第五 大祭祀品 (Mahāyaññavaggo)显示巴利原文
5. Mahāyaññavaggo
第一 七识住经注释 (Sattaviññāṇaṭṭhitisuttavaṇṇanā)显示巴利原文
1. Sattaviññāṇaṭṭhitisuttavaṇṇanā
44 在第五经的第一部分中,因“yasmā”是一个表示举例的小品词(参见《长部》义注2.127),所以“seyyathāpi manussā”的意思是“就像人类那样”。即使外在的因相同,由于内在的因存在差异,依然会有差别。“其身异”(nānattakāyā):指他们身体各不相同,或他们有着种种身体,故称身异者。依此类推,其余词句的意义也应这样理解。“这些”(Tā)指人类。“其想异”:指他们有种种不同的想。“有堕处”(vinipātikā):他们虽然具有天身,但因退失了天界的成就,而遭遇暂时的堕落;另一种解释是,由于他们没有堕向恶趣的堕落,故称“堕处者”。应知他们由此解脱了四恶趣。正如可爱者母等人的情形——据说,有位名叫可爱者母的女夜叉,在破晓时分听到阿那律长老诵法时——显示巴利原文
44. Pañcamassa paṭhame yasmā nidassanatthe nipāto (dī. ni. ṭī. 2.127) tasmā seyyathāpi manussāti yathā manussāti vuttaṃ hoti. Viseso hotiyeva satipi bāhirassa kāraṇassa abhede ajjhattikassa bhinnattā. Nānattaṃ kāye etesaṃ, nānatto vā kāyo etesanti nānattakāyā. Iminā nayena sesapadesupi attho veditabbo. Nesanti manussānaṃ. Nānattā saññā etesaṃ atthīti nānattasaññino. Sukhasamussayato vinipāto etesaṃ atthīti vinipātikā satipi devabhāve dibbasampattiyā abhāvato. Apāyesu vā gato natthi nipāto etesanti vinipātikā. Tenāha ‘‘catuapāyavinimuttā’’ti. Piyaṅkaramātādīnaṃ viyāti piyaṅkaramātā kira yakkhinī paccūsasamaye anuruddhattherassa dhammaṃ sajjhāyato sutvā –
“可爱者,勿作声!比丘正在诵法句;
若能了知法句,我们便依之修行,这将对我们有益。”
对众生,我们当自我克制;具足正知,不说虚妄之语;
我们应修学自身的善戒,或许能由此脱离毕舍遮之胎。”(《相应部》1.240)——
显示巴利原文 ‘‘Mā saddamakarī piyaṅkara, bhikkhu dhammapadāni bhāsati; Api dhammapadaṃ vijāniya, paṭipajjema hitāya no siyā. ‘‘Pāṇesu ca saṃyamāmase, sampajānamusā na bhaṇāmase; Sikkhema susīlyamattano, api muccema pisācayoniyā’’ti. (saṃ. ni. 1.240) –
她如此教导儿子后,便于当日证得入流果。而优多罗母,则在听闻世尊说法后,即证入流。显示巴利原文
Evaṃ puttakaṃ saññāpetvā taṃ divasaṃ sotāpattiphalaṃ pattā. Uttaramātā pana bhagavato dhammaṃ sutvāva sotāpannā jātā.
「梵身天」:投生于由初禅所生的梵身——即梵天群体或梵天种类中者,称为梵身天。
「梵辅众」:投生在大梵天的会众中,因其处于侍从地位,故称梵辅众。
「梵辅天」:处于大梵天国师地位者。
「大梵天」:因其寿量、容貌等皆广大,故称大梵天。
这三类虽都依初禅而投生彼处,但为显示由禅那修习的差别而有此区分,故说「而梵辅众……」等文。
「小」:即下劣。其下劣性可从意欲等低劣来理解;或指刚获得、尚羸弱,故为小。
「劫」:指不可数的劫。处于下劣与殊胜之间,故名「中」。其中等性可从意欲等中等来理解;或指证得后未能善加修习,故为中。
「半劫」:即不可数劫的一半。
「更广大」:意谓比起梵辅众,其范围更广、自性更胜;即使在自性上,也确实更为殊胜。此处它属于「无量」。
对于少光天等、少净天等,虽然身体的自性有别,但仅以一种状态来界定,因此称为「单一身者」。
「胜」:即最上。其最上性可从意欲等最上性来理解;或指已善加修习,完显示巴利原文
Brahmakāye paṭhamajjhānanibbatte brahmasamūhe, brahmanikāye vā bhavāti brahmakāyikā. Mahābrahmuno parisāya bhavāti brahmapārisajjā tassa paricārakaṭṭhāne ṭhitattā. Mahābrahmuno purohitaṭṭhāne ṭhitāti brahmapurohitā. Āyuvaṇṇādīhi mahantā brahmānoti mahābrahmāno. Satipi tesaṃ tividhānampi paṭhamena jhānena gantvā nibbattabhāve jhānassa pana pavattibhedena ayaṃ visesoti dassetuṃ ‘‘brahmapārisajjā panā’’tiādi vuttaṃ. Parittenāti hīnena. Sā cassa hīnatā chandādīnaṃ hīnatāya veditabbā. Paṭiladdhamattaṃ vā hīnaṃ. Kappassāti asaṅkhyeyyakappassa . Hīnapaṇītānaṃ majjhe bhavattā majjhimaṃ. Sā cassa majjhimatā chandādīnaṃ majjhimatāya veditabbā. Paṭilabhitvā