第三 战士品
(8) 3. Yodhājīvavaggo
第一 心解脱果经注
1. Paṭhamacetovimuttiphalasuttavaṇṇanā
71在第三品第一经中,“诸位比丘,从……时起”等,是依前文所述之法,为赞叹那位增长观智、证得阿拉汉果的比丘而开始宣说的。其中,“从……时起”即“当……的时候”。“已拔除门闩”:指已拔除无明之闩、将其移除而安住。“已摧毁壕沟”:指已完全破坏、摧毁轮回之沟而安住。“已拔出柱子”:指已拔出称为渴爱的柱桩而安住。“已无门闩”:指已打开诸盖之门而安住。“已降下旗帜、已卸下重担”:指已将慢的旗帜与由蕴的造作、烦恼所成之重担拍落、卸下而安住。“已离系”:指已从轮回流转中脱离。其余内容可依经文字面意义来理解。至此,世尊展示了一位诸漏尽者如此度过时间的方式:他通过圣道断尽烦恼,登上最胜寂灭之床,以涅槃为所缘,进入果等至而安住。
71. Tatiyassa paṭhame yato kho, bhikkhaveti heṭṭhā vuttanayena vipassanaṃ vaḍḍhetvā arahattaṃ pattassa bhikkhuno idāni vaṇṇabhaṇanatthaṃ idaṃ āraddhaṃ. Tattha yato khoti yadā kho. Ukkhittapalighoti avijjāpalighaṃ ukkhipitvā apanetvā ṭhito. Saṃkiṇṇaparikhoti saṃsāraparikhaṃ saṃkiritvā vināsetvā ṭhito. Abbūḷhesikoti taṇhāsaṅkhātaṃ esikāthambhaṃ abbuyha luñcitvā ṭhito. Niraggaḷoti nīvaraṇakavāṭaṃ ugghāṭetvā ṭhito. Pannaddhajo pannabhāroti mānaddhajañca khandhābhisaṅkhārakilesabhārañca pātetvā otāretvā ṭhito. Visaṃyuttoti vaṭṭena visaṃyutto. Sesaṃ pāḷinayeneva veditabbaṃ. Ettāvatā bhagavatā maggena kilese khepetvā nirodhasayanavaragatassa nibbānārammaṇaṃ phalasamāpattiṃ appetvā viharato khīṇāsavassa kālo dassito.
正如有兩座城,一座是賊城,一座是安穩城。那時,有位大勇士這樣想:'只要這座賊城還在,安穩城就無法脫離恐懼。我要讓這賊城不復存在。'於是,他披上鎧甲,手持利劍,前往賊城。他來到城門下,用劍砍斷豎立在城門的柱樁,連帶門板摧毀城門,拔除門閂,擊破城牆,掘散壕溝,再把為莊嚴城市而豎立的幢幡全部擊倒,而後放火將整座城燒盡。之後,他進入安穩城,登上宮殿,在親族眷屬的環繞下,享用種種美味飲食。同樣的道理,賊城好比有身,安穩城好比涅槃,大勇士則如同瑜伽行者。他這樣思惟:'只要這有身之城還在輪迴,就無法免除三十二種業緣、九十八種疾病和二十五大怖畏。'那位大勇士所披的鎧甲,好比戒律的防護;他手持的利劍,好比智慧之劍;用劍砍斷柱樁,如同以阿拉漢道拔除渴愛之柱;那勇士連帶門板摧毀城門,如同打開五下分結的門閂;那勇士拔除門閂,如同拔除無明門閂;那勇士擊破城牆、掘散壕溝,如同破壞業的造作、掘散生與輪迴的壕溝;那勇士擊倒為莊嚴城市而豎立的幢幡,如同擊倒慢的幢幡;焚燒有身之城,如同進入煩惱般涅槃之城;此後他進入安穩城上方的宮殿,享用美
Yathā hi dve nagarāni ekaṃ coranagaraṃ ekaṃ khemanagaraṃ. Atha ekassa mahāyodhassa evaṃ bhaveyya – ‘‘yāvimaṃ coranagaraṃ tiṭṭhati, tāva khemanagaraṃ bhayato na muccati, coranagaraṃ anagaraṃ karissāmī’’ti sannāhaṃ katvā khaggaṃ gahetvā coranagaraṃ upasaṅkamitvā nagaradvāre ussāpite esikāthambhe khaggena chinditvā saddhiṃ dvārabāhāhi kavāṭaṃ bhinditvā palighaṃ ukkhipitvā pākāraṃ bhinditvā parikhaṃ vikiritvā nagarasobhatthāya ussite dhaje pātetvā nagaraṃ agginā jhāpetvā khemanagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ āruyha ñātigaṇaparivuto surasabhojanaṃ bhuñjeyya. Evaṃ coranagaraṃ viya sakkāyo, khemanagaraṃ viya nibbānaṃ, mahāyodho viya yogāvacaro. Tassevaṃ hoti – ‘‘yāva sakkāyavaṭṭaṃ vaṭṭati, tāva dvattiṃsakammakāraṇāaṭṭhanavutirogapañcavīsatimahābhayehi parimuccanaṃ natthī’’ti. So mahāyodho sannāhaṃ viya sīlasannāhaṃ katvā paññākhaggaṃ gahetvā khaggena esikāthambhe viya arahattamaggena taṇhesikaṃ luñcitvā, so yodho sadvārabāhakaṃ nagarakavāṭaṃ viya pañcorambhāgiyasaṃyojanaaggaḷaṃ ugghāṭetvā, so yodho palighaṃ viya avijjāpalighaṃ ukkhipitvā, so yodho pākāraṃ bhindanto parikhaṃ viya kammābhisaṅkhāraṃ bhindanto jātisaṃsāraparikhaṃ vikiritvā, so yodho nagaraṃ sobhatthāya ussāpitaddhaje viya mānaddhaje pātetvā sakkāyanagaraṃ jhāpetvā, so yodho khemanagare uparipāsāde subhojanaṃ viya kilesaparinibbānanagaraṃ pavisitvā amataṃ nirodhārammaṇaṃ phalasamāpattisukhaṃ anubhavamāno kālaṃ vītināmeti.
第二 心解脱果经注
2. Dutiyacetovimuttiphalasuttavaṇṇanā
7272. 第二經中,'無常想',是指對於五蘊,以其已生起、必歸壞滅的樣態而生起的'無常'之想。'於無常中苦想',是指對於無常的,以其被逼迫的樣態而生起的'苦'之想。'於苦中無我想',是指對於苦的,以其不自在的樣態而生起的'無我'之想。其餘內容如前所述。然而,在這兩部經中,佛陀所宣說的,是名為'觀果'的內容。
72. Dutiye aniccasaññāti khandhapañcakaṃ hutvā abhāvākārena aniccanti uppajjanakasaññā. Anicce dukkhasaññāti yadaniccaṃ, taṃ paṭipīḷanākārena dukkhanti uppajjanakasaññā. Dukkhe anattasaññāti yaṃ dukkhaṃ, taṃ avasavattanākārena anattāti uppajjanakasaññā. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva. Imesu pana dvīsupi suttesu vipassanāphalaṃ nāma kathitanti.
第一 法住者经注释
3. Paṭhamadhammavihārīsuttavaṇṇanā
7373. 第三經中,'度日',是指度過時日。'他捨棄隱居',是指他放棄獨處的狀態。'他宣說',是指他講述、闡明。'為了法的安立',是指為了安立教法。'他熟習法',是指他以九分教的方式,熟習、運用、講說四諦法。'他不捨棄隱居',是指他不放棄獨處的狀態。'他致力於內在的心寂止',是指他在自己的內心之中,反覆修習心定,於止業處上相應、精進。
73. Tatiye divasaṃ atināmetīti divasaṃ atikkāmeti. Riñcati paṭisallānanti ekībhāvaṃ vissajjeti. Desetīti katheti pakāseti. Dhammapaññattiyāti dhammassa paññāpanāya. Dhammaṃpariyāpuṇātīti navaṅgavasena catusaccadhammaṃ pariyāpuṇāti vaḷañjeti katheti. Na riñcati paṭisallānanti ekībhāvaṃ na vissajjeti. Anuyuñjati ajjhattaṃ cetosamathanti niyakajjhatte cittasamādhiṃ āsevati bhāveti, samathakammaṭṭhāne yuttappayutto hoti.
