5. 法品显示巴利原文
5. Dhammikavaggo
1. 象经注疏显示巴利原文
1. Nāgasuttavaṇṇanā
43 第五品第一经中说“与具信之尊者阿难一起”,是因招呼“阿难,来吧!”之后才前往,故如此说。但须知,世尊实际是由不减的五百比丘围绕而往的。“他前往那里”:即由这五百比丘围绕而往。“沐浴后”为通俗用语,意即洗浴之后。“展现前身”:披上红色的双层布,双手持上衣,背对西方世界,面朝东方世界,借水净之功,使肢体如前般展现而站立,即此含义。比丘僧团亦从各处下水,洗浴完毕上到岸上,围绕世尊而立。如是,那时太阳犹如一只从空中坠落的红金耳环,隐入西方世界;月亮宛如清净的银轮,从东方世界升起;中间,正自觉者被五百比丘围绕,放射出六色佛光,立于普巴科塔卡河畔,庄严世间。显示巴利原文
43. Pañcamassa paṭhame āyasmatā ānandena saddhinti idaṃ ‘‘āyāmānandā’’ti theraṃ āmantetvā gatattā vuttaṃ, satthā pana anūnehi pañcahi bhikkhusatehi parivuto tattha agamāsīti veditabbo. Tenupasaṅkamīti teheva pañcahi bhikkhusatehi parivuto upasaṅkami. Parisiñcitvāti vohāravacanametaṃ, nhāyitvāti attho. Pubbāpayamānoti rattadupaṭṭaṃ nivāsetvā uttarāsaṅgacīvaraṃ dvīhi hatthehi gahetvā pacchimalokadhātuṃ piṭṭhito katvā puratthimalokadhātuṃ abhimukho vodakabhāvena gattāni pubbasadisāni kurumāno aṭṭhāsīti attho. Bhikkhusaṅghopi tena tena ṭhānena otaritvā nhatvā paccuttaritvā satthāraṃyeva parivāretvā aṭṭhāsi. Iti tasmiṃ samaye ākāsato patamānaṃ rattasuvaṇṇakuṇḍalaṃ viya sūriyo pacchimalokadhātuṃ paṭipajji, parisuddharajatamaṇḍalo viya pācīnalokadhātuto cando abbhuggañchi, majjhaṭṭhānepi pañcabhikkhusataparivāro sammāsambuddho chabbaṇṇabuddharasmiyo vissajjetvā pubbakoṭṭhakanadītīre lokaṃ alaṅkurumāno aṭṭhāsi.
就在那时……有一头名叫“悉多”的白象王,因其体色纯白而得此名。“大乐器的敲击演奏”:即用大乐器进行敲击与演奏。其中,最初的碰撞名为“敲击”,之后的称为“演奏”。“人”:指为了观看大象而聚集的大众。“看到后这样说”:意为擦洗象的四肢,为之沐浴,牵上来安置在河外侧的岸上,使其身体各部分洁净无垢,并用象饰装扮起来。见到此象王后,便发出赞叹:“啊,先生,真是美丽!”“成就身”:指具有身体方面的殊胜成就,即具备圆满的四肢等部分。“尊者优陀夷”:指已证得无碍解的黑优陀夷长老。“说此”:他见到大众在称赞那头大象,心想:“这些人只是在称赞一头由无因结生而出生的象王,却未称赞佛象。我今即以此象王为喻,来称赞佛陀之象。”如此思惟后,便说出“难道仅是象吗,尊者!”等语。其中,“大”:指具有高大的高度。“巨大”:指具有丰满的周宽度。“这样说”…显示巴利原文
Tena kho pana samayena…pe… seto nāma nāgoti setavaṇṇatāya evaṃ laddhanāmo hatthināgo. Mahātūriyatāḷitavāditenāti mahantena tūriyatāḷitavāditena. Tattha paṭhamaṃ saṅghaṭṭanaṃ tāḷitaṃ nāma hoti, tato paraṃ vāditaṃ. Janoti hatthidassanatthaṃ sannipatitamahājano. Disvā evamāhāti aṅgapaccaṅgāni ghaṃsitvā nhāpetvā uttāretvā bahitīre ṭhapetvā gattāni vodakāni katvā hatthālaṅkārena alaṅkataṃ taṃ mahānāgaṃ disvā idaṃ ‘‘abhirūpo vata, bho’’ti pasaṃsāvacanamāha. Kāyupapannoti sarīrasampattiyā upapanno, paripuṇṇaṅgapaccaṅgoti attho. Āyasmā udāyīti paṭisambhidāppatto kāḷudāyitthero. Etadavocāti taṃ mahājanaṃ hatthissa vaṇṇaṃ bhaṇantaṃ disvā ‘‘ayaṃ jano ahetukapaṭisandhiyaṃ nibbattahatthino vaṇṇaṃ katheti, na buddhahatthissa. Ahaṃ dāni iminā hatthināgena upamaṃ katvā buddhanāgassa vaṇṇaṃ kathessāmī’’ti cintetvā etaṃ ‘‘hatthimeva nu kho, bhante’’tiādivacanaṃ avoca. Tattha mahantanti ārohasampannaṃ. Brahantanti pariṇāhasampannaṃ. Evamāhāti evaṃ vadati. Atha bhagavā yasmā ayaṃ nāgasaddo hatthimhiceva assagoṇauragarukkhamanussesu cāpi pavattati, tasmā hatthimpi khotiādimāha.
“罪过”(āgu):指邪恶、低劣的不善法。“我称他为那伽”:由于他通过身、语、意三门,不造作十不善业道及十二不善心,因此我称他为“那伽”。因为他“不造作罪过”(na āgu),依此义故,名为“那伽”。“我以这些偈颂随喜”:我以这六十四句、十六首偈颂表示随喜、欣喜。显示巴利原文
Āgunti pāpakaṃ lāmakaṃ akusaladhammaṃ. Tamahaṃ nāgoti brūmīti taṃ ahaṃ imehi tīhi dvārehi dasannaṃ akusalakammapathānaṃ dvādasannañca akusalacittānaṃ akaraṇato nāgoti vadāmi. Ayañhi na āguṃ karotīti iminā atthena nāgo. Imāhi gāthāhi anumodāmīti imāhi catusaṭṭhipadāhi soḷasahi gāthāhi anumodāmi abhinandāmi.
“生为人者”(Manussabhūta):指未投生天等生存状态,唯是人身。“自调御者”(Attadanta):即完全由自己调御,非由他人加以调伏。因为世尊以自所生的圣道调伏:眼已调御,耳已调御,鼻已调御,舌已调御,身已调御,意已调御,于这六处已得调御、寂静、止息、完全寂灭,故称“自调御”。“具定者”(Samāhita):由两种定而具足定。“行持”(Iriyamāna):即正安住而行。“梵道”(Brahmapatha):指最殊胜的道路、不死之道、涅槃之道。“乐于心寂静”(Cittassūpasame rata):以初禅平息五盖,以第二禅平息寻与伺,以第三禅平息喜,以第四禅平息苦乐之后,便乐住、喜悦于心寂静之中。显示巴利原文
Manussabhūtanti devādibhāvaṃ anupagantvā manussameva bhūtaṃ. Attadantanti attanāyeva dantaṃ, na aññehi damathaṃ upanītaṃ. Bhagavā hi attanā uppāditeneva maggadamathena cakkhutopi danto, sotatopi, ghānatopi, jivhātopi, kāyatopi, manatopīti imesu chasu ṭhānesu danto santo nibbuto parinibbuto. Tenāha – ‘‘attadanta’’nti. Samāhitanti duvidhenāpi samādhinā samāhitaṃ. Iriyamānanti viharamānaṃ. Brahmapatheti seṭṭhapathe, amatapathe, nibbānapathe. Cittassūpasame ratanti paṭhamajjhānena pañca nīvaraṇāni vūpasametvā, dutiyajjhānena vitakkavicāre, tatiyajjhānena pītiṃ, catutthajjhānena sukhadukkhaṃ vūpasametvā tasmiṃ cittassūpasame rataṃ abhirataṃ.
