(20) 5. 大品显示巴利原文
(20) 5. Mahāvaggo
1. 《随入于耳经》的解释显示巴利原文
1. Sotānugatasuttavaṇṇanā
191 第五篇第一经中,“随入于耳”(sotānugatānanti)指放下净信之耳,以智慧之耳来确定。“四种利益可以期待”(cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhāti),指四种功德利益应可期待。而世尊是因一事缘而开始此教示的。是因何事缘呢?因比丘们不来听法之事。据说有五百位婆罗门出家者心想:“正自觉者说法时,无非是围绕性、词、格、文句等我们已知的内容来讲,对于未知的,他又能说出什么呢?”所以他们不肯去听法。导师听闻此事,便将他们唤来,说:“你们为何如此呢?应当恭敬地听法。对于恭敬听法并反复读诵的人来说,有这样的利益。”为阐明此理,而开始了这段教示。显示巴利原文
191. Pañcamassa paṭhame sotānugatānanti pasādasotaṃ odahitvā ñāṇasotena vavatthapitānaṃ. Cattāro ānisaṃsā pāṭikaṅkhāti cattāro guṇānisaṃsā pāṭikaṅkhitabbā. Idaṃ pana bhagavatā atthuppattivasena āraddhaṃ. Kataraatthuppattivasenāti? Bhikkhūnaṃ dhammassavanāya anupasaṅkamanaatthuppattivasena. Pañcasatā kira brāhmaṇapabbajitā ‘‘sammāsambuddho liṅgavacanavibhattipadabyañjanādīhi kathento amhehi ñātameva kathessati, aññātaṃ kiṃ kathessatī’’ti dhammassavanatthaṃ na gacchanti. Satthā taṃ pavattiṃ sutvā te pakkosāpetvā ‘‘kasmā evaṃ karotha, sakkaccaṃ dhammaṃ suṇātha, sakkaccaṃ dhammaṃ suṇantānañca sajjhāyantānañca ime ettakā ānisaṃsā’’ti dassento imaṃ desanaṃ ārabhi.
其中,“学习法”(dhammaṃ pariyāpuṇāti),指运用契经、重颂等九分教,这些是属于导师教法的经典。“成为随入于耳”(sotānugatā honti),指达到了耳、进入了耳。“以意思察”(manasānupekkhitā),指用心去观察。“以见善通达”(diṭṭhiyā suppaṭividdhā),指从义理上和理由上,用智慧好好地通达了,让它变得现前。“如果死的时候,念是迷乱的”(muṭṭhassati kālaṃ kurumānoti),这句话并不是就因为没有忆念佛语的念而说,而是针对凡夫的死亡来说的。凡夫的死亡,就叫做迷乱而死。“往生”(upapajjati),指具足净戒之后,出生在天界里。“法句显现出来”(dhammapadā plavantī),指对于往生到中有、念迷乱的众生来说,那些以前因为反复读诵而熟悉、嘴上习惯了的佛语所成的法,全部就像在明净的镜子里照出的影像一样,显现出来,变得清楚可见。“比丘们,念的生起是缓慢的”(dandho, bhikkhave, satuppādo),指的是忆念佛语的念,它的生起是缓慢、沉重的。但是,那个有情却很快就能成为通达殊胜境界的人,成为趋向涅槃的人——这是其中的含义。显示巴利原文
Tattha dhammaṃ pariyāpuṇātīti suttaṃ geyyantiādikaṃ navaṅgaṃ satthusāsanabhūtaṃ tantidhammaṃ vaḷañjeti. Sotānugatā hontīti sotaṃ anuppattā anupaviṭṭhā honti. Manasānupekkhitāti cittena olokitā. Diṭṭhiyā suppaṭividdhāti atthato ca kāraṇato ca paññāya suṭṭhu paṭividdhā paccakkhaṃ katā. Muṭṭhassati kālaṃ kurumānoti nayidaṃ buddhavacanaṃ anussaraṇasatiyā abhāvena vuttaṃ, puthujjanakālakiriyaṃ pana sandhāya vuttaṃ. Puthujjano hi muṭṭhassati kālaṃ karoti nāma. Upapajjatīti suddhasīle patiṭṭhito devaloke nibbattati. Dhammapadā plavantīti antarābhave nibbattamuṭṭhassatino, yepi pubbe sajjhāyamūlikā vācāparicitabuddhavacanadhammā, te sabbe pasanne ādāse chāyā viya plavanti, pākaṭā hutvā paññāyanti. Dandho, bhikkhave, satuppādoti buddhavacanānussaraṇasatiyā uppādo dandho garu. Atha so satto khippaṃyeva visesagāmī hoti, nibbānagāmī hotīti attho.
“神通具足、心获得自在者”(iddhimā cetovasippatto),指神通成就、心获得自在的诸漏尽者。“这就是那个法与律”(ayaṃvā so dhammavinayoti),这里的‘vā’字是表示说明的意思。“在其中”(yatthāti),指在那个法与律中。“我曾经修习梵行”(brahmacariyaṃ acarinti),就是曾经安住于梵行的意思。“这些佛语也是我以前所用所习的”(idampi buddhavacanaṃ mayā pubbe vaḷañjitanti),这是依于忆念佛语的能力而说的。“天子”(devaputtoti),就像般遮罗旃陀罗、手长者大梵天、常童子梵天那样的,某一位说法的天子。“化生提醒化生”(opapātiko opapātikaṃ sāretīti),指先出生的天子提醒后出生的天子。“一起玩过泥土的朋友”(sahapaṃsukīḷikāti),这表示他们长时结下深厚交情的关系。“会聚”(samāgaccheyyunti),指在讲堂里或树下相遇。“他会这样说”(evaṃ vadeyyāti),指在讲堂里或树下,先坐下的人对后到的人这样说。这里剩下的内容,按照经文本身的方式就可以了解。显示巴利原文
Iddhimā cetovasippattoti iddhisampanno cittassa vasibhāvapatto khīṇāsavo. Ayaṃvā so dhammavinayoti ettha vibhāvanattho vā-saddo. Yatthāti yasmiṃ dhammavinaye. Brahmacariyaṃ acarinti brahmacariyavāsaṃ vasiṃ. Idampi buddhavacanaṃ mayā pubbe vaḷañjitanti buddhavacanānussaraṇavasenetaṃ vuttaṃ. Devaputtoti pañcālacaṇḍo viya hatthakamahābrahmā viya sanaṅkumārabrahmā viya ca eko dhammakathikadevaputto. Opapātiko opapātikaṃ sāretīti paṭhamaṃ uppanno devaputto pacchā uppannaṃ sāreti. Sahapaṃsukīḷikāti etena nesaṃ dīgharattaṃ kataparicayabhāvaṃ dasseti. Samāgaccheyyunti sālāya vā rukkhamūle vā sammukhībhāvaṃ gaccheyyuṃ. Evaṃ vadeyyāti sālāya vā rukkhamūle vā paṭhamataraṃ nisinno pacchā āgataṃ evaṃ vadeyya. Sesamettha pāḷinayeneva veditabbaṃ.
2. 《处经》的解释显示巴利原文
2. Ṭhānasuttavaṇṇanā
192 第二经中,“处”指原因。“以处”指以各种原因。“清净”指纯净的状态。“共住者”指一起居住的人。“非恒常修习者”指不持续修习的人。“于戒上非恒常活命者”指不于一切时中恒常以戒为活命,这是其义。“共语者”指一同交谈者。“一人与另一人私下交涉”即与一人单独交谈。“偏离”指进入。“前言不搭后语”指前语与后语不相符合,即前言与后语、后语与前言互不相应,这是其义。显示巴利原文
192. Dutiye ṭhānānīti kāraṇāni. Ṭhānehīti kāraṇehi. Soceyyanti sucibhāvo. Saṃvasamānoti ekato vasamāno. Na santatakārīti na satatakārī. Na santatavutti sīlesūti satataṃ sabbakālaṃ sīlajīvitaṃ na jīvatīti attho. Saṃvohāramānoti kathento. Ekena eko voharatīti ekena saddhiṃ eko hutvā katheti. Vokkamatīti okkamati. Purimavohārā pacchimavohāranti purimakathāya pacchimakathaṃ, purimakathāya ca pacchimakathā, pacchimakathāya ca purimakathā na sametīti attho.
在“亲戚的衰败”等处,亲戚的衰败即亲戚之衰败,指亲戚毁灭的意思。第二词(财富的衰败)也是如此。而在“病痛衰败”中,病本身因能破坏健康而被称为衰败,故说病衰败。“接连发生”指跟随其后连续发生。对于“得到利益”等,应这样理解:利益接连发生在某人身上,而无利益接连发生在另一人身上。“进行讨论者”指以问答方式进行讨论的人。“怎样”指以何种方式。“思路”指问难的思路。“运心”指为构思问难而运作心意。“发问”指提出问题。“平淡无奇”指被寂静的对立面所抑制而平息,此后便不再说什么,这是其义。“殊胜的”指无热恼的。“不是思辨所能到达的领域”(atakkā)……显示巴利原文
Ñātibyasanenātiādīsu ñātīnaṃ byasanaṃ ñātibyasanaṃ, ñātivināsoti attho. Dutiyapadepi eseva nayo. Rogabyasane pana rogoyeva ārogyavināsanato byasanaṃ rogabyasanaṃ. Anuparivattantīti anubandhanti. Lābho cātiādīsu ekaṃ attabhāvaṃ lābho anuparivattati, ekaṃ alābhoti evaṃ nayo netabbo. Sākacchāyamānoti pañhapucchanavissajjanavasena sākacchaṃ karonto. Yathāti yenākārena . Ummaggoti pañhummaggo. Abhinīhāroti pañhābhisaṅkharaṇavasena cittassa abhinīhāro. Samudāhāroti pañhapucchanaṃ. Santanti paccanīkasantatāya santaṃ katvā na kathetīti attho. Paṇītanti atappakaṃ. Atakkāvacaranti yathā takkena nayaggāhena gahetuṃ sakkā hoti, evaṃ na kathetīti attho. Nipuṇanti saṇhaṃ. Paṇḍitavedanīyanti paṇḍitehi jānitabbakaṃ. Sesaṃ sabbattha vuttānusāreneva veditabbaṃ.
3. 对《跋地亚经》的解释显示巴利原文
3. Bhaddiyasuttavaṇṇanā
193 第三经中,“前往”:吃过早餐后,手持花、香、涂香,心想“我要去礼拜世尊”而前往。“莫由随闻”等处:应解开其义——“不要因传闻而接受我的话语”。“强盛的”:以特别造作、增上为特征的强盛。无贪等,应理解为贪等的对立面。“为成就善法”:即为了成就善法、为了获得善法而这样说。“跋地亚,即使这些大娑罗树”:世尊指着面前高耸的娑罗树而这样说。此处其余内容,因与前面所说方式相同且意义明显,故容易了解。而当导师结束说法时,跋地亚成为了入流者。显示巴利原文
193. Tatiye upasaṅkamīti bhuttapātarāso hutvā mālāgandhavilepanaṃ gahetvā bhagavantaṃ vandissāmīti upasaṅkami. Mā anussavenātiādīsu anussavavacanena mama kathaṃ mā gaṇhathāti iminā nayena attho veditabbo. Sārambhoti karaṇuttariyalakkhaṇo sārambho. Alobhādayo lobhādipaṭipakkhavasena veditabbā. Kusaladhammūpasampadāyāti kusaladhammānaṃ sampādanatthāya, paṭilābhatthāyāti vuttaṃ hoti. Ime cepi, bhaddiya, mahāsālāti purato ṭhite sālarukkhe dassento evamāha. Sesamettha heṭṭhā vuttanayattā uttānatthattā ca suviññeyyameva. Satthari pana desanaṃ vinivaṭṭente bhaddiyo sotāpanno jātoti.
4. 对《沙弥吉耶经》的解释显示巴利原文
4. Sāmugiyāsuttavaṇṇanā
194 第四经中,「沙弥吉耶人」:指居住在沙弥吉耶集镇的人们。他以「虎道的人们啊」这样来称呼他们。原来,可乐城因砍伐可乐树而建,故名可乐城;又因建于虎道,故亦名虎道城,因此这座城有两个名称。而这些人的先祖曾居住在那里,因住在虎道城,虎道城的居民便被称为「虎道的人们」。他正是这样招呼他们的。「清净精勤支」:指为了清净而应精勤的部分,即应当精勤努力的部分,是精勤之力的支分、部分。「戒清净精勤支」:这是为清净戒而精勤之力的名称。因为它是为了圆满戒清净而应精勤的支分,所以称为「戒清净精勤支」。其余各项也是同样的道理。「于处处以慧摄护」:在各个处所,以观慧来摄护。「其中那种意欲」等句中,应如此理解其义——「那种想要做的意欲」等。此处的「念与正知」,是为建立念、以智决断后策励精进而说。「于可染法使心离染」:对于那些以贪为缘的可意所缘,如此修习,令心如同离染一般。「于可解脱法使心解脱」:对于那些应令心解脱的所缘,如此修习,令心如同解脱一般。「离染后」等:在此,道刹那被称为「离染」;果刹那被称为「已离染」。显示巴利原文
194. Catutthe sāmugiyāti sāmuganigamavāsino. Byagghapajjāti te ālapanto evamāha. Kolanagarassa hi kolarukkhe hāretvā katattā kolanagaranti ca byagghapathe māpitattā byagghapajjanti ca dve nāmāni. Etesañca pubbapurisā tattha vasiṃsūti byagghapajjavāsitāya byagghapajjavāsino byagghapajjāti vuccanti. Te ālapanto evamāha. Pārisuddhipadhāniyaṅgānīti pārisuddhiatthāya padhāniyaṅgāni padahitabbavīriyassa aṅgāni, koṭṭhāsāti attho. Sīlapārisuddhipadhāniyaṅganti sīlaparisodhanavīriyassetaṃ nāmaṃ. Tañhi sīlapārisuddhiparipūraṇatthāya padhāniyaṅganti sīlapārisuddhipadhāniyaṅgaṃ. Sesesupi eseva nayo. Tattha tattha paññāya anuggahessāmīti tasmiṃ tasmiṃ ṭhāne vipassanāpaññāya anuggahessāmi . Yo tattha chandotiādīsu yo tasmiṃ anuggaṇhane kattukāmatāchandoti iminā nayena attho veditabbo. Satisampajaññaṃ panettha satiṃ upaṭṭhapetvā ñāṇena paricchinditvā vīriyapaggahanatthaṃ vuttaṃ. Rajanīyesu dhammesu cittaṃ virājetīti rāgapaccayesu iṭṭhārammaṇesu yathā cittaṃ virajjati, evaṃ karoti. Vimocanīyesu dhammesu cittaṃ vimocetīti yehi ārammaṇehi cittaṃ vimocetabbaṃ, tesu yathā vimuccati, evaṃ karoti. Virājetvāti ettha maggakkhaṇe virājeti nāma, phalakkhaṇe virattaṃ nāma hoti. Dutiyapadepi eseva nayo. Sammāvimuttiṃ phusatīti hetunā nayena arahattaphalavimuttiṃ ñāṇaphassena phusatīti.