「希求利益者」(Hitesinā) 指寻求利益的人。「出于怜悯者」(Anukampakenā) 指正在怜悯的人。「出于怜悯」(anukampaṃ upādāya) 指以怜悯心把握后,亦可理解为“缘于”。「我为你们所做的」(kataṃ vo taṃ mayā) 指我通过教授这五种人,为你们所做的仅此而已。因为一位怀有慈悯的导师,他的职责唯此一事:开示无误的法;除此之外,实践便全然是声闻弟子的任务。因此,世尊说:「诸比丘,这些是树下坐卧处(etāni bhikkhu rukkhamūlāni)……乃至……这便是我们对你们的教诫。」其中,「树下」(rukkhamūlāni) 指树下的坐卧处。「空屋」(suññāgārāni) 则指远离人群的空寂之处。通过这两者,他指明了适合修行的坐卧处,并将遗产交付了出来。「你们应禅修」(Jhāyatha) 指应以所缘审察的方式,对三十八种业处进行禅修,并以相审察的方式,从无常等角度去审视蕴、处、界等,也就是说,要修习增长止与观。这样说。「莫放逸」(M
Hitesināti hitaṃ esantena. Anukampakenāti anukampamānena. Anukampaṃ upādāyāti anukampaṃ cittena pariggahetvā, paṭiccātipi vuttaṃ hoti. Kataṃ vo taṃ mayāti taṃ mayā ime pañca puggale desentena tumhākaṃ kataṃ. Ettakameva hi anukampakassa satthu kiccaṃ yadidaṃ aviparītadhammadesanā, ito paraṃ pana paṭipatti nāma sāvakānaṃ kiccaṃ. Tenāha – etāni bhikkhu rukkhamūlāni…pe… amhākaṃ anusāsanīti. Tattha ca rukkhamūlānīti iminā rukkhamūlasenāsanaṃ dasseti. Suññāgārānīti iminā janavivittaṭṭhānaṃ. Ubhayenāpi ca yogānurūpaṃ senāsanamācikkhati, dāyajjaṃ niyyāteti. Jhāyathāti ārammaṇūpanijjhānena aṭṭhatiṃsārammaṇāni, lakkhaṇūpanijjhānena ca aniccādito khandhāyatanādīni upanijjhāyatha, samathañca vipassanañca vaḍḍhethāti vuttaṃ hoti. Mā pamādatthāti mā pamajjittha. Mā pacchā vippaṭisārino ahuvatthāti ye hi pubbe daharakāle ārogyakāle sattasappāyādisampattikāle satthu sammukhībhāvakāle ca yonisomanasikāravirahitā rattindivaṃ maṅkulabhattā hutvā seyyasukhamiddhasukhamanuyuttā pamajjanti, te pacchā jarākāle rogakāle maraṇakāle vipattikāle satthu parinibbānakāle ca taṃ pubbe pamādavihāraṃ anussarantā sappaṭisandhikālakiriyañca bhāriyaṃ sampassamānā vippaṭisārino honti. Tumhe pana tādisā mā ahuvatthāti etamatthaṃ dassento āha – ‘‘mā pacchā vippaṭisārino ahuvatthā’’ti. Ayaṃ vo amhākaṃ anusāsanīti ayaṃ amhākaṃ santikā ‘‘jhāyatha mā pamādatthā’’ti tumhākaṃ anusāsanī, ovādoti vuttaṃ hoti.