“他们礼敬”(Namassanti):以身礼敬,以语礼敬,以意礼敬,以法随法行礼敬,恭敬、尊重。“一切法的到彼岸者”(Sabbadhammānapāragu):对于一切蕴、处、界诸法,以证智到彼岸、遍知到彼岸、断除到彼岸、修习到彼岸、作证到彼岸、等至到彼岸——由此六种到达彼岸,已到彼岸、已达顶点、已臻究竟。“诸天也礼敬他”(Devāpi taṃ namassanti):受苦的苏梵天天子等,以及得乐的天众,乃至居于十千世界的所有诸天,也都礼敬你们。“如此我从阿拉汉闻”(Iti me arahato sutaṃ):如此,我从以四种理由被称为阿拉汉的您们处亲自听闻,这就是它的含义。显示巴利原文
Namassantīti kāyena namassanti, vācāya namassanti, manasā namassanti, dhammānudhammapaṭipattiyā namassanti, sakkaronti garuṃ karonti. Sabbadhammānapāragunti sabbesaṃ khandhāyatanadhātudhammānaṃ abhiññāpāragū, pariññāpāragū, pahānapāragū, bhāvanāpāragū, sacchikiriyāpāragū, samāpattipāragūti chabbidhena pāragamanena pāragataṃ pārappattaṃ matthakappattaṃ. Devāpi taṃ namassantīti dukkhappattā subrahmadevaputtādayo sukhappattā ca sabbeva dasasahassacakkavāḷavāsino devāpi tumhe namassanti. Iti me arahato sutanti iti mayā catūhi kāraṇehi arahāti laddhavohārānaṃ tumhākaṃyeva santike sutanti dīpeti.
“超越一切结”:指超越了所有十种结。“从林至无林”:出烦恼之林,抵无林之处——即烦恼林已尽的涅槃,已经到达。“乐于出离欲乐”:由于出离了两种欲,出家、八定与四圣道便称为对欲的出离;于其中,他乐住其中并感到喜悦。“解脱如石中黄金”:犹如从矿石中分离出来的黄金一般。显示巴利原文
Sabbasaṃyojanātītanti sabbāni dasavidhasaṃyojanāni atikkantaṃ. Vanā nibbanamāgatanti kilesavanato nibbanaṃ kilesavanarahitaṃ nibbānaṃ āgataṃ sampattaṃ. Kāmehi nekkhammaratanti duvidhehi kāmehi nikkhantattā pabbajjā aṭṭha samāpattiyo cattāro ca ariyamaggā kāmehi nekkhammaṃ nāma, tattha rataṃ abhirataṃ. Muttaṃ selāva kañcananti seladhātuto muttaṃ kañcanasadisaṃ.
“超一切荣光”:指超越一切众生而显现的荣光。因为超越凡夫而有荣光显现,所以入流者称为“超荣光”;因为超越入流者而有荣光显现,所以一来者……乃至因为超越漏尽者而有荣光显现,所以独觉佛称为“超荣光”;因为超越独觉佛而有荣光显现,所以正自觉者称为“超荣光”。“如雪山王之于诸山”:正如喜马拉雅山王超胜于其他众山一般,是那样地超胜。“真实名”:即真实不虚的名字,因不造作罪过而称为“那伽”,意即名实相符。显示巴利原文
Sabbe accarucīti sabbasatte atikkamitvā pavattaruci. Aṭṭhamakañhi atikkamitvā pavattarucitāya sotāpanno accaruci nāma, sotāpannaṃ atikkamitvā pavattarucitāya sakadāgāmī…pe… khīṇāsavaṃ atikkamitvā pavattarucitāya paccekasambuddho, paccekasambuddhaṃ atikkamitvā pavattarucitāya sammāsambuddho accaruci nāma. Himavāvaññe siluccayeti yathā himavā pabbatarājā aññe pabbate atirocati, evaṃ atirocatīti attho. Saccanāmoti tacchanāmo bhūtanāmo āguṃ akaraṇeneva nāgoti evaṃ avitathanāmo.
“温和”:指戒行清净。“无害”:指悲悯及悲悯的前行分。“那伽的这两足”:指佛陀那伽的前双足。显示巴利原文
Soraccanti sucisīlaṃ. Avihiṃsāti karuṇā ca karuṇāpubbabhāgo ca. Pādā nāgassa te duveti te buddhanāgassa duve purimapādā.
「苦行」:指受持头陀支。「梵行」:指圣道之戒。「那伽的另外这两足」:指佛陀那伽的另外两只后足。「信手」:指具足以信所成的象鼻。「以舍为白牙」:指具足以六支舍所成的纯白象牙。显示巴利原文
Tapoti dhutasamādānaṃ. Brahmacariyanti ariyamaggasīlaṃ. Caraṇā nāgassa tyāpareti te buddhanāgassa apare dve pacchimapādā. Saddhāhatthoti saddhāmayāya soṇḍāya samannāgato. Upekkhāsetadantavāti chaḷaṅgupekkhāmayehi setadantehi samannāgato.
「念是颈」:犹如象王的身体中,颈部是诸血管网络所依之处,同样,佛陀象王的柔和等诸法以念为所依,故说「念是颈」。「慧是头」:犹如象王的头部是最上的肢体,同样,佛陀象王以一切知智为头,由此了知一切法,故说「慧是头」。「伺察」即是「法思惟」:犹如象王以最上的象鼻来伺察,探知硬软、可食不可食,然后舍弃应舍弃的,取用应取用的,同样,佛陀象王以能分辨法类别的智慧——称为「法思惟」——作为伺察,以此智慧了知有堪能者与不堪能者,故说「伺察即法思惟」。「法腹暖」:「法」指第四禅那的定;「腹」即是暖,称为腹暖;「暖」指温热之处。法即是腹暖,故名「法腹暖」。因为安住于第四禅那的定中,种种神通等法才得以成就,所以称之为腹暖。「远离」:指身远离、心远离与依止远离。犹如象王的尾巴能驱赶苍蝇,同样,如来的远离能遮止在家众与出家众,因此称为「尾」。显示巴利原文
Sati gīvāti yathā nāgassa aṅgapaccaṅgasmiṃ sirājālānaṃ gīvā patiṭṭhā, evaṃ buddhanāgassa soraccādīnaṃ dhammānaṃ sati. Tena vuttaṃ – ‘‘sati gīvā’’ti. Siro paññāti yathā hatthināgassa siro uttamaṅgo, evaṃ buddhanāgassa sabbaññutañāṇaṃ. Tena hi so sabbadhamme jānāti. Tena vuttaṃ – ‘‘siro paññā’’ti. Vīmaṃsā dhammacintanāti yathā hatthināgassa aggasoṇḍo vīmaṃsā nāma hoti. So tāya thaddhamudukaṃ khāditabbākhāditabbañca vīmaṃsati, tato pahātabbaṃ pajahati, ādātabbaṃ ādiyati, evameva buddhanāgassa dhammakoṭṭhāsaparicchedakañāṇasaṅkhātā dhammacintanā vīmaṃsā. Tena hi ñāṇena so bhabbābhabbe jānāti. Tena vuttaṃ – ‘‘vīmaṃsā dhammacintanā’’ti . Dhammakucchisamātapoti dhammo vuccati catutthajjhānasamādhi, kucchiyeva samātapo kucchisamātapo. Samātapo nāma samātapanaṭṭhānaṃ. Dhammo kucchisamātapo assāti dhammakucchisamātapo. Catutthajjhānasamādhismiṃ ṭhitassa hi te te iddhividhādidhammā ijjhanti, tasmā so kucchisamātapoti vutto. Vivekoti kāyacittaupadhiviveko. Yathā nāgassa vāladhi makkhikā vāreti, evaṃ tathāgatassa viveko gahaṭṭhapabbajite vāreti. Tasmā so vāladhīti vutto.
「禅修者」:指依两种禅那而修习的人。「乐于入出息」:正如象王有入出息,佛陀象王以果等至为入出息,乐住其中;若无果等至,他便无法运作,犹如没有出入息一般。「一切处防护」:于一切根门均能防护。「无过患食」:指依正命所得的食物。「有过患食」:指依五种邪命所得的食物。显示巴利原文
Jhāyīti duvidhena jhānena jhāyī. Assāsaratoti nāgassa hi assāsapassāsā viya buddhanāgassa phalasamāpatti, tattha rato, assāsapassāsehi viya tāya vinā na vattatīti attho. Sabbattha saṃvutoti sabbadvāresu saṃvuto. Anavajjānīti sammāājīvena uppannabhojanāni. Sāvajjānīti pañcavidhamicchājīvavasena uppannabhojanāni.
