《增支部》
Aṅguttaranikāye
《五集注疏》
Pañcakanipāta-aṭṭhakathā
第一品·五十经
1. Paṭhamapaṇṇāsakaṃ
有学力品
1. Sekhabalavaggo
《略说经》注释
1. Saṃkhittasuttavaṇṇanā
1在《五集》的第一品中,七种有学者的力称为「有学力」。在信力等力中,于无信处不动摇,故为「信力」;于无惭处不动摇,故为「惭力」;于无愧处不动摇,故为「愧力」;于懈怠处不动摇,故为「精进力」;于无明处不动摇,故为「慧力」。「因此」的意思是:因为这些是七种有学者的力,所以这样说。
1. Pañcakanipātassa paṭhame sattannaṃ sekhānaṃ balānīti sekhabalāni. Saddhābalādīsu assaddhiye na kampatīti saddhābalaṃ. Ahirike na kampatīti hirībalaṃ. Anottappe na kampatīti ottappabalaṃ. Kosajje na kampatīti vīriyabalaṃ. Avijjāya na kampatīti paññābalaṃ. Tasmāti yasmā imāni sattannaṃ sekhānaṃ balāni, tasmā.
《广说经》注释
2. Vitthatasuttavaṇṇanā
2在第二经中,说到「身恶行」等时,此处使用工具格表示对象,意思是:对那些应当感到羞惭的身恶行等,内心感到羞惭、厌恶。而在解释「愧」时,工具格则表示原因,意思是:由于身恶行等作为让愧生起的因,内心感到畏惧、害怕。
2. Dutiye kāyaduccaritenātiādīsu upayogatthe karaṇavacanaṃ, hirīyitabbāni kāyaduccaritādīni hirīyati jigucchatīti attho. Ottappaniddese hetvatthe karaṇavacanaṃ, kāyaduccaritādīhi ottappassa hetubhūtehi ottappati bhāyatīti attho.
「发勤精进」指已策励精进、内心不懈怠。「为断」即为了断除。「为具足」即为了获得。「有力」指具足精进的力量。「坚固精勤」指坚固的精勤。「于善法不卸重担」指于善法不舍弃重担、不懈怠精进。
Āraddhavīriyoti paggahitavīriyo anosakkitamānaso. Pahānāyāti pahānatthāya. Upasampadāyāti paṭilābhatthāya. Thāmavāti vīriyathāmena samannāgato. Daḷhaparakkamoti thiraparakkamo. Anikkhittadhuro kusalesu dhammesūti kusalesu dhammesu anoropitadhuro anosakkitavīriyo.
「导向生灭」:指能通达五蕴生灭的慧。「具足慧」:指具备观慧与道慧。「圣」:指由镇伏与断除而远离烦恼、清净的慧。「能穿透」:由于能洞穿,故称‘能穿透’,即具备这种慧。其中,道慧以断除的方式,穿透、粉碎以前未曾穿透、未曾打破的贪蕴、嗔蕴、痴蕴,故为能穿透;观慧以彼分断除的方式为能穿透;又因能导向获得道慧,彼观慧亦可称为能穿透。「正确导向苦灭」:在此,道慧以正确的原因与方式,在行进中灭尽轮回苦与烦恼苦,故称正确导向苦灭;观慧以彼分断除的方式,在行进中灭尽轮回苦与烦恼苦,故称导向苦灭。或者,由于能导向获得导向苦灭的道慧,此观慧也应理解为导向苦灭。如此,此经为五种力混合宣说;第五经亦然。
Udayatthagāminiyāti pañcannaṃ khandhānaṃ udayavayagāminiyā udayañca vayañca paṭivijjhituṃ samatthāya. Paññāyasamannāgatoti vipassanāpaññāya ceva maggapaññāya ca samaṅgibhūto. Ariyāyāti vikkhambhanavasena ca samucchedavasena ca kilesehi ārakā ṭhitāya parisuddhāya. Nibbedhikāyāti sā ca abhinivijjhanato nibbedhikāti vuccati, tāya samannāgatoti attho. Tattha maggapaññā samucchedavasena anibbiddhapubbaṃ appadālitapubbaṃ lobhakkhandhaṃ dosakkhandhaṃ mohakkhandhaṃ nibbijjhati padāletīti nibbedhikā, vipassanāpaññā tadaṅgavasena nibbedhikā, maggapaññāya paṭilābhasaṃvattanato tabbipassanā nibbedhikāti vattuṃ vaṭṭati. Sammā dukkhakkhayagāminiyāti idhāpi maggapaññā sammā hetunā nayena vaṭṭadukkhañca kilesadukkhañca khepayamānā gacchatīti sammā dukkhakkhayagāminī nāma, vipassanāpaññā tadaṅgavasena vaṭṭadukkhañca kilesadukkhañca khepayamānā gacchatīti dukkhakkhayagāminī. Dukkhakkhayagāminiyā vā maggapaññāya paṭilābhāya saṃvattanatopesā dukkhakkhayagāminīti veditabbā. Iti imasmiṃ sutte pañca balāni missakāneva kathitāni, tathā pañcame.