nātisubhāvitaṃ vā majjhimaṃ. Upaḍḍhakappoti asaṅkhyeyyakappassa upaḍḍhakappo. Vipphārikataroti brahmapārisajjehi pamāṇato vipulataro sabhāvato uḷārataro ca hoti. Sabhāvenapi hi uḷāratamova. Taṃ panettha appamāṇaṃ. Tassa hi parittābhādīnaṃ parittasubhādīnañca kāye satipi sabhāvavematte ekattavaseneva vavatthapīyatīti ‘‘ekattakāyā’’tveva te vuccanti. Paṇītenāti ukkaṭṭhena. Sā cassa ukkaṭṭhatā chandādīnaṃ ukkaṭṭhatāya veditabbā. Subhāvitaṃ vā, sammadeva, vasibhāvaṃ pāpitaṃ paṇītaṃ ‘‘padhānabhāvaṃ nīta’’nti katvā. Idhāpi kappo asaṅkhyeyyakappavaseneva veditabbo paripuṇṇamahākappassa asambhavato. Itīti evaṃ vuttappakārena. Teti ‘‘brahmakāyikā’’ti vuttā tividhāpi brahmāno. Saññāya ekattāti tihetukabhāvena ekasabhāvattā. Na hi tassā sampayuttadhammavasena aññopi koci bhedo atthi. Evanti iminā nānattakāyā ekattasaññino gahitāti dasseti.
「火炬」:即棍状灯。光流散、奔驰;如同散开一般地奔驰。
「二劫」:即两个大劫。此后诸处也同此理。
「于此」:指于此经中。由于以最上界限的方式摄取,仅举「光音天」便已包含了所有的「少光天」和「无量光天」。显示巴利原文
Daṇḍaukkāyāti daṇḍadīpikāya. Sarati dhāvati, vissarati vippakiṇṇā viya dhāvati. Dve kappāti dve mahākappā. Ito paresupi eseva nayo. Idhāti imasmiṃ sutte. Ukkaṭṭhaparicchedavasena ābhassaraggahaṇeneva sabbepi te parittābhāappamāṇābhāpi gahitā.
「遍净天」(subhakiṇhā):若依正说,应为「美丽的光是净,被彼光遍满而成为遍净(subhākiṇṇā)」。将“bhā”的音缩短,并将末尾的“ṇa”字转为“ha”,便说成了“subhakiṇhā”。然而在注疏中,则以光坚固、凝然一体,说明“美丽”是同义语,故解释为「被美丽遍满、散布」。此处也应将末尾的“ṇa”字转为“ha”。由于光为一体,故不中断、不散射。
它们唯属第四识住,因为身体和想都是同一类的。
由于拥有广大的寂静、乐、青春、容貌等果报,故称为「广果天」(vehapphalā)。
此处“ettha”指在识住之中。显示巴利原文
Sundarā pabhā subhā, tāya kiṇṇā subhākiṇṇāti vattabbe. Bhā-saddassa rassattaṃ antima-ṇa-kārassa ha-kārañca katvā ‘‘subhakiṇhā’’ti vuttā. Aṭṭhakathāyaṃ pana niccalāya ekagghanāya pabhāya subhoti pariyāyavacananti ‘‘subhena okiṇṇā vikiṇṇā’’ti attho vutto. Etthāpi antima-ṇa-kārassa ha-kārakaraṇaṃ icchitabbameva. Na chijjitvā pabhā gacchati ekagghanattā. Catutthaviññāṇaṭṭhitimeva bhajanti kāyassa saññāya ca ekarūpattā. Vipulasantasukhāyuvaṇṇādiphalattā vehapphalā. Etthāti viññāṇaṭṭhitiyaṃ.
住于还灭分者,因其不再回转。
说“非一切时”之后,为阐明其非一切时性,便说“乃至十万劫”等。
于一万六千劫后生起的净居天梵天,因入般涅槃,且其余众生亦不于彼处生起,在无佛陀的世间,彼处便成空无,故净居天并非一切时有。
净居天界犹如临时安营之处。
由这部经,既说明了净居天作为众生居处的性质,也说明了作为识住的性质。因此,净居天在七识住中属第四识住,在九众生居中属第四众生居。显示巴利原文
Vivaṭṭapakkhe ṭhitā apunarāvattanato. ‘‘Na sabbakālikā’’ti vatvā tameva asabbakālikattaṃ vibhāvetuṃ ‘‘kappasatasahassampī’’tiādi vuttaṃ. Soḷasakappasahassaccayena uppannānaṃ suddhāvāsabrahmānaṃ parinibbāyanato aññesañca tattha anuppajjanato buddhasuññe loke suññaṃ taṃ ṭhānaṃ hoti, tasmā suddhāvāsā na sabbakālikā. Khandhāvāraṭṭhānasadisā honti suddhāvāsabhūmiyo. Iminā suttena suddhāvāsānaṃ sattāvāsabhāvadīpaneneva viññāṇaṭṭhitibhāvopi dīpito hoti, tasmā suddhāvāsāpi sattasu viññāṇaṭṭhitīsu catutthaviññāṇaṭṭhitiṃ, navasu sattāvāsesu catutthasattāvāsañca bhajanti.
