38. 大祭祀品复注巴利 5. Mahāyaññavaggo
48 段
《七识住经》的注释巴利
1. Sattaviññāṇaṭṭhitisuttavaṇṇanā
44 44. 在第五经的第一部分里,因为“yasmā”这个词是表示举例的小品词(见《长部》义注2.127),所以说“seyyathāpi manussā”意思就是“就像人类那样”。即使外在的原因没有差别,由于内在的原因有差别,差别还是存在的。“nānattakāyā”是说他们的身体各不相同,或者说他们有多种多样的身体。按照这个方法,其余词句的含义也应当这样理解。“nesaṃ”指人类。“nānattasaññino”是说他们有种种不同的想。“vinipātikā”是说他们虽然有天人的身份,却因为没有天界的成就,所以有从快乐中堕落的可能;另一种解释是,他们没有堕入恶趣的坠落,所以叫“vinipātikā”。因此说“脱离四恶趣”。就像毕延咖拉母等人那样——据说毕延咖拉母是个女夜叉,在破晓时分听到阿那律长老诵法时——巴利
44. Pañcamassa paṭhame yasmā nidassanatthe nipāto (dī. ni. ṭī. 2.127) tasmā seyyathāpi manussāti yathā manussāti vuttaṃ hoti. Viseso hotiyeva satipi bāhirassa kāraṇassa abhede ajjhattikassa bhinnattā. Nānattaṃ kāye etesaṃ, nānatto vā kāyo etesanti nānattakāyā. Iminā nayena sesapadesupi attho veditabbo. Nesanti manussānaṃ. Nānattā saññā etesaṃ atthīti nānattasaññino. Sukhasamussayato vinipāto etesaṃ atthīti vinipātikā satipi devabhāve dibbasampattiyā abhāvato. Apāyesu vā gato natthi nipāto etesanti vinipātikā. Tenāha ‘‘catuapāyavinimuttā’’ti. Piyaṅkaramātādīnaṃ viyāti piyaṅkaramātā kira yakkhinī paccūsasamaye anuruddhattherassa dhammaṃ sajjhāyato sutvā –
莫出声,亲爱者!比丘正诵法句;
了知法句后,我们应依之修行,愿此于我等有益。
“ 我们要在众生方面约束自己,明知是虚妄的话绝不说。
让我们修学自身的善戒,也许就能脱离罗刹道。”巴利
‘‘Mā saddamakarī piyaṅkara, bhikkhu dhammapadāni bhāsati; Api dhammapadaṃ vijāniya, paṭipajjema hitāya no siyā. ‘‘Pāṇesu ca saṃyamāmase, sampajānamusā na bhaṇāmase; Sikkhema susīlyamattano, api muccema pisācayoniyā’’ti. (saṃ. ni. 1.240) –
她这样开导儿子之后,当天就证得了入流果。而伍德拉母则一听完世尊说法,就成为了入流者。巴利
Evaṃ puttakaṃ saññāpetvā taṃ divasaṃ sotāpattiphalaṃ pattā. Uttaramātā pana bhagavato dhammaṃ sutvāva sotāpannā jātā.
投生在由初禅所生的梵身之中,也就是梵天神群体或梵天神种类里,这叫梵身天。投生在大梵天王的会众中,因为处在侍从的位置,所以叫梵众天。处在大梵天王国师位置上的,叫梵辅天。因为寿命、容貌等都很广大,所以叫大梵天王。这三类虽然都是靠初禅投生到那里,但为了显示禅那修习程度的差别才有这种区分,所以说“而梵众天……”等文。所谓“小”,就是低劣。它的低劣应当从意欲等的低劣来理解;或者指刚获得、还很微弱。“劫”,指不可数劫。处于低劣与殊胜之间的,因为处在中间,所以叫中等。它的中等应当从意欲等的中等来理解;或者指获得之后并未很好地修习,所以叫中等。“半劫”,指不可数劫的一半。所谓“光辉广大”,是指比梵众天在数量上更广大,在本性上更殊胜。因为从本性上说,也确实是更殊胜的。不过在这里,这是无量的。因为对于遍净天、少净天等以及少光天、无量光天等来说,虽然身体上有本性的差别,但仅以同一类的方式加以确定,所以说它们为“同一类身”。所谓“殊胜”,指最上的。它的最上应当从意欲等的最上来理解。或者指善加修习,也就是完全地、自在地达到,因此称为殊胜,即“达到最上状态”。在这里,劫也应当仅从不可数劫的角度来理解,因为圆满的大劫并不存在。所谓“如是”,指以这样所说的方式。这里的“他们”,指前面所说的“梵身天”这三类梵天神。以想为同一类,指因为具有三因,所以是同一种类。因为从与它相应的心所法来说,并没有其他任何差别。以此说明:这里已经摄取了身类不同而想为同一类的梵天神。巴利
Brahmakāye paṭhamajjhānanibbatte brahmasamūhe, brahmanikāye vā bhavāti brahmakāyikā. Mahābrahmuno parisāya bhavāti brahmapārisajjā tassa paricārakaṭṭhāne ṭhitattā. Mahābrahmuno purohitaṭṭhāne ṭhitāti brahmapurohitā. Āyuvaṇṇādīhi mahantā brahmānoti mahābrahmāno. Satipi tesaṃ tividhānampi paṭhamena jhānena gantvā nibbattabhāve jhānassa pana pavattibhedena ayaṃ visesoti dassetuṃ ‘‘brahmapārisajjā panā’’tiādi vuttaṃ. Parittenāti hīnena. Sā cassa hīnatā chandādīnaṃ hīnatāya veditabbā. Paṭiladdhamattaṃ vā hīnaṃ. Kappassāti asaṅkhyeyyakappassa . Hīnapaṇītānaṃ majjhe bhavattā majjhimaṃ. Sā cassa