4. 第二法行者经注
4. Dutiyadhammavihārīsuttavaṇṇanā
7474. 在第四句中,「uttari cassa paññāya atthaṃ nappajānāti」(他更以慧不能了知其义)指:从教法学习之后,他并不能以伴随着观的道慧去了达那义理,即不见、不证悟四圣谛。其余的句子也是同样的解说方式。应当知道:在这两部经中,多闻比丘、修观者、入流者、一来者、不还者、阿拉汉——此六种人被称为「法住者」。
74. Catutthe uttari cassa paññāya atthaṃ nappajānātīti tato pariyattito uttari tassa dhammassa sahavipassanāya maggapaññāya atthaṃ nappajānāti , cattāri saccāni na passati nappaṭivijjhatīti attho. Sesavāresupi eseva nayo. Evametesu dvīsupi suttesu bahussutabhikkhu vipassanākammiko sotāpanno sakadāgāmī anāgāmī khīṇāsavoti cha janā dhammavihārino nāmāti veditabbā.
5. 第一战士生计经注释
5. Paṭhamayodhājīvasuttavaṇṇanā
7575. 在第五句中,「战士为生者」(yodhājīvā) 指以战斗谋生的人。「尘土」(rajagganti) 指由于象、马等踩踏地面使之碎裂而扬起的大片尘埃。「无法站稳」(na santhambhatīti) 指无法站稳脚跟。「能忍受尘土」(sahati rajagganti) 指即使见到滚滚尘埃,也能安忍不动。「幢顶」(dhajagganti) 指悬挂在象背、马背上或战车上的旗帜顶端。「呐喊」(ussāraṇanti) 指象群、马群、战车及军队所发出的高声喧哗。「在交战中」(sampahāreti) 指在两军相遇时,即使遭受很小的打击。「被伤」(haññatīti) 指遭受损伤、受到打击。「遭损」(byāpajjatīti) 指遇到伤害,失去正常状态。「能忍受打击」(sahati sampahāranti) 指即使遭到两三次的攻击,也能忍受、能安忍。「那同一个战场之首」(tamevasaṅgāmasīsanti) 指那个获胜的营地。「安住」(ajjhāvasatīti) 指征服后大约在那里停留。
75. Pañcame yodhājīvāti yuddhūpajīvino. Rajagganti hatthiassādīnaṃ pādappahārabhinnāya bhūmiyā uggataṃ rajakkhandhaṃ. Na santhambhatīti santhambhitvā ṭhātuṃ na sakkoti. Sahati rajagganti rajakkhandhaṃ disvāpi adhivāseti. Dhajagganti hatthiassadīnaṃ piṭṭhesu vā rathesu vā ussāpitānaṃ dhajānaṃ aggaṃ. Ussāraṇanti hatthiassarathānañceva balakāyassa ca uccāsaddamahāsaddaṃ. Sampahāreti samāgate appamattakepi pahāre. Haññatīti vihaññati vighātaṃ āpajjati. Byāpajjatīti vipattiṃ āpajjati, pakatibhāvaṃ jahati. Sahati sampahāranti dve tayo pahāre patvāpi sahati adhivāseti. Tamevasaṅgāmasīsanti taṃyeva jayakkhandhāvāraṭṭhānaṃ. Ajjhāvasatīti sattāhamattaṃ abhibhavitvā āvasati. Kiṃ kāraṇā ? Laddhapahārānaṃ pahārajagganatthañceva katakammānaṃ visesaṃ ñatvā ṭhānantaradānatthañca issariyasukhānubhavanatthañca.