“微妙”:因已达到唯行残余的微细状态。
由于没有明显的识的作用,既非有识,亦非完全无识,故称“非无识”。
因此,在识作用遍满的识住中,并未将其列出。显示巴利原文
Sukhumattāti saṅkhārāvasesasukhumabhāvappattattā. Paribyattaviññāṇakiccābhāvato neva viññāṇaṃ, na sabbaso aviññāṇaṃ hotīti nāviññāṇaṃ, tasmā paripphutaviññāṇakiccavantīsu viññāṇaṭṭhitīsu na vuttaṃ.
2. 定资具经的注释显示巴利原文
2. Samādhiparikkhārasuttavaṇṇanā
45 45. 在第二经中,“定资具”:此处,资具有三种含义。
如说“车以戒为资具,以禅那为轴,以精进为轮”(《相应部》5.4),此中,资具是指“庄严”。
如说“由七种城防资具善加防护”(《增支部》7.67),此中,资具是指“眷属”。
如说“病缘药……活命资具”(《中部》1.191-192),此中,资具是指“资粮”。
此处所要表达的正是后者,故说“道定的资粮”。作眷属解的资具亦无不可,因为正见等道支以俱生等缘的状态,对正定有资助、造作的作用,故为眷属。
“被资具所防护”:即被围绕。
此即称为“圣正定”:犹如被七宝围绕的转轮王,被七支所围绕的圣正定,便称为圣正定。
“近依”(upanisā):亲近并依止,故称近依。具有近依的,便是“有近依”(saupaniso)。有近依的意思,也就是“有眷属”。
在这里,作为俱作因的法聚,被称为“近依”。显示巴利原文
45. Dutiye samādhiparikkhārāti ettha tayo parikkhārā. ‘‘Ratho sīlaparikkhāro, jhānakkho cakkavīriyo’’ti (saṃ. ni. 5.4) hi ettha alaṅkāro parikkhāro nāma. ‘‘Sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṃ hotī’’ti (a. ni. 7.67) ettha parivāro parikkhāro nāma. ‘‘Gilānapaccaya…pe… jīvitaparikkhārā’’ti (ma. ni. 1.191-192) ettha sambhāro parikkhāro nāma. So idha adhippetoti āha ‘‘maggasamādhissa sambhārā’’ti. Parivāraparikkhāropi vaṭṭatiyeva. Parivāro hi sammādiṭṭhādayo maggadhammā sammāsamādhissa sahajātādipaccayabhāvena parikaraṇato abhisaṅkharaṇato. Parikkhatāti parivāritā. Ayaṃ vuccati ariyo sammāsamādhīti ayaṃ sattahi ratanehi parivuto cakkavattī viya sattahi aṅgehi parivuto ariyo sammāsamādhīti vuccati. Upecca nissīyatīti upanisā, saha upanisāyāti saupaniso, saupanissayo attho, saparivāroyevāti vuttaṃ hoti. Sahakārikāraṇabhūto hi dhammasamūho idha ‘‘upaniso’’ti adhippeto.
3. 《第一火经》注疏显示巴利原文
3. Paṭhamaaggisuttavaṇṇanā
46 在第三经中,“以燃烧的意义”是指:固然,像供火等三种火也是婆罗门们所希求的,但那仅是他们的希求而已,并非真实能为众生带来那样的利益。为了指出哪些火能真实成就众生利益,才说“供物(āhuna)被称为”等语。其中,“供物”(āhuna)即指拿来供养、呈献之意;而有资格接受这种供养的是父母。因此世尊说:“比丘们,‘应供者’,这是对父母的同义词。”(《如是语》106)。正因父母对子女恩德深重,他们才是应供者:子女若以正确的方式对待父母,便能带来利益与安乐;若以错误的方式对待,则导致损害与痛苦,所以说“在他们……生起”。显示巴利原文
46. Tatiye anuḍahanaṭṭhenāti kāmaṃ āhuneyyaggiādayo tayo aggī brāhmaṇehipi icchitā santi. Te pana tehi icchitamattāva, na sattānaṃ tādisā atthasādhakā. Ye pana sattānaṃ atthasādhakā, te dassetuṃ ‘‘āhunaṃ vuccatī’’tiādi vuttaṃ. Tattha ānetvā hunanaṃ pūjanaṃ ‘‘āhuna’’nti vuttaṃ, taṃ āhunaṃ arahantī mātāpitaro. Tenāha bhagavā – ‘‘āhuneyyāti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacana’’nti (itivu. 106). Yadaggena ca te puttānaṃ bahūpakāratāya āhuneyyāti, tesu sammāpaṭipatti nesaṃ hitasukhāvahā, tadaggena tesu micchāpaṭipatti ahitadukkhāvahāti āha ‘‘tesu…pe… nibbattantī’’ti.