majjhimatā chandādīnaṃ majjhimatāya veditabbā. Paṭilabhitvā nātisubhāvitaṃ vā majjhimaṃ. Upaḍḍhakappoti asaṅkhyeyyakappassa upaḍḍhakappo. Vipphārikataroti brahmapārisajjehi pamāṇato vipulataro sabhāvato uḷārataro ca hoti. Sabhāvenapi hi uḷāratamova. Taṃ panettha appamāṇaṃ. Tassa hi parittābhādīnaṃ parittasubhādīnañca kāye satipi sabhāvavematte ekattavaseneva vavatthapīyatīti ‘‘ekattakāyā’’tveva te vuccanti. Paṇītenāti ukkaṭṭhena. Sā cassa ukkaṭṭhatā chandādīnaṃ ukkaṭṭhatāya veditabbā. Subhāvitaṃ vā, sammadeva, vasibhāvaṃ pāpitaṃ paṇītaṃ ‘‘padhānabhāvaṃ nīta’’nti katvā. Idhāpi kappo asaṅkhyeyyakappavaseneva veditabbo paripuṇṇamahākappassa asambhavato. Itīti evaṃ vuttappakārena. Teti ‘‘brahmakāyikā’’ti vuttā tividhāpi brahmāno. Saññāya ekattāti tihetukabhāvena ekasabhāvattā. Na hi tassā sampayuttadhammavasena aññopi koci bhedo atthi. Evanti iminā nānattakāyā ekattasaññino gahitāti dasseti.
“火炬”是指棍状的灯。它流动、奔驰,像散开一样地奔驰。
“二劫”就是两个大劫。从这里往后各处也都是同样的道理。
“此处”是指在这部经里。因为按最高限度来涵盖,只举出“光音天”,就已经把所有的“少光天”和“无量光天”都包括进去了。巴利
Daṇḍaukkāyāti daṇḍadīpikāya. Sarati dhāvati, vissarati vippakiṇṇā viya dhāvati. Dve kappāti dve mahākappā. Ito paresupi eseva nayo. Idhāti imasmiṃ sutte. Ukkaṭṭhaparicchedavasena ābhassaraggahaṇeneva sabbepi te parittābhāappamāṇābhāpi gahitā.
“遍净天”(subhakiṇhā):本来应该说成“美好的光明是清净的,诸天被那种光明遍满,所以叫遍净(subhākiṇṇā)”。把“bhā”的音缩短,再把末尾的“ṇa”音改成“ha”,就说成了“subhakiṇhā”。不过注疏里说,光明稳固不动、凝聚成一体,所以“美好”是它的同义词,于是解释为“被美好遍满、散布”。这里同样要把末尾的“ṇa”音改成“ha”。因为光明是一体的,所以不会中断、不会散开。因为身体和想的同一性,他们只归属于第四识住。由于广大、寂静、安乐、长寿、容貌等果报,所以叫广果天(vehapphalā)。这里(etthāti)是指在识住之中。巴利
Sundarā pabhā subhā, tāya kiṇṇā subhākiṇṇāti vattabbe. Bhā-saddassa rassattaṃ antima-ṇa-kārassa ha-kārañca katvā ‘‘subhakiṇhā’’ti vuttā. Aṭṭhakathāyaṃ pana niccalāya ekagghanāya pabhāya subhoti pariyāyavacananti ‘‘subhena okiṇṇā vikiṇṇā’’ti attho vutto. Etthāpi antima-ṇa-kārassa ha-kārakaraṇaṃ icchitabbameva. Na chijjitvā pabhā gacchati ekagghanattā. Catutthaviññāṇaṭṭhitimeva bhajanti kāyassa saññāya ca ekarūpattā. Vipulasantasukhāyuvaṇṇādiphalattā vehapphalā. Etthāti viññāṇaṭṭhitiyaṃ.
安住在还灭这一边,因为不再回返。说了“不是一切时都有”之后,为了说明这种“不是一切时都有”的性质,就说了“乃至十万劫”等话。经过一万六千劫之后,生到净居天的梵天神们入般涅槃,其他众生也不在那里投生,所以在没有佛陀出现的世间里,那个地方就空掉了,因此净居天不是一切时都有。净居天界就像临时扎营的地方一样。通过这部经,在说明净居天是众生居处的同时,也就说明了它也是识住。因此,净居天在七识住中属于第四识住,在九众生居中属于第四众生居。巴利
Vivaṭṭapakkhe ṭhitā apunarāvattanato. ‘‘Na sabbakālikā’’ti vatvā tameva asabbakālikattaṃ vibhāvetuṃ ‘‘kappasatasahassampī’’tiādi vuttaṃ. Soḷasakappasahassaccayena uppannānaṃ suddhāvāsabrahmānaṃ parinibbāyanato aññesañca tattha anuppajjanato buddhasuññe loke suññaṃ taṃ ṭhānaṃ hoti, tasmā suddhāvāsā na sabbakālikā. Khandhāvāraṭṭhānasadisā honti suddhāvāsabhūmiyo. Iminā suttena suddhāvāsānaṃ sattāvāsabhāvadīpaneneva viññāṇaṭṭhitibhāvopi dīpito hoti, tasmā suddhāvāsāpi sattasu viññāṇaṭṭhitīsu catutthaviññāṇaṭṭhitiṃ, navasu sattāvāsesu catutthasattāvāsañca bhajanti.
