasabalaṃ vanditvā uṭṭhāya gacchato cīvarakaṇṇo tassa sarīraṃ phusi, vāto paharītipi vadanti. Ettakena āghātaṃ bandhitvā theraṃ mahatā parivārena gacchantaṃ disvā usūyamāno ‘‘gamanavicchedamassa karissāmī’’ti evamāha. Ehi tvaṃ bhikkhūti satthā tassa bhikkhuno vacanaṃ sutvā ‘‘na taṃ bhikkhu sāriputto paharīti vutte, ‘bhante, tumhe attano aggasāvakasseva pakkhaṃ vahatha, na mayha’nti mayi manopadosaṃ katvā apāye nibbatteyyā’’ti ñatvā ‘‘sāriputtaṃ pakkosāpetvā imamatthaṃ pucchissāmī’’ti ekaṃ bhikkhuṃ āmantetvā evamāha. Avāpuraṇaṃ ādāyāti kuñcikaṃ gahetvā. Sīhanādanti seṭṭhanādaṃ pamukhanādaṃ appaṭivattiyanādaṃ. Evaṃ dvīhi mahātherehi ārocito bhikkhusaṅgho rattiṭṭhānadivāṭṭhānāni pahāya satthu santikaṃ agamāsi. Khīyanadhammanti kathādhammaṃ.
“入于粪秽”(gūthagata)即指粪秽本身。其余诸项,同此理趣。“如大地般”(pathavīsamena):因不嗔恼而与大地相似。因为大地不会因有人放上洁净物而生喜悦,也不会因放上不净物而生忧烦。他以此表明:“我心亦是如此。”“以广大的”(vipulena)指非微小。“以大至的”(mahaggatena)指已达至广大状态。“以无量的”(appamāṇena)指展延至无量。“以无怨的”(averena)指远离不善怨敌与众生怨敌。“以无嗔害的”(abyāpajjhena)指无苦、远离忧扰。“此处的他”(so idha)是指:那位未曾修习身念处的比丘,尚且还会那样做;像我这样的人,又怎会做这些事,尊者?这便是第一声狮子吼。应知一切处,词义皆如此配合。
Gūthagatanti gūthameva. Sesesupi eseva nayo. Pathavīsamenāti akujjhanaṭṭhena pathaviyā samānena. Na hi pathavī ‘‘mayi suciṃ nikkhipantī’’ti somanassaṃ karoti, na ‘‘asuciṃ nikkhipantī’’ti domanassaṃ. Mayhampi evarūpaṃ cittanti dasseti. Vipulenāti aparittena. Mahaggatenāti mahantabhāvaṃ gatena. Appamāṇenāti vaḍḍhitappamāṇena. Averenāti akusalaverapuggalaverarahitena. Abyāpajjhenāti niddukkhena vigatadomanassena. So idhāti so anupaṭṭhitakāyānupassanāsatipaṭṭhāno bhikkhu evaṃ kareyya, mādiso kathaṃ evarūpaṃ karissati, bhanteti paṭhamaṃ sīhanādaṃ nadi. Evaṃ sabbattha yojanā veditabbā.
“尘拂”(rajoharaṇa),即扫尘布,或称擦脚布,这是它的名称。“手持小锅”(kaḷopihattha),指手持篮子或小锅。“穿着破布”(nantakavāsī),指穿着边缘破损的碎布衣。“善净”(sūrata),指戒行清净,具足柔和自制的功德。“善调”(sudanta),指已善加调伏。“善练”(suvinīta),指已得到良好的训练。“不害任何人”(na kañci hiṃsati),指即使有人抓住其角或抚其背,它也不会伤害任何人。“如断角之公牛”(usabhachinnavisāṇasamena),指心意如同被截去双角的公牛一般。
Rajoharaṇanti rajasammajjanacoḷakaṃ, pādapuñchanti, tasseva nāmaṃ. Kaḷopihatthoti pacchihattho ukkhalihattho vā. Nantakavāsīti antacchinnapilotikavasano. Sūratoti sucisīlo soraccena samannāgato. Sudantoti suṭṭhu damathaṃ upagato. Suvinītoti suṭṭhu sikkhito. Na kañci hiṃsatīti visāṇādīsu gaṇhantampi piṭṭhiṃ parimajjantampi na kañci viheṭheti. Usabhachinnavisāṇasamenāti usabhassa chinnavisāṇassa cittasadisena.
“会忧恼”(aṭṭīyeyya),指感到苦恼、受逼迫。“会羞惭”(harāyeyya),指感到羞耻。“会厌嫌”(jiguccheyyā),指生起厌恶。
Aṭṭīyeyyāti aṭṭo pīḷito bhaveyya. Harāyeyyāti lajjeyya. Jiguccheyyāti jigucchaṃ āpajjeyya.
“油脂盘”(medakathālika):屠夫们为了沥出汤汁而在各处钻孔的盘子,称为油脂盘。“带着走”(parihareyya),指装满肉后提起而行。“布满孔洞”(chiddāvachidda),指具有大大小小的孔洞。“向上涌出”(uggharanta),指汤汁从上面的孔洞涌出;“向下滴流”(paggharanta),指汤汁从下面的孔洞滴落。如此,他的全身便会被汤汁涂满。此处“布满孔洞”(chiddāvachidda)是指通过九个疮门,具有大大小小的孔洞。长老藉由这第八与第九种情形,说明自己对身体已无欲贪。
Medakathālikanti medakathālikā vuccati sūnakārakehi yūsanikkhamanatthāya tattha tattha katachiddā thālikā. Parihareyyāti maṃsassa pūretvā ukkhipitvā gaccheyya. Chiddāvachiddanti parittamahantehi chiddehi samannāgataṃ. Uggharantanti uparimukhehi chiddehi nikkhamamānayūsaṃ. Paggharantanti adhomukhehi nikkhamamānayūsaṃ. Evamassa sakalasarīraṃ yūsamakkhitaṃ bhaveyya. Chiddāvachiddanti navahi vaṇamukhehi parittamahanta chiddaṃ. Evamettha aṭṭhamanavamehi dvīhi aṅgehi thero attano sarīre nicchandarāgataṃ kathesi.