这一含义,可以借由弥多文达迦(Mittavindaka)的故事来了解。弥多文达迦的母亲对他说:“孩子,今日你持守布萨,到寺院通宵闻法,我便给你一千钱。”他贪着财物,便受持布萨,前往寺院,心想“此处无危险”,于是躺在法座下面睡了一整夜,然后回家。母亲一早煮好粥端给他,他拿到那一千钱后才喝粥。那时他心想:“我还要积聚更多财富。”便打算乘船出海。母亲劝阻说:“孩子,家中已有四十亿的财富,不必出海了。”他不听,仍然坚持要去。母亲站在他面前,他竟恼怒地想:“她挡在我前面!”便一脚踢倒母亲,跨过她的身体离去。显示巴利原文
Svāyamattho (dī. ni. aṭṭha. 3.305) mittavindakavatthunā veditabbo. Mittavindako hi mātarā, ‘‘tāta, ajja uposathiko hutvā vihāre sabbarattiṃ dhammassavanaṃ suṇohi, sahassaṃ te dassāmī’’ti vutto dhanalobhena uposathaṃ samādāya vihāraṃ gantvā ‘‘idaṃ ṭhānaṃ akutobhaya’’nti sallakkhetvā dhammāsanassa heṭṭhā nipanno sabbarattiṃ niddāyitvā gharaṃ agamāsi. Mātā pātova yāguṃ pacitvā upanāmesi. So sahassaṃ gahetvāva pivi. Athassa etadahosi ‘‘dhanaṃ saṃharissāmī’’ti. So nāvāya samuddaṃ pakkhanditukāmo ahosi. Atha naṃ mātā, ‘‘tāta, imasmiṃ kule cattālīsakoṭidhanaṃ atthi, alaṃ gamanenā’’ti nivāreti. So tassā vacanaṃ anādiyitvā gacchati eva. Sā purato aṭṭhāsi. Atha naṃ kujjhitvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ purato tiṭṭhatī’’ti pādena paharitvā patitaṃ antaraṃ katvā agamāsi.
母亲爬起来说:“对我这样的母亲做出这种事,孩子,你以为你去的地方还会有安乐吗?”他登船出海,到了第七日,船停滞不前。这时人们说:“船上必定有个恶人,抽签吧!”签连续三次都落到他头上。于是人们给了他一个木筏,把他丢入大海。他漂流到一座岛上,与天宫饿鬼(vimānapetī)共享福报。那些饿鬼告诫他:“别再往前走了!”但他见越往前福报越胜,便继续前行,最后看见一个头戴刀轮(khuracakka)的众生,那刀轮在他眼中犹如一朵莲花(padumapuppha)。他对那众生说:“你身上这朵莲花,给我吧。”那众生答:“主人,这不是莲花,是刀轮。”他却说:“你骗我,我难道没见过莲花吗?你涂了红栴檀,却不愿把身上这朵莲花给我。”那众生心想:“此人必是造了与我相似的业,要来领受此果报了。”于是对他说:“接着!”便将刀轮抛向他的头顶。由此而有以下的偈颂:显示巴利原文
Mātā uṭṭhahitvā ‘‘mādisāya mātari evarūpaṃ kammaṃ katvā gatassa te gataṭṭhāne sukhaṃ bhavissatīti evaṃsaññī nāma tvaṃ puttā’’ti āha. Tassa nāvaṃ āruyha gacchato sattame divase nāvā aṭṭhāsi. Atha te manussā ‘‘addhā ettha pāpapuggalo atthi, salākaṃ dethā’’ti āhaṃsu. Salākā dīyamānā tasseva tikkhattuṃ pāpuṇi. Te tassa uḷumpaṃ datvā taṃ samudde pakkhipiṃsu. So ekaṃ dīpaṃ gantvā vimānapetīhi saddhiṃ sampattiṃ anubhavanto tāhi ‘‘purato purato mā agamāsī’’ti vuccamānopi taddiguṇaṃ taddiguṇaṃ sampattiṃ passanto anupubbena khuracakkadharaṃ ekaṃ addasa. Taṃ cakkaṃ padumapupphaṃ viya upaṭṭhāsi. So taṃ āha, ‘‘ambho, idaṃ tayā piḷandhitaṃ padumaṃ mayhaṃ dehī’’ti. Na idaṃ, sāmi, padumaṃ, khuracakkaṃ etanti. So ‘‘vañcesi maṃ tvaṃ, kiṃ mayā padumaṃ na diṭṭhapubba’’nti vatvā ‘‘tvaṃ lohitacandanaṃ vilimpitvā piḷandhanaṃ padumapupphaṃ mayhaṃ na dātukāmo’’ti āha. So cintesi ‘‘ayampi mayā katasadisaṃ kammaṃ katvā tassa phalaṃ anubhavitukāmo’’ti. Atha naṃ ‘‘gaṇha, re’’ti vatvā tassa matthake cakkaṃ khipi. Tena vuttaṃ –
由四变为八,由八又变为十六;
由十六变为三十二,这贪得无厌者遭受刀轮击打;
被欲望所击杀的人,刀轮就在他的头顶旋转。」(《本生经》1.1.104; 1.5.103);
显示巴利原文 ‘‘Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhi pica soḷasa; Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake’’ti. (jā. 1.1.104; 1.5.103);