所谓“微妙”,是因为已经达到只剩诸行残余的微细状态。由于没有明显的识的作用,所以既不能说有识,也不能说完全无识,因此称为“非无识”。所以,在识的作用遍满的识住中,并没有把它列出来。巴利
Sukhumattāti saṅkhārāvasesasukhumabhāvappattattā. Paribyattaviññāṇakiccābhāvato neva viññāṇaṃ, na sabbaso aviññāṇaṃ hotīti nāviññāṇaṃ, tasmā paripphutaviññāṇakiccavantīsu viññāṇaṭṭhitīsu na vuttaṃ.
2. 《定资具经》的注释巴利
2. Samādhiparikkhārasuttavaṇṇanā
45 45. 在第二经中,“定的资具”这里,资具有三种。
比如“车以戒为资具,以禅那为轴,以精进为轮”(《相应部》5.4),这里的“庄严”就叫资具。
比如“以七种城防资具善加防护”(《增支部》7.67),这里的“随从”就叫资具。
比如“病缘药……活命资具”(《中部》1.191-192),这里的“积集”就叫资具。
这里要说的正是这个意思,所以说“道定的积集”。不过,作“随从”解的资具也说得通。因为正见等道法作为正定的俱生缘等,对正定起到资助和促成的作用,所以是随从。
“被资具所围绕”,就是被围绕。
这就叫作圣正定:就像被七宝围绕的转轮王一样,被七支围绕的圣正定,就叫作圣正定。
“近依”(upanisā),意思是亲近并依止。有近依,就是“有近依”(saupaniso),意思就是“有随从”。这里所说的“近依”,指的是作为俱作因的法聚。巴利
45. Dutiye samādhiparikkhārāti ettha tayo parikkhārā. ‘‘Ratho sīlaparikkhāro, jhānakkho cakkavīriyo’’ti (saṃ. ni. 5.4) hi ettha alaṅkāro parikkhāro nāma. ‘‘Sattahi nagaraparikkhārehi suparikkhataṃ hotī’’ti (a. ni. 7.67) ettha parivāro parikkhāro nāma. ‘‘Gilānapaccaya…pe… jīvitaparikkhārā’’ti (ma. ni. 1.191-192) ettha sambhāro parikkhāro nāma. So idha adhippetoti āha ‘‘maggasamādhissa sambhārā’’ti. Parivāraparikkhāropi vaṭṭatiyeva. Parivāro hi sammādiṭṭhādayo maggadhammā sammāsamādhissa sahajātādipaccayabhāvena parikaraṇato abhisaṅkharaṇato. Parikkhatāti parivāritā. Ayaṃ vuccati ariyo sammāsamādhīti ayaṃ sattahi ratanehi parivuto cakkavattī viya sattahi aṅgehi parivuto ariyo sammāsamādhīti vuccati. Upecca nissīyatīti upanisā, saha upanisāyāti saupaniso, saupanissayo attho, saparivāroyevāti vuttaṃ hoti. Sahakārikāraṇabhūto hi dhammasamūho idha ‘‘upaniso’’ti adhippeto.
3. 《第一火经》的注释巴利
3. Paṭhamaaggisuttavaṇṇanā
46 在第三经的注释中,“以燃烧的意义”是说:供火等三种火确实也是婆罗门所希求的,但那只是他们所希求而已,并不能像那样真正为众生带来利益。为了指出哪些火才能真正成就众生的利益,才说了“供物被称为”等话。其中,把拿来供奉、献祭称为“供物”,而父母有资格接受这种供物。因此世尊说:“比丘们,‘应受供养者’,这是对父母的称呼。”(《如是语》106)正因为父母对子女有深重的恩德,所以他们是应受供养者;子女若以正确的方式对待他们,就能带来利益和安乐,若以错误的方式对待他们,就会带来损害和痛苦,因此说“在他们……生起”。巴利
46. Tatiye anuḍahanaṭṭhenāti kāmaṃ āhuneyyaggiādayo tayo aggī brāhmaṇehipi icchitā santi. Te pana tehi icchitamattāva, na sattānaṃ tādisā atthasādhakā. Ye pana sattānaṃ atthasādhakā, te dassetuṃ ‘‘āhunaṃ vuccatī’’tiādi vuttaṃ. Tattha ānetvā hunanaṃ pūjanaṃ ‘‘āhuna’’nti vuttaṃ, taṃ āhunaṃ arahantī mātāpitaro. Tenāha bhagavā – ‘‘āhuneyyāti, bhikkhave, mātāpitūnaṃ etaṃ adhivacana’’nti (itivu. 106). Yadaggena ca te puttānaṃ bahūpakāratāya āhuneyyāti, tesu sammāpaṭipatti nesaṃ hitasukhāvahā, tadaggena tesu micchāpaṭipatti ahitadukkhāvahāti āha ‘‘tesu…pe… nibbattantī’’ti.