“那时那位比丘”是指,当长老以九种理由发出狮子吼之后的那位比丘。“过失”即罪过。“他压倒了我”是指他凌驾于我、压制我而现行。“请接受”意思是请求原谅。“为未来防护”是指为了未来的防护,为了不再犯这样的过失。“确实”指必定如此。“你如法对治”:你依法而行,这就是求取原谅的意思。“我们接受你的那个”意思是我们接受你的那个过失。“比丘,这是圣律中的增长”:比丘,在圣律中,在佛陀世尊的教法中,这便称为增长。是怎样的增长呢?即见到过失为过失,如法对治,并在未来生起防护。当以个人为对象发露时,便说:“若见到过失为过失,如法对治,并在未来防护自身。”
Atha kho so bhikkhūti evaṃ therena navahi kāraṇehi sīhanāde nadite atha so bhikkhu. Accayoti aparādho. Maṃ accagamāti maṃ atikkamma abhibhavitvā pavatto. Patiggaṇhatūti khamatu. Āyatiṃ saṃvarāyāti anāgate saṃvaraṇatthāya, puna evarūpassa aparādhassa akaraṇatthāya. Tagghāti ekaṃsena. Yathādhammaṃ paṭikarosīti yathā dhammo ṭhito, tatheva karosi, khamāpesīti vuttaṃ hoti. Taṃ te mayaṃ paṭiggaṇhāmāti taṃ tava aparādhaṃ mayaṃ khamāma. Vuddhihesā bhikkhu ariyassa vinayeti esā bhikkhu ariyassa vinaye buddhassa bhagavato sāsane vuḍḍhi nāma. Katamā? Accayaṃ accayato disvā yathādhammaṃ paṭikaritvā āyatiṃ saṃvarāpajjanā. Desanaṃ pana puggalādhiṭṭhānaṃ karonto yo accayaṃ accayatodisvā yathādhammaṃ paṭikaroti, āyatiṃ saṃvaraṃ āpajjatīti āha. Phalatīti sace hi thero na khameyya, tassa bhikkhuno tattheva sattadhā muddhā phaleyya. Tasmā bhagavā evamāha. Sace maṃ soti sace maṃ ayaṃ bhikkhu khamāhīti evaṃ vadati. Khamatu ca me soti ayampi cāyasmā mayhaṃ khamatūti evaṃ thero tassa accayaṃ paṭiggaṇhitvā sayampi taṃ satthu sammukhe khamāpesīti.
《有余般涅槃经》注释
2. Saupādisesasuttavaṇṇanā
12在第二经中,“有余”指还有取的残余。“无余”指没有取残余,即无余。“以量而作者”指只作有限量而非圆满成就的人。舍利弗,这法门尚未显现——并非世尊缺乏辩才,而是其意为:“我尚未开演此法门。”“你们听闻此法门后不应放逸”是指:那些心想“我们已从四恶趣解脱”而不为更高的阿拉汉果精进的人,不应陷入放逸。世尊说明,这是依你提问的意趣而说,是依所问问题的性质而说。为了断除这九种人对诸有的欲贪,世尊便以此事为因缘,宣说了这部经:“诸比丘,譬如极少量的粪便也是臭秽的;同样地,诸比丘,我不赞许任何微少的‘有’,哪怕仅如弹指相触之量。”而且不仅这九种人的投生处是固定的,那些已固定累积种种善业的家族——如受持三皈依、五戒,作一次特邀供养、一次半月供养、一次雨安居供养、建造一座池塘、一座住处——其投生处也是固定的,这些家族就犹如入流者一般。
12. Dutiye saupādisesanti saupādānasesaṃ. Anupādisesanti upādānasesarahitaṃ niggahaṇaṃ. Mattaso kārīti pamāṇakārī na paripūrakārī. Na tāvāyaṃ, sāriputta, dhammapariyāyo paṭibhāsīti appaṭibhānaṃ nāma bhagavato natthi, na tāvāhaṃ imaṃ dhammapariyāyaṃ kathesinti ayaṃ panettha attho. Māyimaṃ dhammapariyāyaṃ sutvā pamādaṃ āhariṃsūti ‘‘mayaṃ kira catūhi apāyehi muttā’’ti upari arahattatthāya vīriyaṃ akarontā mā pamādaṃ āpajjiṃsu. Pañhādhippāyena bhāsitoti tayā pucchitapañhassa sabhāvena kathitoti dasseti. Imesaṃ pana navannaṃ puggalānaṃ bhavesu chandarāgavinodanatthaṃ etameva atthuppattiṃ katvā – ‘‘seyyathāpi, bhikkhave, appamattakopi gūtho duggandho hoti, evameva kho khvāhaṃ, bhikkhave, appamattakampi bhavaṃ na vaṇṇemi antamaso accharāsaṅghātamattampī’’ti imaṃ suttaṃ (a. ni. 1.321) abhāsi. Na kevalañca etesaṃyeva navannaṃ puggalānaṃ gati nibaddhā, yesaṃ pana kulānaṃ tīṇi saraṇāni pañca sīlāni ekaṃ salākabhattaṃ ekaṃ pakkhiyabhattaṃ ekaṃ vassāvāsikaṃ ekā pokkharaṇī eko āvāso, evarūpāni nibaddhapuññāni atthi. Tesampi gati nibaddhā, sotāpannasadisāneva tāni kulāni.