Soti,即家主,指丈夫。‘依前文所说之理’,即成为燃烧的缘。此事有一则事例:迦叶佛时代,一位入流者优婆塞的妻子行不贞。他亲眼看见后,对她说:‘你为何这样做?’她说:‘我若果真做出这种事,就让这只狗撕咬吞食我。’她死后投生为耳缺池中的天宫饿鬼,白天享受福报,夜间受苦。当时,波罗奈国王外出狩猎,进入林中,渐渐来到耳缺池,与她共享福乐。她欺瞒国王后,便在夜间去受苦。国王察觉后心想:‘她究竟去了哪里?’于是尾随其后,在不远处停下,看见一只狗从耳缺池出来,‘吧嗒吧嗒’地撕吞她。他用剑将狗劈成两半,便成了两只;再劈,成了四只;再劈,成了八只;再劈,成了十六只。她问:‘主人,您在做什么?’国王问:‘这是怎么回事?’她说:‘不要这样做。把一团唾液吐在地上,用脚碾磨即可。’国王照做后,那些狗便消失了。据说,在这里让狗消失的诀窍,正是将唾液团吐在地上用脚碾磨,而就在那一天,她的业力消尽。国王心生后悔,准备离去。她说:‘主人,我的业力已尽,请您不要走。’国王没有听从,径直离开了。显示巴利原文
Soti gehasāmiko bhattā. Purimanayenevāti anuḍahanassa paccayatāya. Tatridaṃ vatthu – kassapabuddhakāle sotāpannassa upāsakassa bhariyā aticāraṃ carati. So taṃ paccakkhato disvā ‘‘kasmā evaṃ karosī’’ti āha. Sā ‘‘sacāhaṃ evarūpaṃ karomi, ayaṃ me sunakho viluppamāno khādatū’’ti vatvā kālakatā kaṇṇamuṇḍakadahe vemānikapetī hutvā nibbattā divā sampattiṃ anubhavati, rattiṃ dukkhaṃ. Tadā bārāṇasirājā migavaṃ caranto araññaṃ pavisitvā anupubbena kaṇṇamuṇḍakadahaṃ sampatto tāya saddhiṃ sampattiṃ anubhavati. Sā taṃ vañcetvā rattiṃ dukkhaṃ anubhavati. So ñatvā ‘‘kattha nu kho gacchatī’’ti piṭṭhito piṭṭhito gantvā avidūre ṭhito kaṇṇamuṇḍakadahato nikkhamitvā taṃ ‘‘paṭapaṭa’’nti khādamānaṃ ekaṃ sunakhaṃ disvā asinā dvidhā chindi, dve ahesuṃ. Puna chinne cattāro, puna chinne aṭṭha, puna chinne soḷasa ahesuṃ. Sā ‘‘kiṃ karosi, sāmī’’ti āha. So ‘‘kiṃ ida’’nti āha. Sā ‘‘evaṃ akatvā kheḷapiṇḍaṃ bhūmiyaṃ niṭṭhubhitvā pādena ghaṃsāhī’’ti āha. So tathā akāsi. Sunakhā antaradhāyiṃsu. Muṭṭhiyogo kirāyaṃ tassa sunakhantaradhānassa, yadidaṃ kheḷapiṇḍaṃ bhūmiyaṃ niṭṭhubhitvā pādena ghaṃsanaṃ, taṃ divasaṃ tassā kammaṃ khīṇaṃ. Rājā vippaṭisārī hutvā gantuṃ āraddho. Sā ‘‘mayhaṃ, sāmi, kammaṃ khīṇaṃ, mā agamāsī’’ti āha. Rājā assutvāva gato.
‘施’:指布施四种资具(即四缘)。众生通过这些资具而获得利益和安乐,所以称为‘施’;而应接受这种布施的人,就称为‘应供者’,即比丘僧团。显示巴利原文
Dakkhiṇāti cattāro paccayā dīyamānā dakkhanti etehi hitasukhānīti, taṃ dakkhiṇaṃ arahatīti dakkhiṇeyyo, bhikkhusaṅgho.
「第二火经」等的注释显示巴利原文
4-5. Dutiyaaggisuttādivaṇṇanā
47-48 第四段:所谓‘大祭祀已备好’,经文中说‘大祭祀已备好’(mahāyañño upakkhaṭo),意指布置好祭祀场之后,为举行大祭祀而准备了有识与无识的祭祀用具。而‘已备好’(upakkhaṭo)即‘已呈现在前’。‘百头幼牛’(vacchatarasatāni),指已届青年但气力尚未极强的小牛;不过这些都只是牛犊,并非已调伏的牛或耕牛。‘羊’(urabbhā)指年轻的公羊。‘已牵来’(upanītāni),意为为安置而带来。‘以伤害义’(vihiṃsaṭṭhena),就是加害的意思。‘请吹拂’(upavāyatu),意思是请清凉的微风吹来,消除身体的疲劳。其余内容容易理解。第五段无需说明。显示巴利原文
47-48. Catutthe yaññavāṭaṃ sampādetvā mahāyaññaṃ uddissa saviññāṇakāni aviññāṇakāni ca yaññūpakaraṇāni sajjitānīti āha pāḷiyaṃ ‘‘mahāyañño upakkhaṭo’’ti. Taṃ upakaraṇaṃ tesaṃ tathāsajjananti āha ‘‘upakkhaṭoti paccupaṭṭhito’’ti. Vacchatarasatānīti yuvabhāvappattāni nātibalavavacchasatāni. Te pana vacchā eva honti, na dammā, balībaddā vā. Urabbhāti taruṇameṇḍakā vuccanti. Upanītānīti ṭhapanatthāya upanītāni. Vihiṃsaṭṭhenāti hiṃsanaṭṭhena. Upavāyatūti upagantvā sarīradarathaṃ nibbāpento saṇhasītalā vāto vāyatu. Sesaṃ suviññeyyameva. Pañcame natthi vattabbaṃ.