这个意思可以通过弥达文达卡的故事来了解。话说弥达文达卡的母亲对他说:“孩子,今天你受持伍波萨他,去寺院整夜听法,我就给你一千钱。”他因为贪财,就受了伍波萨他,去了寺院,心想“这地方没有危险”,于是躺在法座下面睡了一整夜,然后回了家。母亲一大早就煮好粥端给他,他拿到那一千钱才肯喝粥。这时他心想:“我要积攒财富。”于是就想乘船出海。母亲劝他说:“孩子,咱们家有四亿的财产,够用了,别去了。”他不听母亲的话,还是要去。母亲就站在他面前拦着。他生气了,心想“她挡在我前面”,于是一脚把母亲踢倒,从她身上跨过去走了。巴利
Svāyamattho (dī. ni. aṭṭha. 3.305) mittavindakavatthunā veditabbo. Mittavindako hi mātarā, ‘‘tāta, ajja uposathiko hutvā vihāre sabbarattiṃ dhammassavanaṃ suṇohi, sahassaṃ te dassāmī’’ti vutto dhanalobhena uposathaṃ samādāya vihāraṃ gantvā ‘‘idaṃ ṭhānaṃ akutobhaya’’nti sallakkhetvā dhammāsanassa heṭṭhā nipanno sabbarattiṃ niddāyitvā gharaṃ agamāsi. Mātā pātova yāguṃ pacitvā upanāmesi. So sahassaṃ gahetvāva pivi. Athassa etadahosi ‘‘dhanaṃ saṃharissāmī’’ti. So nāvāya samuddaṃ pakkhanditukāmo ahosi. Atha naṃ mātā, ‘‘tāta, imasmiṃ kule cattālīsakoṭidhanaṃ atthi, alaṃ gamanenā’’ti nivāreti. So tassā vacanaṃ anādiyitvā gacchati eva. Sā purato aṭṭhāsi. Atha naṃ kujjhitvā ‘‘ayaṃ mayhaṃ purato tiṭṭhatī’’ti pādena paharitvā patitaṃ antaraṃ katvā agamāsi.
母亲站起来说:“儿子,你对我这样的母亲做出这种事就离开了,你以为你去的那个地方会有安乐吗?你就是这么想的吧。”他上了船出海,到第七天,船停住不动了。这时那些人说:“这里肯定有个恶人,大家来抽签吧。”签一次次地抽,三次都落到他头上。那些人就给了他一个木筏,把他扔进大海。他漂到一座岛上,和天宫饿鬼一起享受福报。那些饿鬼对他说:“别往前走了,别往前走了。”可他看到前面的福报一倍一倍地增加,就一步步往前走,最后看见一个顶着刀轮的众生。那个刀轮在他眼里就像一朵莲花。他对那个众生说:“喂,你戴的这朵莲花,给我吧。”那个众生说:“主人,这不是莲花,这是刀轮。”他说:“你骗我,我难道没见过莲花吗?”又说:“你涂了红栴檀,就是不肯把身上这朵莲花给我。”那个众生心想:“这人肯定也造了跟我一样的业,现在想来受这个果报。”于是对他说:“拿去!”就把刀轮扔到他头上。因此有这样的偈颂——巴利
Mātā uṭṭhahitvā ‘‘mādisāya mātari evarūpaṃ kammaṃ katvā gatassa te gataṭṭhāne sukhaṃ bhavissatīti evaṃsaññī nāma tvaṃ puttā’’ti āha. Tassa nāvaṃ āruyha gacchato sattame divase nāvā aṭṭhāsi. Atha te manussā ‘‘addhā ettha pāpapuggalo atthi, salākaṃ dethā’’ti āhaṃsu. Salākā dīyamānā tasseva tikkhattuṃ pāpuṇi. Te tassa uḷumpaṃ datvā taṃ samudde pakkhipiṃsu. So ekaṃ dīpaṃ gantvā vimānapetīhi saddhiṃ sampattiṃ anubhavanto tāhi ‘‘purato purato mā agamāsī’’ti vuccamānopi taddiguṇaṃ taddiguṇaṃ sampattiṃ passanto anupubbena khuracakkadharaṃ ekaṃ addasa. Taṃ cakkaṃ padumapupphaṃ viya upaṭṭhāsi. So taṃ āha, ‘‘ambho, idaṃ tayā piḷandhitaṃ padumaṃ mayhaṃ dehī’’ti. Na idaṃ, sāmi, padumaṃ, khuracakkaṃ etanti. So ‘‘vañcesi maṃ tvaṃ, kiṃ mayā padumaṃ na diṭṭhapubba’’nti vatvā ‘‘tvaṃ lohitacandanaṃ vilimpitvā piḷandhanaṃ padumapupphaṃ mayhaṃ na dātukāmo’’ti āha. So cintesi ‘‘ayampi mayā katasadisaṃ kammaṃ katvā tassa phalaṃ anubhavitukāmo’’ti. Atha naṃ ‘‘gaṇha, re’’ti vatvā tassa matthake cakkaṃ khipi. Tena vuttaṃ –