此处,虽然导师与以作战为生者本无关联,但在此教法中,为说明这五种人,才引用了这个譬喻。因此,在说明这些人时,他说「正是如此」等语。其中,「沉没」(saṃsīdatīti) 指沉没在邪思惟中,陷入其中。「不能护持梵行」(na sakkoti brahmacariyaṃ sandhāretunti) 指不能守护好不被中断的梵行生活。「表现出修学的羸弱」(sikkhādubbalyaṃ āvikatvā) 指表现出修学上的羸弱状态。他所面对的『尘土』指什么呢?指的是美貌的女人等。「美貌」(abhirūpā) 指长相端丽。「美丽」(dassanīyā) 指看上去赏心悦目。「令人净信」(pāsādikā) 指仅凭外相就能令人心生净信。「以最殊胜的肤色之美」(paramāya vaṇṇapokkharatāya) 指身体的肤色和体态之美无与伦比。「嘲笑」(ūhasatīti) 指发出讥笑声。「说话」(ullapatīti) 指开口说些话。「大笑」(ujjhagghatīti) 指手舞足蹈地大笑。
Idāni yasmā satthu yodhājīvehi kiccaṃ natthi, imasmiṃ pana sāsane tathārūpe pañca puggale dassetuṃ idaṃ opammaṃ ābhataṃ. Tasmā te puggale dassento evameva khotiādimāha. Tattha saṃsīdatīti micchāvitakkasmiṃ saṃsīdati anuppavisati. Na sakkoti brahmacariyaṃ sandhāretunti brahmacariyavāsaṃ anupacchijjamānaṃ gopetuṃ na sakkoti. Sikkhādubbalyaṃ āvikatvāti sikkhāya dubbalabhāvaṃ pakāsetvā. Kimassa rajaggasminti kiṃ tassa puggalassa rajaggaṃ nāmāti vadati. Abhirūpāti abhirūpavatī. Dassanīyāti dassanayoggā. Pāsādikāti dassaneneva cittappasādāvahā. Paramāyāti uttamāya. Vaṇṇapokkharatāyāti sarīravaṇṇena ceva aṅgasaṇṭhānena ca. Ūhasatīti avahasati. Ullapatīti katheti. Ujjhagghatīti pāṇiṃ paharitvā mahāhasitaṃ hasati. Uppaṇḍetīti uppaṇḍanakathaṃ katheti. Abhinisīdatīti abhibhavitvā santike vā ekāsane vā nisīdati. Dutiyapadepi eseva nayo. Ajjhottharatīti avattharati. Viniveṭhetvā vinimocetvāti gahitaṭṭhānato tassā hatthaṃ vinibbeṭhetvā ceva mocetvā ca. Sesamettha uttānatthamevāti. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitaṃ.
6. 第二战士生计经注释
6. Dutiyayodhājīvasuttavaṇṇanā
76在第六项中,「持了剑盾」(asicammaṃ gahetvā) 指拿了剑与盾。「备好弓箭」(dhanukalāpaṃ sannayhitvā) 指备好弓和箭囊。「列阵」(viyūḷhanti) 指以战斗部署的形式列阵。「进入战场」(saṅgāmaṃ otaratīti) 指投入大会战。「努力精进」(ussahati vāyamatīti) 指付出努力与精进。「杀」(hanantīti) 指杀害。「剿灭」(pariyāpādentīti) 指彻底消灭。「射伤」(upalikkhantīti) 指射伤。「带走」(apanentīti) 指带领自己的军队离开。「带走后送至亲属处」(apanetvā ñātakānaṃ nentīti) 指带领军队离开后,送到亲属那里。「被带走时」(nīyamānoti) 指正被带往自己家或亲属处的途中。「侍奉照料」(upaṭṭhahanti paricarantīti) 指做清洗伤口、敷药等护理,守护他。
76. Chaṭṭhe asicammaṃ gahetvāti asiñca cammañca gahetvā. Dhanukalāpaṃ sannayhitvāti dhanuñca sarakalāpañca sannayhitvā. Viyūḷhanti yuddhasannivesavesena ṭhitaṃ. Saṅgāmaṃ otaratīti mahāyuddhaṃ otarati. Ussahati vāyamatīti ussāhañca vāyāmañca karoti. Hanantīti ghātenti. Pariyāpādentīti pariyāpādayanti. Upalikkhantīti vijjhanti. Apanentīti sakasenaṃ gahetvā gacchanti. Apanetvā ñātakānaṃ nentīti sakasenaṃ netvā tato ñātakānaṃ santikaṃ nenti. Nīyamānoti attano gehaṃ vā sesañātisantikaṃ vā niyyamāno. Upaṭṭhahanti paricarantīti pahārasodhanavaṇakappanādīni karontā jagganti gopayanti.