「第二想经」注释显示巴利原文
6. Dutiyasaññāsuttavaṇṇanā
49 第六经中,“筋刮”(nhāruvilekhana):指剥皮时,刮去皮后所丢弃的残余物。“这是我”等所产生的执著,名为“我执”;“这是我的”所产生的执著,名为“我所执”。因此说“立于我执见”等。“三种方式”(tisso vidhā):指依“我胜、我相等、我劣”而有的三种慢。在“以单一方式摄色”等句中,“方式”指“部分”;在“他们说怎样的持戒者为有戒者?怎样的有慧者为有慧者?”等句中,“方式”指“种类”;在“比丘们,有三种方式。哪三种?即‘我胜’的方式”等句中,“方式”指“慢”。此处也是指慢,因为它以胜、等、劣而区别开来,又以此差别而燃烧、炽盛,故称为“方式”。显示巴利原文
49. Chaṭṭhe nhāruvilekhananti cammaṃ likhantānaṃ cammaṃ likhitvā chaḍḍitakasaṭaṃ. ‘‘Esohamasmī’’tiādinā ahaṃkaraṇaṃ ahaṅkāro. ‘‘Etaṃ mamā’’ti mamaṃkaraṇaṃ mamaṅkāro. Tenāha ‘‘ahaṅkāradiṭṭhito’’tiādi. Tisso vidhāti seyyasadisahīnavasena tayo mānā. ‘‘Ekavidhena rūpasaṅgaho’’tiādīsu (dha. sa. 584) koṭṭhāso ‘‘vidhā’’ti vutto. ‘‘Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadantī’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.95) pakāro. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vidhā. Katamā tisso? Seyyohamasmīti vidhā’’ti (vibha. 920) ettha māno ‘‘vidhā’’ti vutto. Idhāpi mānova adhippeto. Māno hi vidahanato hīnādivasena tividhā. Tenākārena dahanato upadahanato ‘‘vidhā’’ti vuccati.
7-8. 《淫欲经》等经的注释显示巴利原文
7-8. Methunasuttādivaṇṇanā
50-51 第七经中:“于此”(idha),即“在这个世间”。“某”(ekacco),即“某一个人”。所谓“沙门或婆罗门”(samaṇo vā brāhmaṇo vā):仅凭出家身份便称作沙门,仅凭出身便称作婆罗门。“二二相应”(dvayaṃdvayasamāpatti),是指两个两个地进入,也就是行淫欲(methuna)。所谓“实则并未进入”(na heva kho samāpajjati),是与前文关联之词。“涂油”(ucchādana)、“按摩”(ubbhaṭṭana)、“推拿”(sambāhana),“接受”(sādiyati)即认可、受用。“喜爱它”(tadassādeti),即乐于这些涂油等事。“希求”(nikāmeti),即渴望。“欣喜”(vitti),即喜悦。至于“此亦是”(idampi kho):其中“此”(idaṃ)是指前述的接受等,将其以破坏等状态合为一种而论;“pi”是连词,表示与后文一同构成集合的意义;“kho”表示确定。这句话的意思是:一个自称修梵行显示巴利原文
50-51. Sattame idhāti imasmiṃ loke. Ekaccoti eko. Samaṇo vā brāhmaṇo vāti pabbajjāmattena samaṇo vā, jātimattena brāhmaṇo vā. Dvayaṃdvayasamāpattinti dvīhi dvīhi samāpajjitabbaṃ, methunanti attho. Na heva kho samāpajjatīti sambandho. Ucchādanaṃ ubbaṭṭanaṃ. Sambāhanaṃ parimaddanaṃ. Sādiyatīti adhivāseti. Tadassādetīti ucchādanādiṃ abhiramati. Nikāmetīti icchati. Vittinti tuṭṭhiṃ. Idampi khoti ettha idanti yathāvuttaṃ sādiyanādiṃ khaṇḍādibhāvavasena ekaṃ katvā vuttaṃ. Pi-saddo vakkhamānaṃ upādāya samuccayattho, kho-saddo avadhāraṇattho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yadetaṃ brahmacāripaṭiññassa asatipi dvayaṃdvayasamāpattiyaṃ mātugāmassa ucchādananahāpanasambāhanasādiyanādi. Idampi ekaṃsena tassa brahmacariyassa khaṇḍādibhāvāpādanato khaṇḍampi chiddampi sabalampi kammāsampīti. Evaṃ pana khaṇḍādibhāvāpattiyā so aparisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati, na parisuddhaṃ, saṃyutto methunasaṃyogena, na visaṃyutto. Tato cassa na jātiādīhi parimuttīti dassento ‘‘ayaṃ vuccatī’’tiādimāha.