“ 以四得八,以八复得十六;
以十六得三十二,贪欲之轮遂及其身。
被欲望击垮的人,轮子就在他头顶上转。”巴利
‘‘Catubbhi aṭṭhajjhagamā, aṭṭhāhi pica soḷasa; Soḷasāhi ca bāttiṃsa, atricchaṃ cakkamāsado; Icchāhatassa posassa, cakkaṃ bhamati matthake’’ti. (jā. 1.1.104; 1.5.103);
所谓“家主”,就是丈夫。说“依前文所说之理”,是指它成为燃烧的缘。这里有一则事例:迦叶佛时代,一位已证入流果的男居士,他的妻子有外遇。他亲眼看见后,对她说:“你为什么这样做?”她说:“我要是真做了这种事,就让这只狗把我撕碎吃掉。”她死后投生为耳缺池中的天宫饿鬼,白天享受福报,夜里受苦。那时,波罗奈国王外出打猎,进入森林,一路走到了耳缺池,和她一起享受福乐。她欺骗了国王之后,夜里就去受苦。国王发觉后,心想:“她到底去了哪里?”便一路尾随,在不远处站住,看见一只狗从耳缺池出来,吧嗒吧嗒地撕咬吞食她。他用剑把狗劈成两半,狗变成了两只;再劈,变成四只;再劈,变成八只;再劈,变成十六只。她问:“主人,您在做什么?”国王问:“这是怎么回事?”她说:“别这么做。把一团唾液吐在地上,用脚碾开就行了。”国王照做了,那些狗就消失了。据说,在这里让狗消失的诀窍,就是把唾液团吐在地上用脚碾开;就在那一天,她的业力消尽了。国王心生后悔,准备离开。她说:“主人,我的业力已经消尽,请您不要走。”国王没有听见,径直走了。巴利
Soti gehasāmiko bhattā. Purimanayenevāti anuḍahanassa paccayatāya. Tatridaṃ vatthu – kassapabuddhakāle sotāpannassa upāsakassa bhariyā aticāraṃ carati. So taṃ paccakkhato disvā ‘‘kasmā evaṃ karosī’’ti āha. Sā ‘‘sacāhaṃ evarūpaṃ karomi, ayaṃ me sunakho viluppamāno khādatū’’ti vatvā kālakatā kaṇṇamuṇḍakadahe vemānikapetī hutvā nibbattā divā sampattiṃ anubhavati, rattiṃ dukkhaṃ. Tadā bārāṇasirājā migavaṃ caranto araññaṃ pavisitvā anupubbena kaṇṇamuṇḍakadahaṃ sampatto tāya saddhiṃ sampattiṃ anubhavati. Sā taṃ vañcetvā rattiṃ dukkhaṃ anubhavati. So ñatvā ‘‘kattha nu kho gacchatī’’ti piṭṭhito piṭṭhito gantvā avidūre ṭhito kaṇṇamuṇḍakadahato nikkhamitvā taṃ ‘‘paṭapaṭa’’nti khādamānaṃ ekaṃ sunakhaṃ disvā asinā dvidhā chindi, dve ahesuṃ. Puna chinne cattāro, puna chinne aṭṭha, puna chinne soḷasa ahesuṃ. Sā ‘‘kiṃ karosi, sāmī’’ti āha. So ‘‘kiṃ ida’’nti āha. Sā ‘‘evaṃ akatvā kheḷapiṇḍaṃ bhūmiyaṃ niṭṭhubhitvā pādena ghaṃsāhī’’ti āha. So tathā akāsi. Sunakhā antaradhāyiṃsu. Muṭṭhiyogo kirāyaṃ tassa sunakhantaradhānassa, yadidaṃ kheḷapiṇḍaṃ bhūmiyaṃ niṭṭhubhitvā pādena ghaṃsanaṃ, taṃ divasaṃ tassā kammaṃ khīṇaṃ. Rājā vippaṭisārī hutvā gantuṃ āraddho. Sā ‘‘mayhaṃ, sāmi, kammaṃ khīṇaṃ, mā agamāsī’’ti āha. Rājā assutvāva gato.
布施:四种资具在被布施时,众生依靠这些资具得到利益和安乐,所以叫布施;值得接受这种布施的人,就叫应供者,也就是比丘僧团。巴利
Dakkhiṇāti cattāro paccayā dīyamānā dakkhanti etehi hitasukhānīti, taṃ dakkhiṇaṃ arahatīti dakkhiṇeyyo, bhikkhusaṅgho.