6. 等至经注释
6. Samāpattisuttavaṇṇanā
6第六经中,「不善等至」:指进入不善法、与之共存的状态。「缠绕而住」:覆盖之后而住立。
6. Chaṭṭhe akusalassa samāpattīti akusaladhammassa samāpajjanā, tena saddhiṃ samaṅgibhāvoti attho. Pariyuṭṭhāya tiṭṭhatīti pariyonandhitvā tiṭṭhati.
7. 欲经注释
7. Kāmasuttavaṇṇanā
7第七经中,「于欲中嬉戏」:指于事物欲与烦恼欲中嬉戏、爱乐。「镰刀与扁担」:割草的镰刀与担草的扁担。「善男子」:具足正行的良家子弟。「弃舍」:即舍弃。「堪能言说」:适宜言说。「可得」:容易获得、能够获得。「下劣欲」:五种低贱种姓的欲。「中等欲」:中等众生的欲。「殊胜欲」:国王、国王大臣的欲。「唯称为欲」:由于欲求的状态与可被欲求的状态,唯称为欲。「成为长老」:成为年长者。「有足够的慧」:具足适当的智慧。「自护」:自己守护、保护自己,或者能守护、保护自己。「不堪任放逸」:不适合放逸。「信所作非已作」:凭藉信心,对善法应作之事尚未完成。其余语句同理。「诸比丘,我对那位比丘无所期望」:如此显示,当依信心等应作之事已完成后,安住于入流果的这位补特伽罗,我对他便无所期望。此经说明了入流道。
7. Sattame kāmesu laḷitāti vatthukāmakilesakāmesu laḷitā abhiratā. Asitabyābhaṅginti tiṇalāyanaasitañceva tiṇavahanakājañca. Kulaputtoti ācārakulaputto. Ohāyāti pahāya. Alaṃvacanāyāti yuttaṃ vacanāya. Labbhāti sulabhā sakkā labhituṃ. Hīnā kāmāti pañcannaṃ nīcakulānaṃ kāmā. Majjhimā kāmāti majjhimasattānaṃ kāmā. Paṇītā kāmāti rājarājamahāmattānaṃ kāmā. Kāmātveva saṅkhaṃ gacchantīti kāmanavasena kāmetabbavasena ca kāmāicceva saṅkhaṃ gacchanti. Vuddho hotīti mahallako hoti. Alaṃpaññoti yuttapañño. Attaguttoti attanāva gutto rakkhito, attānaṃ vā gopetuṃ rakkhituṃ samattho. Nālaṃ pamādāyāti na yutto pamajjituṃ. Saddhāya akataṃ hotīti yaṃ saddhāya kusalesu dhammesu kātuṃ yuttaṃ, taṃ na kataṃ hoti. Sesapadesupi eseva nayo. Anapekkho dānāhaṃ, bhikkhave, tasmiṃ bhikkhusmiṃ homīti evaṃ saddhādīhi kātabbaṃ katvāva sotāpattiphale patiṭṭhite tasmiṃ puggale anapekkho homīti dasseti. Imasmiṃ sutte sotāpattimaggo kathito.
8. 退转经注释
8. Cavanasuttavaṇṇanā
8第八经中,「于正法」指教法中的正法。「无信」谓缺少净信与趣入信,远离此二种信。「退转、不能安住」谓于此教法中,从功德退失,无法安住。如此,本经说明了不能安住与能安住。
8. Aṭṭhame saddhammeti sāsanasaddhamme. Assaddhoti okappanasaddhāya ca pakkhandanasaddhāya cāti dvīhipi saddhāhi virahito. Cavati nappatiṭṭhātīti imasmiṃ sāsane guṇehi cavati, patiṭṭhātuṃ na sakkoti. Iti imasmiṃ sutte appatiṭṭhānañca patiṭṭhānañca kathitaṃ.
9. 第一不恭敬经注释
9. Paṭhamaagāravasuttavaṇṇanā
9第九经中,「不恭敬」指没有恭敬。「不顺从」指不顺从、不尊长、不持谦下之行。此处其余的解释,与前一篇相同。
9. Navame nāssa gāravoti agāravo. Nāssa patissoti appatisso, ajeṭṭhako anīcavutti. Sesamettha purimasadisameva.
10. 第二不恭敬经注释
10. Dutiyaagāravasuttavaṇṇanā
10第十经中,「不能」指没有资格。「增长」指增长。「增广」指因根基增广而达到不动摇的状态。「广大」指广大的状态。其余各处,意义皆清晰明了。
10. Dasame abhabboti abhājanaṃ. Vuddhinti vaḍḍhiṃ. Virūḷhinti virūḷhamūlatāya niccalabhāvaṃ. Vepullanti mahantabhāvaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.