(十九)4. 婆罗门品
(19) 4. Brāhmaṇavaggo
1-3. 《战士生活经》等注释
1-3. Yodhājīvasuttādivaṇṇanā
181-183181-183. 第四品的第一等诸经,义理易明。
181-183. Catutthassa paṭhamādīni uttānatthāneva.
4. 无畏经注释
4. Abhayasuttavaṇṇanā
184第四经中,「忧愁」:因心中生起的强烈忧愁而忧戚,意思是内心为热恼所灼,郁结于内。「疲惫」:即由那忧愁之力,及身上所生之苦受而疲惫。「悲叹」:由于忧愁的迷乱,以种种纷杂之言哭诉,也就是以言语悲叹。「捶胸」:urattāḷiṃ 即是捶胸,谓捶打胸膛。故说“捶打胸膛”。「疑与犹豫」:在此,这即是第五盖——于所缘生起“这是什么?”之犹豫,故名为「疑」;由于不能决断“这是最胜”,故名为「犹豫」。或者,也可这样理解:观法之特相而生困惑,失于对治(cikicchā),故称为「犹豫」。
184. Catutthe socatīti citte uppannabalavasokena socati, cittasantāpena anto nijjhāyatīti attho. Kilamatīti tasseva sokassa vasena kāye ca uppannadukkhena kilamati. Paridevatīti sokuddehakavasena taṃ taṃ vippalapanto vācāya paridevati. Urattāḷinti urattāḷaṃ, uraṃ tāḷetvāti attho. Tenāha ‘‘uraṃ tāḷetvā’’ti. Kaṅkhāvicikicchāti ettha ‘‘ekamevidaṃ pañcamaṃ nīvaraṇaṃ. Kiṃ nu kho ida’’nti ārammaṇaṃ kaṅkhanato kaṅkhā, ‘‘idameva vara’’nti nicchetuṃ asamatthabhāvato ‘‘vicikicchā’’ti vuccati – ‘‘dhammasabhāvaṃ vicinanto kicchati, vigatā cikicchā’’ti vā katvā.
5. 婆罗门谛经注释
5. Brāhmaṇasaccasuttavaṇṇanā
185第五经中,「此处」:指在此空随观的主题中。「任何处」:在任何处所、时间,或任何法上。或者,「任何处」也可指内或外。「自己的我」:为了显示他不见他人所施设的“我”,以及不见任何人的所有物,如“这位,婆罗门,就是大梵天……是已生与未生者的主宰、父亲”等(《长部》1.42),故说了“对于任何人”等。其中,「他人的」:是指被执取为“另一类”或“其他人”的。「也没有在任何处是我的」:此处“我的”一词不适用,故先说“把‘我的’一词搁置”。「以及他人的」:指与自己不同的他人。所谓“其他人”,是指为了我的利益而存在者,依凭他,我的一切得以成就。为了显示:依据某些执取者的施设,他人之我与那个作为自己所有物的东西皆不可见,故说“也不在任何处”等。「我不在任何处」:即不见自我实体的存在。「不作为任何人的任何所有物」:即不见自我为任何人所拥有。「也不是我的」:这两句应随文配合,“是”字各自配属。「在任何处也没有他人的我存在」:即不见他人之我的存在。
185. Pañcame etthāti etasmiṃ suññatānupassanādhikāre. Kvacīti katthaci ṭhāne, kāle, dhamme vā. Atha vā kvacīti ajjhattaṃ bahiddhā vā. Attano attānanti sakattānaṃ ‘‘ayaṃ kho, bho brahmā, mahābrahmā…pe… vasī pitā bhūtabhabyāna’’ntiādinā (dī. ni. 1.42) parehi parikappitaṃ attānañca kassaci kiñcanabhūtaṃ na passatīti dassento ‘‘kassacī’’tiādimāha. Tattha parassāti parajāti paro purisoti vā evaṃ gahitassa. Na ca mama kvacanīti ettha mama-saddo aṭṭhānappayuttoti āha ‘‘mama-saddaṃ tāva ṭhapetvā’’ti. Parassa cāti attano aññassa. Paro puriso nāma atthi mamatthāya ṭhito. Tassa vasena mayhaṃ sabbaṃ ijjhatīti ekaccadiṭṭhigatikaparikappitavasena paraṃ attānaṃ tañca attano kiñcanabhūtaṃ na passatīti dassento ‘‘na ca kvacanī’’tiādimāha. Ettha ca nāhaṃ kvacanīti sakaattano sabbhāvaṃ na passati. Na kassaci kiñcanatasminti sakaattano eva kassaci attaniyataṃ na passati. Na ca mamāti etaṃ dvayaṃ yathārahaṃ sambandhitabbaṃ, atthi-padaṃ paccekaṃ. Na ca kvacani parassa attā atthīti parassa attano abhāvaṃ passati. Tassa parassa attano mama kiñcanatā natthīti parassa attano anattaniyataṃ passati. Evaṃ ajjhattaṃ bahiddhā khandhānaṃ attattaniyasuññatā-suddhasaṅkhārapuñjatā-catukoṭikasuññatāpariggaṇhanena niṭṭhā hoti. Sesamettha suviññeyyameva.