《第二火经》等经的注释巴利
4-5. Dutiyaaggisuttādivaṇṇanā
47-48 第四段:布置好祭祀场地之后,为了举行大祭祀,把有知觉的和没有知觉的祭祀用具都准备好了,所以经文里说“大祭祀已备好”。那些用具对他们来说是这样准备好的,所以说“已备好”就是“已经摆在面前”。“百头幼牛”,指已经长到青年阶段、但力气还没有特别强壮的几百头小牛。不过这些还只是牛犊,不是已调伏的牛,也不是耕牛。“羊”指的是年轻的公羊。“已牵来”意思是带来安置。“以伤害义”就是加害的意思。“请吹拂”意思是请微风轻轻吹来,消除身体的疲劳。其余内容很容易理解。第五段没有什么需要说明的。巴利
47-48. Catutthe yaññavāṭaṃ sampādetvā mahāyaññaṃ uddissa saviññāṇakāni aviññāṇakāni ca yaññūpakaraṇāni sajjitānīti āha pāḷiyaṃ ‘‘mahāyañño upakkhaṭo’’ti. Taṃ upakaraṇaṃ tesaṃ tathāsajjananti āha ‘‘upakkhaṭoti paccupaṭṭhito’’ti. Vacchatarasatānīti yuvabhāvappattāni nātibalavavacchasatāni. Te pana vacchā eva honti, na dammā, balībaddā vā. Urabbhāti taruṇameṇḍakā vuccanti. Upanītānīti ṭhapanatthāya upanītāni. Vihiṃsaṭṭhenāti hiṃsanaṭṭhena. Upavāyatūti upagantvā sarīradarathaṃ nibbāpento saṇhasītalā vāto vāyatu. Sesaṃ suviññeyyameva. Pañcame natthi vattabbaṃ.
《第二想经》的注释巴利
6. Dutiyasaññāsuttavaṇṇanā
49 第六经中,“筋刮”是指剥皮的人把皮刮掉后丢弃的残余物。“这是我”等念头所成的执取,是我执;“这是我的”所成的执取,是我所执。因此说“从我执见”等。三种方式:指依殊胜、同等、低劣而分的三种慢。在“以单一方式摄色”等句中,“方式”指部分;在“他们说怎样的持戒者为有戒者?怎样的有慧者为有慧者?”等句中,“方式”指种类;在“比丘们,有三种方式。哪三种?即‘我胜’的方式”等句中,“方式”指慢。这里也是指慢,因为慢以胜、等、劣来区分,又以此差别而燃烧、炽盛,所以称为“方式”。巴利
49. Chaṭṭhe nhāruvilekhananti cammaṃ likhantānaṃ cammaṃ likhitvā chaḍḍitakasaṭaṃ. ‘‘Esohamasmī’’tiādinā ahaṃkaraṇaṃ ahaṅkāro. ‘‘Etaṃ mamā’’ti mamaṃkaraṇaṃ mamaṅkāro. Tenāha ‘‘ahaṅkāradiṭṭhito’’tiādi. Tisso vidhāti seyyasadisahīnavasena tayo mānā. ‘‘Ekavidhena rūpasaṅgaho’’tiādīsu (dha. sa. 584) koṭṭhāso ‘‘vidhā’’ti vutto. ‘‘Kathaṃvidhaṃ sīlavantaṃ vadanti, kathaṃvidhaṃ paññavantaṃ vadantī’’tiādīsu (saṃ. ni. 1.95) pakāro. ‘‘Tisso imā, bhikkhave, vidhā. Katamā tisso? Seyyohamasmīti vidhā’’ti (vibha. 920) ettha māno ‘‘vidhā’’ti vutto. Idhāpi mānova adhippeto. Māno hi vidahanato hīnādivasena tividhā. Tenākārena dahanato upadahanato ‘‘vidhā’’ti vuccati.
第7至8经《淫欲经》等的注释巴利
7-8. Methunasuttādivaṇṇanā
50-51 50-51. 第七经中,“于此”就是指在这个世间。“某人”就是某一个人。“沙门或婆罗门”,是说出家身份就叫他沙门,或者凭出身就叫他婆罗门。“二二相应”,是指两个两个地进入,也就是行淫欲的意思。接着是“实则并没有进入”这个连接。“涂油”“按摩”“推拿”“揉搓”。“接受”就是忍受、认可。“喜爱它”就是对涂油等事感到高兴。“希求”就是想要。“欣喜”就是满足。“此亦是”这里,“此”是指前面说的接受等事,按破坏等状态归为一种来说。“pi”这个字是就下文而表示集合的意思,“kho”这个字表示确定。这里说的是:一个自称修梵行的人,即使没有进入二二相应,只要他接受女人为他涂油、沐浴、推拿等,这些事也必定使他的梵行成为破坏、穿孔、斑驳、杂色。像这样,由于犯下破坏等状态,他所修的就是不清净的梵行,不是清净的;是与淫欲相结合,不是脱离。接着为了说明他因此不能从生等之中解脱,就说“此人被称为”等等。巴利
50-51. Sattame idhāti imasmiṃ loke. Ekaccoti eko. Samaṇo vā brāhmaṇo vāti pabbajjāmattena samaṇo vā, jātimattena brāhmaṇo vā. Dvayaṃdvayasamāpattinti dvīhi dvīhi samāpajjitabbaṃ, methunanti attho. Na heva kho samāpajjatīti sambandho. Ucchādanaṃ ubbaṭṭanaṃ. Sambāhanaṃ parimaddanaṃ. Sādiyatīti adhivāseti. Tadassādetīti ucchādanādiṃ abhiramati. Nikāmetīti icchati. Vittinti tuṭṭhiṃ. Idampi khoti ettha idanti yathāvuttaṃ sādiyanādiṃ khaṇḍādibhāvavasena ekaṃ katvā vuttaṃ. Pi-saddo vakkhamānaṃ upādāya samuccayattho, kho-saddo avadhāraṇattho. Idaṃ vuttaṃ hoti – yadetaṃ brahmacāripaṭiññassa asatipi dvayaṃdvayasamāpattiyaṃ mātugāmassa ucchādananahāpanasambāhanasādiyanādi. Idampi ekaṃsena tassa brahmacariyassa khaṇḍādibhāvāpādanato khaṇḍampi chiddampi sabalampi kammāsampīti. Evaṃ pana khaṇḍādibhāvāpattiyā so aparisuddhaṃ brahmacariyaṃ carati, na parisuddhaṃ, saṃyutto methunasaṃyogena, na visaṃyutto. Tato cassa na jātiādīhi parimuttīti dassento ‘‘ayaṃ vuccatī’’tiādimāha.