「细小与粗大」:指微细与粗大之物。「断除一切缚」:指断除所有十种结。「不为世间所染」:指不因世间而沾染渴爱、慢、见的垢秽。「大火」:指大火焰。「智者所宣说」:在此,具足无碍解的伍达夷长老即是智者、贤者,这偈颂由他宣说。「大龙象们将了知」:「大龙象们」指大漏尽者——诸大龙象,他们将如实地了知由优陀夷龙象所宣说、关于佛陀龙象的这首偈颂。显示巴利原文
Aṇuṃthūlanti khuddakañca mahantañca. Sabbaṃ chetvāna bandhananti sabbaṃ dasavidhampi saṃyojanaṃ chinditvāna. Nupalippati lokenāti lokena saddhiṃ taṇhāmānadiṭṭhilepehi na lippati. Mahāginīti mahāaggi. Viññūhi desitāti idha paṭisambhidāppatto kāḷudāyittherova viññū paṇḍito, tena desitāti attho. Viññassanti mahānāgā, nāgaṃ nāgena desitanti udāyittheranāgena desitaṃ buddhanāgaṃ itare khīṇāsavā nāgā vijānissanti.
「龙象将舍弃身,般涅槃」:在菩提座,他以烦恼般涅槃而般涅槃;在双娑罗树间,他将以无余涅槃界般涅槃。如此,具足无碍解的优陀夷长老以十六首偈颂、六十四句,赞叹十力世尊的功德,结束了这次说法。世尊随喜。说法终了,八万四千众生饮用了不死之饮。显示巴利原文
Sarīraṃvijahaṃ nāgo, parinibbissatīti bodhipallaṅke kilesaparinibbānena parinibbuto, yamakasālantare anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyissati. Evaṃ paṭisambhidāppatto udāyitthero soḷasahi gāthāhi catusaṭṭhiyā padehi dasabalassa vaṇṇaṃ kathento desanaṃ niṭṭhāpesi . Bhagavā anumodi. Desanāvasāne caturāsītipāṇasahassāni amatapānaṃ piviṃsūti.
2. 《弥伽沙罗经注释》显示巴利原文
2. Migasālāsuttavaṇṇanā
44 第二经中:「什么原因、什么原因」:指由于何种原因、何种原因。「应知」:指应当被了知。「因为在何种法中」:指在哪一法中。「同等趣向」:指以平等的性质而同等趣向。「将成为」:即已生起。「证得一来,生于兜率天身」:意思是成为一来补特伽罗后,生于兜率天界。又问道「什么原因、什么原因」:究竟是出于什么原因?是了知后而宣说,还是不了知而宣说?长老不知道原因,便说:「姊妹,这是世尊所记说的。」显示巴利原文
44. Dutiye kathaṃ kathaṃ nāmāti kena kena kāraṇena. Aññeyyoti ājānitabbo. Yatra hi nāmāti yasmiṃ nāma dhamme. Samasamagatikāti samabhāveneva samagatikā. Bhavissantīti jātā. Sakadāgāmipatto tusitaṃ kāyaṃ upapannoti sakadāgāmipuggalo hutvā tusitabhavaneyeva nibbatto. Kathaṃ kathaṃ nāmāti kena kena nu kho kāraṇena, kiṃ nu kho jānitvā desito, udāhu ajānitvāti. Thero kāraṇaṃ ajānanto evaṃ kho panetaṃ bhagini bhagavatā byākatanti āha.
“女人、女人想”:成为女人之后,即以女人想而存续。“人补特伽罗根胜劣智”是什么?此处,“人补特伽罗根胜劣智”是指依利根或钝根而了知人补特伽罗根性胜劣的智慧。因此,那愚痴的弥伽沙罗,与在诸人补特伽罗根胜劣智上境无障碍的正自觉者们,这两者相距极其遥远——这是此处的要旨。显示巴利原文
Ammakā ammakapaññāti itthī hutvā itthisaññāya eva samannāgatā. Ke ca purisapuggalaparopariyañāṇeti ettha purisapuggalaparopariyañāṇaṃ vuccati purisapuggalānaṃ tikkhamuduvasena indriyaparopariyañāṇaṃ. Tasmā kā ca bālā migasālā, ke ca purisapuggalānaṃ indriyaparopariyañāṇe appaṭihatavisayā sammāsambuddhā, ubhayametaṃ dūre suvidūreti ayamettha saṅkhepo.
现在,为了显示弥伽沙罗自身的遥远,世尊开始说:“阿难,有这六种……”等。“是善离”:指从恶中善为远离,即远离恶行。“善欲”也是异读。“同梵行者因共住而欢喜”:与他共住一处的同梵行者们以此欢喜、喜悦。“常共住”也是异读,意为恒常共住。“于所闻亦无所作”:应听闻的尚未听闻。“于多闻亦无所作”:此处“多闻”指精进,即由精进所应作的尚未完成。“于见亦未通达”:由见所应通达的尚未通达。“暂解脱亦不得”:未能适时藉由听法获得欢喜与悦乐。“唯是退堕”:唯走向退失。显示巴利原文
Idāni migasālāya attano dūrabhāvaṃ dassento chayime, ānandātiādimāha. Sorato hotīti pāpato suṭṭhu orato virato hoti. Suratotipi pāṭho. Abhinandanti sabrahmacārī ekattavāsenāti tena saddhiṃ ekatovāsena sabrahmacārī abhinandanti tussanti. Ekantavāsenātipi pāṭho, satatavāsenāti attho. Savanenapi akataṃ hotīti sotabbayuttakaṃ asutaṃ hoti. Bāhusaccenapi akataṃ hotīti ettha bāhusaccaṃ vuccati vīriyaṃ, vīriyena kattabbayuttakaṃ akataṃ hotīti attho. Diṭṭhiyāpi appaṭividdhaṃ hotīti diṭṭhiyā paṭivijjhitabbaṃ appaṭividdhaṃ hoti. Sāmāyikampi vimuttiṃ na labhatīti kālānukālaṃ dhammassavanaṃ nissāya pītipāmojjaṃ na labhati. Hānagāmīyeva hotīti parihānimeva gacchati.
“取量者”:指在对待补特伽罗时,执取衡量的人。“衡量”:即开始衡量、称量。“一人是卑劣”:谓一人功德卑劣。“一人是殊胜”:谓一人功德殊胜。“那确实”:即那所作的衡量。显示巴利原文
Pamāṇikāti puggalesu pamāṇaggāhakā. Paminantīti pametuṃ tuletuṃ ārabhanti. Eko hīnoti eko guṇehi hīno. Eko paṇītoti eko guṇehi paṇīto. Taṃ hīti taṃ pamāṇakaraṇaṃ.
“更美好”(abhikkantataro)即更善美。“更殊胜”(paṇītataro)即更上妙。“法流运载”(dhammasoto nibbahati):指成为勇毅者后,正在转起的观智将其运载,令到达圣位。“那个间隔、那个原因,除了如来,谁能知道?”这就是其含义。显示巴利原文
Abhikkantataroti sundarataro. Paṇītataroti uttamataro. Dhammasoto nibbahatīti sūraṃ hutvā pavattamānavipassanāñāṇaṃ nibbahati, ariyabhūmiṃ sampāpeti. Tadantaraṃ ko jāneyyāti taṃ antaraṃ taṃ kāraṇaṃ aññatra tathāgatena ko jāneyyāti attho.
