第十八 近事男品
(18) 3. Upāsakavaggo
1-3. 畏惧经等注释
1-3. Sārajjasuttādivaṇṇanā
171-173在第三经的第一、第二、第三部分中,讲述了在家人的修行。即使证得入流果与一来果者,他们也依然在轮回中流转。
171-173. Tatiyassa paṭhamadutiyatatiyesu agāriyappaṭipatti kathitā. Sotāpannasakadāgāminopi hontu, vaṭṭantiyeva.
4. 怨恨经注释
4. Verasuttavaṇṇanā
174第四经中:「怖畏」指内心惊惶恐惧。「怨恨」既指不善的怨恨,也指对某个人生起的怨恨。「心所法」指依于心而生起的心理状态。「苦」指以身体净色为依处的身体之苦。「忧」指忧受。此经中宣说了由远离而断除。
174. Catutthe bhayānīti cittutrāsabhayāni. Verānīti akusalaverānipi puggalaverānipi . Cetasikanti cittanissitaṃ. Dukkhanti kāyapasādavatthukaṃ dukkhaṃ. Domanassanti domanassavedanaṃ. Imasmiṃ sutte viratipahānaṃ kathitaṃ.
5. 旃陀罗经注释
5. Caṇḍālasuttavaṇṇanā
175第五经中:「近事男中最下劣者」,指最末等的近事男。「具有好奇吉祥者」,指这样的人:他认为‘以此将得彼’,由此具足了名为‘好奇’的、依所见所闻所觉而认定的吉祥。「信吉祥而非业」,即只观察吉祥,不观察业。「从此之外」,指从此教法之外。「作先行者」,指率先行布施等善业。
175. Pañcame upāsakapatikuṭṭhoti upāsakapacchimako. Kotūhalamaṅgalikoti ‘‘iminā idaṃ bhavissatī’’ti evaṃ pavattattā kotūhalasaṅkhātena diṭṭhasutamutamaṅgalena samannāgato. Maṅgalaṃ pacceti no kammanti maṅgalaṃ oloketi, kammaṃ na oloketi. Ito ca bahiddhāti imamhā sāsanā bahiddhā. Pubbakāraṃ karotīti dānādikaṃ kusalakiccaṃ paṭhamataraṃ karoti.
6. 喜悦经注释
6. Pītisuttavaṇṇanā
176176. 第六经中,「我们如何」(kinti mayaṃ),意即‘我们以何方法’。「远离所生之喜」(pavivekaṃ pīti),指依于初禅与二禅而生起的喜。「与欲相应」(kāmūpasaṃhita),指依止于欲、以两种欲为所缘而生起者。「与不善相应」(akusalūpasaṃhita),指心想‘我要射杀鹿、猪等’而放箭,于射失时,心想‘我射失了’,如是依于不善而生起者。然而,若于彼处有人未曾射失,则生起‘我射得真准,打得真好’之想,这便称为与不善相应的乐与悦。而当布施等资具未能圆满成就时,所生起的则是「与善相应的苦与忧」(kusalūpasaṃhitaṃ dukkhaṃ domanassaṃ),当如是了知。
176. Chaṭṭhe kinti mayanti kena nāma upāyena mayaṃ. Pavivekaṃ pītinti paṭhamadutiyajjhānāni nissāya uppajjanakapītiṃ. Kāmūpasaṃhitanti kāmanissitaṃ duvidhe kāme ārabbha uppajjanakaṃ. Akusalūpasaṃhitanti ‘‘migasūkarādayo vijjhissāmī’’ti saraṃ khipitvā tasmiṃ viraddhe ‘‘viraddhaṃ mayā’’ti evaṃ akusale nissāya uppajjanakaṃ. Tādisesu pana ṭhānesu avirajjhantassa ‘‘suṭṭhu me viddhaṃ, suṭṭhu me pahaṭa’’nti uppajjanakaṃ akusalūpasaṃhitaṃ sukhaṃ somanassaṃ nāma. Dānādiupakaraṇānaṃ asampattiyā uppajjamānaṃ pana kusalūpasaṃhitaṃ dukkhaṃ domanassanti veditabbaṃ.
7. 商业经注释
7. Vaṇijjāsuttavaṇṇanā
177177. 第七经中,「贸易」(vaṇijjā),指商业行为。「优婆塞」(upāsaka),指已皈依三宝者。「武器贸易」(satthavaṇijjā),指制造武器等物品后将其贩卖。「人口贸易」(sattavaṇijjā),指贩卖人口。「肉品贸易」(maṃsavaṇijjā),指饲养猪、鹿等动物后将其贩卖。「酒类贸易」(majjavaṇijjā),指制造任何酒类后将其贩卖。「毒物贸易」(visavaṇijjā),指制造毒物后将其贩卖。因此,所有这些贸易,自己既不应做,也不应劝令他人做。
177. Sattame vaṇijjāti vāṇijakammāni. Upāsakenāti tisaraṇagatena. Satthavaṇijjāti āvudhabhaṇḍaṃ kāretvā tassa vikkayo. Sattavaṇijjāti manussavikkayo. Maṃsavaṇijjāti sūkaramigādayo posetvā tesaṃ vikkayo. Majjavaṇijjāti yaṃkiñci majjaṃ kāretvā tassa vikkayo. Visavaṇijjāti visaṃ kāretvā tassa vikkayo. Iti sabbampi imaṃ vaṇijjaṃ neva attanā kātuṃ, na pare samādapetvā kāretuṃ vaṭṭati.