他放声大笑:是带着烦恼纵声大笑。他嬉戏:是借着身相触来玩耍。他耽溺:是完全沉溺于女人而生活。以眼:用自己的眼睛。眼:指女人的眼睛。他凝视:是凑近之后盯着看、注视。墙后:指墙的另一边。同样,围墙后——他们说泥砌的壁叫墙,砖砌的叫围墙。凡是壁,约一人高、一肘半高的叫墙,超过这个高度的叫围墙。对他:指那个自称修梵行的人。先前:指在受持戒行之前。以欲乐:即以各种欲的部分。善投入:是好好地投入、结合。成就:即具足。受用:即玩耍其中,或被侍奉。期望:即渴求之后。关于以戒等:以受持禁制等来说,是戒;以不违犯来说,是行。或者两者都是戒,而依苦行所生起的称为行。又或者,就各种不应做的事以回避为特征,是戒;就各种受持之后,如服饰、饮食、作务等特殊行持,是行。无论怎样,难行就是苦行;远离淫欲是梵行。在这里应当这样理解巴利文的解释。第八则清楚易懂。巴利
Sañjagghatīti kilesavasena mahāhasitaṃ hasati. Saṃkīḷatīti kāyasaṃsaggavasena kīḷati. Saṃkelāyatīti sabbaso mātugāmaṃ kelāyanto viharati. Cakkhunāti attano cakkhunā. Cakkhunti mātugāmassa cakkhuṃ. Upanijjhāyatīti upecca nijjhāyati oloketi. Tirokuṭṭanti kuṭṭassa parato. Tathā tiropākāraṃ, ‘‘mattikāmayā bhitti kuṭṭaṃ, iṭṭhakāmayā pākāro’’ti vadanti. Yā kāci vā bhitti porisakā diyaḍḍharatanappamāṇā kuṭṭaṃ, tato adhiko pākāro. Assāti brahmacāripaṭiññassa. Pubbeti vatasamādānato pubbe. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Samappitanti suṭṭhu appitaṃ sahitaṃ. Samaṅgibhūtanti samannāgataṃ. Paricārayamānanti kīḷantaṃ, upaṭṭhahiyamānaṃ vā. Paṇidhāyāti patthetvā. Sīlenātiādīsu yamaniyamādisamādānavasena sīlaṃ, avītikkamavasena vataṃ. Ubhayampi vā sīlaṃ, dukkaracariyavasena pavattitaṃ vataṃ. Taṃtaṃakiccasammatato vā nivattilakkhaṇaṃ sīlaṃ, taṃtaṃsamādānavato vesabhojanakiccakaraṇādivisesappaṭipatti vataṃ. Sabbathāpi dukkaracariyā tapo. Methunā virati brahmacariyanti evampettha pāḷivaṇṇanā veditabbā. Aṭṭhamaṃ uttānameva.