“忿与慢”(kodhamāno):指忿与慢。“贪法”(lobhadhammā):即贪。“语行”(vacīsaṅkhārā):指言语交谈,也就是语言。“或有像我一样者”(yo vā panassa mādiso):意思是,若还有另一位与我同等的正自觉者,此人便会在众人中执取量度。“遭损”(khaññati):意为功德的破坏。“阿难,这六种人”(ime kho, ānanda, cha puggalā):两位调柔者,两位生起忿、慢、贪法者,两位生起忿、慢、语行者,这就是六种人。“趣”(gati):指智的趣向。“各缺一支”(ekaṅgahīnā):各各缺少一支功德。“富楼那以戒行而超胜,伊西达答以智慧而超胜。”富楼那的戒处于伊西达答的慧位,伊西达答的慧处于富楼那的戒位。显示巴利原文
Kodhamānoti kodho ca māno ca. Lobhadhammāti lobhoyeva. Vacīsaṅkhārāti ālāpasallāpavasena vacanāneva. Yo vā panassa mādisoti yo vā pana aññopi mayā sadiso sammāsambuddhoyeva assa, so puggalesu pamāṇaṃ gaṇheyyāti attho. Khaññatīti guṇakhaṇanaṃ pāpuṇāti. Ime kho, ānanda, cha puggalāti dve soratā, dve adhigatakodhamānalobhadhammā, dve adhigatakodhamānavacīsaṅkhārāti ime cha puggalā. Gatinti ñāṇagatiṃ. Ekaṅgahīnāti ekekena guṇaṅgena hīnā. Pūraṇo sīlena visesī ahosi, isidatto paññāya. Pūraṇassa sīlaṃ isidattassa paññāṭhāne ṭhitaṃ, isidattassa paññā pūraṇassa sīlaṭṭhāne ṭhitāti.
债经注释显示巴利原文
3. Iṇasuttavaṇṇanā
45 第三经中:“贫穷”(dāliddiyanti):指贫穷的状态。“受用欲乐者”(kāmabhoginoti):指享受诸欲的有情。“无所有”(assakoti):没有自己的财物,即不拥有属于自己之物。“不富裕”(anāḷhikoti):即不富足。“举债”(iṇaṃ ādiyatīti):因无法存活而举债。“许诺付息”(vaḍḍhiṃ paṭissuṇātīti):无力偿还而许诺支付利息。“接踵追随”(anucarantipi nanti):指在集会、大众等处,以设置遮阳、扬撒尘土等粗暴方式,从身后纠缠追随。“无信”(saddhā natthīti):连信的一点相状都没有。“无惭”(hirī natthīti):连惭的一点相状都没有。“无愧”(ottappaṃ natthīti):连愧的一点相状都没有。“无精进”(vīriyaṃ natthīti):连身精进的一点相状都没有。“无慧”(paññā natthīti):连业自作业慧的一点相状都没有。“我所说在举债中”(iṇādānasmiṃ vadāmīti):我说的是举债这件事。“莫让人知我”(mā maṃ jaññūti):不要让他人知道我。显示巴利原文
45. Tatiye dāliddiyanti daliddabhāvo. Kāmabhoginoti kāme bhuñjanakasattassa. Assakoti attano santakena rahito. Anāḷhikoti na aḍḍho. Iṇaṃ ādiyatīti jīvituṃ asakkonto iṇaṃ ādiyati. Vaḍḍhiṃ paṭissuṇātīti dātuṃ asakkonto vaḍḍhiṃ dassāmīti paṭijānāti. Anucarantipi nanti parisamajjhagaṇamajjhādīsu ātapaṭhapanapaṃsuokiraṇādīhi vippakāraṃ pāpento pacchato pacchato anubandhanti. Saddhā natthīti okappanakasaddhāmattakampi natthi. Hirī natthīti hirīyanākāramattakampi natthi. Ottappaṃnatthīti bhāyanākāramattakampi natthi. Vīriyaṃ natthīti kāyikavīriyamattakampi natthi. Paññā natthīti kammassakatapaññāmattakampi natthi. Iṇādānasmiṃ vadāmīti iṇaggahaṇaṃ vadāmi. Mā maṃ jaññūti mā maṃ jānātu.
“Dāliddiyaṃ dukkhaṃ”:财物匮乏、贫穷是苦。“kāmalābhābhijappinanti”:指那些希求获得欲乐的人。“pāpakammavinibbayoti”:指增长恶业者。“saṃsappatīti”:指挣扎。“jānanti”:指知道。“yassa vippaṭisārajāti”:指那些因他而生追悔的人。“yonimaññataranti”:指投生于某类畜生道。“dadaṃ cittaṃ pasādayanti”:指为了令心净信而行布施。显示巴利原文
Dāliddiyaṃ dukkhanti dhanadaliddabhāvo dukkhaṃ. Kāmalābhābhijappinanti kāmalābhaṃ patthentānaṃ. Pāpakammavinibbayoti pāpakammavaḍḍhako. Saṃsappatīti paripphandati. Jānanti jānanto. Yassa vippaṭisārajāti ye assa vippaṭisārato jātā. Yonimaññataranti ekaṃ tiracchānayoniṃ. Dadaṃ cittaṃ pasādayanti cittaṃ pasādento dadamāno.
“Kaṭaggāhoti”:是胜利的执取,也是无过失的执取。“gharamesinoti”:指寻求家室或正在过着居家生活的人。“cāgo puññaṃ pavaḍḍhatīti”:称为“布施”的福德会增长;或读作“cāgā puññaṃ”,即由布施而生的福德。“Patiṭṭhitāti”:指安稳的信,即入流者的信。“hirimanoti”:指具足惭耻之心。“nirāmisaṃ sukhaṃ”:指依前三禅而起的乐。“upekkhanti”:指第四禅的舍。“āraddhavīriyoti”:指已策励精进、精勤圆满的人。“jhānāni upasampajjāti”:指证得了四禅那。“ekodi nipako satoti”:指心一境性,并具足了业自作业智和正念。显示巴利原文
Kaṭaggāhoti jayaggāho, anaparādhaggāho hoti. Gharamesinoti gharāvāsaṃ pariyesantassa vasamānassa vā. Cāgo puññaṃ pavaḍḍhatīti cāgoti saṅkhaṃ gataṃ puññaṃ vaḍḍhati. Cāgā puññanti vā pāṭho. Patiṭṭhitāti patiṭṭhitasaddhā nāma sotāpannassa saddhā. Hirimanoti hirisampayuttacitto. Nirāmisaṃ sukhanti tīṇi jhānāni nissāya uppajjanakasukhaṃ. Upekkhanti catutthajjhānupekkhaṃ. Āraddhavīriyoti paripuṇṇapaggahitavīriyo. Jhānāniupasampajjāti cattāri jhānāni patvā. Ekodi nipako satoti ekaggacitto kammassakatañāṇasatīhi ca samannāgato.
“Evaṃ ñatvā yathābhūtaṃ”:指像这样如实了知这全部因缘。“sabbasaṃyojanakkhaye”:指于涅槃。“sabbaso”:指以一切方式。“anupādāyāti”:指不执取。“sammā cittaṃ vimuccatīti”:这是说——在被称为一切结尽的涅槃中,毫无执取,以正因正行,道心得解脱。经典中亦有“Etaṃ ñatvā yathābhūtaṃ, sabbasaṃyojanakkhayaṃ”之文,其义为:如实了知这称为一切结尽的涅槃。显示巴利原文
Evaṃ ñatvā yathābhūtanti evaṃ ettakaṃ kāraṇaṃ yathāsabhāvaṃ jānitvā. Sabbasaṃyojanakkhayeti nibbāne. Sabbasoti sabbākārena. Anupādāyāti aggahetvā. Sammā cittaṃ vimuccatīti idaṃ vuttaṃ hoti – sabbasaṃyojanakkhayasaṅkhāte nibbāne sabbaso anupādiyitvā sammā hetunā nayena maggacittaṃ vimuccati. ‘‘Etaṃ ñatvā yathābhūtaṃ, sabbasaṃyojanakkhaya’’ntipi pāḷiyaṃ likhitaṃ, tassa etaṃ sabbasaṃyojanakkhayasaṅkhātaṃ nibbānaṃ yathābhūtaṃ ñatvāti attho. Purimapacchimehi pana saddhiṃ na ghaṭīyati.