《果提咖经》注释
3. Koṭṭhikasuttavaṇṇanā
13第三经中,“现法受”指即于此有身中成熟的业。“后身受”指在第二个有身中成熟的业。“乐受”指能产生乐受的业。“苦受”指能产生苦受的业。“已熟受”指已获果报机会的业。“未熟受”指尚未获果报机会的业。“多受”指给予众多果报的业。“少受”指不给予众多果报的业。“非受”指不给予果报感受的业。此经讲述了轮回与还灭。
13. Tatiye diṭṭhadhammavedanīyanti imasmiṃ yevattabhāve vipaccanakakammaṃ. Samparāyavedanīyanti dutiye attabhāve vipaccanakakammaṃ. Sukhavedanīyanti sukhavedanājanakakammaṃ. Dukkhavedanīyanti dukkhavedanājanakakammaṃ. Paripakkavedanīyanti laddhavipākavāraṃ. Aparipakkavedanīyanti aladdhavipākavāraṃ. Bahuvedanīyanti bahuvipākadāyakaṃ. Appavedanīyanti na bahuvipākadāyakaṃ. Avedanīyanti vipākavedanāya adāyakaṃ. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
《三弥提经》注释
4. Samiddhisuttavaṇṇanā
14第四经中,“三弥提”:这位长老因身相圆满而得此名,是长老的共住弟子比丘。“以何为所缘”(kimārammaṇā)是指以什么为缘。“意图寻”(saṅkappavitakkā)是指以意图为体的寻。“名色为所缘”(nāmarūpārammaṇā)是指以名色为缘。此处指出,四非色蕴以及所造色与四大种之色,是寻的缘。“于何处得种种性”(kva nānattaṃ gacchanti)是指在何处获得不同的自性与差别状态。“于界”(dhātusu)即于色界等。确实,色寻是一类,声寻等是另一类。“触集起”(phassasamudayā)是指以相应的触为缘。“受等会合”(vedanāsamosaraṇā)是指三种受的会合。至此,善、不善与混杂的法都已说尽。然而,“定为首”(samādhippamukhā)等则属于减损的一方(即朝向烦恼的削减)。其中,由于定在这些法中最为先端、最为殊胜,故称“定为首”;由于念在这些法中为最殊胜之因,故称“念增上”;由于道慧在这些法中最为上首,故称“慧为首”。
14. Catutthe samiddhīti attabhāvasamiddhatāya evaṃladdhanāmo therassa saddhivihārikatthero. Kimārammaṇāti kiṃpaccayā. Saṅkappavitakkāti saṅkappabhūtā vitakkā. Nāmarūpārammaṇāti nāmarūpapaccayā. Iminā cattāro arūpakkhandhā bhūtupādāyarūpañca vitakkānaṃ paccayoti dasseti. Kva nānattaṃ gacchantīti kasmiṃ ṭhāne nānāsabhāvataṃ vemattaṃ gacchanti. Dhātusūti rūpadhātuādīsu. Aññoyeva hi rūpavitakko, aññe saddavitakkādayoti. Phassasamudayāti sampayuttaphassapaccayā. Vedanāsamosaraṇāti tisso vedanā samosaraṇā. Ettakena kusalākusalamissakā kathitā. Samādhippamukhātiādayo pana apacayapakkhikāti veditabbā. Tattha pubbaṅgamaṭṭhena jeṭṭhakaṭṭhena vā samādhi pamukhaṃ etesanti samādhippamukhā. Jeṭṭhakakāraṇaṭṭhena sati adhipateyyā etesanti satādhipateyyā. Maggapaññā uttarā etesanti paññuttarā. Phalavimuttiṃ patvā sārappattā hontīti vimuttisārā. Ārammaṇavasena amataṃ nibbānaṃ ogāhitvā tattha patiṭṭhitāti amatogadhā. Tena ca mā maññīti tena vissajjanena ‘‘ahaṃ aggasāvakena pucchite pañhe vissajjesi’’nti mā mānaṃ vā dappaṃ vā akāsi.
《疮经》等注释
5-6. Gaṇḍasuttādivaṇṇanā
15-16第五经中,“三年、四年”(tīṇi cattāri vassāni)是指年的计数。“具有多年计数者”(anekavassagaṇiko)是指他会有许多年的计数(指疮口多年未愈)。“他可能会有”(tassassū)即他会有。“不破裂之口”(abhedanamukhāni)是指并非由任何人破裂而成,纯粹只是业所生的疮口。“唯可厌逆”(jegucchiyaṃyeva)是指唯一应被厌离,唯一为不净。“四大所造”(cātumahābhūtikassa)是指由四大种所构成。“饭粥所积”(odanakummāsūpacayassa)是指由饭与粥所积聚、所增长。“无常、涂摩、挤压、破裂、离散法”(aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassa):以生已归于无的含义,为无常法;为消除恶臭与苦恼而用薄薄的涂香涂抹,是涂摩法;为消除肢节小肢的病痛而用轻柔的按摩,是挤压法;或者在年幼时,让他卧于大腿上,因曾经住胎,那些未能妥善安立的各个肢节与小肢,
15-16. Pañcame tīṇi cattāri vassāni vassagaṇā, aneke vassagaṇā uppannā assāti anekavassagaṇiko. Tassassūti tassa bhaveyyuṃ. Abhedanamukhānīti na kenaci bhinditvā katāni, kevalaṃ kammasamuṭṭhitāneva vaṇamukhāni. Jegucchiyaṃyevāti jigucchitabbameva paṭikūlameva. Cātumahābhūtikassāti catumahābhūtamayassa. odanakummāsūpacayassāti odanena ceva kummāsena ca upacitassa vaḍḍhitassa. Aniccucchādanaparimaddanabhedanaviddhaṃsanadhammassāti hutvā abhāvaṭṭhena aniccadhammassa, duggandhavighātatthāya tanuvilepanena ucchādanadhammassa, aṅgapaccaṅgābādhavinodanatthāya khuddakasambāhanena parimaddanadhammassa, daharakāle vā ūrūsu sayāpetvā gabbhavāsena dussaṇṭhitānaṃ tesaṃ tesaṃ aṅgapaccaṅgānaṃ saṇṭhānasampādanatthaṃ añchanapīḷanādivasena parimaddanadhammassa, evaṃ pariharitassāpi ca bhedanaviddhaṃsanadhammassa, bhijjanavikiraṇasabhāvassevāti attho. Ettha ca aniccapadena ceva bhedanaviddhaṃsanapadehi cassa atthaṅgamo kathito, sesehi samudayo. Nibbindathāti ukkaṇṭhatha pajahatha imaṃ kāyanti dasseti. Evamimasmiṃ sutte balavavipassanā kathitā. Chaṭṭhaṃ vuttanayameva. Saññāsīsena panettha ñāṇameva kathitaṃ.