8. 国王经注释
8. Rājasuttavaṇṇanā
178178. 第八经中,「驱逐」(pabbājenti),指将其摈出国土。「或随其所应而作」(yathāpaccayaṃ vā karontī),指随其意愿、随其喜好而行。「如实宣说其恶行」(tatheva pāpakammaṃ pavedentī),指如其所作,原原本本地向他人宣告、讲述。
178. Aṭṭhame pabbājentīti raṭṭhamhā pabbājenti. Yathāpaccayaṃ vā karontīti yathādhippāyaṃ yathājjhāsayaṃ karonti. Tatheva pāpakammaṃ pavedentīti yathā tena kataṃ, taṃ tatheva aññesaṃ ārocenti kathenti.
9. 居士经注释
9. Gihisuttavaṇṇanā
179179. 在第九经中,「隐密业」(saṃvutakammanta)指隐蔽的业行。「殊胜心者」(ābhicetasika)指依止于最上心的人。「现法安乐住者」(diṭṭhadhammasukhavihārī)指于现法、在当下刹那安住于安乐的人。「圣者所爱」(ariyakanta)指圣者们所爱乐的道、果与戒。
179. Navame saṃvutakammantanti pihitakammantaṃ. Ābhicetasikānanti uttamacittanissitānaṃ. Diṭṭhadhammasukhavihārānanti paccakkheyeva dhamme pavattikkhaṇe sukhavihārānaṃ. Ariyakantehīti ariyānaṃ kantehi maggaphalasīlehi.
“受持圣法”等处:「圣法」特指五戒。「谷酒与果酒」指四种谷酒和五种果酒。「并随念法」指以随念力随念九种出世间法。「无害、利益之心」指无苦的、以慈等梵住之心。「为天界而修习」指为了梵天界而修习。「希求福德者」指需要福德、寻求福德者。「于寂静者」指于佛陀、独觉佛与如来弟子。「此施物广」指如此所施成为大果。「渐次地」指通过圆满戒等而次第。其余义同《三聚经》所说。
Ariyadhammaṃ samādāyāti ettha ariyadhammoti pañca sīlāni kathitāni. Merayaṃ vāruṇinti catubbidhaṃ merayaṃ pañcavidhañca suraṃ. Dhammañcānuvitakkayeti navavidhaṃ lokuttaradhammaṃ anussativaseneva vitakkeyya. Abyāpajjhaṃ hitaṃ cittanti niddukkhaṃ mettādibrahmavihāracittaṃ. Devalokāya bhāvayeti brahmalokatthāya bhāveyya. Puññatthassa jigīsatoti puññena atthikassa puññaṃ gavesantassa. Santesūti buddhapaccekabuddhatathāgatasāvakesu. Vipulā hoti dakkhiṇāti evaṃ dinnadānaṃ mahapphalaṃ hoti. Anupubbenāti sīlapūraṇādinā anukkamena. Sesaṃ tikanipāte vuttatthameva.
10. Gavesī经注释
10. Gavesīsuttavaṇṇanā
180180. 在第十经中,「显现微笑」:世尊正行于大道上,观察那片娑罗林时,心中思惟:“此处往昔可曾有人作过善行?”便见到迦叶佛时代,有位名叫伽维辛的优婆塞曾在此处行善。于是他心想:“这一善行,比丘僧团尚未知晓,一直隐藏,我今当令比丘僧团得知。”他便离开道路,于另一处站立,展露微笑,微现齿尖,露出柔和笑容。世间人常拍腹大笑,而诸佛则不然。佛陀的微笑仅是喜悦焕发之表相而已。
180. Dasame sitaṃ pātvākāsīti mahāmaggeneva gacchanto taṃ sālavanaṃ oloketvā ‘‘atthi nu kho imasmiṃ ṭhāne kiñci sukāraṇaṃ uppannapubba’’nti addasa kassapabuddhakāle gavesinā upāsakena kataṃ sukāraṇaṃ. Athassa etadahosi – ‘‘idaṃ sukāraṇaṃ bhikkhusaṅghassa apākaṭaṃ paṭicchannaṃ, handa naṃ bhikkhusaṅghassa pākaṭaṃ karomī’’ti maggā okkamma aññatarasmiṃ padese ṭhitova sitapātukammaṃ akāsi, aggaggadante dassetvā mandahasitaṃ hasi . Yathā hi lokiyamanussā udaraṃ paharantā ‘‘kahaṃ kaha’’nti hasanti, na evaṃ buddhā. Buddhānaṃ pana hasitaṃ haṭṭhapahaṭṭhākāramattameva hoti.