「Tassa sammā vimuttassāti」:对于这样的正解脱的诸漏尽者(tassa sammā vimuttassa khīṇāsavassa)。「ñāṇaṃ hotīti」:他有省察智(paccavekkhaṇañāṇaṃ hoti)。「tādinoti」:安住于那样的人(taṃsaṇṭhitassa)。「akuppāti」:因为所缘不可动摇,也没有能导致动摇的烦恼,所以是不可动摇的(akuppārammaṇattā kuppakāraṇānaṃ kilesānañca abhāvena akuppā)。「vimuttīti」:道解脱和果解脱(maggavimuttipi phalavimuttipi)。「bhavasaṃyojanakkhaye」:在称为有结尽的涅槃中,以及在诸有结灭尽之际生起的(bhavasaṃyojanakkhayasaṅkhāte nibbāne bhavasaṃyojanānañca khayante uppannā)。「etaṃ kho paramaṃ ñāṇanti」:这道果智就称为至上智。「sukhamanuttaranti」:这道果乐就称为无上乐。「āṇaṇyamuttamanti」:在所有无债的人中,漏尽者是最上等的无债者,因此说阿拉汉果是“最上无债”(āṇaṇyamuttamaṃ),用阿拉汉果作为教法的顶点。在这部经中,先讲流转,然后在偈颂中讲流转和还灭。显示巴利原文
Tassa sammā vimuttassāti tassa sammā vimuttassa khīṇāsavassa. Ñāṇaṃ hotīti paccavekkhaṇañāṇaṃ hoti. Tādinoti taṃsaṇṭhitassa. Akuppāti akuppārammaṇattā kuppakāraṇānaṃ kilesānañca abhāvena akuppā. Vimuttīti maggavimuttipi phalavimuttipi. Bhavasaṃyojanakkhayeti bhavasaṃyojanakkhayasaṅkhāte nibbāne bhavasaṃyojanānañca khayante uppannā. Etaṃ kho paramaṃ ñāṇanti etaṃ maggaphalañāṇaṃ paramañāṇaṃ nāma. Sukhamanuttaranti etadeva maggaphalasukhaṃ anuttaraṃ sukhaṃ nāma. Āṇaṇyamuttamanti sabbesaṃ aṇaṇānaṃ khīṇāsavo uttamaaṇaṇo , tasmā arahattaphalaṃ āṇaṇyamuttamanti arahattaphalena desanāya kūṭaṃ gaṇhi. Imasmiñca sutte vaṭṭameva kathetvā gāthāsu vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.
4. 大纯陀经注释(Mahācundasuttavaṇṇanā)显示巴利原文
4. Mahācundasuttavaṇṇanā
46 「cetīsūti」:在支提国(cetiraṭṭhe)。「sayaṃjātiyanti」:在名为“自生”的城镇(evaṃnāmake nigame)。「Mahācundoti」:大纯陀,是法将(舍利弗)的幼弟(dhammasenāpatissa kaniṭṭhabhātiko)。「dhammayogā」:指那些致力于法、专心于法的人(dhamme yogo anuyogo etesaṃ),这是说法者的名称。「jhāyantīti」:禅修者(jhāyī)。「apasādentīti」:贬损、伤害(ghaṭṭenti hiṃsanti)。「jhāyantīti」:思虑(cintenti)。「pajjhāyantīti」等是加上前缀而加强的。「kimime jhāyantīti」:怎么这些人在禅思呢(kiṃ nāma ime jhāyanti)?「kintime jhāyantīti」:这些人为了什么目的而禅思呢(kimatthaṃ ime jhāyanti)?「kathaṃ ime jhāyantīti」:这些人为什么原因而禅思呢(kena kāraṇena ime jhāyanti)?「amataṃ dhātuṃ kāyena phusitvā viharantīti」:以无死之界,即无余涅槃界(maraṇavirahitaṃ nibbānadhātuṃ)为目标,取了业处而安住,次第以名身触证而住(kammaṭṭhānaṃ gahetvā viharantā anukkamena taṃ nāmakāyena phusitvā viharanti)。「gambhīraṃ atthapadanti」:深奥、幽隐的蕴、界、处等之义(guḷhaṃ paṭicchannaṃ khandhadhātuāyatanādiatthaṃ)。「paññāya ativijjha passantīti」:以与观俱的道慧彻见(sahavipassanāya maggapaññāya paṭivijjhitvā passanti)。在这层意义上,遍察通达慧(思择慧)和闻问慧也是适用的。显示巴利原文
46. Catutthe cetīsūti cetiraṭṭhe. Sayaṃjātiyanti evaṃnāmake nigame. Mahācundoti dhammasenāpatissa kaniṭṭhabhātiko. Dhamme yogo anuyogo etesanti dhammayogā. Dhammakathikānaṃ etaṃ nāmaṃ. Jhāyantīti jhāyī. Apasādentīti ghaṭṭenti hiṃsanti. Jhāyantīti cintenti. Pajjhāyantītiādīni upasaggavasena vaḍḍhitāni. Kimime jhāyantīti kiṃ nāma ime jhāyanti. Kintime jhāyantīti kimatthaṃ ime jhāyanti. Kathaṃ ime jhāyantīti kena kāraṇena ime jhāyanti. Amataṃ dhātuṃ kāyena phusitvā viharantīti maraṇavirahitaṃ nibbānadhātuṃ sandhāya kammaṭṭhānaṃ gahetvā viharantā anukkamena taṃ nāmakāyena phusitvā viharanti. Gambhīraṃ atthapadanti guḷhaṃ paṭicchannaṃ khandhadhātuāyatanādiatthaṃ. Paññāyaativijjha passantīti sahavipassanāya maggapaññāya paṭivijjhitvā passanti. Imasmiṃ panatthe sammasanapaṭivedhapaññāpi uggahaparipucchāpaññāpi vaṭṭatiyevāti.
5-6. 两部《现见经》的注释(Sandiṭṭhikasuttadvayavaṇṇanā)显示巴利原文
5-6. Sandiṭṭhikasuttadvayavaṇṇanā
47-48 在第五经中:“santaṃ vā ajjhattaṃ”指存在于自己内心的。由“lobha”(贪)等表示了三种不善根。由“lobhadhamma”(贪法)等表示了与之相应的法。在第六经中:“kāyasandoso”指身门的污秽相。其余两门也是如此。在这两部经中,只讲了省察。显示巴利原文
47-48. Pañcame santaṃ vā ajjhattanti niyakajjhatte vijjamānaṃ. Lobhotiādīhi tīṇi akusalamūlāni dassitāni. Lobhadhammātiādīhi taṃsampayuttakā dhammā. Chaṭṭhe kāyasandosanti kāyadvārassa dussanākāraṃ. Sesadvayepi eseva nayo. Imesu dvīsu suttesu paccavekkhaṇāva kathitā.
7. 《安隐经》注疏显示巴利原文
7. Khemasuttavaṇṇanā
49 第七经中,「vusitavāti」:已住于梵行(vutthabrahmacariyavāso)。「katakaraṇīyoti」:所作已作,即通过四道,应做的工作都已做完而安住(catūhi maggehi kattabbaṃ katvā ṭhito)。「ohitabhāroti」:已卸下重担,即已经放下蕴的重担、烦恼的重担以及行作的重担而安住(khandhabhāraṃ kilesabhāraṃ abhisaṅkhārabhārañca otāretvā ṭhito)。「anuppattasadatthoti」:已得己义,即“己义”就是阿拉汉果,已经证得此果的意思(sadattho vuccati arahattaṃ, taṃ pattoti attho)。「parikkhīṇabhavasaṃyojanoti」:已尽有结,即已经穷尽“有”(存在)的束缚(khīṇabhavabandhano)。「sammadaññā vimuttoti」:由正智解脱,即通过正确的原因、理由了知后而解脱(sammā hetunā kāraṇena jānitvā vimutto)。「tassa na evaṃ hoti atthi me seyyoti vā」等,以此驳斥了“我比胜者更胜”等三种慢(seyyassa seyyohamasmīti mānādayo tayo mānā paṭikkhittā)。因为诸漏尽者不会有“有比我更胜者、有与我相等者、有比我低劣者”这样的慢。「natthi me seyyoti」等也同样驳斥了那些慢。因为诸漏尽者不会有“只有我最胜、我相等、我低劣、没有其他人是胜者等”这样的慢。显示巴利原文
49. Sattame vusitavāti vutthabrahmacariyavāso. Katakaraṇīyoti catūhi maggehi kattabbaṃ katvā ṭhito. Ohitabhāroti khandhabhāraṃ kilesabhāraṃ abhisaṅkhārabhārañca otāretvā ṭhito. Anuppattasadatthoti sadattho vuccati arahattaṃ, taṃ pattoti attho. Parikkhīṇabhavasaṃyojanoti khīṇabhavabandhano. Sammadaññā vimuttoti sammā hetunā kāraṇena jānitvā vimutto. Tassa na evaṃ hoti atthi me seyyoti vātiādīhi seyyassa seyyohamasmīti mānādayo tayo mānā paṭikkhittā. Na hi khīṇāsavassa ‘‘atthi mayhaṃ seyyo, atthi sadiso, atthi hīno’’ti māno hoti. Natthi me seyyotiādīhipi teyeva paṭikkhittā. Na hi khīṇāsavassa ‘‘ahameva seyyo, ahaṃ sadiso, ahaṃ hīno, aññe seyyādayo natthī’’ti evaṃ māno hoti.