《家经》等注释
7-8. Kulasuttādivaṇṇanā
17-18第十七经中,“不以悦意起迎”是指不以令心增长、令心亲近的方式,从座起身迎接。“不以悦意礼敬”是指不以五体投地的方式顶礼。“不恭敬施”是指以不尊重的态度布施。“不亲手施”是指不亲手布施。“不亲近坐为闻法”是指心里不思维“我们要听闻法”,而不来到近处安坐。“不听受”是指犹如将水倒覆于倒扣的盆上,水全部翻转流走一样,法亦不受。第八经中,随顺应度化者的意乐,纳入慈心修习之后,说为“成就九分教”。
17-18. Sattame na manāpena paccuṭṭhentīti manavaḍḍhanena manaṃ allīyanākārena āsanā vuṭṭhāya paccuggamanaṃ na karonti. Na manāpena abhivādentīti na pañcapatiṭṭhitena vandanti. Asakkaccaṃ dentīti acittīkārena denti. No sakkaccanti sahatthā na denti. Na upanisīdanti dhammasavanāyāti ‘‘dhammaṃ suṇissāmā’’ti na samīpe nisīdanti. Na sussūsantīti ghaṭapiṭṭhe āsittaudakaṃ viya vivaṭṭetvā gacchati. Aṭṭhame veneyyajjhāsayavasena mettābhāvanaṃ pakkhipitvā navaṅgasamannāgatoti vuttaṃ.
《天神经》注
9. Devatāsuttavaṇṇanā
19在第十九经中,“生悔”指生起了懊悔、沮丧的状态。“低劣的身体”指比起上层的天界,这个身体较为卑下、属于下劣之身,故称为低劣。“然而,未随力、随能分享”指并未按照自己的能力与力量,如法分施给持戒者之后才自己食用。
19. Navame vippaṭisāriniyoti vippaṭisāritaṃ maṅkubhāvaṃ āpajjimha. Hīnaṃ kāyanti uparidevalokaṃ upādāya heṭṭhimo hīnoti vuccati. No ca kho yathāsatti yathābalaṃ saṃvibhajimhāti attano sattiyā ca balassa ca anurūpena sīlavantānaṃ saṃvibhāgaṃ katvā na bhuñjimhā.
《韦拉摩经》注
10. Velāmasuttavaṇṇanā
20在第十个问题中:“居士,在你家中也有布施吗?”世尊并非针对布施给比丘僧团而问。因为在长者的家里,常为比丘僧团施设精美的食物,导师并非不知此事。然而,他对世间大众所作的布施特意询问——那种布施很粗糙,并不能令长者心中满意。他说:“我正是要问这个。”所谓“Kaṇājaka(碎米粥)”,即带米糠的饭食,是用带有碎粒的米煮成的饭。“Biḷaṅgadutiya(以酸粥为第二)”指用酸粥来伴着吃。“Asakkaccaṃ deti(不恭敬地施)”指以不尊重的态度去布施。“Acittīkatvā(不心存敬意)”对应供者不怀敬意、不怀恭敬地去布施。“Asahatthā deti(不亲手施)”指不亲手布施,而是假借他人之手,仅作吩咐罢了。“Apaviddhaṃ deti(像丢弃一样地施)”指并非恒常不断地施与,就像一年仅办一次的酒祭供养那样。“Anāgamanadiṭṭhiko deti(持无来见而施)”指不相信有业和果报而去布施。
20. Dasame api nu te, gahapati, kule dānaṃ dīyatīti nayidaṃ bhagavā bhikkhusaṅghassa dānaṃ sandhāya pucchati. Seṭṭhissa hi ghare bhikkhusaṅghassa niccaṃ paṇītadānaṃ dīyati, na taṃ satthā na jānāti. Lokiyamahājanassa pana diyyamānadānaṃ atthi, taṃ lūkhaṃ hoti, seṭṭhissa cittaṃ na pīṇeti. Taṃ pucchāmīti pucchati. Kaṇājakanti sakuṇḍakabhattaṃ, sakuṇḍakehipi kaṇikataṇḍuleheva pakkaṃ. Biḷaṅgadutiyanti kañjiyadutiyaṃ. Asakkaccaṃ detīti asakkaritvā deti. Acittīkatvāti acittīkārena dakkhiṇeyya agāravena deti. Asahatthā detīti sahatthena adatvā parahatthena deti, āṇattimattameva karotīti attho. Apaviddhaṃ detīti na nirantaraṃ deti, saṃvaccharikaṃ soṇḍabali viya hoti. Anāgamanadiṭṭhiko detīti na kammañca phalañca saddahitvā deti.
所谓“Yattha yattha(无论在哪一家)”,指在三种家世圆满中的任何一家。对于“不乐于上妙的饮食受用”等:当以种种上等滋味、芬芳香稻烹成的食物呈上来时,他的心对此毫无兴趣,说:“把这招病的东西拿走。”于是随手取片叶子垫着,将碎米粥当作甘露,吃得津津有味。当迦尸等地出产的殊胜衣服被呈上来时,他说:“把这些拿走,穿上身既遮不住身体,披着也挂不住。”却对如同椰壳、树皮般的粗劣衣服说:“穿这些既知道在穿着,也能遮住该遮之处。”于是便穿着它。当象车、马车、战车、金轿等被呈上来时,他说:“把这些摇摇晃晃的东西拿走,没法安稳地坐在上面。”而当破旧的小车被送来时,却说:“这个很稳固,坐在上面很舒服。”就接受了它。对于“不乐于殊胜的五欲功德”:他看到装扮整齐、容色美丽的女子,便说:“怕是女夜叉吧,想要吃人,要她们做什么?”就这样随随便便地凑合着过日子。所谓“Na sussūsanti(不乐听闻)”,即不想听,也就是不信的意思。“Na sotaṃ odahantī(不倾耳听)”:即不倾耳而听。
Yattha yatthāti tīsu kulasampadāsu yasmiṃ yasmiṃ kule. Na uḷārāya bhattabhogāyātiādīsu nānaggarasasugandhasālibhojane upanīte cittaṃ na namati, ‘‘harathetaṃ rogavaḍḍhana’’nti vatvā yena vā tena vā ḍākena saddhiṃ sakuṇḍakabhattaṃ amataṃ viya sampiyāyamāno bhuñjati. Kāsikādīsu varavatthesu upanītesu ‘‘harathetāni nivāsentassa paṭicchādetumpi na sakkonti, gattesupi na saṇṭhahantī’’ti vatvā nāḷikerasāṭakamūlatacasadisāni pana thūlavatthāni ‘‘imāni nivāsento nivatthabhāvampi jānāti, paṭicchādetabbampi paṭicchādentī’’ti sampiyāyamāno nivāseti. Hatthiyānaassayānarathayānasuvaṇṇasivikādīsu upanītesu ‘‘harathetāni calācalāni, na sakkā ettha nisīditu’’nti vatvā jajjararathake upanīte ‘‘ayaṃ niccalo, ettha sukhaṃ nisīditu’’nti taṃ sādiyati. Na uḷāresu pañcasu kāmaguṇesūti alaṅkatapaṭiyattā rūpavatiyo itthiyo disvā ‘‘yakkhiniyo maññe, etā khāditukāmā, kiṃ etāhī’’ti yathāphāsukeneva vītināmeti. Na sussūsantīti sotuṃ na icchanti, na saddahantīti attho. Na sotaṃ odahantīti kathitassa savanatthaṃ na sotapasādaṃ odahanti. Sakkaccantiādīni vuttavipariyāyena veditabbāni.