6. 邪道经注释
6. Ummaggasuttavaṇṇanā
186第六经中,「被牵引」:世间受心支配者,被拖曳到各处。「在此应知其执取」:即那些未遍知所缘而随顺心者,即是其执取。因为已遍知诸蕴、已断烦恼者,不会随顺心而转,反而令心随顺自己而转。「与戒俱」:即与作持、止持戒俱行。「前行道」:指从行头陀支等开始,直至种姓智之间,所应修习的、名为止与观的正行道。其余部分容易了知。
186. Chaṭṭhe ākaḍḍhīyatīti cittavasiko loko tattha tattha upakaḍḍhīyati. Tesaṃyevettha gahaṇaṃ veditabbanti ye apariññātavatthukā cittassa vasaṃ gacchanti, tesaṃyeva gahaṇaṃ. Na hi pariññātakkhandhā pahīnakilesā cittassa vasaṃ gacchanti, cittaṃ pana attano vase vattenti. Saha sīlenāti cārittavārittasīlena saddhiṃ. Pubbabhāgapaṭipadanti dhutaṅgamādiṃ katvā yāva gotrabhuñāṇaṃ, tāva pavattetabbaṃ samathavipassanāsaṅkhātaṃ sammāpaṭipadaṃ. Sesaṃ suviññeyyameva.
7. 雨势经注释
7. Vassakārasuttavaṇṇanā
187第七经中,“雨势婆罗门是摩揭陀大臣”:此处,“雨势”是该婆罗门之名。“大臣”指具足极大自在程度之人。“自在之量”意指以自在的程度而言,或亦可理解为“以自在与财富资具”,因为世间将受用资具亦称为“量”。“摩揭陀大臣”:因他是摩揭陀王的大臣,或说为摩揭陀国的大臣。“托黛雅”:以名为“都提”的村庄为住处者,故说“住在都提村的人”。他住在都提村,应知是以统治者的身份居住。如同种德住于自村,究罗檀头住于瞻波城,他亦以统治者身份住于伽奴马达。他是大富者,拥有四十五亿财产。“于众中”:即在集会中,意指人群之中,故说“在聚集的集会中”。“极净信”:此处abhi前缀有超越之义,故说“超越后净信”,意为在应生净信之处不生,反于不应生净信之处生起净信。“见义”:指能见到种种应做之事与义利者。具足、有能力、堪能见义,名为“堪任见义者”。“更堪任见义者”:指出于堪任见义者中更为殊胜者。故说“足以见义”等语。他既不识善士,亦不识非善士,因为他不能如实了知。
187. Sattame vassakāro brāhmaṇo magadhamahāmattoti ettha vassakāroti tassa brāhmaṇassa nāmaṃ. Mahatiyā issariyamattāya samannāgato mahāmatto. Issariyamattāyāti ca issariyappamāṇenāti attho, issariyena ceva vittūpakaraṇena cāti evaṃ vā ettha attho daṭṭhabbo, upabhogūpakaraṇānipi hi loke ‘‘mattā’’ti vuccanti. Magadharañño, magadharaṭṭhe vā mahāmattoti magadhamahāmatto. Tudisaññito gāmo nivāso etassāti todeyyo. Tenevāha ‘‘tudigāmavāsikassā’’ti. Tudigāmavāsitā cassa tattha adhipatibhāvenāti daṭṭhabbā. So hi taṃ gāmaṃ soṇadaṇḍo viya, campaṃ kūṭadanto viya, khāṇumataṃ adhipatibhāvena ajjhāvasati. Mahaddhano hoti pañcacattālīsakoṭivibhavo. Parisatīti parisāyaṃ, janasamūheti attho. Tenāha ‘‘sannipatitāya parisāyā’’ti. Abhippasannoti ettha abhikkamanattho abhi-saddoti āha ‘‘atikkamma pasanno’’ti, pasādanīyaṃ ṭhānaṃ atikkamitvā appasādanīyaṭṭhāne pasannoti adhippāyo. Taṃ taṃ kiccaṃ atthaṃ passatīti atthadasā, alaṃ samatthā paṭibalā atthadasā alamatthadasā, alamatthadase atisayantīti alamatthadasatarā. Tenāha ‘‘atthe passituṃ samatthā’’tiādi. Neva sappurisaṃ na asappurisaṃ jānāti sappurisadhammānaṃ asappurisadhammānañca yāthāvato ajānanato. Sesamettha uttānameva.