「arakkhiteneva kāyenā」(以未防护的身):指未加防护的身门。「arakkhitāya vācāyā」(以未防护的语):指未加防护的语门。「arakkhitena cittenā」(以未防护的心):指未加防护的意门。「anupaṭṭhitāya satiyā」(念未善住):指没有妥善地建立起正念。「asaṃvutehi indriyehi」(以不防护的诸根):即包括心在内的六根没有封闭、没有守护。「rāgo cittaṃ anuddhaṃsetīti」(贪欲毁坏心):贪欲一旦生起,便会毁坏止观的心,将其抛到远处。「rāgapariyuṭṭhitomhi, āvuso, rāgaparetoti」(我被贪欲所缠,被贪欲所驱使):贤友,意思是我被贪欲染着、被贪欲跟随了。
Arakkhiteneva kāyenāti arakkhitena kāyadvārena. Arakkhitāya vācāyāti arakkhitena vacīdvārena. Arakkhitena cittenāti arakkhitena manodvārena. Anupaṭṭhitāya satiyāti satiṃ supaṭṭhitaṃ akatvā. Asaṃvutehiindriyehīti manacchaṭṭhehi indriyehi apihitehi agopitehi. Rāgo cittaṃ anuddhaṃsetīti rāgo uppajjamānova samathavipassanācittaṃ dhaṃseti, dūre khipati. Rāgapariyuṭṭhitomhi, āvuso, rāgaparetoti ahaṃ, āvuso, rāgena ratto, rāgena anugato.
于「骨锁譬喻」等中,骨锁譬喻,取其少味之义;肉块譬喻,取其多人共享之义;草炬譬喻,取其持续燃烧之义;火坑譬喻,取其巨大热恼之义;梦譬喻,取其短暂显现之义;借用品譬喻,取其暂时存在之义;树果譬喻,取其摧坏一切肢节之义;屠宰台譬喻,取其斩杀之义;矛枪譬喻,取其刺穿之义;蛇头譬喻,取其可畏恐怖之义。「ussahissāmīti」(我将努力):即我当付出努力。「dhārayissāmīti」(我将持守):即我当保持沙门身份。「abhiramissāmīti」(我将欢喜):我当生起欢喜,而不厌倦。其余诸义于此易解。此经阐述了轮回与还灭。
Aṭṭhikaṅkalūpamātiādīsu aṭṭhikaṅkalūpamā appassādaṭṭhena. Maṃsapesūpamā bahusādhāraṇaṭṭhena. Tiṇukkūpamā anudahanaṭṭhena. Aṅgārakāsūpamā mahābhitāpaṭṭhena. Supinakūpamā ittarapaccupaṭṭhānaṭṭhena. Yācitakūpamā tāvakālikaṭṭhena. Rukkhaphalūpamā sabbaṅgapaccaṅgapalibhañjanaṭṭhena. Asisūnūpamā adhikuṭṭanaṭṭhena. Sattisūlūpamā vinivijjhanaṭṭhena. Sappasirūpamā sāsaṅkasappaṭibhayaṭṭhena . Ussahissāmīti ussāhaṃ karissāmi. Dhārayissāmīti samaṇabhāvaṃ dhārayissāmi. Abhiramissāmīti abhiratiṃ uppādessāmi na ukkaṇṭhissāmi. Sesamettha uttānatthameva. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.