所谓“韦拉摩”,是因为他具足了超越出身、种姓、容貌、财富、信、慧等边际的种种殊胜功德,才得到这样的名字。他作了这样的布施,也就是大布施。在这里,有一段次第的讲述——据说,他在过去世于波罗奈城的国师家中结生,人们为他取名韦拉摩王子。他十六岁时,与波罗奈王子一同前往呾叉始罗学习技艺。他们两人在一处享有盛名的导师前开始修学。和他们一样,赡部洲的其他八万四千位王子也是如此。菩萨在自己学习的地方担任辅助导师,教导这八万四千位王子,而他本人则将本应十六年才学完的技艺,在三年内便已学成。导师知道“韦拉摩王子的技艺已经纯熟”后,说:“诸位贤者,韦拉摩已通晓我所知的一切。你们大家应当和睦地前往他那里学习技艺。”于是,便将八万四千位王子都托付给了菩萨。
Velāmoti jātigottarūpabhogasaddhāpaññādīhi mariyādavelaṃ atikkantehi uḷārehi guṇehi samannāgatattā evaṃladdhanāmo. So evarūpaṃ dānaṃ adāsi mahādānanti ettha ayaṃ anupubbīkathā – so kira atīte bārāṇasiyaṃ purohitagehe paṭisandhiṃ gaṇhi, velāmakumārotissa nāmaṃ akaṃsu. So soḷasavassakāle bārāṇasirājakumārena saddhiṃ sippuggahaṇatthaṃ takkasilaṃ agamāsi. Te ubhopi disāpāmokkhassa ācariyassa santike sippaṃ paṭṭhapayiṃsu. Yathā ca te, evaṃ aññepi jambudīpe caturāsītisahassarājakumārā. Bodhisatto attanā gahitaṭṭhāne piṭṭhiācariyo hutvā caturāsīti rājakumārasahassāni sikkhāpeti, sayampi soḷasavassehi gahetabbasippaṃ tīhi vassehi uggaṇhi. Ācariyo ‘‘velāmakumārassa sippaṃ paguṇa’’nti ñatvā, ‘‘tātā, velāmo mayā ñātaṃ sabbaṃ jānāti, tumhe sabbepi samaggā gantvā etassa santike sippaṃ uggaṇhathā’’ti caturāsīti kumārasahassāni bodhisattassa niyyādesi.
菩萨向老师行礼后,由八万四千位王子随从,出发来到一座邻近的城市,教导身为城主的那位王子;待那位王子的技艺纯熟后,便让他留在当地。以同样的方法,他走遍八万四千座城市,让八万四千位王子都掌握了技艺,在每座城市逐一留下相应的王子,最后只带着波罗奈王子回到波罗奈城。人们为这位学成归来的王子行灌顶,立他为国王,并将国师之位授予韦拉摩。那八万四千位王子也各自在自己的王国接受灌顶,此后每年都来朝见、侍奉波罗奈国王。他们拜见国王后,便到韦拉摩跟前说:‘老师,我们都在各自的王国安住稳固了。您若有什么需要,请尽管吩咐。’说完便离去。然而,在他们往返的途中,随从们强取车乘、牛、牛车、鸡、猪等,使地方备受侵扰。于是,众多民众聚集在王宫的庭院中哭诉。
Bodhisatto ācariyaṃ vanditvā caturāsīti kumārasahassaparivāro nikkhamitvā ekaṃ āsannanagaraṃ patvā nagarasāmikaṃ rājakumāraṃ uggaṇhāpetvā tassa sippe paguṇe jāte taṃ tattheva nivattesi. Etenupāyena caturāsīti nagarasahassāni gantvā caturāsītiyā rājakumārānaṃ sippaṃ paguṇaṃ kāretvā tasmiṃ tasmiṃ nagare taṃ taṃ nivattetvā bārāṇasirājakumāraṃ ādāya bārāṇasiṃ paccāgañchi. Manussā kumāraṃ pariyositasippaṃ rajje abhisiñciṃsu, velāmassa purohitaṭṭhānaṃ adaṃsu. Tepi caturāsītisahassarājakumārā sakesu sakesu rajjesu abhisekaṃ patvā anusaṃvaccharaṃ bārāṇasirañño upaṭṭhānaṃ āgacchanti. Te rājānaṃ disvā velāmassa santikaṃ gantvā, ‘‘ācariya, amhe rajjesu patiṭṭhitā, vadeyyātha yenattho’’ti vatvā gacchanti. Tesaṃ gamanāgamanakāle sakaṭasandamānikagāvigoṇakukkuṭasūkarādayo gaṇhantānaṃ janapado ativiya uupadduto hoti, mahājano sannipatitvā rājaṅgaṇe kandati.