5. 对《跋波经》的解释显示巴利原文
5. Vappasuttavaṇṇanā
195 第五经中,「跋波」:是十力者的叔父,一位释迦族的王。「尼干陀弟子」:如同毗舍离的师子将军、那烂陀的伍波离居士,他是尼干陀·若提子的近事弟子。「以身防护」:因为防护、关闭了身门,所以称为「以身防护」。其余两句的道理也与此相同。「无明离染」:指无明的灭尽与离染。「明生起」:指道明的生起。「那处」:指那一个因缘。「未熟之异熟」:指尚未获得成熟之缘的业。「以此为缘」:以此为因、以此为缘。「那些会带来苦受的诸漏便会流出」:意思是作为苦受之缘的那些烦恼会流出,会在那个人身上生起。「关于来世」:指在第二个生命形态中。「以身等业为缘」:以身业为缘。「诸漏」:指烦恼。「恼害与热恼」:其中,「恼害」指苦,「热恼」指身心的炽热。以智触一再触后,令堪由智断的业灭尽;以异熟触一再触后,令堪由异熟断的业灭尽。「摧伏」:是令烦恼灭尽的方法。其余各项也是同样的道理。立足于此,这位比丘应被教示为漏尽者,抽离四大种,显示四谛的安立,并为他解说业处,直至证得阿拉汉果。显示巴利原文
195. Pañcame vappoti dasabalassa cūḷapitā sakyarājā. Nigaṇṭhasāvakoti vesāliyaṃ sīhasenāpati viya nāḷandāyaṃ upāligahapati viya ca nigaṇṭhassa nāṭaputtassa upaṭṭhāko. Kāyena saṃvutoti kāyadvārassa saṃvutattā pihitattā kāyena saṃvuto nāma. Sesadvayepi eseva nayo. Avijjāvirāgāti avijjāya khayavirāgena. Vijjuppādāti maggavijjāya uppādena. Taṃ ṭhānanti taṃ kāraṇaṃ. Avipakkavipākanti aladdhavipākavāraṃ. Tatonidānanti taṃhetu tappaccayā. Dukkhavedaniyā āsavā assaveyyunti dukkhavedanāya paccayabhūtā kilesā assaveyyuṃ, tassa purisassa uppajjeyyunti attho. Abhisamparāyanti dutiye attabhāve. Kāyasamārambhapaccayāti kāyakammapaccayena. Āsavāti kilesā. Vighātapariḷāhāti ettha vighātoti dukkhaṃ. Pariḷāhoti kāyikacetasiko pariḷāho. Phussa phussa byantīkarotīti ñāṇavajjhaṃ kammaṃ ñāṇaphassena phusitvā phusitvā khayaṃ gameti, vipākavajjhaṃ kammaṃ vipākaphassena phusitvā phusitvā khayaṃ gameti. Nijjarāti kilesajīraṇakapaṭipadā. Sesavāresupi eseva nayo. Idha ṭhatvā ayaṃ bhikkhu khīṇāsavo kātabbo, cattāri mahābhūtāni nīharitvā catusaccavavatthānaṃ dassetvā yāva arahattaphalaṃ kammaṭṭhānaṃ kathetabbaṃ.
现在,为了显示那位漏尽者恒常安住的境界,世尊说了此语:「如此,正解脱之心者」等。其中,「正解脱之心者」:指依正理、由正因而得正解脱者。「恒常之住」:指持续不断的安住、恒久的安住。「不踊跃欢喜」:对于可意所缘,不因贪而生起欢喜。「不忧戚」:对于不可意所缘,不因瞋恚而生起忧恼。「安住于舍,具念、正知」:以被念与正知所摄持的、具有中捨行相特征的捨,对于这些所缘保持中捨、中立而安住。显示巴利原文
Idāni pana tassa khīṇāsavassa satatavihāre dassetuṃ evaṃ sammā vimuttacittassātiādimāha. Tattha sammā vimuttacittassāti hetunā kāraṇena sammā vimuttassa. Satatavihārāti niccavihārā nibaddhavihārā. Neva sumano hotīti iṭṭhārammaṇe rāgavasena na somanassajāto hoti. Na dummanoti aniṭṭhārammaṇe paṭighavasena na domanassajāto hoti. Upekkhako viharati sato sampajānoti satisampajaññapariggahitāya majjhattākāralakkhaṇāya upekkhāya tesu ārammaṇesu upekkhako majjhatto hutvā viharati.
“身边际”:以身边际,以身所限。意思是:只要五门身尚在转起,便随之转起的五门受。“命边际”:以命边际,以命所限。意思是:只要命根尚在转起,便随之转起的意门受。其中,五门受后生起而先灭尽,意门受先生起而后灭尽。因为意门受在结生刹那,便已依止于依处色而得安立。五门受则于生命流转期间,依五门而转起:在青春期二十岁时,因贪染、嗔恚、痴迷而变得极为强盛有力;在五十岁时安住;从六十岁起开始衰退;到了八九十岁时便已微弱不堪。那时,有情即使有人说“我们长久同坐、同卧”,他们也说“我不知道”。纵然面对极为显著的色等所缘,他们也会说“看不见”,或者说“不知是香是臭、是好是坏、是硬是软”。如是,他们的五门受已衰坏,而意门受仍在转起。此意门受亦次第衰退,于临死时,仅依止于心基而转起。只要此意门受仍在转起,便称为“有情尚活”。当其不再转起时,便称为“已死,已灭尽”。显示巴利原文
Kāyapariyantikanti kāyantikaṃ kāyaparicchinnaṃ, yāva pañcadvārakāyo pavattati, tāva pavattaṃ pañcadvārikavedananti attho. Jīvitapariyantikanti jīvitantikaṃ jīvitaparicchinnaṃ, yāva jīvitaṃ pavattati, tāva pavattaṃ manodvārikavedananti attho. Tattha pañcadvārikavedanā pacchā uppajjitvā paṭhamaṃ nirujjhati, manodvārikavedanā paṭhamaṃ uppajjitvā pacchā nirujjhati. Sā hi paṭisandhikkhaṇe vatthurūpasmiṃyeva patiṭṭhāti. Pañcadvārikā pavatte pañcadvāravasena pavattamānā paṭhamavaye vīsativassakāle rajjanadussanamuyhanavasena adhimattā balavatī hoti, paṇṇāsavassakāle ṭhitā hoti, saṭṭhivassakālato paṭṭhāya parihāyamānā, asītinavutivassakāle mandā hoti. Tadā hi sattā ‘‘cirarattaṃ ekato nisīdimhā nipajjimhā’’ti vadantepi na jānāmāti vadanti. Adhimattānipi rūpādiārammaṇāni na passāma, sugandhaduggandhaṃ vā sāduasāduṃ vā thaddhamudukaṃ vāti na jānāmātipi vadanti. Iti nesaṃ pañcadvārikavedanā bhaggā hoti, manodvārikā pavattati. Sāpi anupubbena parihāyamānā maraṇasamaye hadayakoṭiṃyeva nissāya pavattati. Yāva panesā pavattati, tāva satto jīvatīti vuccati. Yadā nappavattati, tadā ‘‘mato niruddho’’ti vuccati.
此义可由池塘譬喻说明:譬如有人造一具足五条水道的池塘。最初下雨时,水由五条水道流入,充满池塘内的洼坑。反复降雨时,水道被注满,水便漫溢开来,扩展至约有半牛呼、四分之一由旬之广,从各处流溢而安住。其后,打开排水闸,于田地进行耕作时,水便流出;待到庄稼成熟时,水已流泄,水已衰减,以至于人们会说“我们去抓鱼吧”。此后数日,水仅残存于洼坑之中。只要那些洼坑里还有水,便被认为是“大池塘有水”。但当那里的水完全断尽时,便说“池塘里没有水了”。应当如此理解这个类比。显示巴利原文
Svāyamattho vāpiyā dīpetabbo – yathā hi puriso pañcaudakamaggasampannaṃ vāpiṃ kareyya. Paṭhamaṃ deve vuṭṭhe pañcahi udakamaggehi udakaṃ pavisitvā antovāpiyaṃ āvāṭe pūreyya. Punappunaṃ deve vassante udakamagge pūretvā gāvutaḍḍhayojanamattaṃ ottharitvā udakaṃ tiṭṭheyya tato tato vissandamānaṃ. Atha niddhamanatumbe vivaritvā khettesu kamme kayiramāne udakaṃ nikkhamantaṃ, sassapākakāle udakaṃ nikkhantaṃ udakaṃ parihīnaṃ, ‘‘macche gaṇhāmā’’ti vattabbataṃ āpajjeyya. Tato katipāhena āvāṭesuyeva udakaṃ saṇṭhaheya. Yāva pana taṃ āvāṭesu hoti, tāva mahāvāpiyaṃ udakaṃ atthīti saṅkhaṃ gacchati. Yadā pana tattha chijjati, tadā ‘‘vāpiyaṃ udakaṃ natthī’’ti vuccati. Evaṃ sampadamidaṃ veditabbaṃ.
恰如最初降雨时,水由五条水道进入、洼坑充满的时期,便好比最初在结生刹那,意门受依止于依处色而得安立的时期;反复降雨、五条水道被充满的时期,便好比生命延续期间,五门受的转起;水漫溢至约半牛呼、四分之一由旬之广,便好比在青春期二十岁时,此受因贪染等缘故而变得极为强盛有力的状态;只要水尚未从池塘流出、满池安住的时期,便好比在五十岁时它的安住期;打开排水闸、田地进行耕作、水流出之时,便好比从六十岁起它的衰退;水已流失、水道中仅残存少量水而停留的时期,便好比八十、九十岁时五门受变得微弱的时期;水仅停留在洼坑中的时期,便好比意门受唯依托于心基而生起的时期;只要洼坑中尚有少量水,便被称为“池塘有水”的时期,便好比只要那种受仍在转起,就说“有情活着”。恰如洼坑中水断尽时,被说为“池塘没有水”,同样,当意门受不再转起时,有情即被称为“已死”。正是针对此种受而说:“他感受着命边际的受”。显示巴利原文
Paṭhamaṃ deve vassante pañcahi maggehi udake pavisante āvāṭānaṃ pūraṇakālo viya hi paṭhamameva paṭisandhikkhaṇe manodvārikavedanāya vatthurūpe patiṭṭhitakālo, punappunaṃ deve vassante pañcamaggānaṃ pūraṇakālo viya pavatte pañcadvārikavedanāya pavatti, gāvutaḍḍhayojanamattaṃ ajjhottharaṇaṃ viya paṭhamavaye vīsativassakāle rajjanādivasena tassa adhimattabalavabhāvo, yāva vāpito udakaṃ na niggacchati, tāva pūrāya vāpiyā ṭhitakālo viya paññāsavassakāle tassa ṭhitakālo, niddhamanatumbesu vivaṭesu kamme kayiramāne udakassa nikkhamanakālo viya saṭṭhivassakālato paṭṭhāya tassa parihāni, udake bhaṭṭhe udakamaggesu parittaudakassa ṭhitakālo viya asītinavutikāle pañcadvārikavedanāya mandakālo, āvāṭesuyeva udakassa patiṭṭhitakālo viya hadayavatthukoṭiṃ nissāya manodvāre vedanāya pavattikālo, āvāṭesu parittepi udake sati ‘‘vāpiyaṃ udakaṃ atthī’’ti vattabbakālo viya yāva sā pavattati, tāva ‘‘satto jīvatī’’ti vuccati. Yathā pana āvāṭesu udake chinne ‘‘natthi vāpiyaṃ udaka’’nti vuccati, evaṃ manodvārikavedanāya appavattamānāya satto matoti vuccati. Imaṃ vedanaṃ sandhāya vuttaṃ – ‘‘jīvitapariyantikaṃ vedanaṃ vediyamāno’’ti.
「身坏」:即由身的毁坏。「命尽已上」:命尽之后。「就在这里」:不藉结生而往他处,即在此处。「将清凉」:将成为清凉、不再转起的法,远离了那种转起悸动所带来的烦热。显示巴利原文
Kāyassa bhedāti kāyassa bhedena. Uddhaṃ jīvitapariyādānāti jīvitakkhayato uddhaṃ. Idhevāti paṭisandhivasena parato agantvā idheva. Sītībhavissantīti pavattivipphandanadaratharahitāni sītāni appavattanadhammāni bhavissanti.
「缘于树桩」:指依于树。「拿着锄头和篮子」:意思是拿着锄、镐和筐。但这里的开示只以锄头为代表而说。「会斩断其根」:于根部以锄头斩断。「遍掘」:以镐在四周挖掘。显示巴利原文
Thūṇaṃ paṭiccāti rukkhaṃ paṭicca. Kuddālapiṭakaṃ ādāyāti kuddālañca khaṇittiñca pacchiñca gahetvāti attho. Desanā pana kuddālavaseneva katā. Mūle chindeyyāti mūlamhi kuddālena chindeyya. Palikhaṇeyyāti khaṇittiyā samantā khaṇeyya.
「同样地」在此处,此譬喻的对应说明如下——应知有身犹如树木,依树而有的树影犹如善业与不善业,欲使树影不再生起的人犹如瑜伽行者,锄头犹如慧,篮子犹如定,镐犹如观;用镐挖掘树根的阶段,犹如以阿拉汉道断除无明的阶段;切成碎片的阶段,犹如以蕴的视角观察的阶段;劈开的阶段,犹如以处的视角观察的阶段;弄成碎末的阶段,犹如以界的视角观察的阶段;以风吹日晒使之干燥的阶段,犹如激发身心精进的阶段;以火焚烧的阶段,犹如以智慧烧尽烦恼的阶段;变成灰烬的阶段,犹如现行五蕴的阶段;大风吹散、河流冲走的阶段,犹如已断根的五蕴无结生而灭尽的阶段,由于吹散与冲走而归于无施设的状态。应知未来有的异熟蕴不再生起,因此归于无施设的状态。显示巴利原文
Evamevakhoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – rukkho viya hi attabhāvo daṭṭhabbo, rukkhaṃ paṭicca chāyā viya kusalākusalaṃ kammaṃ, chāyaṃ appavattaṃ kātukāmo puriso viya yogāvacaro, kuddālo viya paññā, piṭakaṃ viya samādhi, khaṇitti viya vipassanā, khaṇittiyā mūlānaṃ palikhaṇanakālo viya arahattamaggena avijjāya chedanakālo, khaṇḍākhaṇḍaṃ karaṇakālo viya khandhavasena diṭṭhakālo, phālanakālo viya āyatanavasena diṭṭhakālo, sakalīkaraṇakālo viya dhātuvasena diṭṭhakālo, vātātapena visosanakālo viya kāyikacetasikassa vīriyassa karaṇakālo, agginā ḍahanakālo viya ñāṇena kilesānaṃ ḍahanakālo, masikaraṇakālo viya vattamānaka-pañcakkhandhakālo, mahāvāte ophunanakālo viya nadīsote pavāhanakālo viya ca chinnamūlakānaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ appaṭisandhikanirodho, ophunanappavāhanehi apaññattikabhāvūpagamo viya punabbhave vipākakkhandhānaṃ anuppādena apaṇṇattikabhāvo veditabbo.