7. 第一未来怖畏经注释
7. Paṭhamaanāgatabhayasuttavaṇṇanā
77于第七经,「āraññakenāti」(阿兰若住者):即住于森林者。「appattassāti」(未得的):为获得尚未获得的禅那、观、道果等殊胜功德。其余文句亦同此解。「so mamassa antarāyo」(他将成为我的障碍):即他可能成为我生命的障碍、梵行的障碍;对于将行凡夫之死的人,还会成为往生天界的障碍和证得道果的障碍。「handāti」(好吧):此为表达决断之词。「vīriyaṃ ārabhāmīti」(我发动精进):我发动身、心两方面的精进。「satthakāti」(如刀):即如同利刀一般能切断关节与连接处的风。「vāḷehīti」(粗暴):即凶暴。「māṇavehīti」(盗贼):即贼盗。「katakammehi vā akatakammehi vā」(已作罪或未作罪的):在此,已经做了贼事而逃离者,称为“已作罪”;正在前往行贼者,称为“未作罪”。其中,已作罪者因事情已办成,会取众生喉中之血供养天神;未作罪者则想着‘希望我们的事情…’
77. Sattame āraññakenāti araññavāsinā. Appattassāti asampattassa jhānavipassanāmaggaphalappabhedassa visesassa pattiyā. Sesapadesupi eseva nayo. So mamassa antarāyoti so mama jīvitantarāyo ca brahmacariyantarāyo ca, puthujjanakālakiriyaṃ karontassa saggantarāyo ca maggantarāyo ca bhaveyya. Handāti vavassaggatthe nipāto. Vīriyaṃ ārabhāmīti duvidhampi vīriyaṃ karomi. Satthakāti satthaṃ viya sandhibandhanacchedakavātā. Vāḷehīti kakkhaḷehi. Māṇavehīti corehi. Katakammehi vā akatakammehi vāti ettha corikaṃ katvā nikkhantā katakammā nāma, corikaṃ kātuṃ gacchantā akatakammā nāma. Tattha katakammā kammassa nipphannattā sattānaṃ galalohitaṃ gahetvā devatānaṃ baliṃ karonti, akatakammā ‘‘evaṃ no kammaṃ nipphajjissatī’’ti paṭhamataraṃ karonti. Idaṃ sandhāya te maṃ jīvitā voropeyyunti vuttaṃ. Vāḷā amanussāti kakkhaḷā duṭṭhā yakkhādayo amanussā.
8. 第二未来怖畏经注释
8. Dutiyaanāgatabhayasuttavaṇṇanā
78第八经,「purā maṃ so dhammo āgacchatī」(在此法来到我之前):意谓在彼法尚未降临于我身之前,我已先行策励精进,此为句义。「khīrodakībhūtā」(如乳水交融):即如牛奶与水相融为一,达到合为一体的状态。「piyacakkhūhī」(以爱眼):即以慈爱之眼。
78. Aṭṭhame purā maṃ so dhammo āgacchatīti yāva so dhammo maṃ na upagacchati, tāva ahaṃ puretarameva vīriyaṃ ārabhāmīti attho. Khīrodakībhūtāti khīrodakaṃ viya bhūtā ekībhāvaṃ upagatā. Piyacakkhūhīti mettacakkhūhi.
9. 第三未来怖畏经注释
9. Tatiyaanāgatabhayasuttavaṇṇanā
79第九经中,「由正法败坏而有律的败坏」:即正法的败坏导致律的败坏。当正法败坏时,律如何败坏呢?当止与观等法未能孕育增长时,五种律便不能成立;如此,法败坏时律便败坏了。再者,于无戒德者,即无防护律可言;若无防护律,止与观便无从孕育。因此,由律的败坏也能了知正法的败坏。「阿毗达摩论说」:指以戒等为首的无上法之论说。「吠陀罗论」:指与明相连、杂有智的论议。「进入黑法」:即以挑剔、寻求过失的方式进入黑法。此外,以充满嗔恚之心触恼他人,或自身染着此黑法,或为利养恭敬而宣说,这些都算作进入黑法。
79. Navame dhammasandosā vinayasandosoti dhammasandosena vinayasandoso hoti. Kathaṃ pana dhammasmiṃ dussante vinayo dussati nāma? Samathavipassanādhammesu gabbhaṃ aggaṇhantesu pañcavidho vinayo na hoti , evaṃ dhamme dussante vinayo dussati. Dussīlassa pana saṃvaravinayo nāma na hoti, tasmiṃ asati samathavipassanā gabbhaṃ na gaṇhāti. Evaṃ vinayasandosenapi dhammasandoso veditabbo. Abhidhammakathanti sīlādiuttamadhammakathaṃ. Vedallakathanti vedapaṭisaṃyuttaṃ ñāṇamissakakathaṃ. Kaṇhadhammaṃ okkamamānāti randhagavesitāya upārambhapariyesanavasena kāḷakadhammaṃ okkamamānā. Apica duṭṭhacittena puggalaṃ ghaṭṭentāpi taṃ kaṇhadhammaṃ attano dahantāpi lābhasakkāratthaṃ kathentāpi kaṇhadhammaṃ okkamantiyeva.