国王召来韦拉摩,说:‘老师,地方受到侵扰,那些国王在往来途中大肆掠夺,百姓实在难以忍受。为平息地方的苦难,请您想一个办法吧。’韦拉摩说:‘好的,大王,我来设法。请将您所需的领地范围划出来,您自取即可。’国王照办了。接着,韦拉摩便为那八万四千位国王重新划分领地,犹如将辐条插入轮毂一般,将其各自归入自己的辖区。从那时起,那些国王无论来去,都只在自己的领地内通行,心想‘这是我自己的领地’,便不再劫掠。出于对国王的敬意,他们也不侵扰国王的领地。各地终于得以安宁,寂静无扰。所有国王都满心欢喜地说:‘老师,您若有什么需要,就告诉我们吧!’并纷纷发出邀请。
Rājā velāmaṃ pakkositvā, ‘‘ācariya, upadduto janapado, rājāno gamanāgamanakāle mahāvilopaṃ karonti, manussā sandhāretuṃ na sakkonti, janapadapīḷāya upasamaṃ ekaṃ upāyaṃ karothā’’ti . Sādhu mahārāja, upāyaṃ karissāmi, tumhākaṃ yattakena janapadena attho, taṃ paricchinditvā gaṇhathāti. Rājā tathā akāsi. Velāmo caturāsītiyā rājasahassānaṃ janapade vicāretvā cakkanābhiyaṃ are viya rañño janapadasmiṃ oropesi. Tato paṭṭhāya te rājāno āgacchantāpi gacchantāpi attano attano janapadeneva sañcaranti, amhākaṃ janapadoti vilopaṃ na karonti. Rājagāravena rañño janapadampi na pīḷenti. Janapadā sannisinnā nissaddā niravā ahesuṃ. Sabbe rājāno haṭṭhatuṭṭhā ‘‘yena vo, ācariya, attho, taṃ amhākaṃ vadethā’’ti pavārayiṃsu.
韦拉摩沐浴洗头之后,令人把自己住处中装满七宝的库房门打开,检视为延续七代族系所积存的财富,计算收支后,心想:‘我当作一场足以震动整个赡部洲的大布施。’禀告国王后,他就在恒河岸边建造了连绵十二由旬长的灶台,并在各处设立大仓库,存放酥油、蜂蜜、糖浆、油、芝麻、大米等物品。他并吩咐:‘各处安排足够人手,但凡应供之物有所欠缺,即刻报我。’部署妥当后,又命人在城中击鼓宣布:‘自某日起,请大众来享用韦拉摩婆罗门的布施!’当布施执事回报‘施场已备’时,韦拉摩穿上价值千金的衣服,将价值五百金的衣服搭于一肩,佩戴上所有庄严饰品。为了检验这场布施,他将金瓶盛满水晶般清澈的水,发誓说:‘若此世间有堪受此施的应供者,愿此水流出坠地;若无,则保持原状!’说完便将瓶口朝下倾倒。瓶中的水如同被管子吸住一般,没有流出来。菩萨并未因此生起懊悔,心想:‘唉,赡部洲真是空虚,竟连一个有资格接受布施的人都找不到。’转念又想:‘如……
Velāmo sīsaṃnhāto attano antonivesane sattaratanaparipūrānaṃ gabbhānaṃ dvārāni vivarāpetvā yāva sattamā kulaparivaṭṭā ṭhapitaṃ dhanaṃ oloketvā āyavayaṃ upadhāretvā ‘‘mayā sakalajambudīpaṃ khobhentena dānaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti rañño ārocetvā gaṅgātīre dvādasayojanikā uddhanapantiyo kāretvā tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne sappimadhuphāṇitatelatilataṇḍulādīnaṃ ṭhapanatthāya mahākoṭṭhāgārāni patiṭṭhāpetvā ‘‘ekekasmiṃ ṭhāne ettakā ettakā janā saṃvidahatha, yaṃkiñci manussānaṃ laddhabbaṃ nāma atthi, tato ekasmimpi asati mayhaṃ āroceyyāthā’’ti manusse saṃvidhāya ‘‘asukadivasato paṭṭhāya velāmabrāhmaṇassa dānaṃ bhuñjantū’’ti nagare bheriṃ carāpetvā ‘‘dānaggaṃ pariniṭṭhita’’nti dānayuttehi ārocite sahassagghanakaṃ vatthaṃ nivāsetvā pañcasatagghanakaṃ ekaṃsaṃ katvā sabbālaṅkārabhūsito dānavīmaṃsanatthāya phalikavaṇṇassa udakassa suvaṇṇabhiṅgāraṃ pūretvā ‘‘imasmiṃ loke sace imaṃ dānaṃ paṭiggahetuṃ yuttarūpā dakkhiṇeyyapuggalā atthi, idaṃ udakaṃ nikkhamitvā pathaviṃ gaṇhātu. Sace natthi, evameva tiṭṭhatū’’ti saccakiriyaṃ katvā bhiṅgāraṃ adhomukhaṃ akāsi. Udakaṃ dhamakaraṇena gahitaṃ viya ahosi. Bodhisatto ‘‘suñño vata, bho, jambudīpo, ekapuggalopi dakkhiṇaṃ paṭiggahetuṃ yuttarūpo natthī’’ti vippaṭisāraṃ akatvā ‘‘sace dāyakassa vasenāyaṃ dakkhiṇā visujjhissati, udakaṃ nikkhamitvā pathaviṃ gaṇhātū’’ti cintesi. Phalikavaṇṇasadisaṃ udakaṃ nikkhamitvā pathaviṃ gaṇhi . ‘‘Idāni dānaṃ dassāmī’’ti dānaggaṃ patvā dānaṃ oloketvā yāguvelāya yāguṃ, khajjakavelāya khajjakaṃ, bhojanavelāya bhojanaṃ dāpesi. Eteneva nīhārena divase divase dānaṃ dīyati.
然而,在那个布施的会场里,并没有‘这个有、那个没有’这种需要说的话。随后,他心想:‘现在这场布施若仅止于此,将不会圆满。’便让人取出赤金,打造金盘。为了筹办八万四千只金盘等物,他送信给那八万四千位国王。国王们都说:‘我们长久以来一直蒙受老师的关照。’于是把一切都备办齐全,送了回来。就在这样不断布施的过程中,七年七个月过去了。这时,婆罗门心想:‘我要把金银财物分配好再行布施。’便让人在空旷的地方准备布施。准备妥当后,从最边沿开始,把那八万四千只金盘为首的物品布施出去。
Tasmiṃ kho pana dānagge ‘‘idaṃ nāma atthi, idaṃ nāma natthī’’ti vattabbaṃ natthi. Idāni taṃ dānaṃ ettakamatteneva na niṭṭhaṃ gamissatīti rattasuvaṇṇaṃ nīharāpetvā suvaṇṇapātiyo kāretvā caturāsītisuvaṇṇapātisahassādīnaṃ atthāya caturāsītirājasahassānaṃ sāsanaṃ pahiṇi. Rājāno ‘‘cirassaṃ vata mayaṃ ācariyena anuggahitā’’ti sabbaṃ sampādetvā pesesuṃ. Dāne diyyamāneyeva satta vassāni satta māsā atikkantā. Atha brāhmaṇo ‘‘hiraññaṃ bhājetvā dānaṃ dassāmī’’ti mahante okāse dānaṃ sajjāpesi. Sajjāpetvā caturāsīti suvaṇṇapātisahassāni ādiṃ katvā koṭito paṭṭhāya adāsi.