「acirappakkantesū」(旋即离去者)意指宣称阿拉汉果后不久便离去。「aññaṃ byākarontīti」(宣称阿拉汉果)即宣说阿罗汉果。「hasamānakā maññe aññaṃ byākarontīti」(犹如含笑而说)意为如同面带笑容地说。「vighātaṃ āpajjantīti」(遭逢苦恼)即陷入忧苦。显示巴利原文
Acirapakkantesūti arahattaṃ byākaritvā aciraṃyeva pakkantesu. Aññaṃ byākarontīti arahattaṃ kathenti. Hasamānakā maññe aññaṃ byākarontīti hasamānā viya kathenti. Vighātaṃ āpajjantīti dukkhaṃ āpajjanti.
「不依胜、不依劣、不依等同而住」:其中,「胜」指较己殊胜者,「劣」指低劣者,「等同」指与己相等者。漏尽者于此三者——胜、劣、等同——皆不为慢所牵引,不依止,不亲近。「生已尽」:他们已灭尽生。「梵行已立」:已修毕道梵行。「解脱结缚而行」:脱离一切结缚而住。经中与偈颂中皆如是宣说漏尽者。显示巴利原文
Na ussesu na omesu, samatte nopanīyareti ettha ussāti ussitatā seyyapuggalā. Omāti hīnā. Samattoti sadiso. Iti imesu tīsupi seyyahīnasadisesu khīṇāsavā mānena na upanīyare, na upanenti, na upagacchantīti attho. Khīṇā jātīti khīṇā tesaṃ jāti. Vusitaṃ brahmacariyanti vutthaṃ maggabrahmacariyaṃ. Caranti saṃyojanavippamuttāti sabbasaṃyojanehi vimuttā hutvā caranti. Suttepi gāthāyampi khīṇāsavo kathito.
8. 《根抑制经》注疏显示巴利原文
8. Indriyasaṃvarasuttavaṇṇanā
50 第八经:“近因毁坏”即近依毁坏。“戒失坏者”指戒坏失之人。“如实的智见”指稚嫩的观智。“厌离、离贪”:此处“厌离”指强力观,“离贪”指圣道。“解脱智见”:此处“解脱”指阿拉汉果,“智见”指省察智。“近依成就”即近依圆满成就。此经开示了守护戒与根律仪的道理。显示巴利原文
50. Aṭṭhame hatūpanisaṃ hotīti hatūpanissayaṃ hoti. Sīlavipannassāti vipannasīlassa. Yathābhūtañāṇadassananti taruṇavipassanāñāṇaṃ. Nibbidāvirāgoti ettha nibbidā balavavipassanā, virāgo ariyamaggo. Vimuttiñāṇadassananti ettha vimuttīti arahattaphalaṃ, ñāṇadassananti paccavekkhaṇañāṇaṃ. Upanissayasampannaṃ hotīti sampannaupanissayaṃ hoti. Imasmiṃ sutte sīlānurakkhaṇaindriyasaṃvaro kathito.
9. 《阿难经》注疏显示巴利原文
9. Ānandasuttavaṇṇanā
51 第九经:“以何之量”指以何等程度。“未曾闻”指他时从未曾闻。“不忘失”即不坏失、不消失。“心曾触证者”指心曾触及、体验的。“现起”指于意门中生起。“知未解了者”指了知往昔他时未曾了解的原因。“掌握”即运用、解说。“宣说”即阐明。“教他读诵”即教他人学习。显示巴利原文
51. Navame kittāvatāti kittakena. Assutañcevāti aññasmiṃ kāle assutapubbaṃ. Na sammosaṃ gacchantīti vināsaṃ na gacchanti. Cetaso samphuṭṭhapubbāti cittena phusitapubbā. Samudācarantīti manodvāre caranti. Aviññātañca vijānātīti aññasmiṃ kāle aviññātakāraṇaṃ jānāti. Pariyāpuṇātīti vaḷañjeti katheti. Desetīti pakāseti. Paraṃ vācetīti paraṃ uggaṇhāpeti.
“具来教者”:指于长部等圣典中,任一教法传来者,即名“具来教者”。“持法者”:指持诵经藏者。“持律者”:指持诵律藏者。“持论母者”:指持诵两部巴帝摩卡者。“遍问”:即就前后关联之义而询问。“遍思”:指思量辨别:“我将问此与彼。”亦即问:“尊者,此为何义?此前后关联之义如何?”“此为何义”:即问“此语何义?”“未开显”:指未揭开、未显示。“开显”:即令明白、公开。“于疑惑处”:指于诸能生疑惑之事中。若于某法生疑,彼法即应知为“疑惑处”。显示巴利原文
Āgatāgamāti dīghādīsu yo koci āgamo āgato etesanti āgatāgamā. Dhammadharāti suttantapiṭakadharā. Vinayadharāti vinayapiṭakadharā. Mātikādharāti dvepātimokkhadharā. Paripucchatīti anusandhipubbāparaṃ pucchati. Paripañhatīti idañcidañca pucchissāmīti paritulati paricchindati. Idaṃ, bhante, kathanti, bhante, idaṃ anusandhipubbāparaṃ kathaṃ hotīti pucchati. Imassa kvatthoti imassa bhāsitassa ko atthoti pucchati. Avivaṭanti avivaritaṃ. Vivarantīti pākaṭaṃ karonti. Kaṅkhāṭhāniyesūti kaṅkhāya kāraṇabhūtesu. Tattha yasmiṃ dhamme kaṅkhā uppajjati, sveva kaṅkhāṭhāniyo nāmāti veditabbo.
10. 《刹帝利经》注疏显示巴利原文
10. Khattiyasuttavaṇṇanā
52 第十经中,“以受用为意趣”:指为了积集受用而确立的意趣,亦即已生起的志向。“以慧为近伺”:指为成就智慧而生起“愿我们成为有慧者”这样的近伺;正是这种伺察活动于他们心中。“以力量为依止”:指以军队为依止;因为获得军队之后,他们才算有了立足之处。“以大地为志向”:指心专注于取得大地:“愿我们成为大地的所有者”,此即为了大地而作的心的专注。“以自在为究竟”:指以灌顶为王作为究竟;因为达到灌顶之后,他们才算达到究竟。一切处当以此方法理解其义。显示巴利原文
52. Dasame bhogādhippāyāti bhogasaṃharaṇatthaṃ ṭhapitādhippāyā pavattaajjhāsayā. Paññūpavicārāti paññavanto bhaveyyāmāti evaṃ paññatthāya pavattūpavicārā. Ayameva nesaṃ vicāro citte upavicarati. Balādhiṭṭhānāti balakāyādhiṭṭhānā. Balakāyañhi laddhā te laddhapatiṭṭhā nāma honti. Pathavibhinivesāti pathavisāmino bhavissāmāti evaṃ pathaviatthāya katacittābhinivesā. Issariyapariyosānāti rajjābhisekapariyosānā. Abhisekañhi patvā te pariyosānappattā nāma honti. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo.