“对世尊这样说”指:当导师停止开示时,他证得入流果,随后便说出“尊者,譬如……”等话语。其中,“希求增长者”是指期望获得增长利益的人。“如果养了马匹商”是说:有人买了五百匹幼马,心想“日后再卖出”而饲养它们。为一匹价值千金的马,仅用作装饰等的饲养费便花去约五百。此后,他的那些马可能在某一天偶然染病,全部丧命——他正是以此义来作此说。“增长既未获得”指:既没有获得增长,也未从家中拿回所投入的本钱。“我曾亲近侍奉”指:我曾以四资具供养。“我既未获得增长”指:我既没有得到增长,也未拿回家中给与的钱财,表明我成了一个白白饲养商马的人。此处其余文句易于理解。显示巴利原文
Bhagavantaṃ etadavocāti satthari desanaṃ vinivaṭṭente sotāpattiphalaṃ patvā etaṃ ‘‘seyyathāpi, bhante’’tiādivacanaṃ avoca. Tattha udayatthikoti vaḍḍhiatthiko. Assapaṇiyaṃ poseyyāti pañca assapotasatāni kiṇitvā pacchā vikkiṇissāmīti poseyya. Sahassagghanakassa assassa pañcasatamattaṃ upakaraṇaṃ gandhamālādivasena posāvanikaṃyeva agamāsi. Athassa te assā ekadivaseneva rogaṃ phusitvā sabbe jīvitakkhayaṃ pāpuṇeyyunti iminā adhippāyena evamāha. Udayañceva nādhigaccheyyāti vaḍḍhiñca gehato nīharitvā dinnamūlañca kiñci na labheyya. Payirupāsinti catūhi paccayehi upaṭṭhahiṃ. Svāhaṃ udayañceva nādhigacchinti so ahaṃ neva udayaṃ na gehato dinnadhanaṃ adhigacchiṃ, paṇiyaassajagganako nāma jātosmīti dasseti. Sesamettha uttānamevāti.
第六 萨拉哈经注疏显示巴利原文
6. Sāḷhasuttavaṇṇanā
196 196. 第六项中,“由两方面”指由两个部分。“渡越暴流”指渡过四种暴流。“以苦行厌离为因”指以称为难行的苦行来厌离罪恶,以此为原因。“某一部分沙门性”指沙门法的一个部分。在“身行不清净”等句中,前三句是说身、语、意戒不清净,最后一句是说活命不清净。“为了智见”是为了名为道智的见。“为了无上正等觉”是为了阿拉汉果,也就是说,不能以阿拉汉智来触证。萨拉拉树:指婆罗树。幼嫩:指年轻。无后愧而生:指不应生起“会有吗?不会吗?”这类悔恨。以削笔刀削:指只用少量刮削的动作去削。洗:指磨擦。内部不清净:指内部不净,已经去除了实质。显示巴利原文
196. Chaṭṭhe dvayenāti dvīhi koṭṭhāsehi. Oghassanittharaṇanti caturoghanittharaṇaṃ. Tapojigucchāhetūti dukkarakārikasaṅkhātena tapena pāpajigucchanahetu . Aññataraṃ sāmaññaṅganti ekaṃ samaṇadhammakoṭṭhāsaṃ. Aparisuddhakāyasamācārātiādīsu purimehi tīhi padehi kāyikavācasikacetasikasīlānaṃ aparisuddhataṃ dassetvā pacchimena padena aparisuddhājīvataṃ dasseti. Ñāṇadassanāyāti maggañāṇasaṅkhātāya dassanāya. Anuttarāya sambodhāyāti arahattāya, arahattañāṇaphassena phusituṃ abhabbāti vuttaṃ hoti. Sālalaṭṭhinti sālarukkhaṃ. Navanti taruṇaṃ. Akukkuccakajātanti ‘‘bhaveyya nu kho, na bhaveyyā’’ti ajanetabbakukkuccaṃ. Lekhaṇiyā likheyyāti avalekhanamattakena avalikheyya. Dhoveyyāti ghaṃseyya. Anto avisuddhāti abbhantare asuddhā apanītasārā.
“同样地”在此处是譬喻的对应说明:应知有身如同萨拉拉树;河流之流如同轮回之流;想渡到对岸的男子如同执持六十二见而住立之人;对萨拉拉树外部善加作业之时,如同在外严酷修习苦行并执取之时;内部不清净之时,如同内在戒不清净之时;萨拉拉树沉没并向下漂去,如同执持彼见者沉没于轮回之流中,应如此了知。显示巴利原文
Evameva khoti ettha idaṃ opammasaṃsandanaṃ – sālalaṭṭhi viya hi attabhāvo daṭṭhabbo, nadīsotaṃ viya saṃsārasotaṃ, pāraṃ gantukāmapuriso viya dvāsaṭṭhi diṭṭhiyo gahetvā ṭhitapuriso, sālalaṭṭhiyā bahiddhā suparikammakatakālo viya bahiddhā tapacaraṇaṃ gāḷhaṃ katvā gahitakālo, anto asuddhakālo viya abbhantare sīlānaṃ aparisuddhakālo, sālalaṭṭhiyā saṃsīditvā adhogamanaṃ viya diṭṭhigatikassa saṃsārasote saṃsīdanaṃ veditabbaṃ.
「安装桨与舵」意为:配上桨与舵。「同样地」于此是譬喻的对应说明——应知有身如萨拉拉树干,轮回之流如河流之流,志求彼岸者如瑜伽行者,外部善加作业之时如在六根门现起防护之时,内部极善净化之状态如内在戒清净之状态,安装桨与舵如激发身、心之精进,安稳抵达彼岸如次第圆满戒、定、慧而到达涅槃。显示巴利原文
Phiyārittaṃ bandheyyāti phiyañca arittañca yojeyya. Evamevāti etthāpi idaṃ opammasaṃsandanaṃ – sālalaṭṭhi viya attabhāvo, nadīsotaṃ viya saṃsārasotaṃ, pāraṃ gantukāmapuriso viya yogāvacaro, bahiddhā suparikammakatakālo viya chasu dvāresu saṃvarassa paccupaṭṭhitakālo, anto suvisodhitabhāvo viya abbhantare parisuddhasīlabhāvo, phiyārittabandhanaṃ viya kāyikacetasikavīriyakaraṇaṃ, sotthinā pārimatīragamanaṃ viya anupubbena sīlaṃ pūretvā samādhiṃ pūretvā paññaṃ pūretvā nibbānagamanaṃ daṭṭhabbaṃ.
「种种箭艺」意为:用箭杆、箭索、箭楼、箭杖、箭池、箭莲等所作的种种箭艺花式。而「他以三项条件」的意思是:他即使通晓如此多的箭艺花式,也并非因此便堪作国王;唯有具足三项条件方才堪任,这是其义。「成为正定」意为:以道定与果定而成就正定。「正见」意为:具足道正见。「这是苦……」等,以四圣谛宣说了四种道与三种果。应知此人乃是依于道而不偏不倚地射中。「正解脱」意为:具足阿拉汉果解脱。「击破无明蕴」意为:以阿拉汉道击破,故称击破。实则无明蕴早已由阿拉汉道击破,此处是依已击破而说「击破」。显示巴利原文
Kaṇḍacitrakānīti saralaṭṭhisararajjusarapāsādasarasāṇisarapokkharaṇisarapadumānīti anekāni kaṇḍehi kattabbacitrāni. Atha kho so tīhi ṭhānehīti so evaṃ bahūni kaṇḍacitrakāni jānantopi na rājāraho hoti, tīhiyeva pana ṭhānehi hotīti attho. Sammāsamādhihotīti maggasamādhinā ca phalasamādhinā ca samāhito hotīti ayamettha attho. Sammādiṭṭhīti maggasammādiṭṭhiyā samannāgato. Idaṃ dukkhantiādīhi catūhi saccehi cattāro maggā tīṇi ca phalāni kathitāni. Ayaṃ pana maggeneva avirādhitaṃ vijjhati nāmāti veditabbo. Sammāvimuttīti arahattaphalavimuttiyā samannāgato. Avijjākkhandhaṃ padāletīti arahattamaggena padāleti nāmāti vuccati. Iminā hi heṭṭhā arahattamaggena avijjākkhandho padālito , idha pana padālitaṃ upādāya padāletīti vattuṃ vaṭṭatīti.
第七《末利夫人经》注疏显示巴利原文
7. Mallikādevīsuttavaṇṇanā
197 第七项,「末利夫人」即波斯匿王的夫人。「某些女子于此世间,以此方式」意为:有一类女子,于此世间,以如是方式。「容貌丑陋」:肤色可厌。「身材不好」:形体不佳。「极为恶貌」:十分丑恶,极为低劣。「可看」:值得观看。「贫穷」:财物匮乏。「少资具」:缺乏自己的财产。「少受用」:缺乏受用与物资。「少侍从」:随从稀少。「富有」:富足自在。「大财」:以流通财而大富。「大受用」:以受用及物资丰饶而大受用。「大侍从」:随从众多。「美丽」:容貌殊胜。「善观」:值得观看。「令人欢喜」:见之令人欢喜。「具肤色之美」:肤色与体态之美。显示巴利原文
197. Sattame mallikā devīti pasenadirañño devī. Yena midhekacco mātugāmoti yena idhekaccā itthī. Dubbaṇṇāti bībhacchavaṇṇā. Durūpāti dussaṇṭhitā. Supāpikāti suṭṭhu pāpikā suṭṭhu lāmikā. Dassanāyāti passituṃ. Daliddāti dhanadaliddā. Appassakāti sakena dhanena rahitā. Appabhogāti upabhogaparibhogabhaṇḍakarahitā. Appesakkhāti appaparivārā. Aḍḍhāti issarā. Mahaddhanāti vaḷañjanakadhanena mahaddhanā. Mahābhogāti upabhogaparibhogabhaṇḍabhogena mahābhogā. Mahesakkhāti mahāparivārā. Abhirūpāti uttamarūpā. Dassanīyāti dassanayuttā. Pāsādikāti dassanena pāsādikā. Vaṇṇapokkharatāyāti vaṇṇena ceva sarīrasaṇṭhānena ca.
「执着」意为黏着。「恼怒」意为舍弃常态。「固执」意为由忿怒而变得消沉僵硬。「不施与」意为不是布施者。在「床座、住处、灯明」中,「床座」指床、椅等卧具;「住处」指居所;「灯明」指调制灯芯、油等造灯所需物。「有嫉妒心」意为与嫉妒相应之心。依此方法,可了知一切处。「曾是瞋恚者」意为曾是有瞋心者。「曾无嫉妒心」意为曾是无嫉妒之心。此处其余文句意义明了。显示巴利原文
Abhisajjatīti laggati. Byāpajjatīti pakatiṃ pajahati. Patitthīyatīti kodhavasena thinabhāvaṃ thaddhabhāvaṃ āpajjati. Nadātā hotīti na dāyikā hoti. Seyyāvasathapadīpeyyanti ettha seyyāti mañcapallaṅkādisayanaṃ. Āvasathoti āvasathāgāraṃ. Padīpeyyaṃ vuccati vaṭṭitelādipadīpūpakaraṇaṃ. Issāmanikāti issāya sampayuttacittā. Iminā nayena sabbattha attho veditabbo . Kodhanā ahosinti kodhamanā ahosiṃ. Anissāmanikā ahosinti issāvirahitacittā ahosiṃ. Sesamettha uttānatthamevāti.
《自我折磨者经》注释显示巴利原文
8. Attantapasuttavaṇṇanā
198 第八项中,关于自我折磨者等词的意义:折磨自己、令自己受苦,故为自我折磨者。致力于自我折磨的修行,即称为自我折磨之修行。折磨他人者:折磨他人,故为折磨他人者。致力于折磨他人的修行,即称为折磨他人之修行。「于现法」:即于此生本身。「无渴者」:贪爱称为渴,因他已无此渴,故为无渴者。「寂灭者」:以一切烦恼寂灭故,为寂灭者。「清凉者」:由于内在折磨之烦恼无存,而得清凉,故为清凉者。「体验乐者」:体验禅那、道、果、涅槃之乐,故为体验乐者。「以成为梵之我」:即成为最胜之我。显示巴利原文
198. Aṭṭhame attantapādīsu attānaṃ tapati dukkhāpetīti attantapo. Attano paritāpanānuyogaṃ attaparitāpanānuyogaṃ. Paraṃ tapatīti parantapo. Paresaṃ paritāpanānuyogaṃ paraparitāpanānuyogaṃ. Diṭṭheva dhammeti imasmiṃyeva attabhāve. Nicchātoti chātaṃ vuccati taṇhā, sā assa natthīti nicchāto. Sabbakilesānaṃ nibbutattā nibbuto. Anto tāpanakilesānaṃ abhāvā sītalo jātoti sītībhūto. Jhānamaggaphalanibbānasukhāni paṭisaṃvedetīti sukhappaṭisaṃvedī. Brahmabhūtena attanāti seṭṭhabhūtena attanā.
「裸行者」等词的意思前已说明。关于「杀羊者」等词:其中,羊(eḷakā)即指羊;杀羊者即指杀羊之人。对「杀猪者」等词也依同样的道理。「残酷者」:意指凶恶、粗暴。「杀鱼者」:指捕鱼者、渔夫。「守牢狱者」:指看守牢狱的人。「粗暴业者」:指从事凶残行业的人。显示巴利原文
Acelakotiādīni vuttatthāneva. Orabbhikādīsu urabbhā vuccanti eḷakā, urabbhe hanatīti orabbhiko. Sūkarikādīsupi eseva nayo. Luddoti dāruṇo kakkhaḷo. Macchaghātakoti macchabandho kevaṭṭo. Bandhanāgārikoti bandhanāgāragopako. Kurūrakammantāti dāruṇakammantā.