其中,‘装满银币的’是指装满了银片、银块和银钱。然而不应认为那些盘器很小:在一块约一迦梨沙面积的地面上,只放置了四只盘子。盘子的中央凸起部分由九宝制成,从口沿往下则是八宝。盘口的边沿宽阔得足以让一辆六匹良驹拉的骏马战车绕行。施主在布施时,把受施者分组安置在盘子的外侧边缘,先布施盘中装入的物品,然后把盘子从接缝处一一拆解开,连盘子一起布施。就这样,他布施了全部的八万四千只盘子。对于银盘等物品,也用了同样的方法。而这里‘装满金物的’,是指装满了金片、金块和金钱的。‘装满钱财的’,是指装满了七种宝物的。‘金庄严具’,就是指黄金做的饰品。‘带着铜制挤奶桶的’,意思是带着银制挤奶桶的母牛。那些母牛的角都被套上了金套,脖子上挂着素馨花环,四蹄戴着脚镯,背上覆盖着上好的布料,脖颈下还系着金铃。‘千亿件衣’:按世俗的说法,二十套衣服算一亿,但在这里指的是‘十件衣’。在‘细亚麻布’等物品里,凡是哪种布料最精细,他就施与哪种。至于那些通常不被看作是布施的妇女之施、公牛之施、酒之施、歌舞娱乐之施等等,他也一并施与了。这样做只是为了堵住那些可能说‘韦拉摩的布施里没有这个’的言论,当做是附属品。这些布施品‘犹如河流般流溢’,就是像河流一样流淌而出。
Tattha rūpiyapūrānīti rajatataṭṭirajataphālarajatamāsakehi pūrāni. Pātiyo pana khuddikāti na sallakkhetabbā, ekakarīsappamāṇe bhūmibhāge catassova pātiyo ṭhapayiṃsu. Pātimakuḷaṃ navaratanaṃ hoti, mukhavaṭṭito paṭṭhāya aṭṭharatanaṃ, pātimukhavaṭṭiyā chayutto ājaññaratho anupariyāyati, dadamāno pātiyā bāhirantena vaggavagge paṭiggāhake ṭhapetvā paṭhamaṃ pātiyā pakkhittaṃ datvā pacchā sandhisandhito viyojetvā pātinti evaṃ caturāsīti pātisahassāni adāsi. Rūpiyapātiādīsupi eseva nayo. Etthapi ca suvaṇṇapūrānīti suvaṇṇataṭṭisuvaṇṇaphālasuvaṇṇamāsakehi pūrāni. Hiraññapūrānīti sattavidharatanapūrāni. Sovaṇṇālaṅkārānīti suvaṇṇālaṅkārāni. Kaṃsūpadhāraṇānīti rajatamayakhīrapaṭicchakāni. Tāsaṃ pana dhenūnaṃ siṅgāni suvaṇṇakosakapariyonaddhāni ahesuṃ, gīvāya sumanadāmaṃ piḷandhiṃsu, catūsu pādesu nupūrāni, piṭṭhiyaṃ varadukūlaṃ pārutaṃ, kaṇṭhe suvaṇṇaghaṇṭaṃ bandhiṃsu. Vatthakoṭisahassānīti lokavohārato vīsativatthayugāni ekā koṭi , idha pana dasa sāṭakāti vuttaṃ. Khomasukhumānantiādimhi khomādīsu yaṃ yaṃ sukhumaṃ, taṃ tadeva adāsi. Yāni panetāni itthidānaṃ usabhadānaṃ majjadānaṃ samajjādānanti adānasammatāni, tānipi esa ‘‘velāmassa dānamukhe idaṃ nāma natthī’’ti vacanapathaṃ pacchindituṃ parivāratthāya adāsi. Najjo maññe vissandantīti nadiyo viya vissandanti.
世尊在说完韦拉摩的布施之后,为了更增上地为这位长者开示法义,说道:‘居士,那大布施并非他人所行,正是我所施。然而,即便曾行如此大施,当时我仍未得遇真正堪受供养之人。如今有与我同等的佛陀现世,你正在行布施,又何必心生忧虑呢?’如此说完,便开始开示‘而对你说来,或许……’等语。
问:难道那时所有的色、受、想、行、识不都已灭去了吗?为何世尊还说‘我在那时即是韦拉摩婆罗门’呢?
答:这是因为相续未曾断绝。那些色法等在灭去时,正是作为此相续的缘而灭去,辗转执取相续不断,因此世尊才这样说。
‘没有任何人能清净那份布施’,是指无有任何沙门、婆罗门,或天、魔,能站出来说:‘我能清净那份布施’。因为若要清净那份布施,上等须达佛陀的程度,最下也须至法将舍利弗长老那样的圣弟子方可。
Iminā satthā velāmassa dānaṃ kathetvā, ‘‘gahapati, etaṃ mahādānaṃ nāñño adāsi, ahaṃ adāsiṃ. Evarūpaṃ pana dānaṃ dadantopi ahaṃ paṭiggahetuṃ yuttarūpaṃ puggalaṃ nālatthaṃ, tvaṃ mādise buddhe lokasmiṃ diṭṭhamāne dānaṃ dadamāno kasmā cintesī’’ti seṭṭhissa desanaṃ vaḍḍhento siyā kho pana tetiādimāha. Nanu ca yāni tadā ahesuṃ rūpavedanāsaññāsaṅkhāraviññāṇāni, tāni niruddhāni? Kasmā ‘‘ahaṃ tena samayena velāmo brāhmaṇo’’ti āhāti? Paveṇiyā avicchinnattā. Tāni hi rūpādīni nirujjhamānāni imesaṃ paccaye datvā niruddhāni aparāparaṃ avicchinnaṃ paveṇiṃ gahetvā evamāha. Na taṃ koci dakkhiṇaṃ sodhetīti koci samaṇo vā brāhmaṇo vā devo vā māro vā uṭṭhāya taṃ dakkhiṇaṃ sodhetīti vattabbo nāhosi. Tañhi dakkhiṇaṃ sodhento uttamakoṭiyā buddho, heṭṭhimakoṭiyā dhammasenāpatisāriputtattherasadiso sāvako sodheyya.