第9篇《布施大果经》的注释巴利
9. Dānamahapphalasuttavaṇṇanā
52 52. 在第九种布施中,“萨度,布施”的意思是:认为“布施是善的、美好的”而布施。因为布施之后,回顾布施时,欢悦、喜、喜悦等就会生起,贪、嗔、嫉妒、悭吝等就会远离。现在,布施因为能滋养随顺的法、祛除相违的法,并且能庄严修习之心、成为其资具,所以说“它既是庄严物,又是眷属物”。所谓“禅那不来者”,是指证得禅那、往生梵天界的圣者,他们不会再往下投生。想着“我死后将受用这个”而带着期待布施,因为渴望他世的果报,以及由过去的习惯而生起的极强渴爱,这种布施就成为以渴爱为后导的布施,所以说“第一,渴爱后导施”。布施是诸佛等所称赞的,应当生起尊重、殷重心来布施,所以说“第二,殷重施”。过去父辈、祖父辈曾布施、曾做过的,我不应舍弃,出于与自己身份相称的惭与愧来布施,所以说“第三,惭愧施”。想“我在煮食,他们不在煮食,我作为煮食者,不应对不煮食的人不布施”,这样想而布施,毫无保留地全部布施,所以说“第四,无遗余施”。想“如同过去那些仙人的大祭祀一样,我这次布施的受用也将如此”,这样想的人,把布施供养给应受供养者,所以说“第五,应供者施”。以“我布施这个时,心变得清净”等想法生起喜悦,这样布施的人,因为喜悦充溢,所作布施就成为喜悦随行施,所以说“第六,喜悦随行施”。巴利
52. Navame ‘‘sāhu dāna’’nti dānaṃ detīti ‘‘dānaṃ nāma sādhu sundara’’nti dānaṃ detīti attho. Dānañhi datvā taṃ paccavekkhantassa pāmojjapītisomanassādayo uppajjanti, lobhadosaissāmaccherādayo vidūrībhavanti. Idāni dānaṃ anukūladhammaparibrūhanena paccanīkadhammavidūrīkaraṇena ca bhāvanācittassa upasobhanāya ca parikkhārāya ca hotīti ‘‘alaṅkārabhūtañceva parivārabhūtañca detī’’ti vuttaṃ. Jhānānāgāmī nāma hoti jhānaṃ nibbattetvā brahmalokūpapannānaṃ ariyānaṃ heṭṭhā anuppajjanato. Imaṃ pecca paribhuñjissāmīti sāpekkhassa dānaṃ paralokaphalāsāya sātisayāya ca pubbācāravasena uppajjamānāya anubhavattā taṇhuttaraṃ nāma hotīti āha ‘‘paṭhamaṃ taṇhuttariyadāna’’nti. Dānaṃ nāma buddhādīhi pasatthanti garuṃ cittīkāraṃ upaṭṭhapetvā dātabbattā ‘‘dutiyaṃ cittīkāradāna’’nti vuttaṃ. Pubbakehi pitupitāmahehi dinnapubbaṃ katapubbaṃ jahāpetuṃ nāma nānucchavikanti attabhāvasabhāgavasena hirottappaṃ paccupaṭṭhapetvā dātabbato ‘‘tatiyaṃ hirottappadāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Ahaṃ pacāmi, na ime pacanti, nārahāmi pacanto apacantānaṃ dānaṃ adātu’’nti evaṃsaññī hutvā dento niravasesaṃ katvā detīti āha ‘‘catutthaṃ niravasesadāna’’nti. ‘‘Yathā tesaṃ pubbakānaṃ isīnaṃ tāni mahāyaññakāni ahesuṃ, evaṃ me ayaṃ dānaparibhogo bhavissatī’’ti evaṃsaññino dānaṃ dakkhiṇaṃ arahesu dātabbato ‘‘pañcamaṃ dakkhiṇeyyadāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Imaṃ me dānaṃ dadato cittaṃ pasīdatī’’tiādinā pītisomanassaṃ uppādetvā dentassa dānaṃ somanassabāhullappattiyā somanassupacāraṃ nāma hotīti āha ‘‘chaṭṭhaṃ somanassupavicāradāna’’nti vuttaṃ.
《难陀母经》的注释巴利
10. Nandamātāsuttavaṇṇanā
53 第十经里说“安居结束、自恣之后……(中略)……便出行”,这是依据增支部诵者的主张而说的。但中部诵者则说:“世尊在临近雨安居时,由比丘僧众围绕,从祇园出发游行。正因为不是在惯常出行的时候外出,憍萨罗国王等人便试图劝阻。因为自恣之后才出行,是诸佛的惯例。”世尊期望富那能正行道,便对她说:“我将返回,你打算做什么呢?”富那也……(中略)……出家了。这里,那位长者听说“世尊因为富那而返回了”,便让她成为自由人,把她安置在亲生女儿的位置上。她请求出家,出家之后就开始修观。那时,导师知道她已经进入修观的状态,便说出这首光明的偈颂:巴利
53. Dasame ‘‘vutthavasso pavāretvā…pe… nikkhamī’’ti aṅguttarabhāṇakānaṃ matenetaṃ vuttaṃ. Majjhimabhāṇakā pana vadanti ‘‘bhagavā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya jetavanato bhikkhusaṅghaparivuto cārikaṃ nikkhami. Teneva ca akāle nikkhantattā kosalarājādayo vāretuṃ ārabhiṃsu. Pavāretvā hi caraṇaṃ buddhāciṇṇa’’nti. Puṇṇāya sammāpaṭipattiṃ paccāsīsanto bhagavā ‘‘mama nivattanapaccayā tvaṃ kiṃ karissasī’’ti āha. Puṇṇāpi…pe… pabbajīti ettha seṭṭhi ‘‘puṇṇāya bhagavā nivattito’’ti sutvā taṃ bhujissaṃ katvā dhītuṭṭhāne ṭhapesi. Sā pabbajjaṃ yācitvā pabbaji, pabbajitvā vipassanaṃ ārabhi. Athassā satthā āraddhavipassakabhāvaṃ ñatvā imaṃ obhāsagāthaṃ vissajjesi –
“ 布纳,你要把正法修到圆满,就像十五的月亮一样。
凭圆满的智慧,你将终结一切苦。”巴利
‘‘Puṇṇe pūrassu saddhammaṃ, cando pannaraso yathā; Paripuṇṇāya paññāya, dukkhassantaṃ karissasī’’ti. (therīgā. 3);
她在偈颂结束时证得阿拉汉果,成为一位著名的女弟子。这里剩下的内容都很容易理解。巴利
Sā gāthāpariyosāne arahattaṃ patvā abhiññātā sāvikā ahosi. Sesamettha suviññeyyameva.