“他笑”(sañjagghati):因烦恼而放声大笑。“他嬉戏”(saṃkīḷati):因身体接触而嬉戏。“他耽著”(saṃkelāyati):完全耽著于女人而住。“以眼”(cakkhunā):以自己的眼睛。“眼”(cakkhuṃ):指女人的眼睛。“他凝视”(upanijjhāyati):靠近而注视、观看。“墙后”(tirokuṭṭa):指墙的另一侧。同样,“围墙后”(tiropākāra),他们认为泥砌的壁称为墙(kuṭṭa),砖砌的称为围墙(pākāra)。任何壁,大约一人高、一肘半量者为墙,超过此高度的为围墙。“对他”(assa):指那个自称梵行者。“先前”(pubbe):指在受持禁戒之前。“以欲乐”(kāmaguṇehi):即以诸欲的部分。“善投入”(samappita):妥善地投入、结合。“成就”(samaṅgibhūta):即具足。“受用”(paricārayamāna):即游戏其中,或被侍奉。“期望”(paṇidhāya):即渴求之后。关于“以戒”(sīlena)等:由于受持禁制等而显示巴利原文
Sañjagghatīti kilesavasena mahāhasitaṃ hasati. Saṃkīḷatīti kāyasaṃsaggavasena kīḷati. Saṃkelāyatīti sabbaso mātugāmaṃ kelāyanto viharati. Cakkhunāti attano cakkhunā. Cakkhunti mātugāmassa cakkhuṃ. Upanijjhāyatīti upecca nijjhāyati oloketi. Tirokuṭṭanti kuṭṭassa parato. Tathā tiropākāraṃ, ‘‘mattikāmayā bhitti kuṭṭaṃ, iṭṭhakāmayā pākāro’’ti vadanti. Yā kāci vā bhitti porisakā diyaḍḍharatanappamāṇā kuṭṭaṃ, tato adhiko pākāro. Assāti brahmacāripaṭiññassa. Pubbeti vatasamādānato pubbe. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Samappitanti suṭṭhu appitaṃ sahitaṃ. Samaṅgibhūtanti samannāgataṃ. Paricārayamānanti kīḷantaṃ, upaṭṭhahiyamānaṃ vā. Paṇidhāyāti patthetvā. Sīlenātiādīsu yamaniyamādisamādānavasena sīlaṃ, avītikkamavasena vataṃ. Ubhayampi vā sīlaṃ, dukkaracariyavasena pavattitaṃ vataṃ. Taṃtaṃakiccasammatato vā nivattilakkhaṇaṃ sīlaṃ, taṃtaṃsamādānavato vesabhojanakiccakaraṇādivisesappaṭipatti vataṃ. Sabbathāpi dukkaracariyā tapo. Methunā virati brahmacariyanti evampettha pāḷivaṇṇanā veditabbā. Aṭṭhamaṃ uttānameva.
9. 《施大果经》注释显示巴利原文
9. Dānamahapphalasuttavaṇṇanā
52 在第九经中:「善哉布施」(sāhu dāna)等,意思是:布施的人认为“布施是善的、美好的”而给予。因为布施之后,当回顾布施时,会生起欢悦(pāmojja)、喜(pīti)、喜悦(somanassa)等,而贪、嗔、悭吝、嫉妒等就会远离。这时,布施因为能滋养随顺的法、祛除相违的法,并且能成为修习之心的庄严与资具,所以经文说「它既是庄严物,又是眷属物」(alaṅkārabhūtañceva parivārabhūtañca deti)。所谓「禅那不来者」(jhānānāgāmī nāma hoti),是指那些证得禅那、往生梵天界的圣者,他们不会再往下投生。布施者想:“我死后,他将会受用我的布施”,因为带着对他世果报的期望,以及由事前习惯而生起的极强渴爱,这种布施就成为以爱为上的布施,因此称为「第一,爱殊胜施」(paṭhamaṃ taṇhuttariyadāna)。布施被诸佛等所称叹,所以应当生起尊重、殷重心来布施,因此称为「第二,殷重施」(dutiyaṃ cittīkāradāna)。过去由父辈、祖父辈所布施、先前所作过的,我不应舍弃,出于与自己身份相称的惭(hirī)与愧(ottappa)而行布施,因此称为「第三,惭愧施」(tatiyaṃ hirottappadāna)。想:“我享受食物,而他们不享受,我作为享受者,不应对不享受的人不布施”,这样想而行施,毫无保留地全部布施,因此称为「第四,无遗余施」(catutthaṃ niravasesadāna)。想:“如同过去那些仙人举行大祭祀一样,我这次布施的受用也将如此”,这样想的人,将布施供养给应供者,因此称为「第五,应供者施」(pañcamaṃ dakkhiṇeyyadāna)。在布施时让心清净等等,生起喜悦(somanassa),这种布施因为喜悦充溢,成为喜悦的近行,因此称为「第六,喜悦近行施」(chaṭṭhaṃ somanassupavicāradāna)。显示巴利原文