「已灌顶者」:指通过刹帝利的灌顶仪式,在头顶上灌顶之人。「在城东」:指从城市往东方的方向。「集会堂」:即祭祀堂。「穿粗兽皮」:指穿着带有蹄爪的羊皮。「以酥油」:即用酥与油。除了酥以外,其余所有的油脂都称为油。「为搔痒」:因为指甲已被剪去,需要搔痒时,便用此物来搔痒。「无间隔」:指未被覆盖。「同色小牛」:指毛色相似的小牛。若母牛为白色,小牛也为白色;若母牛为褐色或红色,小牛也同样如是,因此称为同色小牛。「他如是说」:是那位国王这样说。「小公牛」:指已度过牛犊阶段、变得强壮的公牛。对「小母牛」等,也依同样的道理来解释。「为了吉祥草」:指为了制作围栏,以及铺设在祭祀场地之用。显示巴利原文
Muddhāvasittoti khattiyābhisekena muddhani abhisitto. Puratthimena nagarassāti nagarato puratthimāya disāya. Santhāgāranti yaññasālaṃ. Kharājinaṃ nivāsetvāti sakhuraṃ ajinacammaṃ nivāsetvā. Sappitelenāti sappinā ceva telena ca. Ṭhapetvā hi sappiṃ avaseso yo koci sneho telanti vuccati. Kaṇḍuvamānoti nakhānaṃ chinnattā kaṇḍuvitabbakāle tena kaṇḍuvamāno. Anantarahitāyāti asanthatāya. Sarūpavacchāyāti sadisavacchāya. Sace gāvī setā hoti, vacchopi setakova. Sace kapilā vā rattā vā, vacchakopi tādisovāti evaṃ sarūpavacchāya. So evamāhāti so rājā evaṃ vadeti. Vacchatarāti taruṇavacchakabhāvaṃ atikkantā balavavacchā. Vacchatarīsupi eseva nayo. Barihisatthāyāti parikkhepakaraṇatthāya ceva yaññabhūmiyaṃ attharaṇatthāya ca.
为了从佛陀出现于世之时起,就显明第四种人,经中在此说:“诸比丘,于此,如来……”此处,「如来」等词的含义已如前所述。「那个法」:指具备前面所说那种成就的法。「他听闻,居士」:为什么经中首先指出居士呢?因为居士已摧伏慢心,且人数众多。通常,从刹帝利家族出家的人,会依出身而生起慢心;从婆罗门家族出家的人,会依咒术而生起慢心;而出身卑贱者,则会因自觉出身低微而难以安立。然而居士子弟们,需要汗流浃背地耕田,任凭盐霜如同花朵般开满脊背,他们没有那类慢心,慢与骄早已被摧伏。他们出家之后,不会生起慢心或骄心,能尽自己的力量学习佛语,修习观行,得以证得阿拉汉果而稳稳固立。从其他家族出身而出家者并不多,而从居士家族出家的却为数众多。因此,由于已摧伏慢心且人数众多的缘故,首先指出居士。显示巴利原文
Catutthapuggalaṃ buddhuppādato paṭṭhāya dassetuṃ idha, bhikkhave, tathāgatotiādimāha. Tattha tathāgatotiādīni vuttatthāneva. Taṃ dhammanti taṃ vuttappakārasampadaṃ dhammaṃ. Suṇāti, gahapati, vāti kasmā paṭhamaṃ gahapatiṃ niddisati? Nihatamānattā ussannattā ca. Yebhuyyena hi khattiyakulato pabbajitā jātiṃ nissāya mānaṃ karonti. Brāhmaṇakulā pabbajitā mante nissāya mānaṃ karonti, hīnajaccakulā pabbajitā attano vijātitāya patiṭṭhātuṃ na sakkonti. Gahapatidārakā pana kacchehi sedaṃ muñcantehi piṭṭhiyā loṇaṃ pupphamānāya bhūmiṃ kasitvā tādisassa mānassa abhāvato nihatamānadappā honti. Te pabbajitvā mānaṃ vā dappaṃ vā akatvā yathābalaṃ buddhavacanaṃ uggahetvā vipassanāya kammaṃ karontā sakkonti arahatte patiṭṭhātuṃ. Itarehi ca kulehi nikkhamitvā pabbajitā na bahukā, gahapatikāva bahukā. Iti nihatamānattā ussannattā ca paṭhamaṃ gahapatiṃ niddisatīti.
「或在其他某个家族中」:指在其馀家族中的某一个。「再生」:便是出生。「于如来获得信心」:指听闻了清净的法之后,对法主如来生起“世尊实是真正自觉者”的信心。「他这样思惟」:意思是他如此省察。「居家是拥挤的」:即便一对夫妇住在六十肘宽的房舍中,或相隔百由旬之遥,由于仍具足“有我所”的意义和牵挂的障碍,因此居家依然是拥挤的。所说「尘路」,据《大注》解释,是贪欲等烦恼尘生起之处;亦可称为“来路”。由于没有执着的意义,如同露天一般,故说为「露天」。出家之人,即使住在尖顶楼阁、宝殿、天宫等那些门窗紧闭、遮蔽严实之处,其内心也既不黏着,不被困住,亦不受束缚。因此经中说“出家是露天的”。再者,居家是拥挤的,因为对于行善而言,缺少随心所欲的空间;尘路,犹如没有遮盖的垃圾场一般,是尘垢,是烦恼尘的聚集之处;而出家则是露天。显示巴利原文
Aññatarasmiṃ vāti itaresaṃ vā kulānaṃ aññatarasmiṃ. Paccājātoti patijāto. Tathāgate saddhaṃ paṭilabhatīti parisuddhaṃ dhammaṃ sutvā dhammasāmimhi tathāgate ‘‘sammāsambuddho vata bhagavā’’ti saddhaṃ paṭilabhati. Iti paṭisañcikkhatīti evaṃ paccavekkhati. Sambādho gharāvāsoti sacepi saṭṭhihatthe ghare yojanasatantarepi vā dve jāyampatikā vasanti, tathāpi nesaṃ sakiñcanasapalibodhaṭṭhena gharāvāso sambādhova. Rajāpathoti rāgarajādīnaṃ uṭṭhānaṭṭhānanti mahāaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ. Āgamanapathotipi vaṭṭati. Alagganaṭṭhena abbhokāso viyāti abbhokāso. Pabbajito hi kūṭāgāraratanapāsādadevavimānādīsu pihitadvāravātapānesu paṭicchannesu vasantopi neva laggati na sajjati na bajjhati. Tena vuttaṃ – ‘‘abbhokāso pabbajjā’’ti. Apica sambādho gharāvāso kusalakiriyāya yathāsukhaṃ okāsābhāvato, rajāpatho asaṃvutasaṅkāraṭṭhānaṃ viya rajānaṃ, kilesarajānaṃ sannipātaṭṭhānato. Abbhokāso pabbajjā kusalakiriyāya yathāsukhaṃ okāsasabbhāvato.
“这不容易……出家”一句,此处略作解释:所谓“三学梵行”,即使仅一日亦不令破损,直至临终最后一念都能保持如此绝对圆满;即使一日亦不被烦恼垢染,直至临终最后一念都能保持绝对清净;应当修习如同被螺壳刮净、洗净之螺一般洁白纯净的梵行。对于在家人、住在家中之人而言,要如此绝对圆满地行持,实非易事。那么,我何不剃除须发,穿上用黄褐色染料浸染、适合梵行者穿着的袈裟,从家中出来,出家而过非在家的生活。这里,有助于家宅的农耕、经商等工作称为“在家业”,而出家生活中并无这些,因此出家应理解为“非在家”,即非在家的生活。“我应出家”(pabbajeyyaṃ):意即我应当去实践。显示巴利原文
Nayidaṃ sukaraṃ…pe… pabbajeyyanti ettha ayaṃ saṅkhepakathā – yadetaṃ sikkhattayabrahmacariyaṃ ekampi divasaṃ akhaṇḍaṃ katvā carimakacittaṃ pāpetabbatāya ekantaparipuṇṇaṃ, ekadivasampi ca kilesamalena amalinaṃ katvā carimakacittaṃ pāpetabbatāya ekantaparisuddhaṃ, saṅkhalikhitaṃ likhitasaṅkhasadisaṃ dhotasaṅkhasappaṭibhāgaṃ caritabbaṃ. Idaṃ na sukaraṃ agāraṃ ajjhāvasatā agāramajjhe vasantena ekantaparipuṇṇaṃ…pe… carituṃ. Yaṃnūnāhaṃ kese ca massuñca ohāretvā kasāyarasapītatāya kāsāyāni brahmacariyaṃ carantānaṃ anucchavikāni vatthāni acchādetvā paridahitvā agārasmā nikkhamitvā anagāriyaṃ pabbajeyyanti. Ettha ca yasmā agārassa hitaṃ kasivaṇijjādikammaṃ agāriyanti vuccati, tañca pabbajjāya natthi, tasmā pabbajjā anagāriyāti ñātabbā, taṃ anagāriyaṃ. Pabbajeyyanti paṭipajjeyyaṃ.
「或小」:一千以下的财富聚集称为小,一千以上则为多。以系缚的意义而言,亲属就是「亲属圈」。亲属在二十人以下称为小,二十人以上则为多。「入比丘之学与共住」:所谓“学”,即比丘的增上戒学;所谓“共住”,即他们共同生活、同一生计、同一行为方式之处,也就是世尊所制定的学处。此处所说“入比丘之学与共住”,即同样依于修学而进入此两者。所谓“入”,意为圆满修学、不违越共住,成就此两方面。显示巴利原文
Appaṃ vāti sahassato heṭṭhā bhogakkhandho appo nāma hoti, sahassato paṭṭhāya mahā. Ābandhanaṭṭhena ñātiyeva ñātiparivaṭṭo. So vīsatiyā heṭṭhā appo nāma hoti, vīsatiyā paṭṭhāya mahā. Bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpannoti yā bhikkhūnaṃ adhisīlasaṅkhātā sikkhā, tañca, yattha cete saha jīvanti, ekajīvikā sabhāgavuttino honti, taṃ bhagavatā paññattasikkhāpadasaṅkhātaṃ sājīvañca tattha sikkhanabhāvena samāpannoti bhikkhūnaṃ sikkhāsājīvasamāpanno. Samāpannoti sikkhaṃ paripūrento sājīvañca avītikkamanto hutvā tadubhayaṃ upagatoti attho.
「离杀生」等,如前所述。「为了他们的分裂」:即为了造成那些从“由此”所说之人处听闻者之间的分裂。「令破裂者和合的人」:当两位朋友,或同一位亲教师等关系的人,由于某种原因破裂之后,他一一前去拜访,说:“你们出生在这样的好家族,又如此多闻,这样做实在不合适”等,从而做和合工作的人。「帮助和合的人」:给予和合支持的人,见两人和合之后,说:“你们出生在这样的家族,具备这样的功德,这样做才合适”等,以此巩固和合的人。「以和合为乐者」:意思是哪里有和合,他便乐在其中;哪里没有和合,他就不想住于彼处。「乐于和合者」:在和合的群体中感到欢喜,不愿舍离他们而往别处者。「见和合闻和合而欢喜者」:见到或听到和合便心生欢喜的人。「说和合语者」:说那种能成就和合之语的人。显示巴利原文
Pāṇātipātaṃ pahāyātiādīni vuttatthāneva. Imesaṃ bhedāyāti yesaṃ itoti vuttānaṃ santike sutaṃ, tesaṃ bhedāya. Bhinnānaṃ vā sandhātāti dvinnaṃ mittānaṃ vā samānupajjhāyakādīnaṃ vā kenacideva kāraṇena bhinnānaṃ ekamekaṃ upasaṅkamitvā ‘‘tumhākaṃ īdise kule jātānaṃ evaṃ bahussutānaṃ idaṃ na yutta’’ntiādīni vatvā sandhānaṃ kattā. Anuppadātāti sandhānānuppadātā, dve jane samagge disvā ‘‘tumhākaṃ evarūpe kule jātānaṃ evarūpehi guṇehi samannāgatānaṃ anucchavikameta’’ntiādīni vatvā daḷhīkammaṃ kattāti attho. Samaggo ārāmo assāti samaggārāmo. Yattha samaggā natthi, tattha vasitumpi na icchatīti attho. Samaggarāmotipi pāḷi, ayameva attho. Samaggaratoti samaggesu rato, te pahāya aññattha gantuṃ na icchatīti attho. Samagge disvāpi sutvāpi nandatīti samagganandī. Samaggakaraṇiṃ vācaṃ bhāsitāti yā vācā satte samaggeyeva karoti, taṃ sāmaggiguṇaparidīpikameva vācaṃ bhāsati, na itaranti.
「无过」(nelā):过失称为 ela,此语没有 ela,故为「无过」,即无有过失,正如《优陀那》中“无过者,白盖者”所说。「悦耳」(kaṇṇasukhā):由于音韵柔美,令耳愉悦,不会生起如针刺般的耳痛。「可爱」(pemanīyā):由于义味甜美,不令全身生起瞋恼,反而能生起喜爱。「入于心」(hadayaṅgamā):指毫无抵触、愉悦地进入心,故为适意。「城市语」(porī):因功德圆满,故属于城市之语;或如于城市中培育成长的女子那般柔和,故称城市语;又或因属于城市,即城市居民之言语。城市居民言辞十分得体,父亲只称为父亲,兄长只称为兄长。这样的话为众人所喜爱,故称「众人喜爱」(bahujanakantā)。由于这种可爱的本质,能令众人满意、令心增长,故称「众人可意」(bahujanamanāpā)。显示巴利原文
Nelāti elaṃ vuccati doso, nāssā elanti nelā, niddosāti attho ‘‘nelaṅgo setapacchādo’’ti (udā. 65) ettha vuttanelaṃ viya. Kaṇṇasukhāti byañjanamadhuratāya kaṇṇānaṃ sukhā, sūcivijjhanaṃ viya kaṇṇasūlaṃ na janeti. Atthamadhuratāya sakalasarīre kopaṃ ajanetvā pemaṃ janetīti pemanīyā. Hadayaṃ gacchati appaṭihaññamānā sukhena cittaṃ pavisatīti hadayaṅgamā. Guṇaparipuṇṇatāya pure bhavāti porī. Pure saṃvaḍḍhanārī viya sukumārātipi porī. Purassa esātipi porī, nagaravāsīnaṃ kathāti attho. Nagaravāsino hi yuttakathā honti, pitimattaṃ pitāti, bhātimattaṃ bhātāti vadanti. Evarūpī kathā bahuno janassa kantā hotīti bahujanakantā. Kantabhāveneva bahujanassa manāpā cittavuḍḍhikarāti bahujanamanāpā.