然而,在其余诸句中,此处的意趣如下:婆罗门因获得咒语而有了立足处,居士因获得某种技艺,女人因得到继承家业的儿子,盗贼因获得某种武器,沙门因戒行圆满而有了立足处。因此,论中说“以咒语为依止”等。显示巴利原文
Sesapadesu panettha ayamadhippāyo – brāhmaṇā tāva mante labhitvā laddhapatiṭṭhā nāma honti, gahapatikā yaṃkiñci sippaṃ, itthī kuladāyajjasāmikaṃ puttaṃ, corā yaṃkiñci āvudhasatthaṃ , samaṇā sīlaparipuṇṇā laddhapatiṭṭhā nāma honti. Tasmā mantādhiṭṭhānātiādīni vuttāni.
婆罗门的心思专注于“我们将举行祭祀”,当他们生到梵天界时,便称为达到究竟。因此,说他们“以祭祀为志向,以梵天界为究竟”。为从事种种事业,他们的心思专注于此,故称“以事业为志向”。当事业完成时,他们称为达到究竟,故称“以事业完成为究竟”。显示巴利原文
Brāhmaṇānañca ‘‘yaññaṃ yajissāmā’’ti cittaṃ abhinivisati, brahmaloke patte pariyosānappattā nāma honti. Tasmā te yaññābhinivesā brahmalokapariyosānāti vuttā. Kammantakaraṇatthāya mano etesaṃ abhinivisatīti kammantābhinivesā. Kamme niṭṭhite pariyosānappattā nāma hontīti niṭṭhitakammantapariyosānā.
“以男子为意趣”:指对男子们生起的志向。“以装饰为近伺”:指她的心为了装饰而活动。“以无竞争对手为志向”:指她的心如此专注——“愿我无有对手,独自住在家中。”“以自在为究竟”:指当她获得家庭中的自在时,便称为达到究竟。显示巴利原文
Purisādhippāyāti purisesu pavattaajjhāsayā. Alaṅkāratthāya mano upavicarati etissāti alaṅkārūpavicārā. Asapattī hutvā ekikāva ghare vaseyyanti evamassā cittaṃ abhinivisatīti asapattībhinivesā. Gharāvāsissariye laddhe pariyosānappattā nāma hontīti issariyapariyosānā.
“以取为意趣”:指他们的志向在于盗取他人之物。“以隐蔽处为近伺”:指他们的心在丛林、隐藏之处伺察。“以黑暗为志向”:指他们的心专注于黑暗的目的。“以不被发现为究竟”:指当他们达到不被看见的状态时,便称为达到究竟。显示巴利原文
Parabhaṇḍassa ādāne adhippāyo etesanti ādānādhippāyā. Gahane nilīyanaṭṭhāne etesaṃ mano upavicaratīti gahanūpavicārā. Andhakāratthāya etesaṃ cittaṃ abhinivisatīti andhakārābhinivesā. Adassanappattā pariyosānappattā hontīti adassanapariyosānā.
“以忍耐与柔和为意趣”:指他们的志向在于堪忍的忍耐与令清净的柔和。“以无所为志向”:指他们的心专注于无所拥有、无所执取的状态。“以涅槃为究竟”:指当他们达到涅槃时,便称为达到究竟。显示巴利原文
Adhivāsanakkhantiyañca sucibhāvasīle ca adhippāyo etesanti khantisoraccādhippāyā. Akiñcanabhāve niggahaṇabhāve cittaṃ etesaṃ abhinivisatīti ākiñcaññābhinivesā. Nibbānappattā pariyosānappattā hontīti nibbānapariyosānā.
11. 《不放逸经》注释显示巴利原文
11. Appamādasuttavaṇṇanā
53 在第十一经中,“完全把握”(samadhiggayhā)即妥善把握。“林野众生”(jaṅgalānaṃ pāṇānaṃ)指那些在地表行走的有足众生。“足迹”(padajātāni)即足印。“汇合”(samodhānaṃ gacchanti)指它们汇集、归结于一处。“指示上首”(aggamakkhāyati)即宣说最上。“出家割草者”(pabbajalāyako)指割取吉祥草的人。“下甩”(odhunāti)是面朝下甩动。“甩动”(nidhunāti)是向两侧甩动。“拍打”(nicchādeti)指以手臂拍打,或往树上拍打。“芒果团”(ambapiṇḍiyā)即一团芒果。“附于果柄”(vaṇṭūpanibandhanāni)指系著于果柄,或依托于果柄而生。“随顺于彼”(tadanvayāni bhavanti)是说它们随顺果柄,也就是随顺那芒果团的果柄而生。“小王”(khuddarājāno)指诸小王,或者显示巴利原文
53. Ekādasame samadhiggayhāti suṭṭhu gaṇhitvā. Jaṅgalānaṃ pāṇānanti pathavītalacārīnaṃ sapādakapāṇānaṃ. Padajātānīti padāni. Samodhānaṃ gacchantīti odhānaṃ upanikkhepaṃ gacchanti. Aggamakkhāyatīti seṭṭhaṃ akkhāyati. Pabbajalāyakoti pabbajatiṇacchedako. Odhunātīti heṭṭhā mukhaṃ dhunāti. Nidhunātīti ubhohi passehi dhunāti. Nicchādetīti bāhāya vā paharati, rukkhe vā paharati. Ambapiṇḍiyāti ambaphalapiṇḍiyā. Vaṇṭūpanibandhanānīti vaṇṭe upanibandhanāni , vaṇṭe vā patiṭṭhitāni. Tadanvayāni bhavantīti vaṇṭānuvattakāni bhavanti, ambapiṇḍidaṇḍakānuvattakāni bhavantītipi attho. Khuddarājānoti khuddakarājāno, pakatirājāno vā.
12. 《法经》注释显示巴利原文
12. Dhammikasuttavaṇṇanā
54 在第十二经中,“一切处”(sabbaso)即于一切之中。“于七住处”(sattasu vihāresu)指在七座精舍里。“诋毁”(paribhāsati)指轻视、示现恐惧。“伤害”(vihiṃsati)即逼恼、侵害。“刺伤”(vitudati)指如刺穿般中伤。“以言激怒”(roseti vācāya)是以言语攻击、激怒对方。“散去”(pakkamanti)即向四处离去。“不能安住”(na saṇṭhahanti)是无法安立、不能安住。“舍弃”(riñcanti)即抛弃、放弃。“我们应驱逐”(pabbājeyyāma)指我们应将他逐出。“handa”是一个表示决断的语气词。“alaṃ”意为这是恰当的,即你们应当驱逐他。“你以此何为”(kiṃ te iminā)即你住在这出生之地又有何用?“见岸之鸟”(tīradassiṃ sakuṇaṃ)是一种乌鸦。“释放”(muñcanti)是为了指示方向而将它们放走。“不远”(sāma显示巴利原文
54. Dvādasame sabbasoti sabbesu. Sattasu vihāresūti sattasu pariveṇesu. Paribhāsatīti paribhavati bhayaṃ upadaṃseti. Vihiṃsatīti viheṭheti. Vitudatīti vijjhati. Roseti vācāyāti vācāya ghaṭṭeti. Pakkamantīti disā pakkamanti. Na saṇṭhahantīti nappatiṭṭhahanti. Riñcantīti chaḍḍenti vissajjenti. Pabbājeyyāmāti nīhareyyāma. Handāti vavassaggatthe nipāto. Alanti yuttametaṃ, yaṃ taṃ pabbājeyyunti attho. Kiṃ te imināti kiṃ tava iminā jātibhūmiyaṃ vāsena. Tīradassiṃ sakuṇanti disākākaṃ. Muñcantīti disādassanatthaṃ vissajjenti. Sāmantāti avidūre. Samantātipi pāṭho, samantatoti attho. Abhinivesoti pattharitvā ṭhitasākhānaṃ niveso. Mūlasantānakānanti mūlānaṃ niveso.