52. Navame ‘‘sāhu dāna’’nti dānaṃ detīti ‘‘dānaṃ nāma sādhu sundara’’nti dānaṃ detīti attho. Dānañhi datvā taṃ paccavekkhantassa pāmojjapītisomanassādayo uppajjanti, lobhadosaissāmaccherādayo vidūrībhavanti. Idāni dānaṃ anukūladhammaparibrūhanena paccanīkadhammavidūrīkaraṇena ca bhāvanācittassa upasobhanāya ca parikkhārāya ca hotīti ‘‘alaṅkārabhūtañceva parivārabhūtañca detī’’ti vuttaṃ. Jhānānāgāmī nāma hoti jhānaṃ nibbattetvā brahmalokūpapannānaṃ ariyānaṃ heṭṭhā anuppajjanato. Imaṃ pecca paribhuñjissāmīti sāpekkhassa dānaṃ paralokaphalāsāya sātisayāya ca pubbācāravasena uppajjamānāya anubhavattā taṇhuttaraṃ nāma hotīti āha ‘‘paṭhamaṃ taṇhuttariyadāna’’nti. Dānaṃ nāma buddhādīhi pasatthanti garuṃ cittīkāraṃ upaṭṭhapetvā dātabbattā ‘‘dutiyaṃ cittīkāradāna’’nti vuttaṃ. Pubbakehi pitupitāmahehi dinnapubbaṃ katapubbaṃ jahāpetuṃ nāma nānucchavikanti attabhāvasabhāgavasena hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā dātabbato ‘‘tatiyaṃ hirottappadāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Ahaṃ pacāmi, na ime pacanti, nārahāmi pacanto apacantānaṃ dānaṃ adātu’’nti evaṃsaññī hutvā dento niravasesaṃ katvā detīti āha ‘‘catutthaṃ niravasesadāna’’nti. ‘‘Yathā tesaṃ pubbakānaṃ isīnaṃ tāni mahāyaññakāni ahesuṃ, evaṃ me ayaṃ dānaparibhogo bhavissatī’’ti evaṃsaññino dānaṃ dakkhiṇaṃ arahesu dātabbato ‘‘pañcamaṃ dakkhiṇeyyadāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Imaṃ me dānaṃ dadato cittaṃ pasīdatī’’tiādinā pītisomanassaṃ uppādetvā dentassa dānaṃ somanassabāhullappattiyā somanassupacāraṃ nāma hotīti āha ‘‘chaṭṭhaṃ somanassupavicāradāna’’nti vuttaṃ.
难陀母经的注释显示巴利原文
10. Nandamātāsuttavaṇṇanā
53 在第十经中:「安居结束,自恣之后……(中略)……出行」这一段,是依增支部诵者的传承而说。然而,中部诵者们则说:“世尊于雨安居临近时,由比丘僧众围绕,从祇园出发游行。正因如此,由于不是在惯常的出行时间外出,憍萨罗国王等人都试图劝阻。因为自恣之后才出行,是诸佛的通例。”世尊期望富那能正确修行,便问她:“我将返回,你打算做什么呢?”富那也……(中略)……便出家了。在这里,那位长者听说“世尊因富那而返回了”,便给予她自由,将她安立在亲生女儿的地位。她请求出家后便出家了,出家后即着手修观。那时,导师知道她已进入修观的初始阶段,便开示了这首作为光明的偈颂:显示巴利原文
53. Dasame ‘‘vutthavasso pavāretvā…pe… nikkhamī’’ti aṅguttarabhāṇakānaṃ matenetaṃ vuttaṃ. Majjhimabhāṇakā pana vadanti ‘‘bhagavā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya jetavanato bhikkhusaṅghaparivuto cārikaṃ nikkhami. Teneva ca akāle nikkhantattā kosalarājādayo vāretuṃ ārabhiṃsu. Pavāretvā hi caraṇaṃ buddhāciṇṇa’’nti. Puṇṇāya sammāpaṭipattiṃ paccāsīsanto bhagavā ‘‘mama nivattanapaccayā tvaṃ kiṃ karissasī’’ti āha. Puṇṇāpi…pe… pabbajīti ettha seṭṭhi ‘‘puṇṇāya bhagavā nivattito’’ti sutvā taṃ bhujissaṃ katvā dhītuṭṭhāne ṭhapesi. Sā pabbajjaṃ yācitvā pabbaji, pabbajitvā vipassanaṃ ārabhi. Athassā satthā āraddhavipassakabhāvaṃ ñatvā imaṃ obhāsagāthaṃ vissajjesi –
富那,你当圆满正法,犹如十五之月;
以圆满的智慧,你将彻底终止苦。”(《长老尼偈》第三偈)
显示巴利原文 ‘‘Puṇṇe pūrassu saddhammaṃ, cando pannaraso yathā; Paripuṇṇāya paññāya, dukkhassantaṃ karissasī’’ti. (therīgā. 3);
她在偈颂结束时证得阿拉汉果,成为以神通闻名的女弟子。此处其余内容都容易理解。显示巴利原文
Sā gāthāpariyosāne arahattaṃ patvā abhiññātā sāvikā ahosi. Sesamettha suviññeyyameva.