「适时而说」(kāle vadatīti) 指适时说话的人,意谓:先审察适合说话的时机,然后再开口。「实说者」(bhūtavādī) 是说真实、如实、只说事物本来面目者。「义说者」(atthavādī) 指只依现世利益与来世利益所摄之义而说者。「法说者」(dhammavādī) 指依止于九种出世间法而说者。「律说者」(vinayavādī) 指依止于防护律与断除律而说者。「nidhāna」意为安放处,具有安放处的话语即是「有价值之语」(nidhānavatī)。其意为:他所说的是适合珍藏于心的言辞。「适时」(kālena) 是指:即使说着如此有价值的话语,他也不会在不合适的时候说,而是先观察适当的时间才说,这就是它的含义。「有譬喻的」(sāpadesaṃ) 指带有譬喻、带有因由的言语,这是它的含义。「有边际的」(pariyantavatiṃ) 指说话时显示界限:他这样说,使得所说的话范围清楚明了,这是它的含义。「义成就的」(atthasaṃhitaṃ) 是指:他宣说的言语,由于……显示巴利原文
Kāle vadatīti kālavādī, vattabbayuttakālaṃ sallakkhetvā vadatīti attho. Bhūtaṃ tacchaṃ sabhāvameva vadatīti bhūtavādī. Diṭṭhadhammikasamparāyikaatthasannissitameva katvā vadatīti atthavādī. Navalokuttaradhammasannissitaṃ katvā vadatīti dhammavādī. Saṃvaravinayapahānavinayasannissitaṃ katvā vadatīti vinayavādī. Nidhānaṃ vuccati ṭhapanokāso, nidhānamassā atthīti nidhānavatī. Hadaye nidhetabbayuttakaṃ vācaṃ bhāsitāti attho. Kālenāti evarūpiṃ bhāsamānopi ca ‘‘ahaṃ nidhānavatiṃ vācaṃ bhāsissāmī’’ti na akālena bhāsati, yuttakālaṃ pana avekkhitvāva bhāsatīti attho. Sāpadesanti saupamaṃ, sakāraṇanti attho. Pariyantavatinti paricchedaṃ dassetvā, yathāssā paricchedo paññāyati, evaṃ bhāsatīti attho. Atthasaṃhitanti anekehipi nayehi vibhajantena pariyādātuṃ asakkuṇeyyatāya atthasampannaṃ bhāsati. Yaṃ vā so atthavādī atthaṃ vadati, tena atthena saṃhitattā atthasaṃhitaṃ vācaṃ bhāsati, na aññaṃ nikkhipitvā aññaṃ bhāsatīti vuttaṃ hoti.
「离伤害种子与植物行」(bījagāmabhūtagāmasamārambhā) 的意思是:对于五种种子类——根种子、茎种子、枝种子、插枝种子以及种子类种子,以及对于任何青草、树木等属于植物类的,以切割、劈裂、烧煮等方式进行毁坏的行为,他完全远离。显示巴利原文
Bījagāmabhūtagāmasamārambhāti mūlabījaṃ khandhabījaṃ phaḷubījaṃ aggabījaṃ bījabījanti pañcavidhassa bījagāmassa ceva yassa kassaci nīlatiṇarukkhādikassa bhūtagāmassa ca samārambhā, chedanabhedanapacanādibhāvena vikopanā paṭiviratoti attho.
“日中一食者”:有早餐和晚餐两种餐。早餐以正午之前为限,晚餐则在正午之后、破晓之前。因此,即使有人在正午之前吃了十次,他仍然是日中一食者。正是针对此义而说“日中一食者”。对夜晚食物的止息,称为“离非时食者”。正午过后直到日落之间的进食,名为非时食。由于远离了这种进食,所以称为“远离非时食者”。显示巴利原文
Ekabhattikoti pātarāsabhattaṃ sāyamāsabhattanti dve bhattāni. Tesu pātarāsabhattaṃ antomajjhanhikena paricchinnaṃ, itaraṃ majjhanhikato uddhaṃ antoaruṇena. Tasmā antomajjhanhike dasakkhattuṃ bhuñjamānopi ekabhattikova hoti. Taṃ sandhāya vuttaṃ ‘‘ekabhattiko’’ti. Rattiyā bhojanaṃ ratti, tato uparatoti rattūparato. Atikkante majjhanhike yāva sūriyatthaṅgamanā bhojanaṃ vikālabhojanaṃ nāma, tato viratattā virato vikālabhojanā.
“金银”指黄金。“钱财”指金币、铜钱、胶钱、木钱等用作交易媒介的物品。对于这两者,他都远离接受:自己既不接受,也不令人代受,也不享用放置身边的这些财物——这是此处的意思。显示巴利原文
Jātarūpanti suvaṇṇaṃ. Rajatanti kahāpaṇo lohamāsako jatumāsako dārumāsakoti ye vohāraṃ gacchanti. Tassa ubhayassāpi paṭiggahaṇā paṭivirato, neva taṃ uggaṇhāti, na uggaṇhāpeti, na upanikkhittaṃ sādiyatīti attho.
“接受生谷”是指接受七种生谷:稻米、粳米、大麦、小麦、粟米、豆类与稗子。不仅接受这些不许可,比丘连触碰它们也绝不允许。“接受生肉”在这里是指,除了特别开许的情况外,比丘接受生肉和生鱼是不许可的,但触摸则不在此限。显示巴利原文
Āmakadhaññapaṭiggahaṇāti sālivīhiyavagodhūmakaṅguvarakakudrūsakasaṅkhātassa sattavidhassapi āmakadhaññassa paṭiggahaṇā. Na kevalañca etesaṃ paṭiggahaṇameva, āmasanampi bhikkhūnaṃ na vaṭṭatiyeva. Āmakamaṃsapaṭiggahaṇāti ettha aññatra odissa anuññātā āmakamaṃsamacchānaṃ paṭiggahaṇameva bhikkhūnaṃ na vaṭṭati, no āmasananti.
“接受妇女与少女”(itthikumārikapaṭiggahaṇā):在此,妇女(itthī)指已与男子有过往来的女性,其余的则称为少女(kumārikā)。接纳或触碰她们,皆不许可。“接受奴婢”(dāsidāsapaṭiggahaṇā):在此,单以奴婢的身份来接受,是不许可的;但如果这样说:“我给你作净人(kappiyakāraka)”“我给你作寺男(ārāmika)”,则是许可的。至于山羊、绵羊等,以及田地、地基等,哪些如法、哪些不如法,应依律藏(vinaya)来审察。其中,田地(khetta)指能生谷物之类作物的地方。地基(vatthu)指能生豆薯之类作物的地方。或者,能生这两类作物的土地,也称为田地。为建筑等目的而尚未分划的地块,称为地基。在这里,以田地、地基为首,还包括池塘、湖泊等。显示巴利原文
Itthikumārikapaṭiggahaṇāti ettha itthīti purisantaragatā, itarā kumārikā nāma, tāsaṃ paṭiggahaṇampi āmasanampi akappiyameva. Dāsidāsapaṭiggahaṇāti ettha dāsidāsavaseneva tesaṃ paṭiggahaṇaṃ na vaṭṭati, ‘‘kappiyakārakaṃ dammi, ārāmikaṃ dammī’’ti evaṃ vutte pana vaṭṭati. Ajeḷakādīsupi khettavatthupariyosānesu kappiyākappiyanayo vinayavasena upaparikkhitabbo. Tattha khettaṃ nāma yasmiṃ pubbaṇṇaṃ ruhati. Vatthu nāma yasmiṃ aparaṇṇaṃ ruhati. Yattha vā ubhayampi ruhati, taṃ khettaṃ. Tadatthāya akatabhūmibhāgo vatthu. Khettavatthusīsena cettha vāpi-taḷākādīnipi saṅgahitāneva.
“使节”(dūteyya)指的是为人传信的工作,即拿着在家人(gihī)的书信或口信,于各处奔走的行为。“被差遣的行走”(pahiṇagamana)指的是被从一家派到另一家跑腿之类的小差事。“从事”(anuyoga)指从事这两类活动。因此,这里应理解为:“从事使节与被差遣的行走”(duteyyapahiṇagamanānaṃ anuyoga)。“买卖”(kayavikkayā)即是买(kayā)和卖(vikkayā)。在“秤欺诳等”中,“欺诳”(kūṭaṃ)指欺骗。其中,秤欺诳(tulākūṭaṃ)有四种:形制欺诳(rūpakūṭaṃ)、部位欺诳(aṅgakūṭaṃ)、执持欺诳(gahaṇakūṭaṃ)和隐蔽欺诳(paṭicchannakūṭaṃ)。它们分别是:形制欺诳是把两杆秤制成相同形状,收取时用大的那杆,给付时用小的那杆。部位欺诳是收取时用手压秤的后端,给付时压前端。执持欺诳是收取时抓握秤绳的根部,给付时抓握顶端。隐蔽欺诳是把秤杆做成中空,内部灌入铁粉,收取时让铁粉流向后方,给付时流向前方。显示巴利原文
Dūteyyaṃ vuccati dūtakammaṃ gihīnaṃ paṇṇaṃ vā sāsanaṃ vā gahetvā tattha tattha gamanaṃ. Pahiṇagamanaṃ vuccati gharā gharaṃ pesitassa khuddakagamanaṃ. Anuyogo nāma tadubhayakaraṇaṃ. Tasmā duteyyapahiṇagamanānaṃ anuyogoti evamettha attho veditabbo. Kayavikkayāti kayā ca vikkayā ca. Tulākūṭādīsu kūṭanti vañcanaṃ. Tattha tulākūṭaṃ tāva rūpakūṭaṃ, aṅgakūṭaṃ, gahaṇakūṭaṃ, paṭicchannakūṭanti catubbidhaṃ hoti. Tattha rūpakūṭaṃ nāma dve tulā samarūpā katvā gaṇhanto mahatiyā gaṇhāti, dadanto khuddikāya deti. Aṅgakūṭaṃ nāma gaṇhanto pacchābhāge hatthena tulaṃ akkamati, dadanto pubbabhāge. Gahaṇakūṭaṃ nāma gaṇhanto mūle rajjuṃ gaṇhāti , dadanto agge. Paṭicchannakūṭaṃ nāma tulaṃ susiraṃ katvā anto ayacuṇṇaṃ pakkhipitvā gaṇhanto taṃ pacchābhāge karoti, dadanto aggabhāge.
“铜钵”(kaṃso)指金碗,用这种金碗进行的欺骗就叫作铜钵欺诳(kaṃsakūṭa)。具体如何进行呢?他先制作一只金碗,再将另外两三只铜碗染成金色。随后,他前往某地,走进一户殷实人家,说道:“你们要买金器吗?”当被问及价格时,他有意以比市价更便宜的价格出售。这时,那些买家便问:“怎么才能知道这些是不是金的?”他就回答:“你们可以先检验,再买。”于是取出那只真金碗,在石头上摩擦以显示成色,展示之后,将所有碗悉数交给他们,便离去了。显示巴利原文
Kaṃso vuccati suvaṇṇapāti, tāya vañcanaṃ kaṃsakūṭaṃ. Kathaṃ? Ekaṃ suvaṇṇapātiṃ katvā aññā dve tisso lohapātiyo suvaṇṇavaṇṇā karoti. Tato janapadaṃ gantvā kiñcideva aḍḍhakulaṃ pavisitvā ‘‘suvaṇṇabhājanāni kiṇathā’’ti vatvā agghe pucchite samagghataraṃ dātukāmā honti. Tato tehi ‘‘kathaṃ imesaṃ suvaṇṇabhāvo jānitabbo’’ti vutte ‘‘vīmaṃsitvā gaṇhathā’’ti suvaṇṇapātiṃ pāsāṇe ghaṃsitvā sabbapātiyo datvā gacchati.
斗秤欺诳有三种:破坏量器底部、破坏斗顶、破坏测量绳索的欺诈。其中,破坏底部发生于用斗量取酥油、油等时:收进时,他用底上有洞的斗,一边说“慢慢倒”,一边让油大量流入自己的容器;给出时,他用手堵住洞口,迅速灌满后交给对方。破坏尖顶发生于量取芝麻、米等时:收进时,他慢悠悠将尖顶堆得高高的;给出时则快速装满,并把尖顶刮平。破坏绳索发生于丈量田地、地基时:对于不给贿赂的人,即使田地不大,他也会用尺绳把它量成很大。显示巴利原文
Mānakūṭaṃ nāma hadayabheda-sikhābheda-rajjubhedavasena tividhaṃ hoti. Tattha hadayabhedo sappitelādiminanakāle labbhati. Tāni hi gaṇhanto heṭṭhāchiddena mānena ‘‘saṇikaṃ āsiñcā’’ti vatvā attano bhājane bahuṃ paggharāpetvā gaṇhāti, dadanto chiddaṃ pidhāya sīghaṃ pūretvā deti. Sikhābhedo tilataṇḍulādiminanakāle labbhati. Tāni hi gaṇhanto saṇikaṃ sikhaṃ ussāpetvā gaṇhāti, dadanto vegena pūretvā sikhaṃ chindanto deti. Rajjubhedo khettavatthuminanakāle labbhati. Lañjaṃ alabhantā hi khettaṃ amahantampi mahantaṃ katvā minanti.
在“敲诈等”中,「敲诈」是指收受贿赂,把有主之物弄成无主之物。「欺骗」是用各种手段去骗人。这里有个事例:据说,有位猎人抓到了一头鹿和一只小鹿往回走。一个骗子问他:“喂,这鹿多少钱?这鹿崽多少钱?”猎人回答:“鹿两个咖哈巴那,鹿崽一个咖哈巴那。”于是,骗子付了一个咖哈巴那,拿走了小鹿,走了一小段路又折回来说:“喂,我不要这鹿崽了,把鹿给我吧。”猎人说:“那你得给我两个咖哈巴那。”骗子说:“我刚才不是给了你一个咖哈巴那吗?”猎人答:“是,你给了。”骗子说:“你把这鹿崽收回去,这样,那一个咖哈巴那,加上这只也值一个咖哈巴那的鹿崽,不就是两个咖哈巴那了吗?”猎人以为“他说的有道理”,就收下鹿崽,把鹿给了他。「诈欺」是指运用咒术或幻术,把不是装饰品的说成装饰品,把不是宝珠的说成宝珠,把不是金的说成金,用伪造品来骗人。「作孽的邪行」就是歪曲不正的行为。这些本身也就是敲诈等行为的别名。所以,应该这样理解:敲诈的邪行、欺骗的邪行、诈欺的邪行。有些人说“把一物展示给人看,然后偷换成另一物”叫作邪行,但这其实已经包含在“欺骗”里面了。显示巴利原文
Ukkoṭanādīsu ukkoṭananti sāmike assāmike kātuṃ lañjaggahaṇaṃ. Vañcananti tehi tehi upāyehi paresaṃ vañcanaṃ. Tatridamekaṃ vatthu – eko kira luddako migañca migapotakañca gahetvā āgacchati. Tameko dhutto ‘‘kiṃ bho migo agghati, kiṃ migapotako’’ti āha. ‘‘Migo dve kahāpaṇe, migapotako eka’’nti ca vutte ekaṃ kahāpaṇaṃ datvā migapotakaṃ gahetvā thokaṃ gantvā nivatto ‘‘na me bho migapotakenattho, migaṃ me dehī’’ti āha. Tena hi dve kahāpaṇe dehīti. So āha – ‘‘nanu te bho mayā paṭhamaṃ eko kahāpaṇo dinno’’ti? Āma dinnoti. Imampi migapotakaṃ gaṇha, evaṃ so ca kahāpaṇo ayañca kahāpaṇagghanako migapotako’’ti dve kahāpaṇā bhavissantīti. So ‘‘kāraṇaṃ vadatī’’ti sallakkhetvā migapotakaṃ gahetvā migaṃ adāsīti. Nikatīti yogavasena vā māyāvasena vā apāmaṅgaṃ pāmaṅganti, amaṇiṃ maṇinti, asuvaṇṇaṃ suvaṇṇanti katvā patirūpakena vañcanaṃ. Sāciyogoti kuṭilayogo. Etesaṃyeva ukkoṭanādīnametaṃ nāmaṃ. Tasmā ukkoṭanasāciyogo vañcanasāciyogo nikatisāciyogoti evamettha attho daṭṭhabbo. Keci aññaṃ dassetvā aññassa parivattanaṃ sāciyogoti vadanti, taṃ pana vañcaneneva saṅgahitaṃ.