‘具见者’,是指具足正见的人,也就是入流者。‘这比那个果报更大’,是指:这份施予入流者的布施,比起有人曾以七年七个月的时间舍离大量的金银,布施给世间凡夫所做的大布施,果报更为殊胜。
Diṭṭhisampannanti dassanasampannaṃ sotāpannaṃ. Idaṃ tato mahapphalataranti idaṃ sotāpannassa dinnadānaṃ lokiyamahājanassa sattamāsādhikāni satta saṃvaccharāni ettakaṃ hiraññasuvaṇṇaṃ pariccajantena dinnadānato mahapphalaṃ.
‘若对一百位具见者’:在此,是以一位一来者为基准,计为一百零一位入流者,应当这样来理解入流者的数量。依照这一方法,在所有句子中,对于向下递减的较低位次者,都应理解为:紧邻其上的更高位次者的补特伽罗数目,乘以一百倍。
Yo ca sataṃ diṭṭhisampannānanti ettha ekassa sakadāgāmissa vasena ekuttarasataṃ sotāpanne katvā sotāpannagaṇanā veditabbā. Iminā upāyena sabbavāresu heṭṭhā heṭṭhā āgate anantarena sataguṇaṃ katvā puggalagaṇanā veditabbā.
“以佛陀为首的”:此处,应了知将正自觉者奉为僧伽长老而坐的僧团,即称为“以佛陀为首的僧团”。“为四方僧伽”:此处,所谓“为四方僧伽而建的精舍”,是指其中安奉有塔庙、举行法会,且比丘们可自四方乃至四维而来,无须先事请问,便可自行洗足、取钥开启房门、整理卧具、安住其中,随后随心所欲地离去。即便仅是四肘大小的草屋,也称作“为四方僧伽而建的精舍”。
Buddhappamukhanti ettha sammāsambuddhaṃ saṅghattheraṃ katvā nisinno saṅgho buddhappamukho saṅghoti veditabbo. Cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissāti ettha cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa katavihāro nāma yattha cetiyaṃ patiṭṭhitaṃ hoti, dhammassavanaṃ karīyati, catūhi disāhi anudisāhi ca bhikkhū āgantvā appaṭipucchitvāyeva pāde dhovitvā kuñcikāya dvāraṃ vivaritvā senāsanaṃ paṭijaggitvā vasitvā yathāphāsukaṃ gacchanti. So antamaso caturataniyā paṇṇasālāpi hotu, cātuddisaṃ saṅghaṃ uddissa katavihārotveva vuccati.
“行皈依”:此处意指由圣道所证得的、不再退转的皈依。又有一派主张:“因将自己奉献出去而行布施,故此皈依的果报,比那种布施更为殊胜。”“受持学处”:即领受五戒。所说的戒,也是指由圣道所证得的不退转戒。另一派则说:“因布施给一切众生以无畏,故此持戒的果报,比布施更为殊胜。”“仅涂香之量”:即仅仅涂抹香粉的量,以两指撮取些许香粉,仅作嗅闻。而另一派则引用“仅挤牛乳之量”的经文,释为“仅挤一次牛乳的量”。“慈心”:即遍及一切众生、希求其利益的慈心。这是依安止定而说的。“无常想”:指作为圣道无间缘而达至顶峰的强力观智。
Saraṇaṃ gaccheyyāti ettha maggenāgataṃ anivattanasaraṇaṃ adhippetaṃ. Apare panāhu – attānaṃ niyyādetvā dinnattā saraṇāgamanaṃ tato mahapphalataranti vuttaṃ. Sikkhāpadāni samādiyeyyāti pañca sīlāni gaṇheyya. Sīlampi maggena āgataṃ anivattanasīlameva kathitaṃ. Apare panāhu – sabbasattānaṃ abhayadānassa dinnattā sīlaṃ tato mahapphalataranti vuttaṃ. Gandhohanamattanti gandhaūhanamattaṃ, dvīhaṅgulīhi gaṇḍapiṇḍaṃ gahetvā upasiṅghanamattaṃ. Apare pana ‘‘gaddohanamatta’’nti pāḷiṃ vatvā gāviyā ekavāraṃ thanaañchanamattanti atthaṃ vadanti. Mettacittanti sabbasattānaṃ hitānupharaṇacittaṃ. Taṃ pana appanāvaseneva gahitaṃ. Aniccasaññanti maggassa anantarapaccayabhāvena sikhāpattabalavavipassanaṃ.
然而,应以譬喻来理解这些布施等功德:假使将赡部洲大地整治得如鼓面般平坦而光滑,从边际开始铺设坐具,并请圣者们安坐其上;其中,入流者有十排,一来者有五排,不来者有两排半,漏尽者有一排半,独觉佛有一排,而正自觉者仅一人。与此供养如是众多圣者的功德相比,供养正自觉者的功德果报更为广大。而其余——
Upamāto pana imāni dānādīni puññāni evaṃ veditabbāni – sacepi hi jambudīpaṃ bheritalasadisaṃ samatalaṃ katvā koṭito paṭṭhāya pallaṅke attharitvā ariyapuggale nisīdāpeyya, tattha sotāpannānaṃ dasa pantiyo assu, sakadāgāmīnaṃ pañca, anāgāmīnaṃ aḍḍhateyyā, khiṇāsavānaṃ diyaḍḍhā, paccekabuddhānaṃ ekā panti bhaveyya, sammāsambuddho ekakova. Ettakassa janassa dinnadānato sammāsambuddhassa dinnameva mahapphalaṃ. Itaraṃ pana –
布施精舍、恭敬礼拜、持守学处、修习慈心——
对于如实观照诸行灭尽者,这些功德不及他的十六分之一。
‘‘Vihāradānaṃ paṇipāto, sikkhā mettāya bhāvanā; Khayato sammasantassa, kalaṃ nāgghati soḷasiṃ’’.
因此,世尊于般涅槃时曾说:“法随法行,是为无上供养。”其余各处,意义明显。
Teneva bhagavā parinibbānasamaye ‘‘dhammānudhammappaṭipatti anuttarā pūjā’’ti āha. Sesaṃ sabbattha uttānatthamevāti.