8. 优波迦经注释
8. Upakasuttavaṇṇanā
188第八句中,“地狱者”指应堕地狱者,即因投生地狱,或造作投生地狱之业而系缚于地狱。彼投生于无间地狱后,于彼处住满一个名为“寿劫”的中间劫,故称“劫住者”。因其无法避免地狱再生以自救,故称“不可救治者”。“未穷尽”即确实尚未穷尽。假如四位比丘中,一人问身随观,一人问受随观,乃至一人问心随观,他们彼此不加照应,各想“等他问后我再问”,即便如此,他们的提问顺序仍会显现;然而在诸佛之前,此顺序并不显现。世尊在日影移过一拃四指的时间内,便以十四种方式开示身随观,九种方式开示受随观,十六种方式开示心随观,五种方式开示法随观。且不论此四人,即便另有四人问四正勤,另有四人问四神足,另有四人问五根,另有四人问五力,另有四人问七觉支,另有四人问八支圣道,世尊亦能开示。且不论此八人,假使另有三十七人询问菩提分法,世尊也能当下开示。何以故?因为世间凡夫大众方说出一词时,阿……
188. Aṭṭhame nibbattivasena nirayaṃ arahati, nirayasaṃvattaniyena vā kammunā niraye niyuttoti nerayiko. Avīcimhi uppajjitvā tattha āyukappasaññitaṃ antarakappaṃ tiṭṭhatīti kappaṭṭho. Nirayūpapattiṃ pariharaṇavasena tikicchituṃ asakkuṇeyyoti atekiccho. Apariyādinnāvāti aparikkhīṇāyeva. Sace hi eko bhikkhu kāyānupassanaṃ pucchati, añño vedanānupassanaṃ…pe… cittānupassanaṃ. ‘‘Iminā puṭṭhe ahaṃ pucchāmī’’ti eko ekaṃ na oloketi, evaṃ santepi tesaṃ vāro paññāyati eva, buddhānaṃ pana vāro na paññāyati. Vidatthicaturaṅgulaṃ chāyaṃ atikkamanato puretaraṃyeva bhagavā cuddasavidhena kāyānupassanaṃ, navavidhena vedanānupassanaṃ, soḷasavidhena cittānupassanaṃ, pañcavidhena dhammānupassanaṃ katheti. Tiṭṭhantu vā evaṃ cattāro. Sace hi aññe cattāro sammappadhānesu, aññe iddhipādesu, aññe pañcindriyesu , aññe pañcabalesu, aññe sattabojjhaṅgesu, aññe aṭṭhamaggaṅgesu pañhe puccheyyuṃ, tampi bhagavā katheyya. Tiṭṭhantu vā ete aṭṭha. Sace aññe sattatiṃsa janā bodhipakkhiyesu pañhe puccheyyuṃ, tampi bhagavā tāvadeva katheyya. Kasmā? Yāvatā hi lokiyamahājane ekaṃ padaṃ kathente tāva ānandatthero aṭṭha padāni katheti. Ānandatthere pana ekaṃ padaṃ kathenteyeva bhagavā soḷasa padāni katheti. Kasmā? Bhagavato hi jivhā mudu, dantāvaraṇaṃ suphusitaṃ, vacanaṃ agaḷitaṃ, bhavaṅgaparivāso lahuko. Tena vuttaṃ – ‘‘apariyādinnāvassa tathāgatassa dhammadesanā, apariyādinnaṃ dhammapadabyañjana’’nti.