在“斩断等”之中,「斩断」指截手等。「杀」指杀害。「绑缚」指用绳子等捆绑。「掠夺」指两种:雪中掠夺和丛林中掠夺。在下雪的时候,利用雪覆盖道路而劫掠行路的人,这就是雪中掠夺。藏在丛林等隐蔽处劫掠,这就是丛林中掠夺。而「洗劫」是指对村庄、城镇等进行的劫掠。「暴行」是指暴力行为,即闯进房屋,把刀架在人的胸口,强取想要的东西。就这样,他远离了这些斩断……乃至暴行。显示巴利原文
Chedanādīsu chedananti hatthacchedanādi. Vadhoti māraṇaṃ. Bandhoti rajjubandhanādīhi bandhanaṃ. Viparāmosoti himaviparāmoso, gumbaviparāmosoti duvidho. Yaṃ himapātasamaye himena paṭicchannā hutvā maggappaṭipannaṃ janaṃ musanti, ayaṃ himaviparāmoso. Yaṃ gumbādīhi paṭicchannā musanti, ayaṃ gumbaviparāmoso. Ālopo vuccati gāmanigamādīnaṃ vilopakaraṇaṃ. Sahasākāroti sāhasikakiriyā, gehaṃ pavisitvā manussānaṃ ure satthaṃ ṭhapetvā icchitabhaṇḍaggahaṇaṃ. Evametasmā chedana…pe… sahasākārā paṭivirato hoti.
「他知足」:这位比丘以如上所述的十二种方式,于四种资具皆能随所得而知足。具足如此十二种随所得知足的比丘,便拥有八种资具——三衣、钵、切齿木用小刀、一针、腰带、滤水囊。这也正是下面所说:显示巴利原文
So santuṭṭho hotīti svāyaṃ bhikkhu heṭṭhā vuttena catūsu paccayesu dvādasavidhena itarītarapaccayasantosena samannāgato hoti. Iminā pana dvādasavidhena itarītarapaccayasantosena samannāgatassa bhikkhuno aṭṭha parikkhārā vaṭṭanti – tīṇi cīvarāni, patto, dantakaṭṭhacchedanavāsi, ekā sūci, kāyabandhanaṃ parissāvananti. Vuttampi cetaṃ –
三衣与钵,小刀、针与腰带,
加上滤水囊,此八物,为精勤比丘所用。
显示巴利原文 ‘‘Ticīvarañca patto ca, vāsi sūci ca bandhanaṃ; Parissāvanena aṭṭhete, yuttayogassa bhikkhuno’’ti.
这些物品,皆能护身,亦能护腹。何以故?先说三衣:比丘着衣披衣而行时,护身养身,故为护身之具;以衣角滤水而饮,或以衣角裹取可食之果实时,护腹养腹,故为护腹之具。钵亦如是:取水沐浴,及调涂小屋时,是护身;盛食而食时,是护腹。小刀:截取齿木,或修整床架、床脚、袈裟、屋柱等时,是护身;削甘蔗、剥椰子等外壳时,是护腹。针:缝制袈裟时,是护身;穿串饼或水果等食用时,是护腹。腰带:系带而行时,是护身;捆绑甘蔗等以便携取时,是护腹。滤水囊:滤水沐浴,或处理坐卧具之涂敷时,是护身;过滤饮用水,或盛取芝麻、米、炒米等食用时,是护腹。这就是一位唯持八种资具的比丘所持有的全部资具。显示巴利原文
Te sabbe kāyaparihārikāpi honti, kucchiparihārikāpi. Kathaṃ? Ticīvaraṃ tāva nivāsetvā pārupitvā ca vicaraṇakāle kāyaṃ pariharati posetīti kāyaparihārikaṃ hoti. Cīvarakaṇṇena udakaṃ parissāvetvā pivanakāle, khāditabbaphalāphalaṃ gahaṇakāle ca kucchiṃ pariharati posetīti kucchiparihārikaṃ hoti. Pattopi tena udakaṃ uddharitvā nhānakāle kuṭiparibhaṇḍakaraṇakāle ca kāyaparihāriko hoti, āhāraṃ gahetvā bhuñjanakāle kucchiparihāriko. Vāsipi tāya dantakaṭṭhacchedanakāle mañcapīṭhānaṃ aṅgapādacīvarakuṭidaṇḍakasajjanakāle ca kāyaparihārikā hoti, ucchucchedananāḷikerāditacchanakāle kucchiparihārikā. Sūcipi cīvarasibbanakāle kāyaparihārikā hoti, pūvaṃ vā phalaṃ vā vijjhitvā khādanakāle kucchiparihārikā. Kāyabandhanaṃ bandhitvā vicaraṇakāle kāyaparihārikaṃ, ucchuādīni bandhitvā gahaṇakāle kucchiparihārikaṃ. Parissāvanaṃ tena udakaṃ parissāvetvā nhānakāle senāsanaparibhaṇḍakaraṇakāle ca kāyaparihārikaṃ, pānīyapānakaparissāvanakāle teneva tilataṇḍulaputhukādīni gahetvā khādanakāle ca kucchiparihārikaṃ. Ayaṃ tāva aṭṭhaparikkhārikassa parikkhāramattā.
若比丘拥有九种资具,当他进入住处时,可受用当地的临时敷具或钥匙。拥有十种资具的比丘,可持有坐具或小块皮革。拥有十一种资具的比丘,可持有手杖或油筒。拥有十二种资具的比丘,可持有伞或鞋。在这些比丘当中,不可说唯持八资具者方为知足,而余人即是不知足、多欲、负担沉重。他们同为少欲、知足、容易护持、生活轻便之人。然而,世尊宣讲此经,并非为他们而说,而是特为持八种资具者而说。因为这位八资具比丘,把小刀和针纳入滤水囊,滤水囊放入钵中,钵挂肩头,三衣系于身,便能随心所欲,轻松自在地离去,毫无需要折返取回之物。正因如此,世尊为了彰显这位比丘生活之极轻便,而开示了“他知足,以护身的袈裟……”这一段。显示巴利原文
Navaparikkhārikassa pana seyyaṃ pavisantassa tatraṭṭhakapaccattharaṇaṃ vā kuñcikā vā vaṭṭati. Dasaparikkhārikassa nisīdanaṃ vā cammakhaṇḍaṃ vā vaṭṭati. Ekādasaparikkhārikassa kattarayaṭṭhi vā telanāḷikā vā vaṭṭati. Dvādasaparikkhārikassa chattaṃ vā upāhanaṃ vā vaṭṭati. Etesu ca aṭṭhaparikkhārikova santuṭṭho, itare asantuṭṭhā mahicchā mahābhārāti na vattabbā. Etepi appicchāva santuṭṭhāva subharāva sallahukavuttinova. Bhagavā pana na imaṃ suttaṃ tesaṃ vasena kathesi, aṭṭhaparikkhārikassa vasena kathesi. So hi khuddakavāsiñca sūciñca parissāvane pakkhipitvā pattassa anto ṭhapetvā pattaṃ aṃsakūṭe laggetvā ticīvaraṃ kāyappaṭibaddhaṃ katvā yenicchakaṃ sukhaṃ pakkamati, paṭinivattitvā gahetabbaṃ nāmassa na hoti. Iti imassa bhikkhuno sallahukavuttitaṃ dassento bhagavā santuṭṭho hoti kāyaparihārikena cīvarenātiādimāha.
其中,“护身的”是指仅以维持身体所需的那点分量。“护腹的”是指仅以维持腹中所需的那点分量。“即持而去”是指他拿起全部八种资具,系于身上便离去,心中没有“这是我的精舍、我的院落、我的侍者”这类执著或束缚。他如同离弦之箭,又如同离群之醉象,随其好乐受用任何坐卧具、丛林、树下、山洞,独立独坐,在一切威仪中,皆独行独住,无有伴侣。显示巴利原文
Tattha kāyaparihārikenāti kāyapariharaṇamattakena. Kucchiparihārikenāti kucchipariharaṇamattakena. Samādāyeva pakkamatīti taṃ aṭṭhaparikkhāramattakaṃ sabbaṃ gahetvāva kāyappaṭibaddhaṃ katvāva gacchati, ‘‘mama vihāro pariveṇaṃ upaṭṭhāko’’tissa saṅgo vā bandho vā na hoti. So jiyā mutto saro viya, yūthā apakkanto mattahatthī viya icchiticchitaṃ senāsanaṃ, vanasaṇḍaṃ, rukkhamūlaṃ, navaṃ pabbhāraṃ paribhuñjanto eko tiṭṭhati, eko nisīdati, sabbiriyāpathesu eko adutiyo.
向四方而行,无有障碍,
满足于随缘所得的一切;
能忍受诸危险,心无畏惧,
应如犀牛角一般独自游行。
显示巴利原文 ‘‘Cātuddiso appaṭigho ca hoti, Santussamāno itarītarena; Parissayānaṃ sahitā achambhī, Eko care khaggavisāṇakappo’’ti. (su. ni. 42; cūḷani. khaggavisāṇasuttaniddeso 128) –
如此,他便成就了前面所说的“如犀牛角”的状态。显示巴利原文
Evaṃ vaṇṇitaṃ khaggavisāṇakappataṃ āpajjati.
现在,为了以譬喻确立此义,而说“Seyyathāpi”等。其中,“鸟”(pakkhī)指有翅膀的鸟。“飞”(Ḍeti)指振翅高飞。而此处的简要意思是:据说,鸟知道某处有棵树的果实成熟了,便从各个方向飞来,用爪、翅膀和喙啄食、抖落那些果实;它们没有“这用于今天,这用于明天”的想法。当果实被吃尽时,它们既不会为树设立守护,也不会把羽毛、翅膀、爪、喙留在那里,而是对这棵树毫无留恋,各自随心所欲地飞往想去的地方,只带着自身羽毛的重量离去。同样地,这位比丘没有执著、没有留恋地离去,独自游行。“圣”(Ariyena)指没有过失。“内”(Ajjhattaṃ)指在自己的身体内。“无过失之乐”(Anavajjasukhaṃ)指没有过失的快乐。显示巴利原文
Idāni tamatthaṃ upamāya sādhento seyyathāpītiādimāha. Tattha pakkhī sakuṇoti pakkhayutto sakuṇo. Ḍetīti uppatati. Ayaṃ panettha saṅkhepattho – sakuṇā nāma ‘‘asukasmiṃ padese rukkho paripakkaphalo’’ti ñatvā nānādisāhi āgantvā nakhapakkhatuṇḍādīhi tassa phalāni vijjhantā vidhunantā khādanti, ‘‘idaṃ ajjatanāya, idaṃ svātanāya bhavissatī’’ti nesaṃ na hoti. Phale pana khīṇe neva rukkhassa ārakkhaṃ ṭhapenti, na tattha pakkhaṃ vā pattaṃ vā nakhaṃ vā tuṇḍaṃ vā ṭhapenti, atha kho tasmiṃ rukkhe anapekkhā hutvā yo yaṃ disābhāgaṃ icchati, so tena sapattabhārova uppatitvā gacchati. Evameva ayaṃ bhikkhu nissaṅgo nirapekkhoyeva pakkamati, samādāyeva pakkamati. Ariyenāti niddosena. Ajjhattanti sake attabhāve. Anavajjasukhanti niddosasukhaṃ.
“他以眼见色后”意思是:这位具足圣戒蕴的比丘,以眼识见色之后。其余文句应说明之义,在《清净道论》中都已阐明。“不混杂之乐”指不被烦恼所染污的快乐,也称“不散乱之乐”。因为根律仪所带来的快乐,在所见等对象上唯以“只是所见”的方式生起,故为不散乱。显示巴利原文
So cakkhunā rūpaṃ disvāti so iminā ariyena sīlakkhandhena samannāgato bhikkhu cakkhuviññāṇena rūpaṃ passitvāti attho. Sesapadesupi yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ sabbaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.15) vuttaṃ. Abyāsekasukhanti kilesehi anāsittasukhaṃ, avikiṇṇasukhantipi vuttaṃ. Indriyasaṃvarasukhaṃ hi diṭṭhādīsu diṭṭhamattādivasena pavattatāya avikiṇṇaṃ hoti.
“他于前进、返回时”:指这位比丘具足了包括意根在内的六根防护,于前进、返回等七种场合,依念与正知而成为正知而行者。其中,“前进”指向前行,“返回”指向后行。显示巴利原文
So abhikkante paṭikkanteti so manacchaṭṭhānaṃ indriyānaṃ saṃvarena samannāgato bhikkhu imesu abhikkantapaṭikkantādīsu sattasu ṭhānesu satisampajaññavasena sampajānakārī hoti. Tattha abhikkantanti purato gamanaṃ. Paṭikkantanti pacchāgamanaṃ.
“成为正知而行者”即:依有益正知、适宜正知、行处正知、无痴正知——这四种与念相应的正知,先安立念,再以智慧审察之后,方行前进、返回等事。其余文句,同理可知。此为略说;欲求详尽者,当参阅《长部·沙门果经》或《中部·念处经》的注释。显示巴利原文
Sampajānakārīhotīti sātthakasampajaññaṃ, sappāyasampajaññaṃ, gocarasampajaññaṃ, asammohasampajaññanti imesaṃ catunnaṃ satisampayuttānaṃ sampajaññānaṃ vasena satiṃ upaṭṭhapetvā ñāṇena paricchinditvāyeva tāni abhikkantapaṭikkantāni karoti. Sesapadesupi eseva nayo. Ayamettha saṅkhepo, vitthāro pana icchantena dīghanikāye sāmaññaphalavaṇṇanāto vā majjhimanikāye satipaṭṭhānavaṇṇanāto vā gahetabbo.