「甚深」:指文句甚深。「义甚深」:指义理甚深。「出世间」:指开显出世间法。「与空相应」:指与蕴、界、处、缘起相应。「他们将不以其他心作意」:是说他们将不为了知而安置心。「应受持、应通晓」:即应受持与实行。「诗作」:是诗人们以偈颂等形式创作的作品。「诗歌」:是其同义词。「外来的」:指住于教法之外。「声闻所说」:指外道弟子所说。此处其余内容,因前已阐明道理且易于了解,故文义甚为浅近。
Gambhīrāti pāḷigambhīrā. Gambhīratthāti atthagambhīrā. Lokuttarāti lokuttaradhammadīpakā. Suññatāpaṭisaṃyuttāti khandhadhātuāyatanapaccayākārapaṭisaṃyuttā. Na aññā cittaṃ upaṭṭhapessantīti jānanatthāya cittaṃ na ṭhapessanti. Uggahetabbaṃ pariyāpuṇitabbanti uggahetabbe ca vaḷañjetabbe ca. Kavitāti silokādibandhanavasena kavīhi katā. Kāveyyāti tasseva vevacanaṃ. Bāhirakāti sāsanato bahiddhā ṭhitā. Sāvakabhāsitāti bāhirasāvakehi bhāsitā. Sesamettha heṭṭhā vuttanayattā suviññeyyattā ca uttānatthameva.
第四《未来怖畏经》注释
10. Catutthaanāgatabhayasuttavaṇṇanā
80第十经中,「爱乐美好」:指爱求美好的事物。「最上味」:指最上等的味道。「他们将杂处而住」:指他们将以五种交杂方式杂处而住。「蓄藏物的受用」:指对所储存物品的受用。「粗显的相」——在此,若自己挖掘土地,或命令他人“挖!”,即是在地上制造粗显的相;若自己砍伐或命令他人“砍!”草木、柴薪、枝叶,即是在绿色植物上制造粗显的相;为了谋生而令人持取树叶、诱饵等,或令人摘取果实,或令人采摘,就更不待言了。在这四部经中,导师已开示了教法的增长与衰败。
80. Dasame kalyāṇakāmāti sundarakāmā. Rasaggānīti uttamarasāni. Saṃsaṭṭhā viharissantīti pañcavidhena saṃsaggena saṃsaṭṭhā viharissanti. Sannidhikāraparibhoganti sannidhikatassa paribhogaṃ. Oḷārikampi nimittanti ettha pathaviṃ khaṇantopi khaṇāhīti āṇāpentopi pathaviyaṃ oḷārikaṃ nimittaṃ karoti nāma. Tiṇakaṭṭhasākhāpalāsaṃ chindantopi chindāti āṇāpentopi haritagge oḷārikaṃ nimittaṃ karoti nāma. Ājīvatthāya paṇṇanivāpaādīni gāhāpento phalāni ocinante vā ocināpentena vattabbameva natthi. Imesu catūsu suttesu satthārā sāsane vuddhiparihāni kathitāti.