“法教示”指确立经教。“法与句之文”中:“法”指圣典;“句”为通达义理之媒介,句子亦含于“句”中;“文”是令义显露者,即音节。当文句被分辨时,便能显明种种意义。以此说明:如来以种种文句说法,纵经极长时间,这些文句亦永无穷尽。“德毁者”指习性毁坏功德之人。“无礼者”指具足言语轻率之人。
Tattha dhammadesanāti tantiṭṭhapanā. Dhammapadabyañjananti ettha dhammoti pāḷi. Pajjati attho etenāti padaṃ. Vākyañca padeneva saṅgahitaṃ. Atthaṃ byañjetīti byañjanaṃ, akkharaṃ. Tañhi padavākyaṃ paricchijjamānaṃ taṃ taṃ atthaṃ byañjeti pakāseti. Etena aparāparehi padabyañjanehi sucirampi kālaṃ kathentassa tathāgatassa na kadāci tesaṃ pariyādānaṃ atthīti dasseti. Guṇadhaṃsīti guṇadhaṃsanasīlo. Pagabboti vācāpāgabbiyena samannāgato.
第九、《应作证经》注疏
9. Sacchikaraṇīyasuttavaṇṇanā
189在第九句中,“以名身”(nāmakāyena)指俱生的名身。其余的词句便容易理解了。
189. Navame nāmakāyenāti sahajātanāmakāyena. Sesamettha uttānameva.
第十、《布萨经》注疏
10. Uposathasuttavaṇṇanā
190在第十句中,“沉默、沉默”(tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtaṃ)是叠词,出于遍恼的意图而说,故解释为“从各个方向观察”。在“观察之后”(anuviloketvā)中,“随”(anu-)字也同样表达遍恼的意图,因此意思是“随随观察”,即睁开由五种净色所庄严的双眼,向四处看去。“足够”(alanti)意思是适当的、合宜的,如同在“足以厌离”等(长部2.272;相应部2.124-126)中的用法。用束袋捆好后带在身边以便食用的食物称为“干粮”(puṭosaṃ),这是由字母a变为o而构成的词,故说“行粮”。这里其余的词语便容易了知。
190. Dasame tuṇhībhūtaṃ tuṇhībhūtanti āmeḍitavacanaṃ byāpanicchāvasena vuttanti āha ‘‘yato yato anuviloketī’’ti. Anuviloketvāti ettha anu-saddopi byāpanicchāvacanamevāti anu anu viloketvāti attho, pañcapasādappaṭimaṇḍitāni akkhīni ummīletvā tato tato viloketvāti vuttaṃ hoti. Alanti yuttaṃ, opāyikanti attho ‘‘alameva nibbinditu’’ntiādīsu (dī. ni. 2.272; saṃ. ni. 2.124-126) viya. Puṭabandhanena pariharitvā asitabbaṃ puṭosaṃ sambalaṃ a-kārassa o-kāraṃ katvā. Tenāha ‘‘pātheyya’’nti. Sesamettha suviññeyyameva.