那么,通过「他依此」等语句,说明了什么?说明了林居的资具成就。因为,若不具足这四种资具,他的林居便不会成就,反而会沦落至与畜生或山林野人共处。住于林中的天人们会发出恐怖之声:‘像这样的恶比丘,林居对他有什么用?’并拍打头部,显出逃跑的样子。恶名便会传开:‘某比丘进入森林后,做了如此这般的恶业。’然而,若具足这四种资具,他的林居便能成就。他观察自己的戒,不见任何瑕疵与污点,便生起喜悦;进而从坏灭、随灭的角度加以思惟,从而进入圣者的境地。住于林中的天人们也会心生欢喜,称扬他的功德。就这样,他的好名声如同油滴在水面扩散一般,广泛流传开来。显示巴利原文
So iminā cātiādinā kiṃ dasseti? Araññavāsassa paccayasampattiṃ dasseti. Yassa hi ime cattāro paccayā natthi, tassa araññavāso na ijjhati, tiracchānagatehi vā vanacarakehi vā saddhiṃ vatthabbataṃ āpajjati. Araññe adhivatthā devatā ‘‘kiṃ evarūpassa pāpabhikkhuno araññavāsenā’’ti bheravasaddaṃ sāventi, hatthehi sīsaṃ paharitvā palāyanākāraṃ karonti. ‘‘Asuko bhikkhu araññaṃ pavisitvā idañcidañca pāpakammamakāsī’’ti ayaso pattharati. Yassa panete cattāro paccayā atthi, tassa araññavāso ijjhati. So hi attano sīlaṃ paccavekkhanto kiñci kāḷakaṃ vā tilakaṃ vā apassanto pītiṃ uppādetvā taṃ khayato vayato sammasanto ariyabhūmiṃ okkamati. Araññe adhivatthā devatā attamanā vaṇṇaṃ bhāsanti. Itissa udake pakkhittatelabindu viya yaso vitthāriko hoti.
其中,“远离的”(vivitta)意为空寂、声音稀少、杂音寡少。正是对此,《分别论》中说:‘“远离的”是指即使坐卧处在近处,若未被在家众与出家众所充满,由此便说它是远离的。’所谓坐卧处(senāsana),即在此处躺卧与安坐,这是床、椅等的同义词。因此说:‘坐卧处:床是坐卧处,椅也是,床垫、枕头、精舍、半圆屋、殿堂、楼房、石窟、瞭望台、圆蓬、山洞、竹丛、树下、帐篷,也都属于坐卧处;总之,只要是比丘们所居止的地方,这一切都算作坐卧处。’再者,精舍、半圆屋、殿堂、楼房、石窟,这些称为‘精舍坐卧处’;床、椅、床垫、枕头,这些称为‘床椅坐卧处’;地毯、皮革片、草席、叶席,这些称为‘铺设坐卧处’;而‘只要是比丘们所居止的地方’,这称为‘处所坐卧处’。如此,坐卧处共有四种。这一切,都包含在‘坐卧处’这个词语之中了。显示巴利原文
Tattha vivittanti suññaṃ, appasaddaṃ, appanigghosanti attho. Etadeva hi sandhāya vibhaṅge ‘‘vivittanti santike cepi senāsanaṃ hoti, tañca anākiṇṇaṃ gahaṭṭhehi pabbajitehi, tena taṃ vivitta’’nti (vibha. 526) vuttaṃ. Seti ceva āsati ca etthāti senāsanaṃ. Mañcapīṭhānametaṃ adhivacanaṃ. Tenāha – ‘‘senāsananti mañcopi senāsanaṃ, pīṭhampi, bhisipi, bimbohanampi, vihāropi, aḍḍhayogopi, pāsādopi, hammiyampi, guhāpi, aṭṭopi, māḷopi, leṇampi, veḷugumbopi, rukkhamūlampi, maṇḍapopi senāsanaṃ, yattha vā pana bhikkhū paṭikkamanti, sabbametaṃ senāsana’’nti (vibha. 527). Apica vihāro, aḍḍhayogo, pāsādo, hammiyaṃ, guhāti idaṃ vihārasenāsanaṃ nāma. Mañco, pīṭhaṃ, bhisi, bimbohananti idaṃ mañcapīṭhasenāsanaṃ nāma. Cimilikā, cammakhaṇḍo, tiṇasanthāro, paṇṇasanthāroti idaṃ santhatasenāsanaṃ nāma. Yattha vā pana bhikkhū paṭikkamantīti etaṃ okāsasenāsanaṃ nāmāti evaṃ catubbidhaṃ senāsanaṃ hoti. Taṃ sabbampi senāsanaggahaṇena gahitameva.
为了说明这位犹如飞鸟、无所系属的四方比丘所适宜的住处,所以说了‘阿兰若、树下’等。这其中,‘阿兰若’是指:依照为比丘尼们所说的标准,‘迈出门槛之外,其外的一切都算作阿兰若’;而‘名为阿兰若的坐卧处,是最远五百弓的距离’,这才是适合这位比丘的阿兰若。它的特征在《清净道论》的〈头陀支解说〉中已经说明。‘树下’是指任何有树荫、远离尘嚣的树根处。‘山’是指岩石。在那里,先在水潭边完成用水的事务,再坐于清凉的树荫下,眺望四方,凉风吹拂,心便会专注一处。‘山洞’:其中‘ka’指水,被水裂开的山体部分,也称为山腹或河湾。那里有如同银毯般的沙地,头顶密林宛如珠宝华盖,流水如宝石般流淌。进入这样的山洞,饮水令肢体清凉后,铺撒沙土,敷上粪扫衣,坐下修习沙门法,心便会专注一处。‘岩窟’是指两山之间,或一座山内如隧道般的大洞穴。坟场的特征在《清净道论》中已作说明。‘林野’是指越过村庄边界,超出人们行作范围、既不耕也不种的地方。因此说:‘“林野”是那些远处坐卧处的同义词’等。‘露地’是指没有遮蔽的处所。显示巴利原文
Imassa pana sakuṇasadisassa cātuddisassa bhikkhuno anucchavikaṃ dassento araññaṃ rukkhamūlantiādimāha. Tattha araññanti ‘‘nikkhamitvā bahi indakhīlā sabbametaṃ arañña’’nti (vibha. 529) ‘‘idaṃ bhikkhunīnaṃ vasena āgataṃ araññaṃ. ‘‘Āraññakaṃ nāma senāsanaṃ pañcadhanusatikaṃ pacchima’’nti (pārā. 654) idaṃ pana imassa bhikkhuno anurūpaṃ. Tassa lakkhaṇaṃ visuddhimagge dhutaṅganiddese vuttaṃ. Rukkhamūlanti yaṃkiñci sītacchāyaṃ vivittaṃ rukkhamūlaṃ. Pabbatanti selaṃ. Tattha hi udakasoṇḍīsu udakakiccaṃ katvā sītāya rukkhacchāyāya nisinnassa nānādisāsu khāyamānāsu sītena vātena bījiyamānassa cittaṃ ekaggaṃ hoti. Kandaranti kaṃ vuccati udakaṃ, tena dāritaṃ udakabhinnaṃ pabbatapadesaṃ, yaṃ nitambantipi nadīnikuñjantipi vadanti. Tattha hi rajatapaṭṭasadisā vālikā hoti, matthake maṇivitānaṃ viya vanagahanaṃ, maṇikkhandhasadisaṃ udakaṃ sandati. Evarūpaṃ kandaraṃ oruyha pānīyaṃ pivitvā gattāni sītāni katvā vālikaṃ ussāpetvā paṃsukūlacīvaraṃ paññāpetvā nisinnassa samaṇadhammaṃ karoto cittaṃ ekaggaṃ hoti. Giriguhanti dvinnaṃ pabbatānaṃ antaraṃ, ekasmiṃyeva vā umaṅgasadisaṃ mahāvivaraṃ. Susānalakkhaṇaṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.34) vuttaṃ. Vanapatthanti gāmantaṃ atikkamitvā manussānaṃ anupacāraṭṭhānaṃ, yattha na kasanti na vapanti. Tenevāha – ‘‘vanapatthanti dūrānametaṃ senāsanānaṃ adhivacana’’ntiādi. Abbhokāsanti acchannaṃ. Ākaṅkhamāno panettha cīvarakuṭiṃ katvā vasati. Palālapuñjanti palālarāsiṃ . Mahāpalālapuñjato hi palālaṃ nikkaḍḍhitvā pabbhāraleṇasadise ālaye karonti, gacchagumbādīnampi upari palālaṃ pakkhipitvā heṭṭhā nisinnā samaṇadhammaṃ karonti. Taṃ sandhāyetaṃ vuttaṃ.
“午后”指用饭之后。“从团食处返回”指从乞求团食的地方归来。“结跏趺坐”是双腿盘起的坐姿,即将双腿盘结妥当。“端身正直”指挺直上半身,让十八根脊椎骨一节一节相接。这样坐时,皮肤、肌肉和筋腱都不会弯曲,那些因弯曲而可能随时生起的感受便不会生起。当这些感受不生起时,心就会变得专一,业处不会退失,反而会增长扩大。“安立忆持于面前”的意思是:把念导向业处而安立;或者把它安放在鼻端附近或面部之相的部位。因此《分别论》中说:“此念于鼻端或面部生起、善生起,故称为‘安立忆持于面前’。”另一种解释,依《无碍解道》的方法,是这样理解其义:“pari”是摄受义,“mukha”是出离义,“sati”是安立义,所以合称“parimukha sati”(摄受出离之念)。这里的简要意思是:建立了摄受出离、导向涅槃的念。显示巴利原文
Pacchābhattanti bhattassa pacchato. Piṇḍapātapaṭikkantoti piṇḍapātapariyesanato paṭikkanto. Pallaṅkanti samantato ūrubaddhāsanaṃ. Ābhujitvāti bandhitvā. Ujuṃ kāyaṃ paṇidhāyāti uparimasarīraṃ ujukaṃ ṭhapetvā aṭṭhārasa piṭṭhikaṇṭake koṭiyā koṭiṃ paṭipādetvā. Evañhi nisinnassa cammamaṃsanhārūni na paṇamanti. Athassa yā tesaṃ paṇamanapaccayā khaṇe khaṇe vedanā uppajjeyyuṃ, tā na uppajjanti. Tāsu na uppajjamānāsu cittaṃ ekaggaṃ hoti, kammaṭṭhānaṃ na paripatati, vuddhiṃ phātiṃ upagacchati. Parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvāti kammaṭṭhānābhimukhaṃ satiṃ ṭhapayitvā, mukhasamīpe vā katvāti attho. Teneva vibhaṅge vuttaṃ – ‘‘ayaṃ sati upaṭṭhitā hoti sūpaṭṭhitā nāsikagge vā mukhanimitte vā. Tena vuccati parimukhaṃ satiṃ upaṭṭhapetvā’’ti (vibha. 537). Atha vā ‘‘parīti pariggahaṭṭho. Mukhanti niyyānaṭṭho. Satīti upaṭṭhānaṭṭho. Tena vuccati – ‘parimukhaṃ sati’’’nti evaṃ paṭisambhidāyaṃ (paṭi. ma. 1.164) vuttanayena panettha attho daṭṭhabbo. Tatrāyaṃ saṅkhepo ‘‘pariggahitaniyyānaṃ satiṃ katvā’’ti.
「Abhijjhaṃ loke」(于世间之贪欲)中,以坏灭、崩坏之义,五取蕴为「世间」。因此,其义为:「于五取蕴中,断除贪染,镇伏欲贪」。「vigatābhijjhena」(已离贪欲)者,因以镇伏之力断除故,为已离贪欲,并非如眼识般(有贪欲)之义。「abhijjhāya cittaṃ parisodheti」(令心离贪欲而清净)者,令心从贪欲中解脱,即令彼贪欲释放彼心,且释放后不再执取,如是而作之义。于「byāpādapadosaṃ pahāya」(断除嗔恚与过恶)等中,亦同此理。令心败坏,如酸粥等令其舍弃原本状态,故为「byāpādo」(嗔恚)。因变异而自败坏,或令他人败坏、毁灭,故为「padoso」(过恶)。此二者皆是嗔怒的异名。「thinaṃ」(惛沉)是心之病,「middhaṃ」(睡眠)是心所之病。惛沉与睡眠合为「thinamiddhaṃ」(惛沉睡眠)。「ālokasaññī」(具光明想)者,即无论昼夜,皆具足能辨认所见光明、已远离诸盖而清净之想。「sato sampajāno」(具念正知)者,即具足念与智。说此二者,因其为光明想之助益故。「uddhacca」(掉举)与「kukkucca」(恶作)合为「uddhaccakukkuccaṃ」(掉举恶作)。「tiṇṇavicikiccho」(已度疑)者,即超越、度过疑惑而住立。不再生起「此是如何,此是如何」之念,故为「akathaṃkathī」(无犹豫者)。「kusalesu dhammesu」(于诸善法)者,即于无过失之诸法。其义为:不如此疑惑、犹豫——「这些确实是善耶?这些如何是善耶?」此是此处之略说。然于这些诸盖,依词义、特相等之差别,凡所应说者,已于《清净道论》中说。「paññāya dubbalīkaraṇe」(令慧羸弱)者,因这些五盖生起时,令未生起之世间与出世间慧不得生起,已生起之八等至或五神通亦被断除、令其退失。故被称为令慧羸弱。「vivicceva kāmehi」(已离诸欲)等句,已于《清净道论》中广说。显示巴利原文
Abhijjhaṃ loketi ettha lujjana-palujjanaṭṭhena pañcupādānakkhandhā loko. Tasmā pañcasu upādānakkhandhesu rāgaṃ pahāya kāmacchandaṃ vikkhambhetvāti ayamettha attho. Vigatābhijjhenāti vikkhambhanavasena pahīnattā vigatābhijjhena, na cakkhuviññāṇasadisenāti attho. Abhijjhāya cittaṃ parisodhetīti abhijjhāto cittaṃ parimoceti, yathā naṃ sā muñcati ceva muñcitvā ca na puna gaṇhāti, evaṃ karotīti attho. Byāpādapadosaṃ pahāyātiādīsupi eseva nayo. Byāpajjati iminā cittaṃ pūtikummāsādayo viya purimapakatiṃ pajahatīti byāpādo. Vikārappattiyā padussati, paraṃ vā padūseti vināsetīti padoso. Ubhayampetaṃ kodhasseva adhivacanaṃ . Thinaṃ cittagelaññaṃ, middhaṃ cetasikagelaññaṃ. Thinañca middhañca thinamiddhaṃ. Ālokasaññīti rattimpi divāpi diṭṭhaālokasañjānanasamatthāya vigatanīvaraṇāya parisuddhāya saññāya samannāgato . Sato sampajānoti satiyā ca ñāṇena ca samannāgato. Idaṃ ubhayaṃ ālokasaññāya upakārakattā vuttaṃ. Uddhaccañca kukkuccañca uddhaccakukkuccaṃ. Tiṇṇavicikicchoti vicikicchaṃ taritvā atikkamitvā ṭhito. ‘‘Kathamidaṃ kathamida’’nti evaṃ nappavattatīti akathaṃkathī. Kusalesu dhammesūti anavajjesu dhammesu. ‘‘Ime nu kho kusalā, kathamime kusalā’’ti evaṃ na vicikicchati na kaṅkhatīti attho. Ayamettha saṅkhepo. Imesu pana nīvaraṇesu vacanatthalakkhaṇādibhedato yaṃ vattabbaṃ siyā, taṃ visuddhimagge (visuddhi. 1.71-72) vuttaṃ. Paññāya dubbalīkaraṇeti yasmā ime pañca nīvaraṇā uppajjamānā anuppannāya lokiyalokuttarāya paññāya uppajjituṃ na denti, uppannāpi aṭṭha samāpattiyo pañca vā abhiññā ucchinditvā pātenti. Tasmā paññāya dubbalīkaraṇāti vuccanti. Vivicceva kāmehītiādīni visuddhimagge vitthāritāni.