“一阿罗迦米锅”(Āḷhakathālikā)指煮一阿罗迦量米的饭锅。“小蜜”(khuddaṃ madhuṃ)指小蜜蜂所酿的棒状蜂蜜。“无瑕”(anelaka)即纯正无过。“而且它们确实不相互伤害果实”(na ca sudaṃ aññamaññassa phalāni hiṃsanti)的意思是,它们不伤害彼此份额内的果实。在自己的份额内,没有哪个会去截断根、树皮或树叶;它们只享用从自己那棵树枝上掉落的果实。纵使果实从别的份额掉落到这边,它们知道‘这不是我们枝上的果实’,也就不会去食用。“足量享用后”(yāvadatthaṃ bhakkhitvā)即饱足之后。“折断树枝”(sākhaṃ bhañjitvā)指折下伞盖大小的一片,作成荫蔽处,然后离去。“这真是”(yatra hi nāma)意思是这实在是、这真的是如此。“将离去”(pakkamissati)意即已离去。“未拿取”(nādāsi)是说由于天神的威神力,果实未被摘走。她正是如此决意的。显示巴利原文
Āḷhakathālikāti taṇḍulāḷhakassa bhattapacanathālikā. Khuddaṃ madhunti khuddamakkhikāhi kataṃ daṇḍakamadhuṃ. Anelakanti niddosaṃ. Na ca sudaṃ aññamaññassa phalāni hiṃsantīti aññamaññassa koṭṭhāse phalāni na hiṃsanti. Attano koṭṭhāsehi mūlaṃ vā tacaṃ vā pattaṃ vā chindanto nāma natthi, attano attano sākhāya heṭṭhā patitāneva paribhuñjanti. Aññassa koṭṭhāsato aññasa koṭṭhāsaṃ parivattitvā gatampi ‘‘na amhākaṃ sākhāya phala’’nti ñatvā no khādanti. Yāvadatthaṃ bhakkhitvāti kaṇṭhappamāṇena khāditvā. Sākhaṃ bhañjitvāti chattappamāṇamattaṃ chinditvā chāyaṃ katvā pakkāmi. Yatra hi nāmāti yo hi nāma. Pakkamissatīti pakkanto. Nādāsīti devatāya ānubhāvena phalameva na gaṇhi. Evañhi sā adhiṭṭhāsi.
「他前往」(tenupasaṅkami):意即(大王)与地方民众一同前去,禀告说:“大王,树不结果了,是我们有过失,还是您有过失?”听闻此言,(大王)心中思惟:“我既无过失,百姓也无过失,在我的国土之内绝无不如法之事,那么究竟是什么原因导致树不结果?我当前往询问帝释天王。”如此思惟后,便去向帝释天王那里。「转动」(pavattesi):指把它翻转过来。「连根拔起」(ummūlamakāsi):即令根部朝上掀翻。「你也……吗?」(api nu tvaṃ):意为你也是如此吗?「就那样未加照管」(aṭṭhitāyeva):即保持最初的状态,未曾加以触动。「完好皮肤」(sacchavīni):指皮肤完好无损,保持在原来的位置。「不回骂」(na paccakkosati):即不以恶语还口辱骂对方。「正在辱骂者」(rosantaṃ):指正在以言语攻击的人。「正在捶打者」(bhaṇḍantaṃ):指正在动手捶打的人。显示巴利原文
Tenupasaṅkamīti janapadavāsīhi gantvā, ‘‘mahārāja, rukkho phalaṃ na gaṇhi, amhākaṃ nu kho doso tumhāka’’nti vutte ‘‘neva mayhaṃ doso atthi, na jānapadānaṃ, amhākaṃ vijite adhammo nāma na vattati, kena nu kho kāraṇena rukkho na phalito, sakkaṃ upasaṅkamitvā pucchissāmī’’ti cintetvā yena sakko devānamindo tenupasaṅkami. Pavattesīti parivattesi. Ummūlamakāsīti uddhaṃmūlaṃ akāsi. Api nu tvanti api nu tava. Aṭṭhitāyevāti aṭṭhitāya eva. Sacchavīnīti samānacchavīni pakatiṭṭhāne ṭhitāni. Na paccakkosatīti nappaṭikkosati. Rosantanti ghaṭṭentaṃ. Bhaṇḍantanti paharantaṃ.
「妙眼」(Sunetta):“nettā”指眼睛,因为他的眼睛极为美好,故称妙眼。「作渡场者」(titthakara):指能为众生建立渡场、令其渡越苦海而达善趣的人。「离贪者」(vītarāga):意即以暂时镇伏的方式远离了贪欲的人。「产生」(pasavati):即获得、生起。「具见者」(diṭṭhisampanna):指具足正见之人,也就是入流者。「忍耐」(khanti):此指对自己功德的挖掘。「正如对我在同梵行者中所为」(yathā maṃ sabrahmacārīsu):意思是,就像这个在同梵行者中对我进行的谩骂与毁辱一样,对于其他任何类似的所谓功德挖掘之事,我不再提及。「在我们的同梵行者中不如此」(na no samasabrahmacārīsu):此处的“samajana”指自己人。因此,全句意为:“在我们的这些同梵行者之中,我们的心将不会变得邪恶。”显示巴利原文
Sunettoti nettā vuccanti akkhīni, tesaṃ sundaratāya sunetto. Titthakaroti sugatiogāhanatitthassa kārako. Vītarāgoti vikkhambhanavasena vigatarāgo. Pasavatīti paṭilabhati. Diṭṭhisampannanti dassanasampannaṃ, sotāpannanti attho. Khantinti attano guṇakhaṇanaṃ. Yathāmaṃ sabrahmacārīsūti yathā imaṃ sabrahmacārīsu akkosanaparibhāsanaṃ, aññaṃ evarūpaṃ guṇakhantiṃ na vadāmīti attho. Na no samasabrahmacārīsūti ettha samajano nāma sakajano vuccati. Tasmā na no sakesu samānabrahmacārīsu cittāni paduṭṭhāni bhavissantīti ayamettha attho.
「光护与牛王」(Jotipālo ca govindo):指其名为光护,而职位为大牛王。「七国师」(sattapurohito):即为离努等七位国王担任国师。「过去世的不害者」(ahiṃsakā atītaṃse):指这六位导师在过去世皆为不害者。「无腥味」(nirāmagandhā):即他们没有嗔怒的腥味。「悲心解脱者」(karuṇevimuttā):指他们专注于悲禅那,安住于悲心及其前分之中。「这些」(ye):指以上这些,或说如此读法。「不应接近善同类」(na sādhurūpaṃ āsīde):意即不应去冲撞善的本质。「断除见处者」(diṭṭhiṭṭhānappahāyinaṃ):指断除了六十二种恶见的人。「第七位」(sattama):指从阿拉汉果算起的第七位。「未离欲者」(avītarāga):即尚未离欲之人。以此词否定了他阿那含的身份。「五根柔和」(pañcindriyā mudū):指五种观根柔和。因为他的这些根相对于一来者而言可算作柔和。「观」(vi)显示巴利原文
Jotipālo ca govindoti nāmena jotipālo ṭhānena mahāgovindo. Sattapurohitoti reṇuādīnaṃ sattannaṃ rājūnaṃ purohito. Ahiṃsakā atītaṃseti ete cha satthāro atītaṃse ahiṃsakā ahesuṃ. Nirāmagandhāti kodhāmagandhena nirāmagandhā. Karuṇevimuttāti karuṇajjhāne adhimuttā, karuṇāya ca karuṇāpubbabhāge ca ṭhitā. Yeteti ete, ayameva vā pāṭho. Na sādhurūpaṃ āsīdeti sādhusabhāvaṃ na ghaṭṭeyya. Diṭṭhiṭṭhānappahāyinanti dvāsaṭṭhidiṭṭhigatappahāyinaṃ. Sattamoti arahattato paṭṭhāya sattamo. Avītarāgoti avigatarāgo. Etena anāgāmibhāvaṃ paṭikkhipati. Pañcindriyā mudūti pañca vipassanindriyāni mudūni. Tassa hi tāni sakadāgāmiṃ upādāya mudūni nāma honti. Vipassanāti saṅkhārapariggahañāṇaṃ. Pubbeva upahaññatīti paṭhamataraññeva upahaññati. Akkhatoti guṇakhaṇanena akkhato anupahato hutvā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.
第二五十经。显示巴利原文
2. Dutiyapaṇṇāsakaṃ