所谓“微笑”,由十三种喜悦俱行之心所生。其中,世间凡夫以四种不善心与四种欲界善心,共八种心而笑;有学圣者除去两种与邪见相应之不善于心,以六种心笑;诸漏尽者则以四种有因唯作心及一种无因唯作心,共五种心笑。于他们中,若遇强所缘,则以两种与智相应之心笑;若遇弱所缘,则以两种二因心及一种无因心,即三种心笑。而在此处,世尊唯由与喜悦俱行之无因唯作意识界心,生起那种仅为喜悦焕发的微笑。
Hasitañca nāmetaṃ terasahi somanassasahagatacittehi hoti. Tattha lokiyamahājano akusalato catūhi, kāmāvacarakusalato catūhīti aṭṭhahi cittehi hasati, sekhā akusalato diṭṭhigatasampayuttāni dve apanetvā chahi cittehi hasanti, khīṇāsavā catūhi sahetukakiriyacittehi, ekena ahetukakiriyacittenāti pañcahi cittehi hasanti. Tesupi balavārammaṇe āpāthamāgate dvīhi ñāṇasampayuttacittehi hasanti, dubbalārammaṇe duhetukacittadvayena ca ahetukacittena cāti tīhi cittehi hasanti. Imasmiṃ pana ṭhāne kiriyāhetukamanoviññāṇadhātusomanassasahagatacittaṃ bhagavato pahaṭṭhākāramattahasitaṃ uppādeti.
然而,此微笑虽极微小,尊者阿难却了了分明。何以故?以如是之时,从如来四齿间放射出光芒,犹如从四大洲大云中同时迸发之闪电一般耀眼,又有如大棕榈树干般粗的光轮,右绕最胜之顶三匝后,隐没于齿尖。凭此征兆,尊者阿难虽随行世尊身后,亦能知微笑之出现。
Taṃ panetaṃ hasitaṃ evaṃ appamattakampi therassa pākaṭaṃ ahosi. Kathaṃ? Tathārūpe hi kāle tathāgatassa catūhi dāṭhāhi cātuddīpikamahāmeghamukhato samosaritā vijjulatā viya virocamānā mahātālakkhandhappamāṇā rasmivaṭṭiyo uṭṭhahitvā tikkhattuṃ siravaraṃ padakkhiṇaṃ katvā dāṭhaggesuyeva antaradhāyanti. Tena saññāṇena āyasmā ānando bhagavato pacchato gacchamānopi sitapātubhāvaṃ jānāti.
“丰裕”,意为成功、富足。“繁荣”,意为极其丰足,如同全然盛开一般。“人众杂沓”,指人群聚集。“于戒不圆满作者”,指于五戒中尚未能圆满修行之人。“已表白”,即已表白成为优婆塞。“已劝令受持”,是说于三皈依处而得建立。所谓“如是此即平等如同等”,即以此因缘,于一切方面皆悉完全平等,非仅某一部分平等。“无有少许超出”,谓于我而言,比起他们实无任何超出之处。“好了!”是表示决心的语气词。“为了超出”,是指为殊胜的因由而修行。“于戒圆满作者应持”,当知,于五戒中圆满修行者,至此即名已受持五戒。“况我岂有不”,我们因何缘故而不成为圆满作者呢?此处其余内容,浅显易懂。
Iddhanti samiddhaṃ. Phītanti atisamiddhaṃ sabbapāliphullaṃ viya. Ākiṇṇamanussanti janasamākulaṃ. Sīlesu aparipūrakārīti pañcasu sīlesu asamattakārī. Paṭidesitānīti upāsakabhāvaṃ paṭidesitāni. Samādapitānīti saraṇesu patiṭṭhāpitānīti attho. Iccetaṃ samasamanti iti etaṃ kāraṇaṃ sabbākārato samabhāveneva samaṃ, na ekadesena. Natthi kiñci atirekanti mayhaṃ imehi kiñci atirekaṃ natthi. Handāti vavassaggatthe nipāto. Atirekāyāti visesakāraṇatthāya paṭipajjāmīti attho. Sīlesu paripūrakāriṃ dhārethāti pañcasu sīlesu samattakārīti jānātha. Ettāvatā tena pañca sīlāni samādinnāni nāma honti. Kimaṅga pana na mayanti mayaṃ pana keneva kāraṇena paripūrakārino na bhavissāma. Sesamettha uttānamevāti.