“这些诸漏”等,也是从另一种方式来说明四圣谛。以“了知‘不再有如此存有’”为终结,前三分句显示了外道之无果,第四分句则显示了自教之甚深;说法至此,便以阿罗汉果作为顶峰。现在,为了收摄说法,世尊说:“正是如此,诸比丘”等。显示巴利原文
Ime āsavātiādi aparenāpi pariyāyena catusaccappakāsanatthaṃ vuttaṃ. Nāparaṃ itthattāyāti pajānātīti ettāvatā heṭṭhā tīhi aṅgehi bāhirasamayassa nipphalabhāvaṃ dassetvā catutthena aṅgena attano sāsanassa gambhīrabhāvaṃ pakāsetvā desanāya arahattena kūṭaṃ gaṇhi. Idāni desanaṃ appento evaṃ kho, bhikkhavetiādimāha.
第9经 《爱欲经》的解释显示巴利原文
9. Taṇhāsuttavaṇṇanā
199 第九经中,“jālinī”(具网):意谓如同网者。正如网从四面八方被编织、杂乱交错,爱欲也是如此,因与网相似故,称为“jālinī”(具网)。或者,因其遍覆三有而住立,于处处有其自分之网故,亦为“jālinī”。“saritaṃ”(有流):即于各处流动、轮回而住立者。“visaṭaṃ”(扩散):即铺展、散布者。“visattikaṃ”(粘着):即于各处粘着、附着、执取者。又,依“因根为毒故为visattikā,因果为毒故为visattikā”等道理,此处之义亦应了知。“uddhasto”(向上缠缚):即从上方被搅乱。“pariyonaddho”(周遍裹覆):即从四面八方被缠裹。“tantākulakajāto”(如乱丝所生):即如乱丝般生起。如同织工未妥善安放、被鼠咬断的丝线,于各处杂乱交错,欲以“此为端、此为根”而将端与端、根与根相接,实在困难;同样地,有情被此爱欲所缠裹,杂乱交错,不能理清自己出离的道理。“gulāguṇṭhikajāto”(如米浆线团所生):所谓“gulāguṇṭhi显示巴利原文
199. Navame jālininti jālasadisaṃ. Yathā hi jālaṃ samantato saṃsibbitaṃ ākulabyākulaṃ, evaṃ taṇhāpīti jālasadisattā jālinīti vuttā. Tayo vā bhave ajjhottharitvā ṭhitāya etissā tattha tattha attano koṭṭhāsabhūtaṃ jālaṃ atthītipi jālinī. Saritanti tattha tattha saritvā saṃsaritvā ṭhitaṃ. Visaṭanti patthaṭaṃ vikkhittaṃ. Visattikanti tattha tattha visattaṃ laggaṃ lagitaṃ. Apica ‘‘visamūlāti visattikā. Visaphalāti visattikā’’tiādināpi (mahāni. 3; cūḷani. mettagūmāṇavapucchāniddeso 22) nayenettha attho daṭṭhabbo. Uddhastoti upari dhaṃsito. Pariyonaddhoti samantā veṭhito. Tantākulakajātoti tantaṃ viya ākulajāto. Yathā nāma dunnikkhittaṃ mūsikacchinnaṃ pesakārānaṃ tantaṃ tahiṃ tahiṃ ākulaṃ hoti, ‘‘idaṃ aggaṃ idaṃ mūla’’nti aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ hoti, evaṃ sattā imāya taṇhāya pariyonaddhā ākulabyākulā na sakkonti attano nissaraṇamaggaṃ ujuṃ kātuṃ. Gulāguṇṭhikajātoti gulāguṇṭhikaṃ vuccati pesakārakañjiyasuttaṃ. Gulā nāma sakuṇikā, tassā kulāvakotipi eke. Yathā tadubhayampi ākulaṃ aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaranti purimanayeneva yojetabbaṃ. Muñjapabbajabhūtoti muñjatiṇaṃ viya pabbajatiṇaṃ viya ca bhūto, tādiso jāto. Yathā tāni tiṇāni koṭṭetvā katarajjuṃ jiṇṇakāle katthaci patitaṃ gahetvā tesaṃ tiṇānaṃ ‘‘idaṃ aggaṃ idaṃ mūla’’nti aggena vā aggaṃ, mūlena vā mūlaṃ samānetuṃ dukkaraṃ. Tampi ca paccattapurisakāre ṭhatvā sakkā bhaveyya ujuṃ kātuṃ, ṭhapetvā pana bodhisatte añño satto attano dhammatāya taṇhājālaṃ padāletvā attano nissaraṇamaggaṃ ujuṃ kātuṃ samattho nāma natthi. Evamayaṃ loko taṇhājālena pariyonaddho apāyaṃ duggatiṃ vinipātaṃ saṃsāraṃ nātivattati. Tattha apāyoti niraya-tiracchānayoni-pettivisaya-asurakāyā. Sabbepi hi te vaḍḍhisaṅkhātassa āyassa abhāvato apāyāti vuccanti. Tathā dukkhassa gatibhāvato duggati. Sukhasamussayato vinipatitattā vinipāto. Itaro pana –
诸蕴的次第流转,以及界与处,
如此不间断地持续运转,便称为轮回。
显示巴利原文 ‘‘Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca; Abbocchinnaṃ vattamānā, saṃsāroti pavuccati.
所谓“taṃ sabbaṃ nātivattati”,即无法超越、无法越过这一切。反而从死至结生、从结生至死,如是辗转执取死与生,在三有、四生、五趣、七识住、九有情居中,犹如大海中被风吹荡的船,又如被套在轭中不停转圈的公牛,唯有轮回流转。显示巴利原文
Taṃ sabbaṃ nātivattati nātikkamati, atha kho cutito paṭisandhiṃ paṭisandhito cutinti evaṃ punappunaṃ cutipaṭisandhiyo gaṇhamāno tīsu bhavesu catūsu yonīsu pañcasu gatīsu sattasu viññāṇaṭṭhitīsu navasu sattāvāsesu mahāsamudde vātakkhittanāvā viya yante yuttagoṇo viya ca paribbhamatiyeva.
“依内”(ajjhattikassa upādāya):是指依于内部的五蕴,此处的属格用作受格。“依外”(bāhirassa upādāya):是指依于外部的五蕴,此处的属格同样用作受格。“诸比丘,当有‘我是’时”(asmīti, bhikkhave, sati):诸比丘,依此内部五蕴,以贪爱、慢、见执取总体而生起“我是”的想法,当有这种“我是”时,即作如是说。而在“我是此”(itthasmīti hoti)等语句中,当有这种从总体上执取为“我”时,便分为“无比较的执取”与“有比较的执取”两种。其中,“无比较的执取”即不依其他特征,唯以自性为所缘而生起“我是如此”的想法,例如在刹帝利等人中,生起“我正是这种类型”的想法,这是以贪爱、慢、见为基础。此为“无比较的执取”的解释。“有比较的执取”又分为两类:“相等比较”与“不相等比较”。为说明此二者,才说了“我是这样”(evaṃsmīti)及“我是另一种”(aññathāsmīti)等。显示巴利原文
Ajjhattikassa upādāyāti ajjhattikaṃ khandhapañcakaṃ upādāya. Idañhi upayogatthe sāmivacanaṃ. Bāhirassa upādāyāti bāhiraṃ khandhapañcakaṃ upādāya, idampi upayogatthe sāmivacanaṃ. Asmīti, bhikkhave, satīti, bhikkhave, yadetaṃ ajjhattaṃ khandhapañcakaṃ upādāya taṇhāmānadiṭṭhivasena samūhaggāhato asmīti hoti, tasmiṃ satīti attho. Itthasmīti hotītiādīsu pana evaṃ samūhato ahanti gahaṇe sati tato anupanidhāya ca upanidhāya cāti dvidhā gahaṇaṃ hoti. Tattha anupanidhāyāti aññaṃ ākāraṃ anupagamma sakabhāvameva ārammaṇaṃ katvā itthasmīti hoti, khattiyādīsu idaṃpakāro ahanti evaṃ taṇhāmānadiṭṭhivasena hotīti attho. Idaṃ tāva anupanidhāya gahaṇaṃ. Upanidhāya gahaṇaṃ pana duvidhaṃ hoti samato ca asamato ca. Taṃ dassetuṃ evaṃsmīti aññathāsmīti ca vuttaṃ. Tattha evaṃsmīti idaṃ samato upanidhāya gahaṇaṃ, yathāyaṃ khattiyo yathāyaṃ brāhmaṇo, evamahampīti attho. Aññathāsmīti idaṃ pana asamato gahaṇaṃ, yathāyaṃ khattiyo yathāyaṃ brāhmaṇo, tato aññathā ahaṃ, hīno vā adhiko vāti attho. Imāni tāva paccuppannavasena cattāri taṇhāvicaritāni.
至于“我是常存”(asasmīti)与“我是断灭”(satasmi)这两句:因为“存在”而称为“asasmi”,这是“常”的异名;因为“毁坏”而称为“satasmi”,这是“无常”的异名。因此,应知此二句是依常见与断灭见而说。其后的“有我”(santi)等四句,是依怀疑的寻思而说。在“有我”(santi hoti)等句中,应理解为“我是否存在”,此处具体意涵当依前面第一组四句的道理来把握。再往后的“但愿有我”(apihaṃ santi)等四句,是依“愿能如此”的期盼与想象而说,意为“但愿我能存在”,这些也应依第一组四句来理解。而“我将有”(bhavissanti)等四句,是依未来而说,其含义同样应依第一组四句来理解。如此,这些便构成了……显示巴利原文
Asasmīti satasmīti imāni pana dve yasmā atthīti asaṃ, niccassetaṃ adhivacanaṃ. Sīdatīti sataṃ, aniccassetaṃ adhivacanaṃ. Tasmā sassatucchedavasena vuttānīti veditabbāni. Ito parāni santi evamādīni cattāri saṃsayaparivitakkavasena vuttāni. Santi hotīti evamādīsu ahaṃ siyanti hotīti evamattho veditabbo. Adhippāyo panettha purimacatukke vuttanayeneva gahetabbo. Apihaṃ santiādīni pana cattāri api nāma ahaṃ bhaveyyanti evaṃ patthanākappanavasena vuttāni. Tānipi purimacatukke vuttanayeneva veditabbāni. Bhavissantiādīni pana cattāri anāgatavasena vuttāni. Tesampi purimacatukke vuttanayeneva attho veditabbo. Evamete –
两种见头,以及其他头,四种以头为根;
应阐明,这些“三三”便是十八种。
显示巴利原文 ‘‘Dve diṭṭhisīsā sīsaññe, cattāro sīsamūlakā; Tayo tayoti etāni, aṭṭhārasa vibhāvaye.
其中,「asasmi」与「satasmi」这两种,称为见头(diṭṭhisīsā);「asmi」、「santi」、「apihaṃ santi」、「bhavissanti」这四种,则是纯粹头(suddhasīsā);而「Itthasmīti」等“三三”,即是十二种,称为以头为根(sīsamūlakā)。如是,两种见头、四种纯粹头、十二种以头为根,应知为十八种渴爱行境法。以上先就内在而言,有十八种渴爱行境;就外在而言的渴爱行境,其理亦同。所谓“以此”,即是以此色……乃至以此识,当知有此差别。余者皆同。显示巴利原文
Etesu hi asasmi, satasmīti ete dve diṭṭhisīsā nāma. Asmi, santi, apihaṃ santi, bhavissanti ete cattāro suddhasīsā eva. Itthasmītiādayo tayo tayoti dvādasa sīsamūlakā nāmāti evamete dve diṭṭhisīsā cattāro suddhasīsā dvādasa sīsamūlakāti aṭṭhārasa taṇhāvicaritadhammā veditabbā. Imāni tāva ajjhattikassa upādāya aṭṭhārasa taṇhāvicaritāni. Bāhirassa upādāya taṇhāvicaritesupi eseva nayo. Imināti iminā rūpena vā…pe… viññāṇena vāti esa viseso veditabbo. Sesaṃ tādisameva.
如是,过去有三十六种——于每一位补特伽罗,在过去世有三十六种。未来有三十六种——于每一位补特伽罗,在未来世有三十六种。现在有三十六种——无论是于一位补特伽罗,随其所应,还是于多位,在现在世皆有三十六种。而对一切众生,则必定在过去世有三十六种,在未来世有三十六种,在现在世有三十六种。因为众生无边,他们的渴爱、慢、见的差别也各各不同。而所谓“有一百零八种渴爱行境”,此处应知:即是以一百零八种所计量的渴爱行境。显示巴利原文
Iti evarūpāni atītāni chattiṃsāti ekamekassa puggalassa atīte addhani chattiṃsa. Anāgatānichattiṃsāti ekamekasseva puggalassa ca anāgate addhani chattiṃsa. Paccuppannāni chattiṃsāti ekassa vā puggalassa yathāsambhavato bahūnaṃ vā paccuppanne addhani chattiṃsāva. Sabbasattānaṃ pana niyameneva atīte addhani chattiṃsa, anāgate chattiṃsa, paccuppanne chattiṃsa. Anantā hi asadisataṇhāmānadiṭṭhibhedā sattā. Aṭṭhasataṃtaṇhāvicaritaṃ hontīti ettha pana aṭṭhasatasaṅkhātaṃ taṇhāvicaritaṃ hotīti evamattho daṭṭhabbo.
第十 慈爱经注显示巴利原文
10. Pemasuttavaṇṇanā
200 “不抬高”:不因见而抬高自己。“不反对”:不成为敌对,不以争吵而抬高自己。“不烟熏”:不因内在的渴爱行境而内心冒烟。“不燃烧”:不因外在的渴爱行境而内心燃烧。“不闷烧”:不因我慢而暗自闷烧。其余应依经文了知。此经中讲述了流转与还灭。显示巴利原文
200. Dasame na ussenetīti diṭṭhivasena na ukkhipati. Na paṭisenetīti paṭiviruddho hutvā kalahabhaṇḍanavasena na ukkhipati. Na dhūpāyatīti ajjhattikassa upādāya taṇhāvicaritavasena na dhūpāyati. Na pajjalatīti bāhirassa upādāya taṇhāvicaritavasena na pajjalati. Na sampajjhāyatīti asmimānavasena na sampajjhāyati. Sesaṃ pāḷinayeneva veditabbaṃ. Imasmiṃ sutte vaṭṭavivaṭṭaṃ kathitanti.
第五集显示巴利原文
5. Pañcamapaṇṇāsakaṃ